Қорғасын шаңынан таллийдi алу үрдiсiнiң технологиясы

ТАПСЫРМА
КIРIСПЕ
НЕГIЗГI БӨЛIМ
I ТАЛЛИЙДIҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Физикалық және химиялық қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
II ТАЛЛИЙДІ ӨНДІРУДІҢ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
2.1 Байытылған концентраттардан таллийді өндіру ... ... ... ... ... ... ... .7
2.2 Қорғасын шаңдарынан таллий металын алу ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2.3 Қорғасын шаңынан таллийдi сульфатизация үрдiсiмен бөлiп алудың
материалдық балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.4 Iрiктеп ерiту үрдiсiнiң материалдық баллансы ... ... ... ... ... ... ... .10
III ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
3.1 Кәсiпорын орналасатын ауданның ситуациялық карта.схемасы ... ...11
3.2 Атмосфералық ауаны жобаланатын объектiнiң ластануынан
қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
3.3 Атмосфераны ластайтын заттектерді топтастыру ... ... ... ... ... ... .12
3.4 Атмосфералық ауаны ластаушы көздер мен ластағыштардың
құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI
Қазіргі кезде өнеркәсіпте металдарды өндіру үшін пирометаллургия, гидрометаллургия және электрометаллургия үрдiстері қолданылады.
Сирек кездесетін шашыранды металдардың (германийдің, галлийдің, индийдің, таллийдің, селеннің, теллурдың) басқа металдарға қарағанда ерекшелігі олардың табиғатта шашыранды түрінде кездесетіндігі, өз минералдарының және кен орындарының жоқтығы. Сондықтан оларды өндіру күрделі жүмыс. Яғни бұл металдарды шикізаттардан алдын ала байыту керек. Сондықтан олар полиметалдық шоғырларды өңдегенде, ерітіндіде, қалдықта және шаңда жиналады.
Ал сирек кездесетін баяу балқитын металдардың (вольфрамның, молибденнің, танталдың, ниобийдің, цирконийдің) табиғатта өздерінің минералдары мен кен орындары бар. Олардың кендерiн байыту арқылы шоғырларын алып, содан соң металдарды өндіреді.
Қазiргi замаңғы ғылыми-техникалық прогрестiң тез қарқынмен алға басуы адамзат өмiрiн жақсартуға тiкелей игi ықпал етумен қатар, қоршаған орта – табиғатқа орны толмас орасан зор зиян тигiзiп келедi. Соған орай бұл күнде атмосфераның, гидросфераның, литосфераның үздiксiз ластануын тежеп тоқтату мүмкiн болмай бара жатқандығы да шындық. Осыған байланысты қоршаған ортаны қорғау және оны табиғи қалпында сақтау мәселелерi бүкiл дүниежүзi елдерiнiң алдында тұрған ең маңызды мiндеттердiң бiрiне айналып отыр. Оған әсiресе қоршаған ортаны қорғаудың мамандары (экологтар, метеорологтар, гидрологтар, океанологтар, топырақтанушылар, биологтар, т.б.) тiкелей қатысып, атсалысулары мiндеттi.
Мен бұл курстық жұмысымда Өскемен қорғасын-мырыш комбинатының сирек металдар цехын қарастырамын, яғни ондағы аппараттардың жұмыс iстеу принциптерiн, басты қасиеттерiн, технологиялық процестерiн көрсетiп, сонымен қатар аталған объектiнiң жалпы қоршаған ортаға әсерiн зерттеймiн.
1. А.Кобжасов. Сирек кездесетiн металдар. Оқу құралы.- Алматы: Ғылым, 1992
2. А.Ж.Ақбасова, Г.Ә.Саинова. Экология. Жоғары оқу орындарына арналған оқу құралы.- Алматы: Бастау баспасы. 2003
3. А.Н.Зеликман. Металлургия легких металлов. -М.: Металлургия, 1980
4. А.Н.Григорович, Таллий и его промышленное получение.-Алма-Ата: Академия наук Казахской ССР, 1960
5. Х.Х.Валиев, Ю.П.Романтеев. Металлургия свинца, цинка и сопутствующих металлов. Учебник.-Алматы: 2000
6. Қазқша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздiк. Алматы: Рауан баспасы, 2000
        
        Қорғасын шаңынан таллийдi алу үрдiсiнiң технологиясы
МАЗМҰНЫ
ТАПСЫРМА
КIРIСПЕ
НЕГIЗГI БӨЛIМ
I ТАЛЛИЙДIҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАЛАРЫ……………………………5
1.2 Физикалық және ... ... ... ... ТЕХНОЛОГИЯСЫ……………………………..7
2.1 Байытылған концентраттардан таллийді өндіру………………………..7
2.2 Қорғасын шаңдарынан таллий металын алу…………………………….8
2.3 Қорғасын шаңынан таллийдi сульфатизация үрдiсiмен бөлiп алудың
материалдық балансы…………………………………………………..10
2.4 ... ... ... ... ... ... ОРТАНЫ ҚОРҒАУ………………………………………...11
3.1 Кәсiпорын орналасатын ауданның ситуациялық карта-схемасы…….11
3.2 Атмосфералық ауаны жобаланатын объектiнiң ... ... ... заттектерді топтастыру…………………….12
3.4 Атмосфералық ауаны ластаушы көздер мен ластағыштардың
құрамы…………………………………………………………………...13
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI
КІРІСПЕ
Қазіргі кезде ... ... ... үшін пирометаллургия,
гидрометаллургия және электрометаллургия үрдiстері қолданылады.
