«банк жүйесі»

I Кіріспе
II Негізгі бөлім
1.1. Банктердің мәні және қызметтері
2.1 ҚР.дағы банк жүйесі
2.1.1. ҚР Ұлттық банкі: қызметтері және операциялары
2.1.2. Ақша.несие саясаты
III Қорытынды
IV Ұсынылатын әдебиеттер
Банк жүйесінің маңызды элементі банктер болып табылады.
Ежелгі ғасырлар тарихы кейінгі ұрпаққа банктердің қашан пайда болғаны туралы ғана емес, сондай-ақ олардың қандай операцияларды орындағандығы туралы да толық мәліметтер қалдырмаған секілді.
Кейбір ғалымдардың пікірінше, алғашқы банктер капитализмнің мануфактура тұсында және ең бастысы, Италияның жекелеген қалаларында (Венеция, Генуе) XIV—XV ғғ. пайда болған. Олардың еңбектерінде банк тауар шаруашылығының ерекше институты ретінде тауар шаруашылығының ерте кезеңінде, яғни тауар-ақша қатынастарының дамуына байланыссыз, ақша айналысын реттеу үшін пайда болған делінеді.
XVI—XVII гғ. Венецияда, Генуеде, Миланда, Амстердамда, Гамбургте, Нюрнбергте саудагер-клиенттер арасында ңолма-ңол ақшасыз есеп айырысуларды жүзеге асыру үшін жиробанктер құрылады. Жиробанктер өздерінің клиенттері арасында белгілі салмағы бар бағалы металдардан жасалған ақша бірліктері арқылы есеп айырысулар жүргізді. Өздерінің бос ақша қаражаттарын жиробанктер мемлекетке, қалаларға және артықшылығы бар компанияларға ссудаға берді.
Ал кейбір мамандар банкті одан да ерте мерзімде — феодализм тұсында пайда болған деп айтады. Олар феодалдық шаруашылық тұсында банктердің төлемдегі делдалдың қызметінің қажеттігінен пайда болғандығын тілге тиек етеді.
Дегенмен де, деректерге сүйене отырып, банктердің пайда болуының екі мыңжылдық тарихы бар екендігін айтуға болады.
Өкінішке орай, «банк» сөзінің өзі бізге оның мәнін ғана белгісіз етіп қоймай, алғашқы несиелік мекеме туралы біздің жорамалымыздың ақиқаттығына күмән туғызады.
«Банк» сөзі «banco» деген ағылшын тілінен аударғанда «айырбас столы» дегенді білдіреді. Бұл «айырбас столы» тауарлармен сауда жасалатын алаңдарда құрылады. Сауда мемлекеттер мен қалалардың, жекелеген тұлғалардың әр түрлі монеталарымен жасалған. Ол уақытта монеталардың біртұтас жүйесі болмағандықтан, олармен сауда-саттың барысында әр түрлі формадағы монеталар кездескен. Банктер пайда болардың алдында ақша-сауда капиталының өкілдері саудагерлердің ақшалай салымдарын қабылдап, оларды әр түрлі елдің ақшаларына айырбастауға маманданып отырған. Уақыт өте келе, айырбастаушылар бұл салымдарды, сондай-ақ өздерінің ақша қара-жаттарын ссудаға беріп, пайыз алу үшін пайдалана бастайды. Сөйтіп, айырбастаушылар біртіндеп банкирлерге айналады.
1. «ҚР-дағы Ұлттық банк туралы» ҚР заңы. 31.03.1995.
2. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.08.1995.
3. ҚР Ұлттық банктің 2002—2004 жылға арналған ақша-несие саясаты.
4. ҚР Ұлттық банктің 2003—2005 жылға арналған ақша-несие саясаты.
5. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2001.
6. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1999.
7. Финансы. Денежное обращение. Кредит / Под ред. Дробозиной Л.А. - М.: Финансы, ЮНИТИ, 1997.
8. Общая теория денег и кредита / Под ред. Жукова Е.Ф. — М.: Банки и биржи, 1995.
9. Штайн Ю. Немецкая банковская система. — Банк-Ферлаг Кельн, 1993.
10. Долан Э.Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. — М.: — С.-Петербург, 1993.
        
        КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақрыбы: «Банк жүйесі»
Жоспар:
I Кіріспе
II Негізгі бөлім
1. Банктердің мәні және қызметтері
2.1 ҚР-дағы банк ... ҚР ... ... ... және ... ... саясаты
III Қорытынды
IV Ұсынылатын әдебиеттер
Кіріспе
Банк жүйесінің маңызды элементі банктер болып табылады.
Ежелгі ғасырлар тарихы кейінгі ұрпаққа банктердің ... ... ... ғана ... ... ... ... операцияларды орындағандығы
туралы да толық мәліметтер қалдырмаған секілді.
Кейбір ғалымдардың пікірінше, алғашқы банктер капитализмнің ... және ең ... ... ... ... (Венеция, Генуе)
XIV—XV ғғ. пайда болған. ... ... банк ... шаруашылығының
ерекше институты ретінде тауар шаруашылығының ерте кезеңінде, яғни тауар-
ақша қатынастарының дамуына байланыссыз, ақша айналысын ... үшін ... ... гғ. ... ... ... ... Гамбургте,
Нюрнбергте саудагер-клиенттер арасында ңолма-ңол ақшасыз есеп айырысуларды
жүзеге асыру үшін жиробанктер құрылады. ... ... ... ... ... бар ... металдардан жасалған ақша бірліктері
арқылы есеп ... ... ... бос ақша ... ... ... және ... бар компанияларға
ссудаға берді.
Ал кейбір мамандар банкті одан да ерте ...... ... ... деп ... Олар ... ... тұсында банктердің
төлемдегі делдалдың қызметінің қажеттігінен пайда болғандығын тілге тиек
етеді.
Дегенмен де, деректерге сүйене ... ... ... ... ... ... бар ... айтуға болады.
Өкінішке орай, «банк» сөзінің өзі бізге оның мәнін ғана белгісіз ... ... ... ... ... ... жорамалымыздың ақиқаттығына
күмән туғызады.
«Банк» сөзі «banco» деген ағылшын тілінен аударғанда «айырбас столы»
дегенді білдіреді. Бұл ... ... ... ... жасалатын
алаңдарда құрылады. Сауда мемлекеттер мен қалалардың, жекелеген ... ... ... ... Ол ... ... біртұтас жүйесі
болмағандықтан, олармен сауда-саттың барысында әр түрлі формадағы монеталар
кездескен. Банктер пайда ... ... ... ... ... ақшалай салымдарын қабылдап, оларды әр ... ... ... ... ... Уақыт өте келе, айырбастаушылар
бұл салымдарды, сондай-ақ өздерінің ақша қара-жаттарын ссудаға беріп, пайыз
алу үшін пайдалана ... ... ... ... банкирлерге
айналады.
1.1. Банктердің мәні және қызметтері
Біздің түсінігімізде, банк ұғымы айырбастаушылардың және ... ... ... сипатталады. Алғашқы банктердің Италияда пайда
болу себебі, оның сол ... ... ... ... ... әр елдің ақшалары мен тауарларының сол елге қарай ағылып,
банкирлердің ... ... ... ... ... ... ... 2300 жыл бұрын холдейлердің ... ... ... олар ... ... қызметтерімен қатар,
ссудалар берген. Олар б.э.д. VI ғ. Ежелгі Вавилонда салым операциялары:
салымдарды қабылдау және ... ... ... ... ... сала ... ... операциялар б.э.д. IV ғ. ... ... ... Бір айта кететіні, ежелгі гректер салым қабылдай отырып, белгілі
бір ақы ... ... ... ... ... ... ... бұл алғашқы банктік операцияларды орындаған кімдер? деген
сұрақ туады. Тарихшылардың пайымдауынша, олар ... ... ... ... ... ... бар шіркеу мекемелері ... ... ... ең ... ... ... Сол ... гректің шіркеулері (Дельфа, Дело, Само, Эфсе) ақша ... ... ... ... кіші Азия ... ... ал Дельфадағы Аполлон шіркеуінде барлық еуропалық Грецияның бос
ақша қаражаттары шоғырланыпты.
Алғашқы банктер ... зор ақша ... ... ... ... уақытша пайдалануға беріп, пайда табу ... ... ... ... ... ... ... иелеріне
біртіндеп есеп айырысу қызметін де көрсетті. Есеп ... ... ... бір ... ... бір ... ... арқылы жүргізілді.
Банктер қызметтерінің қолайлылығы іскер адамдардың назарынан тыс
қалмады. Банктің клиенттер ... ... ... ... ... ... клиенттер арасында жасалатын келісімшарттарды құруда сенім
қызметтерін ... ... ... ... ... ... жеңілдету мақсатында ежелгі банктер өздерінің ... ... Олар ... құнды ақшалармен қатар айналыста жүрді.
Ағылшын елінде алғашқы ... банк — ... ... 1694 ж. ... банкнота шығаруға құқық алады.
Әрине мұның бәрі ... ... ... ... банкирлер үйлері ретінде пайда болғанын куәландырмайды. Мұндағы
несие беруші мен қарыз алу-шылардың болуы ... ... ... тек
алғышартын ғана сипаттайды.
Ендеше осы жерде несие берушінің қандай жағдайларда банкке ... ... ... ... ... болтын келесі бір нәрсе — бұл
несиенің жеке формасы мен банктік несие арасындағы ... ... ... бойынша несиелік қатынастың бір тарабы жеке тұлға емес,
несиелік мекеменің қалай ... ... ... ... ... жауап беру үшін қазіргі кездегі сөздіктердегі банк ұғымына
мән берелік. Анықтамалық басылымдарда банк «ірі несиелік мекеме»[1] ... ... ... даму ... ... және ... несиелік операциялары бір жүйеге айналу нәтижесінде жеке несие
беруші өзінің несие беруін тоқтатады. Несие тек ңана түтыну ... ... ... операциялардың ңажеттілігін де ... ... ... ... бірге несие беруші өзінің
клиенттерінің тапсырмалары бойынша есеп айырысу және ... да ... ... ... банктер аңша шаруашылыгының осы даму сатысына ... ... ... бірдей көрсететін біртүтас орталыққа айналады.
Демек, алғашқы банктер капитализмнің мануфактура сатысынан да бұрын, яғни
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... бар. ... құл иеленушілік қоғамында болғандығына тарих куә.
Ежелгі Римде банк және ... ... ... ... Осы нормаларға
сәйкес б.э.д. III ғ. айырбас ісіне мамандандырылған Римдік банкирлерді
кумулияр деп ... ... ... ... ... ... Тарихшылардың айтуынша, Ежелгі Вавилон банктері тек қана несие
беріп қоймай, ... жер ... ... ... және ... да
операцияларды орындаған[2].