Сирек кездесетін шашыранды металдардың (германийдің, ... ... ... ... ... ... ... олардың табиғатта шашыранды түрінде кездесетіндігі, өз
минералдарының және кен ... ... ... ... ... ... Яғни бұл металдарды шикізаттардан алдын ала байыту керек.
Сондықтан олар полиметалдық шоғырларды өңдегенде, ерітіндіде, қалдықта және
шаңда жиналады.
Ал ... ... баяу ... ... (вольфрамның, молибденнің,
танталдың, ниобийдің, цирконийдің) табиғатта өздерінің минералдары мен ... бар. ... ... ... ... ... ... содан соң
металдарды өндіреді.
Қазiргi замаңғы ғылыми-техникалық прогрестiң тез қарқынмен алға басуы
адамзат ... ... ... игi ... ... ... ... орта –
табиғатқа орны толмас орасан зор зиян тигiзiп келедi. Соған орай бұл күнде
атмосфераның, ... ... ... ... ... ... болмай бара жатқандығы да шындық. Осыған байланысты ... ... және оны ... ... ... ... бүкiл дүниежүзi елдерiнiң
алдында тұрған ең маңызды мiндеттердiң бiрiне айналып отыр. Оған ... ... ... ... (экологтар, метеорологтар, гидрологтар,
океанологтар, топырақтанушылар, биологтар, т.б.) тiкелей ... ... бұл ... ... Өскемен қорғасын-мырыш комбинатының сирек
металдар цехын қарастырамын, яғни ... ... ... ... ... қасиеттерiн, технологиялық процестерiн көрсетiп,
сонымен қатар аталған объектiнiң жалпы қоршаған ортаға әсерiн зерттеймiн.
I ... ... ... химигі Лекок де Буабодран 1855 жылы ... ... ... ... жылтырынан галлийді, ал 1863 жылы осы әдісті қолданып
немістің химиктері Рейх пен ... ... ... 1861 жылы ... ... ... ... заводының қалдықтарында таллийдің бар екенін
анықтаған.
1.2 Физикалық және химиялық қасиеттері
Таллий жұмсақ ашық ... ... ... ... ... қайнайтын металл. Таллий қалыпты жағдайда галогендермен және
ауамен әрекеттесіп, (ТlСІ) хлорид және қара түсті (Т12О) оксид ... ... ... ... процесін төмендетеді. Таллий 100°С-та қоспа тотықтар
Т12О мен Т12Оз ... Азот ... ... ... ... және түз
қышқылдарында жайлап ериді. Таллий қалыпты жағдайда хлормен, ... және ... ... әрекеттеседі. Металл сілтілерде ерімейді.
Таллий Д. И. Менделеев системасының үшінші ... ... ... үш ... ... бір ... екі валенттті болып келеді.
Галий, индий және таллий ... ... өте ... ... ... қарастырғанда галий мен индий қасиеттерiн де атап кетемiн.
Оксидтері мен гидроксидтері. Gа2О3 - ақ түсті ұнтақ, Балқу ... - түсі ... 650-700 ... ... ... Іn2О3 - сары ... балқу Т=2000°С. Таллийдің Т12О3 қоңыр түсті және Т12О қара ... ... бар. Gа2О3 пен Іn2О3 суда ... Бұл металдардың мынадай
гидроксидтері Са(ОН)3; ... ... ТІОН ... ... ... отырғызылады. Бұлар амфотерлі болып келеді.
Хлоридтері. Галлий, индий және таллий хлормен ... ... GаС13; ІnС13; Т1С13 ... ... ... бұл металдардың
өздеріне тән сульфаттары да бар.
Қ о л д а н у л а р ы. ... ... ... және оның ... радиотехника салаларында жартылай өткізгіштер, ... GaAs; GaP, ... ... ... ... ... ... ретінде және ауыл шаруашылығында улыхимикаттар
жасауға қолданылады.
II ТАЛЛИЙДІ ӨНДІРУДІҢ ТЕХНОЛОГИЯСЫ
Таллий ... ... ... көп ... ... ... сульфидті концентраттарда жиі кездеседі. Олардың арасында
таллийдің ең көп кездесетін минералы ... пен ... ... ... ... аралығында. Полиметалдық концентраттарды еңдегенде
таллий қалдыққа немесе шаңға көп жиналады. ... ... ... %-ке ... таллий қосылысы газбен бірге ұшады. Себебі ТlО мен Т12O 900°-
та ... ... ... ... электрсүзгілерде ұстайды. Қорғасын
концентратын балқытқанда таллийдің 20%-тейі шлакқа, қалғаны ... ... ... ... тазалау кезінде таллийдің 70-80%-ті сілтілік
қорытындыға өтеді. ... ... ... таллий штейн мен шлакқа
бөлінеді. Штейндерді конверторда өңдегенде таллийдін, 503,4-75%-ті шлакқа,
ал фьюминг ... ... ... ... ... ... таллий шаңға жиналады. Шаңды
еріткенде ондағы 85% ... ... ... де, ... соң ... ... Байытылған концентраттардан таллийді өндіру
Байытылған шикізаттарда таллийдiң ... ... ... болады.
Оны күкiрт қышқылының судағы ерiтiндiсiмен өңдеп ерiтiндiге өткiзедi.
Шаңның құрамына байланысты оны ... ... ... ... кейiн ерiтiндiмен ... ... ... ... оның ... алу үшін ... ... қолданылады:
таллийдің гидрокисін Т1(ОН)3, сульфидін Т12S, ... ... ... ... ... шөктіру; экстракциялау, ... ... ... ... ... тұнбаға отырғызу технологиясын
алайық. Оның ... ... ... ... Бұл тәсілді
ерітіндідегі таллийдің мелшері 5 г/дм3-ден жоғары ... ... ... ... басқа қоспалардан (Zn; Cu; Cd; Fe) бөліп
тұнбаға отырғызады. Ол үшін 5-10 г/дм3 ... ... ... ... бихроматын қосады. Қалдықтағы 20-30% таллий
бихроматын күкірт ... ... ... (Zn; Na2SO4; H2S)
қосып ерітіп, алты валентті ... үш ... ... Содан кейін
сульфатты ерітіндіден таллийді мырышпен цементациялау арқылы бөледі. Біздің
елде таллийді ерітінділерден ... ... ... үшін ... ... Күкірт қышқылының ерітіндісінен таллийді бөліп алуға ҮБФ-тың
керосиндегі ... ... ... ... ... ... де ол ҮБФ-пен мынадай комплекс түзеді.
Реэкстракцияны концентрациясы 350 г/дм3 күкірт қышқылының ... ... қосу ... ... ... ... былай бұзады.
Реэкстракттағы таллийдің концентрациясы 20-35 г/дм3 тең болады, одан
цементация әдісімен таллийді ... Таза ... ... таза ... ... сондықтан оны алдағы бөлімнен оқуға болады.
2.2 Қорғасын шаңдарынан таллий ... ... ... ... ... ... оннан бiрге дейiнгi бөлiгiн
құрайды. Одан таллийдi күкiрт ... ... ... ... ... ... болса) түйiршiктелген материалды алдын ала 300-4000С
температурасында ... ... ... ... ... ... құрамында қосылыстар металл түрiнде болса
(мысалы, мысты-кадмий кегi), онда кей-кезде әрi қарай жеңiл iрiктеп ерiтуi
үшiн алдын ала ... ... ... концентратын алу үшiн,
талийдi ерiтiндiден таллий гидроксидi (III), сульфидi, хлоридi, хроматы (I)
түрiнде ионалмасу немесе ... ... ... ... алады.
Бiздiң қолдануымыз экстракциялық әдiсi, өйткенi бұл әдiс талий алудың
технологиясын ... ... ... ... ... ... таллийдi
трибутилфосфатта (керосиндағы 50%-дық ҮБФ ерiтiндiсi) иод ерiтiндiсi мен
жүргiзедi. ... ... ... ... ... әрекеттескенде
иодтың кейбiр бөлiгi ерiтiндiге иодтың иондары түрiнде болады, ... ... бар. As (III), Fe (II) ... ... болса,
ерiтiндiге Na2SO3 тотықсыздандырғышын салады). Ерiтiндiде TlI ... ... ... өтiп ... ... ... иод иондары аз концентрацияда кадмий, мыс, ... ... аз ... ... ... ... ... керек, мысалы Д2ГФК экстракциясымен.
Әрi қарай таллийдi органикалық фазадан 350 г/л Н2SO4 ерiтiндiсiмен,
одан басқа оған пероксид сутегiсiн иод ... жай ... ... ... Бұл комплекстiң ... мен ... ... және сулы ... ... ... қатынасында
экстракциямен реэкстракция сатысында құрамында 0,2-0,6 г/л таллийi бар
шығатын ерiтiндiден концентрациясы 20-35 г/л ... бар ... ... ... ... ... ... алады.
Қаралы таллийдi қосылыстарынан тазартылған күкiрт қышқылының
ерiтiндiсiмен мырыш парақтарында цементация ... ... (Tl+/Tl ... – 0,336В). Таллий кеуегiн сумен жуып брикеттерге ... сiлтi ... ... 3500С ... ... ... ... бiр қатар қосылыстардан тазартылады – мырыштан, қорғасыннан, хромнан
және басқалары сiлтiлiк шлакпен таллийдiң жоғалуы ... ... ... одан да ... жүру үшiн оған (KNO3, NaNO3) ... ... Бұл
жағдайда, өкiнiшке орай, сiлтiлi ерiтiндiге таллийдiң 7%-ға дейiн өтедi,
бұдан оны регенирлейдi және ... ... 10% ... 1-2% силитра
жұмсалады.