Банктің пайда болуы туралы қарастырғандар оның мәнін ашуға жақындайды,
бірақ та банктің толық мәні әлі де болса ... ... қала ... мекемелердің қызметі сан алуан. Қазіргі қоғамда банктер әр
түрлі операциялармен ... ... ... ... шаруашылығын
қаржыландыру, бағалы қағаздарды сатып алу-сату, кей ... ... мен ... басқаруға байланысты қызметтер жүзеге асырылады.
Банктің мәнін ашуға екі ... ... ... ... ... ... Бірінші жағдайда, ең бастысы, «банктік операциялар» ұғымының
маңызы артады. Олардың қатарына банк ... ... ... ... ... ... жағынан алсақ та, банктің мәнін заң тұрғысынан қарау ... ... ... ... ... оның ... ... қатынасын
білумен ғана шектелмейді. Банктің мәнін, оған рұқсат етілген операцияларын
анықтайтын заң ... оны ... ... жағы және ... ... ... талдағанда оның бастапқы атқарған қызметтерін (валюта
айырбасы, ... ... есеп ... ... ... болмайды. Жалпы кез
келген құбылыстың ... ... ... оның қандай операцияларды орындайтыны
немесе орындағандығы туралы сұраққа жауап іздеудің ... ... бұл ... ... оның ... және ... институттардан өзара айырмашылығына
мән берген дұрыс.
Банктің мәнін басқа институттардан өзара ... ... банк ... өнім ... ... ... болып
саналады. КСРО тұсында кәсіпорын ретінде тек фабрика, ... ... өнім ... ... ... түсінілген. Бірақ экономиканың
басқа да буындарына «кәсіпорын» деген атақты ... ... да ... Русьте «кәсіпорын» деп қандай да бір іспен ... ... ... ... Сондықтан да белгілі бір қызметпен
айналысатын банк сияқты субъектіге «банк — бұл ... деп айту ... ... ... біз ... ... тиіс ... себебі «кәсіпорын» бұл
біздің ойымыздағының бәрін толығымен ... ... ол ... ... ... етеді, себебі, банк шын мәнінде
фабрика да, зауыт та емес. Ол бұлардан өзіндік ... ... ... ажыратылады. Ең бастысы — банктің өнеркәсіптік кәсіпорындардан ... оның ... ... ... ... ... және айырбас
аясында жүзеге асуына байланысты ... ... ... ... ... өнімі материалдық, өндіріс
аясының өнімдерінен өзара ажыратылады, ол жай ғана тауар шығармайды, оның
тауары ... яғни ... ... құралдары түрінде шығады.
Қызмет көрсету аясындағы банктің өнеркәсіптік кәсіпорындардан
ерекшелігі оның ... ... ... Оның ... ... «несие»
болғандықтан, банкті «несислік мекеме» деп атаған.
Сондай-ақ банк ... ... ... эмиссиялау сипатына
да байланысты ажыратылады. Ол тек қана акциялар мен басқа да ... ... ... сол ... ... эмитенттердің бағалы қағаздарын
есепке алу және сақтауға байланысты операцияларды жасайды.
Банкті ... ... ... десе ... Жалпы банктің саудамен
үқсас болуы кездейсоңтық емес. Шынында да, банктер де ... ... ... ... ... ... да өз кезегінде банкке ұқсайды, яғни ол да банктің
кейбір қызметтерін көрсетеді. ... ірі ... ... да ... ... ... ақшалай немесе заттай несие беруі мүмкін. Сауда
кәсіпорнынан банктің іргелі айырмашылығын оның негізінен байқауға ... ... деп оның ... ...... ісі түсіндіріледі.
Сонымен қазіргі түсінікте «коммери,иялык, банк» — бұл ерекше ... ... ... ... ... жэне ... ... айналысын реттеуді жүзеге асыратын ақша-несие институты болып
табылады.
«ҚР-дағы ... және ... ... ... ... ... сәйкес,
«банк — осы заңға сай банктік қызметті жүзеге асыруға құқылы коммерциялық
ұйым болып табылатын заңды ... ... — бұл ... ... ... ... байланысты
қызметті білдіреді. Аталған заңның 30-бабына сәйкес банктік операцияларға
мыналар жатады:
заңды тұлғалардың депозиттерін қабылдау, ... ... ашу ... ... депозиттерін қабылдау, банктік шоттарын ашу және жүргізу;
банктердің және ... ... ... түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдардың крреспондентік шоттарын ашу және ... және жеке ... ... ... ашу және ... операциялар: банкнота мен монетаны қабылдау, беру, қайта санау,
айырбастау, ... ... ... және ... операциялары: заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... орындау;
есепке алу операциялары: заңды және жеке ... ... ... борыштық міндеттемелерін есепке алу (дисконт);
заемдық операциялар: ақы ... ... ... және ... шартымен
ақшалай формада несиелер беру;
заңды және жеке тұлғалардың, оның ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу
операцияларын жүргізу;
сенім (траст) операциялары: сенім білдірушінің тапсыр масы бойынша ... ... сай ... құйма бағалы металын және ... ... ... ... ... ... жәнерастау, сондай-ақ
олар бойынша өзара есепке алу операцияларын ... және ... таза ... ... операциялар: клиенттердің құжатты формада ... ... ... және ... ... сақтау қызметін көрсету, сондай-
ақ жәшіктерді, шкафтарды және бөлмелерді жалға беру;
ломбардтық операциялар: тез іске ... ... ... мен ... ... ... қысқа мерзімді несиелер беру;
төлем карточкаларын шығару;
банкнота мен монеталарды және бағалы заттары инкассациялау және жөнелту;
шетел ... ... ... ... ... ... қабылдау (вексельден басқаларын);
чек кітапшаларын шығару;
бағалы қағаздар нарығындағы клирингтік қызмет;
аккредитивті ашу, растау және ол бойынша міндеттемені орындау;
ақшалай формада орындалуды ... ... ... беру;
үшінші тұлғаның атынан ақшалай формада орындалуды ... ... ... ... банк ... ... банктік заңдылыңтарға сәйкес ҚР-дағы банк жүйесі
екі деңгейден тұрады.