Соңынан сiлтiнi тазаланатын ... ... ... ... ... ... құрамы 99,96% төмен емес) оның тұздарын
өндiруiне қолданатын ... ... ... шарттарға сай металл алуға
болады.
2.3 Қорғасын ... ... ... ... ... ... балансы
1-кесте- Қорғасын шаңынан таллийдi сульфатизация үрдiсiмен бөлiп алудың
материалдық балансы
|Түскен ... ... ... ... ... |
| |кг |% | |кг |% ... Pb шаңы |100 |13,5 |1. ... | | ... H2SO4 |58,28 |8 ... |131 |18 ... Ауа |582 |78,5 |2. ... |609,28 |82 ... |740,28 |100 ... |740,28 |100 ... ... ... ... ... баллансы
Iрiктеп ерiту үрдiсi сумен жүргiзiледi. Сұйықтың қаттыға қатынасы 4:1.
2-кесте-Сульфат ... ... ... ... материалдық балансы
|Түскен ... ... ... ... ... |
| |кг |% | |кг |% ... ... өнiмi |131 |14 |1. Сульфат |539,30 |61 ... ... ... |524 |59 ... | |9,6 ... |14,24 |1,6 |2. Pb кегi |84,3 |4 ... Н2SО4 |210,75 |24 |3. ... ерiтiндi|36,13 |4,1 |
|4. ... су |0,13 |1,4 |4. ... су |221,3 |25 ... Темiр ұнтағы | | |5. ... |+0,91 |0,4 |
| |880,12 |100 ... |880,12 |100 ... | | | | | ... ... ... ... Кәсiпорын орналасатын ауданның ситуациялық карта-схемасы
Өскемен қорғасын-мырыш комбинаты Ульбе өзенiнiң оң жағалауында, Өскемен
қаласының орталығынан ... ... ... ... ... жағынан ТЭЦ (ЖЭО), оңтүстiгiнде қаланың орталығымен
жалғыз үлкен авто жолмен байланысқан. Негiзiнен ерте кезде ... ... ... ... ... негiзгi шаруашылық объектiлерi
жобаланып, ескерiлiп жасалған, олар: құрылыс базалары, су және канализация
жүйелерi, авто және ... ... жылу және ... ... жалпы қалалық мәдени-тұрмыстық және әлеуметтiк-коммуникалдық
жағдайлар.
Өскемен қаласының ауа райы шұғыл ... ... ... ... ... ... –210С, максимумы +250С.
Негiзiнен желдiң бағыты солтүстiк батысқа ... ... ... ... 38 м/с. ... ... тоңазу тереңдiгi 2 м. Жер
асты суы аз сiлтiлi, сондықтан қорғануды қажет етпейдi.
3.2 Атмосфералық ... ... ... ... ... ... ... жағына қарай 4 км шақырым ... ... қала ... ... жол ... жел ... шығарылатын зиянды қоспаларды қаланың сыртына ... ... ... ... ... ... жасыл ағаштар егiлген
және көгалдандырылған, сонымен қатар бұл ... ... үй ... ... ... Өндiрiс территориясындағы жолдар әр уақытта сумен
жуылып, арықтар арқылы канализацияға ағызылып жiберiледi. Өндiрiс аймағының
экологиялық жағдайы әрқашанда үнемi қатаң ... ... ... ... ... ... енген немесе шектен тыс мөлшерде пайда болған және
ортаны ластайтын кез-келген физикалық агенттерді, химиялық заттектерді ... ... ... деп ... заттектердің қоршаған ортаға әсері физикалық, химиялық
қасиеттеріне, олардың ыдырауы арқылы пайда ... ... ... ... ... тасталған әр түрлі өндіріс шығарындыларының мөлшеріне
байланысты. Ластағыштардың атмосферада ... ... ең ... олардың атмосферада болатын уақыты жатады. Осыған байланысты
ластаушы заттектердің өзі ... ... үш ... ... ... көлемде ластайтындар - қай жерде ... ... ... ... ... ... ... барлар,
атмосферада көп уақыт бойы ... жыл ... ... шығарынды (тастанды) заттектер (көмір қышкыл
газы, фреондар, ... ... ... бір ... ... ... ... көлемде ластайтындар (бірнеше мемле-
кеттердің территориясы немесе бір елдің едәуір әкімшіліктік
бөлігі ... ...... ... ... бірақ-та оның
мөлшері осы жердің шекарасынан асқасын тез төмендегеніне
қарамай ... ... ... ... ... ... ... бірнеше тәулік) бойы атмосферада
сақталатын шығарынды заттектер (күкірт пен азот ... ауыр ... ... ... ... (бір ... шеңберінен
аспайтын) – атмосферада аз уақыт кана сақталатын шығарынды
заттектер (ірі ... ... ... ... ... ... ... қатар жоғарыда келтірілген түрлердің
өкілдері, мысалы, аласа көздерден шығатын күкірттің, азоттың,
т. б. Оксидтері).
Әр ... ... ... шығу ... ... олар
үздіксіз және бір дүркінді ... ... ... ... бір ... ... жатқызылады. Атмосфераға газ тәрізді
ластағыштар мен аэрозольдар түтін мұржалары, аэрациялық шаң тартқыштар және
әр түрлі желдеткіш ... ... ... ... ... ... шығаратын көздер биік (Н > 50 м), орта биіктіктегі (Н = 10-50 ... (Н = 2-10 м), жер ... (Н < 2 м) ... ... ауада таралуы мен концентрациясы көздердің биіктігіне
байланысты келеді.
3.4 Атмосфералық ауаны ... ... мен ... ... ... және адамның іс-әрекеті нәтижесінде ластанады.
Атмосфераның табиғи жолмен ластануы жанартаудың ... ... ... ... бар, олардың 500-ден астамы активті түрде), тау жыныстарының
үгітілуіне, шанды дауылдардың тұруына, орман өрттеріне (найзағай ... ... ... ... ... мен ... сулы ... құрғауына, тірі организмдердің іріп-шіру ... ... ... ... ... яғни ... қоздыратын бактериялар, ... ... ... ... жатады. Сонымен қатар атмосфераны ластайтындар
қатарына космос шаң-тозаңын жатқызуға да болады. Космос шаңы ... ... ... ... ... ... ... арқылы
орасан жылдамдықпен (11-ден 64 км/с дейін) 200 млн-ға жуық метеориттер ауа
қабатынан өтіп отырады, 60-70 км ... ... ... ... ... ... тәулігіне жер бетіне 1018 кішігірім метеорит
түседі. Жерді атмосфера үлкен космостық ... да ... ... жерге 2-5 млн. т космостық шаң түсіп отырады. Табиғи шаң да ... ... ... ... ... Ол ... қалқып жүретін
радиустары 10-6-10-5 м шамасындағы бөлшектерден түрады.
Табиғи шаң ... тегі ... және ... ... ... нәтижесінде түзіледі:
– тау-кен жыныстарының және топырақтың бұзылуы мен желмен
мүжілуі;
– жанартаудың атқылауы;
– орман, дала және шымтезек ... ... ... ... ... төменгі қабаттарын шаңмен ластайтын көздердің арасында
шөлді дала мен басқа да сусыз даланы ... атап ... ... шаң буды суға айналдырумен қатар, күн радиациясын тікелей
сіңіреді және тірі ағзаларды күн сәулесінен корғайды.
Заттектердің биологиялык жолмен ... көп ... ... ... ... азот ... көміртектің оксиді мен
диоксидінің және т. б. Түзілуіне және олардың атмосфераға түсуіне апарады.
Атмосфералық ластануға табиғаттың алапатты ... ... ... ... Мысалы, орта есеппен жанартаулардың атқылау нөтижесінде
жылына атмосфераға 30-150 млн. т газ және 30-300 млн. т ұсақ ... ... ... тек ... (Филиппин) жанартауы атқылаған кезде (1997
ж.) атмосфера ауасына 20 млн. т ... ... ... ... ... ... ... активтілігі жоғары химиялық
ластагыштар сынап, мышьяк, корғасын, ... ... Ірі ... ... да ... көп мөлшердегі шаңмен ластанады. Батыс Сібірде 1915
ж. Болған орман өрті 1,5 млн. км2 ... ... одан ... ... 6 ... жуық ... таралды.
Атмосфералық ластанудың антропогендік (жасанды) көздеріне өнеркәсіптік
кәсіпорындар, ... жылу ... ... ... ... ... шаруашылығы, т. б. Жатады. Тек өндірістік кәсіпорындардың ғана
қоршаған ортаға әсер етіп ... ... ... түрлерге бөлуге болады:
шикізат, материалдар, құрал-жабдықтар, ... ... ... ... ... ... таралатын шығарындылар (газ, бу, ауа
тозаңы), энергетикалық шығарындылар, шу, инфрадыбыс, ... ... ... жарық, ультракүлгін, лазерлі сәулелер, иондағыш
шығарындылар және т. б. ... ... ... химиялык құрамы
отын-энергетика ресурстарының түріне, ... ... ... ... ... ... келеді.
Атмосфераға тасталатын 52 Гт әлемдік антропогендік шығарындының 90%-ін
көмір кышқыл газы мен су буы ... ... ... ластағыштар қатарына
кіргізілмейді). Техногенді шығарындылардың құрамында ... ... ... ... олардың ішінде ең көп мөлшерде, яғни
тонналап атмосфераға шығарылатындарға қатты бөлшектер (шаң, ... ... ... ... ... азот ... әр ... ұшпа
көмірсутектері, фосфор косылыстары, күкіртті сутек, аммиак, хлор, фторлы
сутек жатады. Осылардың ... ... ... ауа ... млн. ... ... ... бойынша мөлшері және Қазақстанға қатысты
мәліметтер келтірілген.