ҚР Ұлттық банкі — мемлекеттік орталық банк ... ... ... ... ... (Мемлекеттік даму банкісінен басқасы) — екінші
деңгейді сипаттайды, сондықтан да оларды іс-жүзінде ... ... деп ... таңдағы Қазақстанда қызмет ететін банктік жүйенің не бары он үш
жылдық тарихы бар. Бұл жүйенің қалыптасуына КСРО-ның ... ... өз ... алуының себеп болғандығын айта кету керек. Содан
бері банк жүйесінде түбегейлі реформалау ... ... ...... ... ... стандартқа өткізу болып отырғандығы да
жасырын емес. Бұл талаптарға жауап ... ... ... банктерге
қосылу не банк операция-ларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар
болып құрылу қажеттігі ... ҚР ... ... ... және ... ... несие жүйесін реттеуші ұйым рөлін атқара отырып,
орталық банк экономикамызда басты орын ... банк ... ... және резервтік орталығы ретінде ақша-
несие және валюта саясатын анықтайды. Оның қызметінің басты мақсаты пайда
табу емес, тек ... ... ... және ... банк ... ... бағытталады.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, Орталық банктің ... кең ... ... екі ... ... жүйенің
тиімді қызмет етуін қамтамасыз етеді.
Орталық банктің тарапынан ақша-несиелік реттеудің непзгі объектісіне
экономикамыздағы жалпы қолма-қол және қолма-қолсыз ақша ... ... банк — бұл ... қарапайым клиенттерге қызмет көрсетумен
айналысқан, қарапайым мемлекеттік банктен ... ... ... ... ... ... табылады. Іс жүзінде Ұлттық банкте барлық
кассалық резервтердің шоғырлануы және олардың шаруашылың ... ... ... мекемелерінің коммерциялық банктер кассасын толтыру арқылы
жүзеге асырылады. Барлық банктер қолма-қолсыз есеп айырысуларды Ұлттық ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктен несие
ала алады.
Ұлттық банк — бұл ақшалай резервтерді құрайтын, оған қоса ... ... ... ... да ... ... ... ие болып табылатын зацды тұлға.
Әлемдік тәжірибеде орталық банктің қызметін ұйымдастырудың әр ... ... ... кездеседі:
мемлекеттің 100 % қатысуымен капиталын құрайтын біртұтас банк формасында
(мысалға: Ұлыбритания, ГФР, Франция, Канада, Ресей, К,азақстан);
акцияның бір ... ... ... немесе ... ... ... ... ... Белгияда);
орталық банктің функцияларын біртұтас атқаратын ... ... ... ... ... мүлкіне мемлекет қатынаспайды, олардың
капиталы Шедеральды резервтік жүйеге мүлік иесі болып келетін коммерциялық
банктердің қосқан ... ... банк ... ... мәні ... ... ұйым ... табылады,
ал мемлекет тек оның жарғылық қорының иесі. Бүгінгі жарғылық қордың мөлшері
— 20 млрд ... ... ... ... ... ... ... құралдар мен басқа бағалылықтардан, ал айналым
қорлары ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттардан
тұрады.
Ұлттық банк резервтік және басқа да қорларды құрайды. Резервтік ... қор ... ... ... пайда есебімен толықтырады ... ... ... зияндар мен шығындардың орнын жабуға
арналады.
Ұлттық ... ... ... таза ... сол ... ... ... табыстар мен шығыстар арасындағы айналысқа шығарылған, оған
қоса активтердің амортизациясын, оның ішінде, банкнот пен ... ... ... ... негізінде анықталады.
Ұлттық банктің таза табысы жарғылық қорды және резервтік қорды
абсолюттік соммада ... ... Таза ... қалған бөлігі келесі
қаржы жылындағы республикалық бюджетке аударылады. Ұлттық банк және ... ... ... мен ... ... ... ... Ұлттық банкісінің басты міндеті — ұлттық
валютаның ішкі және сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... банкке мынадай қосымша міндеттер жүктеледі;
ақша айналысы, несие, банктік есеп-айырысулар мен валюталық ... ... ... даму мақсатына жетуге және оның
әлемдік экономикаға интеграциялануына жағдай жасайтын мемлекеттің ... ... ... және ... жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету;
банктік қызметті реттейтін нормативтік ... ... ... ... ... мен ... мүддесін қорғау және олардың
орындалуына бақылауды жүзеге асыру.
Ұлттық банктің несиелік ресурсы мынадай көздерден құралады:
меншікті ... ... ... ... және Ұлттық банкте шартты ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қорлар мен бюджеттің уақытша бос жатқан қаражаттар
есебінен.
Ұлттық, банктің басқару құрылымы.
Қазақстанның ... ... ... ... ... біртұтас
орталықтандырылған құрылымды білдіреді. Ұлттық банктің басқару органына:
Басқарма және директорлар Кеңесі (Директорат) ... ... ... ... ... ... табылады және басқармаға
мынадай негізгі қызметтер ... ... ... дайындау;
банк қызметіне қатысы бар ... ... ... ... банктің банктермен операциялары бойынша ресми қайта қаржыландыру
мөлшерлемесін белгілеу;
банктердің ашылуына рұқсат беру және ... ... алу ... ... ... ... түрлерін жүргізуге лицензиялар беру туралы
шешім қабылдау;
банктер үшін резервтік талаптар нормасын бекіту;
алтын валюта ... ... ... ... анықтау;
ҚР валютасының айырбас бағамын анықтау тәртібін ... ... ... жылдық есепті қарау, қабылдау және Президенттің бекітуіне
беру;
ҚҰБ-нің жылдық балансын және табысы мен ... ... ... ... ... ... нұсқауды, оның жарғылық капиталы мен резервтік қордың ... ... ... және өзге де ... ... ... қызмет
көрсету, ҚҰБ-нің құрылымы және ... ... ... өкілеттіліктердің және ... ... ... ... ... актілерді бекіту;
банктер үшін пруденциалдық нормативтер мен басқа да міндетті ... ... ... ... оған ақы ... ... мен мөлшерін анықтау және бекіту;
ҚҰБ-нің халықаралық және басқа да ... ... ... шешім қабылдау;
Директорлар Кеңесінің (Директораттың) құрамын бекіту;
бухгалтерлік есептің қазақстандық стандартын ескере отырып, ҚҰБ-не арналған
бухгалтерлік есептің саясатын және әдістерін анықтау;
Ұлттық ... ... ... ... тұрады. Ұлттық банктің
Басқармасының құрамына:
ҚҰБ төрағасы және бес лауазымды тұлғалар;
ҚР ... бір ... ... екі өкіл ... ... оперативтік басқару органы Директорлар кеңесі ... ... ... ... Ұлттық банк төрағасы, оның
орынбасарлары және ... ... ... ... банк тек қана ҚР Президентінің алдында есеп береді. Есеп ... ... ... ... ҚР ... ҚҰБ-нің төрағасын 6 жылға
сайлайды және қызметінен босатады;
– ҚҰБ төрағасының ... да ҚҰБ ... ... ... 6 ... ... және ... босатады;
– ҚҰБ-нің жылдық есебін ҚР Президенті бекітеді;
... ...... ... ... ҚР ... ҚҰБ-нің ҚР Президентінің сұрауы ... ... ... ... ... ... банк өзінің негізгі қызметтерін жергілікті жерлердегі ... ... ... ... ... ... Бұл ... Ұлттық банк
атынан жұмыс істейді. ҚҰБ филиалдары мен өкілеттіліктері өз қызметтерін ... ... ... ғана жүзеге асырады.
Ұлттық банктің функционалдық құрылымына департаменттер мен басқа ... ... ... ... ... ... мен
ұйымдары кіреді.
Ұлттық банктің орталық аппаратында мынадай департаменттер мен ... ... және ... ... операциялары департаменті;
ішкі операциялар басқармасы;
монетарлық операциялар департаменті;
сыртқы байланыстар бөлімі;
заң қызметі департаменті:
әкімшілік департаменті;
қолма-қол ақшалармен жұмыс жөніндегі ... ... ... ... ... есеп ... жұмыс орталықтарының департаменті;
операциондық басқарма;
төлем жүйесі басқармасы;
қаржылық қадағалау департаменті;
бақылау және ... ... ... ... басқармасы;
халықаралық қаржы ұйымдарының жобаларын іске асыру бөлімі;
мерзімді басылымдар және іскерлік аңпараттар ... ... ҚҰБ ... ... ... бөлімшелер де
кіреді:
Мемлекеттік сақтау қоймасы;
Ресей Шедерациясындағы Ұлттық банк өкілеттігі;
Банкноттық фабрика;
Монета сарайы;
Қазаңстақ банкаралық есеп айырысу орталығы ... ... ... ... ... ... бюро;
Ұлттьқ ақпараттар технологиясы;
Автобаза.
Ұлттық банктің қызметтері мен операциялары.
Ұлттық банк мынадай негізгі қызметтерді атқарады:
... ақша ... ... ... ... ... ақша-несие саясатын жүргізеді және ... ... ... табылады, бағалы қагаздарды эмиссиялайды;
– ҚР Үкіметінің мемлекеттік қағаздарына қызмет етуге қатынасады;
– Қазақстан аумағында банктердің, ... ... ... ... мен өкілеттіліктің ... сол ... ... ... ... жүзеге асыруға рұқсат қағазын береді;
– белгіленген ... ... ... ... ... ... ... ңағаздардың эмиссиялау проспектісіне
мемлекеттік тіркеуге дейін міндетті сараптама жүргізеді;
... ... ... мен ... жүзеге асырады және
пруденциалдық нормативтер белгілейді;
– ҚР-да ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады;
Ұлттық банк мынадай операцияларды жүргізеді:
– бірінші кластық эмитенттермен шығарылатын алты ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып алады және сатады;
– депозитпк сертификаттармен қайтару мерзімі бір жылға жататын ... ... ... ... және сатады;
– депозиттік және есеп айырысу операцияларын ... ... ... ... да ... ... және ... қабылдайды;
– қаржы құралдарымен операцияларды жүзеге асырады;
– қажет ... ... және ... ... ... ашады;
– чектерді жазып, вексельдерді береді;
– жарғыға қайшы келмейтін өз міндеттемелеріне сай келетіи басқа ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын аныңтайтын және
жүзеге асыратын орган болып ... ... ... ... мақсаты: ұлттық валютаның тұрақтылығын,
яғни оның төлем қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... ... саясаты — бұл айналыстагы ақша массасын, несие көлемін,
сыйақы (мүдделендіру) мөлшерлемесін өзгертуге ... банк ... ... ... ... ... саясатының макроэкономикалық деңгейдегі субъектісі Ұлттық
банк болып табылады. Ал ақша-несие саясатының Ұлттық банк ... ... ... ... және ... ақша ... ... конъюктурасының жағдайына байланысты ақша-несие саясатының
екі типі болады:
Рестрикциялық ақша-несие саясаты;
Экспанцондық ақша-несие саясаты.