Барлық ұйымдастырылған көздерден шығатын ластағыштардың жалпы ... осы ... ... ... орта ... 800 млн. т қрайды. Бүл
көлемге жел эрозиясының, орман өрттерінің және жанар таулардың ... ... ... ... және әр ... ... ... зиянды заттектер кірмейді.
3-кесте-Негізгі ластаушы компоненттердің атмосфераға тасталатын мөлшері
(млн. т)
|Заттектер ... жүзі ... ... |
| | | |
| ... ... ... |Көлік |
| ... | ... | ... ... |57 |80 |6,4 |3,7 ... ... |177 |200 |7,6 |10,1 ... диоксиді |99 |0,7 |9,2 |- ... ... |68 |20 |3,0 |1,1 ... |4 |50 |0,2 |2,0 ... ең көп ... жері ... ... ... ірі ... ... және көлік жүйесі дамыған калалардың
ауа бассейні.
Атмосфераға антропогендік әсер тікелей немесе жанама ... ... ... әсер – ... ... компоненттерінде экологиялық
тепе-тендіктің бұзылу салдарынан атмосфераның жағдайына әсердің тиюі. Бұған
ормандар, жойылған алқаптар, ... ... ... ... су ... өзгертілген өзен ағыстары, ... ... кен ... ашық әдіспен жаппай алынуы жатады. Жер бетінің
касиеті мен сипаттамасының ... ... ... ... ... ... ... шағылыстырғыш қабілеті) шамасына, жер
бетінің жылу сипаттамасына және осыған сәйкес ... ... ... ... өтетін ылғаддылықка әсерін ... Ал ... ... ... өндірістерден шығатын тастанды заттектерді: күлді,
металл ... мен ... ... ... қосылыстарын, аммиакты,
көмір сутектерін, радиоактивті газдарды, ... ... ... және ... ... ... мысал ретінде Қазақстанның кейбір ірі қалаларындағы ластаушы
көздер мен олардан шығатын ... ... ... ... ... ауа ... ... мөліметтер
|Қалалар |Негізгі ластаушы көздер ... ... ... |
| | ... ... |
|1 |2 |3 ... ... автокөлік, үй |Бенз(а)пирен, формальдегид, |
| ... ... |шаң, ... ... |
| ... ... ауыр |күйелер, азот оксидтері, ауыр|
| ... ... ... ... ... |
|Тараз ... ... ... ... ... сутек, |
| ... ... шаң, ... ангриді, |
| | ... және ... ... | ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |комбинаттары, ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... мырыш, хлор, |
| | ... ... ... ... ... ... |Қорғасын және т. б. Ауыр |
| ... ... ЖЭС ... шаң, ... |
| | ... ... т. б. ... |Мақта тазалайтын зауыт, |Көміртек оксидтері, |
| ... ... ... ауыр ... |
| ... ... ... |пестицидтер, тұздар, күл, |
| ... |шаң, ... ... өнімдері |
|Балхаш |Тау-кен металлургия ... ... азот |
| ... жылу ... ... мышьяк, қорғасын |
| ... ... т. б. Ауыр |
| | ... ... ... ... электр станциясы, |Радиоактивті заттектер, |
| ... ... ... азот |
| | ... ... ... ... өңдейтін өндіріс |Күкіртті сутек, |
| ... ... ... ... ... |
| ... өндірісі, автокөлік | ... ... ... (болат пен |Фенол, шаң, көміртек, азот |
| ... ... ... бенз(а)пирен, |
| |автокөлік, синтетикалық ... |
| ... | ... ... ... ... ферросплав, |Хром ... |
| ... ... ... ... ... фторлы |
| ... ... ... ... ... күкіртті |
| |автокөлік ... ... ... |
| | ... жөне т. б. ауыр |
| | ... ... |Тау-кен өнеркәсібі, |Аммиак, көміртек |
| ... ... ... ... ... |
| ... машиналардың |ауыр металдар, |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... талшык | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... және ... | |
| ... ... ... | |
| ... | ... |АҚ ... алюминиі", |Фторлы косылыстар, көміртек,|
| ... жылу ... ... ... |
| ... ... ... зауыты |бенз(а)пирен, көмірсутектері,|
| | |шаң ... ... ... ... оксидтері мен түздары,|
| |комби- наты, жылу ... ... ауыр ... |
| ... ... ... | ... ... каучук өндіретін |Көмір қышқыл газы, аммиак, |
| |зауыт, ... ... ... ... буы, |
| ... ... ... сутек, азот |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... көміртек |
| | ... ... ... ауыр |
| | ... ... |
| | ... ... |
|Рудный |Соколов-Сарыбай кен-байыту ... ... шаң, |
| ... ... ... ... ... оксидтері, |
| ... ... ... |қорғасын, мырыш, көміртек |
| ... ... ... |
| ... ... ... | ... |Кен ... ... автокөлік|Фосфор оксидтері, темір |
| | ... шаң, ... |
| | ... ... күйе ... ... ... көбісінде кейбір ластағыштардың мөлшері ШРК-дан
асқан. Жалпы зиянды ... ... ... ... ... мысалы, Алматыда шамамен 80-90%, Шымкентте - ... ... ... ауаға автокөліктен шығарылатын зиянды заттектердің
көлемі 2 млн. ... асып ... ... ... ... кіретін 7 саланың құрамында 28
ірі кәсіпорын жүмыс істейді.
1. Қорғасын-мырыш саласы 12 ... ... оның ... ал 9-ы кен ... ... ... - Өскеменнің
қорғасын-мырыш, Риддердің полиметалл комбинаттары және
Шымкенттің қорғасын зауыты. Кен байыту ... - ... ... ... ... ... ... мыс-химиялық, Зыряновск қорғасын,
Текелі қорғасын-мырыш комбинаттары, Жәйрем, Жезкент және Қарағайлы тау-кен
комбинаттары.
Республиканың қорғасын-мырыш өндірістерінің кен қоры едәуір. ... ... ... біз ... ... ... ... иеміз.
Бұл өндірістер биосфераның барлық бөлігін әртүрлі улы заттармен ластап,
биологиялық ресурстарға зиянын тигізіп ... ... ... ... балалардың қанында 17-ге дейін улы элементтің мөлшері табиғи
деңгейден жоғары ... ... ... ... ... ... 1,5-нан 5 есеге дейін, ... ... ... ... алюминийдің мөлшерлері 10 еседен ... ... ... ... ... ... мен
бериллийдің мөлшері де жоғары екенін ғылыми зерттеулердің ... ... ... ... иммунитет механизмын, генетикалык
құрылысты, метаболикалық алмасуды бұзады, мидың басқа да органдардың ... ... ... ... бәрі ... ... ... әкеп
соғады.
Қорғасын зауыттары негізінде ауаны қорғасынмен, ... ... ... ... ... пен ... ... көп мөлшерде ластайтын
көзге жатады.
2. Мыс саласына 3 кәсіпорын - Балхаш, Жезқазған кен
байыту комбинаттары және ... мыс ... ... ... кезде мыс рудасы 17 кен орынынан алынады, Қазақстан мыс
өндіруде дүние жүзі ... 7 ... ... ... 92% экспортқа
шығарылады. Құрамына "Жезқазған" кен ... ... мен ... мыс ... ... "Жезқазғантүстіметалл" бірлестігі мыспен қатар қорғасын
мен мырыш концентраттарын шығарады және қорғасынды, ... ... ... ... ... ... алады. Өтпелі кезеңдегі
экономикалық қиындыққа байланысты бүл бірлестік 1995 ... ... ... ... ... Оңтүстік Кореяның "Самсунг" ... 5 жыл ... ... ... ... бұл ... ... Алюминий өндіру саласының 3 кәсіпорыны - Павлодар
алюминий зауыты (ПАЗ), Торғай мен Қызылоктябрь кен ... ... ... ... ретінде Торғайдың бокситі қодданылады, одан
глинозем, ал ... ... ... өндірісінде бокситтен әр тонна глинозем алған кезде 1-2,5
тоннаға дейін қалдық ретінде шлам шығып отырады, сондықтан бұл ... ... ... көп ... жер ... ... ... Бұл шламдардың
құрамында 45%-ке дейін темір оксидтері, сонымен катар көп мелшерде кальций
мен натрий қосылыстары болады. Сондықтаң бұл ... әрі ... ... ... ... мен ... ... жұмсалады.
4. Алтын өндірісі Қазақстанның алтын мен валюта қорын
толықтыруға маңызы зор ... ... ... Бұл ... ... жүмыс істейді. Негізгі алтын өндіретін кәсіпорындарға
алтынның 50% беретін «Қазақалтын», қалғанын "Алтайалтын" -
16%, "Майкаиналтын" - 15%, "Ақбакай" - 12%, ... -
4% және ... - 3% ... ... ... ... бойынша дүниежүзінде Қазақстан 6-шы орында, ал ТМД
елдерінде біз 3-ші орындамыз, яғни ... ... ... жылы ... ... қоры ... ал 1993 ж. ... жолға кою үшін үлттық "Алтыналмас" ... ... ... Республикасы Ұлттық банкісімен бірігіп "Қазақстан алтыны" ... ... ... Осы ... ... ... ... көлемін ең кемінде 4 есеге дейін көтеруді қарастырып отыр.
5. Вольфрам-молибден өндірісі "Қазвольфрам" бірлестігінің
басқаруында. Кен ... ... ... ... ... волъфрам, қалайы-молибден, висмут концентраттарын
шығарады. Ресейдің ... ... ... ... шикізаты біздің елдің вольфрам концентраты.
Вольфрам өндірісін өзімізде дамыту мақсатында ... ... кен ... ... ... мен ... ... комбинат салынып жатыр
және оларды тезірек толығымен іске қосу ... ... ... ... ... ... мен ... полиметалл таукен
байыту комбинатын айтуға болады.
6. Титан-магний ... ... ... ... ... ... қоры елімізде жеткілікті.
7. Сирек металдар саласының дамуына Қазақстанда барлық мүмкіншілік бар.