Рестрикциялық ақша-несие саясаты — ... ... ... ... көлемін шектеуге және қатаң шарт белгілеуге, сондай-ақ сыйақы
мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциондық ақша-несие ...... беру ... ... ақша ... ... бақылаудыц әлсіздігімен жэне сыйақы
мөлшерлемесінін төмендеуімен байланысты шаралар.
Соңғы жылдардағы ақша-несие ... ... ... ... төмендету және теңгенің тұрақтылығын ... ету. ... ... ... банк ... ... саясатын жүргізуде. Заңға
сәйкес Ұлттық банк ... ... ... негізгі құралдарының
кемегімен реттеледі:
Сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу;
Ең төменгі міндетті ... ... ... ... қағаздарын сатып алу және сатуы бойынша ашық нарьқтағы
операи,ияларды жүргізу;
Банктерге және үкіметке несиелер беру;
Валютальқ ... ... ... ... ... ... ... деңгейі
мен көлеміне тікелей сандық шектеулер енгізу.
Қазіргі уақытта жоғарыда аталған құралдардың ішінде іс ... ... ... ... мөлшерлемелері, қысқа мерзімді
ноттарды эмиссиялау, ашық ... ... банк ... ... операциялары бойынша мынадай ресми сыйақы
мөлшерлемелерді белгілейді:
– ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесі;
– ресми есептік (дисконттьқ) мөлшерлемесі;
– РЕПО және кері РЕПО ... ... ... ... ... ... ... сьшақы мөлшерлемесі;
– кундізгі займдар бойынша сыйак,ы мөлшерлемесі.
Ресми қайта ... ... — ақша ... ... ... бойынша сүраныс пен ұсыныс-ңа, ... және ... ... ... ... Ұлттық банкінің заң актілері, ҚР
Президентінің актілері негізінде немесе ҚҰБ ... жеке ... ... заем ... ... ... ... (дисконттық) мөлшерлемесі — ақша ... ... ... бойынша сұраныс пен ұсыныс көлеміне байланысты
белгіленеді және Ұлттық банктің коммерциялық ... ... ... ... қолданылады. Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлеме ... ... ... ... және ол ... мерзімі алты айлық
вексельдерді қайта есептеуде қолданылады.
РЕПО және кері РЕПО ... ... ... ...... мөлшерлемелер, ішкі қаржы нарығының жағдайына байланысты
белгіленеді және ... ... ... ... ... РЕПО-ның мақсатты мөлшерлемесінен ауытқу жағдайында ақшалай
қаражаттарды орналастыру немесе тарту ... РЕПО ... ... ... арқылы сыйақы мөлшерлемелердің елеулі ауытқуын
болдырмау.
«Овернайт» заемдары бойынша ... ...... ... ... ... олардың ҚҰБ-ғы корреспонденттік шоттары бойынша есеп
айырысуды дебеттік қалдықпен аяқтауы барысында бір түнге берілетін заемдары
бойынша қолданылады.
Күндізгі заемдар бойынша ... ...... ... ... ... ... ҚҰБ-ғы теңгеде ашқан корреспонденттік шоттары
бойынша төлем жүргізуге немесе ақшалай аударымдар жасауға ... ... ... болмаған не жетіспеген жағдайларда займдар ... ... ... ... мөлшерлемелерін төмендегідей 1-кестемен
беруге болады.
1-кесте
Ұлттық бантің ресми сыйақы мөлшерлемелер*
|№ ... ... ... |12.2001ж. |12.2002ж. |
| ... | | | |
|1 ... ... |14 |9 |7,5 |
|2 ... ... |12,5 |8 |8 |
|3 ... ... |20 |12 |9 |
|4 ... |- |5 |5,5 |
| ... ... |6,5 |5 |5,5 |
| ... оның ... |5,5 |5,5 |5,5 |
| ... | | | |
| |1 жұма | | | |
| |2 жұма | | | ... РЕПО ... ... мөлшерлемелер 8.12.2000 ж. бастап,
мерзімдер бойынша күн ... ... ... ... ... ... тепе-теңдікті қамтамасыз етуде, банктерге берілетін
несиелер көлемін реттеуде, банктің өтімділік деңгейін реттеуде және ... ... ... ... сол ... ... ... мен акционерлерінің мүдделерін қорғау мақсатында Ұлттық банк ... ... ... механизмін қолданады.
Резервтік талаптар, ашық нарықтағы операциялар және пайыз саясатымен
қатар коммерциялық банктерді жанама ақшалайнесиелік ... ... ... жатады. Қазақстан банк ... ... ... ... талаптар, бір жағынан, сақтандыру институттарының жоқ
кезінде, коммерциялық банктердің депозиттерін сақтандыру қызметін, екінші
жағынан, экономикадағы ақшалай мультипликация ... ... ... ... бұл ... 1993 жылы 1 ... ... «ҚР
коммерциялық-кооперативтік және жеке банктердің ... ... ... сәйкес міндетті резерв нормативі 18—20% ... ... ... уақытта ол төмендеп, 6%-ды құрайды. ... ... ... яғни ... ... ... ... өсуіне байланысты резервтік талаптар шамасын төмендетіп ... сол ... ... ... ... ... яғни ... пруденциалдық нормативтерді орындау барысында корреспонденттік
шоттағы қаражаттар сомасын ең төменгі резервтер мөлшерінің ... ... ... ... ... тәжірибеде міндетті резервтердің өте жоғары деңгейде
болуы, банк ... ... ... ... нашарлатып,
ал ең төменгі резервтер нормасының артуы несиелік ресурстардың экономикаға
құйылуына тосқауыл болатындығын ... пен ... ... резервтік нормалары біршама жоғары деңгейде
бекітілген. АК,Ш-та міндетті резервтер ... ... ... мен түрлеріне байланысты болып келеді. Міндетті
резервтер федералдық резервтік банктердің ... ... ... және ... ... ... федералды резервтік банктердің
АҚШ ақша нарығында маңызды ... ... ... ... бір
көзін ңүрайды. АҚШ-тың банк жүйесінің резервтерінің тағайындалу негізі
коммерциялық ... ... ... ... білдіреді. Заңмен
бекітілген резервтер коммерциялық банктердің несиелеу ... ... ... ... ... жүйенің басқару Кеңесінің басты құралы
болып табылады. Резервтеудің басты мақсаты банк несиесінің ... ... ... Дәл ... жанама жолмен коммерциялық
банктердің несиесіне жасалатын бақылау құралы және экономиканы тұрақтандыру
барысында бұл резервтер ... ... ... ... ... ... ... Кэмпбел Р. Макконелл, Стэнли А. Брю.
Федералды ... жүйе ... ... ... міндетті
резервтердің іскерлік белсенділігін арттыру және ынталандыру үшін міндетті
резервтің деңгейін жиі ... ... банк ... ... банктер үшін, олардың пруденциалдық
нормативтерді орындауына байланысты ең ... ... ... ... банктерге мынадай екі тәсіл қолданады:
Міндетті резервтер;
Резервтеудің альтернативтік тәртібі.
Резервтік талаптарды орындайтын банктерге Ұлттық банк орташа айлық
қайта ... ... 50% ... теңгедегі резервтер
бойынша, ал еркін алмастырылатын валютадағы резервтік талаптар ... ... ... (LIVID) бір айлық депозиттің орташа
өлшемді мөлшерлемесінің 50% көлемінде пайыз төлейді.
Ашық ... ... ... ... — бұл ... ... айналыстағы ақша
массасынын көлемін реттеу мақсатында екінші реттегі нарықта мемлекеттін
бағалы қағаздарын сату және ... ... ... ... біршама ақша массасын, коммерциялық банктердің өтімділігін және
несиелік жұмыстарды реттеудің ... ... бірі ... ... ... мәні ақша ... тоқтату арқылы банктердің несиені эмиссиялауын
шектеуді білдіреді.
Ұлттық банк нарықта бағалы қағаздарды сату арқылы оны сатып ... ... ... ... ... қалады. Сөйтіп, керісінше,
банктерге несие ... және ақша ... ... ... ... ... ... сатып алады да, тиісті соманы банктердің резервтік
шотына ... ... ... және ... ... ... жылдары Ұлттық банктің
қызметінің алдагы уақыттарда классикалық ... ... ... шаралар қолданды. Қазіргі уақытта екінші деңгейдегі банктерді
несиелеу тек қана олардың ... ... ... ... асырылады.
Бюджеттің тапшылығын жабу үшін ... ... беру ... саясаты
аумағында, яғни Ұлттық банктің республикалық бюджетті несиелеуден бас тарту
мақсатында жүргізілді. Жеңілдікпен ... ... беру ... ... үшін тікелей өтініш жасауын қарастыру болған ... ... ... орналастыру аукциондар арқылы, банкаралық нарық
арқылы, сол сияқты ломбардтың несиелеу ... ... ... ... ... ... ... деп ұлттық, валюталық, бағамына
әсер ету мақсатында орталық банктін ... ... сату жэне ... ... ... нарықтағы операцияларға араласуын айтады.
Ұлттық банктің валюталық ... ... ... ... ... ... және валюталық биржалар арқылы кез ... ... ... ... ... ... ... тәжірибемізде валюталық интервенция алтын валюта резевтері
есебінен жүзеге асырылуда.
Алтын валюта резерві.
Алтын валюта резерві ұлттық валюта — ... ... ... үшін ... және ... Алтын валюта резевтері мыналардан
тұрады:
құйма алтыннан;
Ұлттық банктің ... ... және ... ... ... ... қалдықтарынан;
валюталық құндылықтардан;
шетел валютасындағы жәй және аудармалы вексельдерден;
шетел үкіметінің немесе халықаралық ... ... ... бағалы
қағаздарынан;
басқа да сыртқы активтерден.
Алтын валюта резервін ... және ... ... мынадай жолдармен
жүзеге асырылады:
монетарлық алтынды сатып алу;
резиденттер мен резидент еместерден, ҚР ... ... ... ... ... салым, шетел валюталарымен дилингтік операциялардан түсетін
комиссиондың және басқа да ... ... ... ... банктің монетарлық алтын, күміс, платина және
платина тобындағы басқа да металдармен ... ... ... ... ... ... ... беру, аңпараттық — баспа және басқа да қызметтерінен
түсетін шетел валюталарындағы түсімдер.
Алтын валюта резервінің ... ... ... ... жолдармен іске
асырылады:
ақша-несие саясатын жүргізу маңсатында ішкі валюталық
нарықта валютаны сату;
өнімдердің (қызметтердің, жұмыстардың) импортына төлеу үшін ... ... ... жасау, оған қоса шетелде дипломаттық және басқа да
өкіліттіліктерді ұстауға және іссапар шығыстарына, сондай-ақ ... және ... ... ... ... сыртңы қарыздарға
ңызмет керсету үшін;
басқа да шетел валютасын сатып алу үшін ... ... ... ... алған несиелері бойынша негізгі соманы және сыйақыны
қайтару;
құрылған провизиялар есебінен (резервтер) зиянды ... ... ... банк ақша-несие саясатының бағыттарын бір жылға анықтап келсе,
2002 жылдан бастап, алдағы үш ... ... ала ... ... ... әр жыл ... сайын өзгерістерді ескеріп, оған Ұлттық банк пен ҚР
Үкіметі біріге түзетулер ... ... ... ... біртіндеп
инфляциялық таргеттеу принципіне өту, яғни ақша ... мен ... ... ... ... инфляция бойынша маңсатты
көрсеткіштерге көшу.
Осындай ақша-несие саясаты қана Ұлттық банктің инфляцияны төмендету
мақсатындағы ... ... ... ... және ... ... жүргізілетін
ақша-несие саясатына деген рыноктың қатысушыларының үлкен сенімін
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... енгізуге мынадай факторлар негіз бола алады:
бюджеттің тұрақты жағдайы, макроэкономикалың ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігі, Орталық банктің
құралдары мен инфляция арасындағы езара байланысты ... ... ... ... ... тұрақтылыгын сақтауға, сақтандыру
нарығының, бағалы ... ... әрі ... дамуына және банк жүйесінің
ныгая түсуіне, экономиканың нақты ... ... ... әрі ... үшін жағдай жасауға, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... арналған ақша-несие саясатының негізгі көрсеткіштерінің
болжамы 2-кестеде беріледі.
2-кесте
2003—2005 жылдарға арналған ақша-несие
саясатының негізгі көрсеткіштерінің ... ... |2002 |2003 |2004 |2005 |
| | ... | | | |
|1 ... | | | | |
| ... орташа, % |6 |4-6 |4-6 |3-5 |
|2 ... ... | | | | |
| ... ... |7,5 |6-7 |5-6,5 |4,5-6 |
|3 ... резерві | | | | |
| |млн АҚШ ... |3008 |3355 |3541 |3673 |
| ... % |16 |11,5 |5,5 |3,7 |
|4 ... ... | | | | |
| ... теңге |207 |237 |268 |304 |
| ... % |18,1 |14,8 |12,9 |13,9 |
|5 ... ... | | | | |
| ... ... |707 |865 |1008 |1168 |
| ... % |22,7 |22,4 |16,6 |15,9 |
|6 ... ... | | | | |
| ... | |671 |788 |910 |
| ... |544 |23,3 |17,4 |15,5 |
| ... ... |22,3 | | | |
| ... % | | | | |
|7 ... ... | | | | |
| ... несиелері | | | | |
| ... ... |439 |571 |718 |866 |
| ... % |58,8 |30,1 |25,7 |20,8 |
|8 ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... |13 |11,0 |9,0 |7,5 |
| ... % | | | | |
|9 ... ... берілген| | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... % |17,5 |16 |15 |13,5 ... ... ... 2003 — 2005 жылға арналған ақша-несие
саясатының басты мақсаты — 2003—2004 жылдары орта жылдық ... ... 2005 жылы 3—5% ... ... ... ... ... саясатының негізгі
құралдарының біріне «ашық нарықтағы операция», оның ішінде РЕПО ... ... ... есепке алу операциялары жатады. 2003 жылы ... ... ... ... ... ... РЕПО және ... алу мөлшерлемелері бойынша) рөлін нығайту үшін шаралар қолданбақ.
Бұл өз кезегінде 2004 — 2005 ... ... ... ... өтуіне дайындық үшін қызмет етеді.
Қорытынды
2003 жылы Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... шығуы мен ішке келуіне жасалатын
валюталық бақылау мен ... ... ... яғни ... ... ... ... үшін лицензиялауды алып ... ... ... жалгасын табуда. Жалпы алғанда, валюталық режимді
либерализациялау үш ... ... 2 ... ... 2005 жылы ... ... ... толығымен 01.01.2007 жылы
аяқталады деп ... жылы ... банк ... ... ... ... ... карточкалар жүйесін» енгізу жұмыстарын қолға алуда.
Банк секторы саласында Ұлттық банк тәуекелдері басқару жүйесін ендіру
және ... ... ... оның ... ... ... жетілдіру
жүмыстарын жалғастыруда. Сонымен ңатар, жеке түлғалардың ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіруде. 2004
жылдың 1 қаңтарынан бастап, тек осы жүйеге мүше ... ғана ... және ... ... ... ... ... айтады.
Ұлттық банк 2004 жылы қаржы нарығын