Республикада өте құнды ... ... ... ... ... ... сирек метаддар шығаратын Ақмола мен Каспий төңірегіндегі тау-химия
комбинаттарын және оларды балқытатын Ертіс ... ... ... ... бай кен ... ... ... бізде бүкіл дүние
жүзіндегі бариттың 40% шоғырланған.
Түсті металлургия өндірістерінің бәрі зиянды заттармен биосфераны
ластап ... ... ... ... Жыл ... ... ... көлемі бірнеше миллиондаған тонна. Көп мөлшерде атмосфера ... азот ... ауыр ... ластанады.
Ақаба суларда өте улы заттар - цианидтер, ксантогенаттар, мұнай
өнімдері, ... ... ... ... ... ... ... металлургияның ірі комбинаттары топырақты алуан түрлі зиянды
қосылыстардың көп мөлшерімен ластайтыны ... ... ... ... ... ауыр метаддардың концентрациясы ШРК
мөлшерінен бірнеше есе асып түседі. Мысалы, Шымкент топырағында ... 200 ШРК, ... ... 2-3 ШРК ... ... ... металлургияда қалдықтарды пайдалану және утилдеу проблемалары әлі
толық шешімдерін тапқан емес.
1-кесте-Қорғасын шаңының рационалдық құрамы
|Қосы-лыс|Элементтер ... | |
| ... |Pb |Zn |As |Cl |Cd |
| | |кг |% | |кг |% |
| | |кг |% | |кг |
| |кг |% | |кг |% | |кг |% | |кг |% | | ... ... |1. ... өнiм |4,578 |5 |98 |12,5 |13,64 ... |0,08 |99 |91,613 |100 |91,613 | | |2. ... |0,094 |1,12 |2 ... |1,5 |0,001 |0,1 |1 |8,387 |100 |8,387 | ... ... |1. ... |11,77 |92 |11,875 |33,16 |95 |0,06 |0,201 |94 |35,784 |100 |39,06 |
| |2. ... кегi |0,366 |0,656 |8 |0,625 |1,119 |5 |0,005 |0,005 ... |100 |60,94 | |
Қ О Р Ы Т Ы Н Д Ы
Елiмiздегi қорғасын өндiрiсi ... ... ... ... ... ... кезде метталлургия пәнi бойынша оқыған мамандар
жаңа технологияларды дамыта отырып, аталған өндiрiс саласын зерттей ... ... ... ... және ... үлесiн қосуға тиiстi. Мысалы,
қазiргi кездегi өндiрiстердiң тиiмсiз жақтарын, яғни ... ... ... ... ... ... келешекте бұл
жетiспеушiлiктердi әрi әлеуметтiк, әрi экономикалық ... ... ... ... ... ... металдық таллий өндiру
технологиясын және де таллийдi алудың басқа технологияларын ... ... ... ... ... таллийдiң құрамын есептеп,
материалдық баланс кестесiн ... ... ... осы ... ... барысында мен өзiме қажеттi деген химиялық үрдiстер мен есептеу
жолдарын және ... ... ... ... ... ... аталған негiздерге байланысты мен осы қазiргi Қазақстанның мыс
технологиясында беделдi орын алатын ... ... ... ... өз жұмысымда қарастырдым. Бұл ... ... ... қоршаған ортаға зиянды әсерi, цех құрылымының ... ... ... ... ... ... ... Оқу құралы.- Алматы: Ғылым, 1992
2. А.Ж.Ақбасова, Г.Ә.Саинова. Экология. Жоғары оқу орындарына арналған оқу
құралы.- Алматы: Бастау баспасы. 2003
3. ... ... ... ... -М.: ... 1980
4. А.Н.Григорович, Таллий и его промышленное получение.-Алма-Ата: Академия
наук Казахской ССР, 1960
5. Х.Х.Валиев, ... ... ... цинка и сопутствующих
металлов. Учебник.-Алматы: 2000
6. ... ... ... ... Алматы: Рауан
баспасы, 2000
-----------------------
1-сурет-Шаңнан немесе вельц тотықтардан таллийдiң бихромат шоғырын алу
технологиясы

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аридтену үрдісінің Сырдария өзенінің төменгі ағысындағы топырақтардың шөлденуіне әсері66 бет
Ағзаның қорғасынмен улану жағдайындағы иммунокоррекциялық препараттардың әсері8 бет
Жаңа типті мектептерде оқу үрдісінің оқушылар ағзасының физикалық дамуына және жұмыс қабілеттілігіне әсері.14 бет
Кәсіпкерлік құрылымдардың бизнес-жоспарды жасау үрдісінің негізі24 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың таным үрдісінің дамуы30 бет
Мектептегі тәрбие үрдісінің мазмұны7 бет
Оқу үрдісінің ерекшеліктері32 бет
Текелі қаласындағы қорғасын -мырыш кен орны34 бет
Түркменстандағы жаңалану, жалпы тенденциялар мен даму үрдісінің болашағы9 бет
Тәрбие үрдісінің мақсаты – оқушының бос уақытын ұйымдастыруы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь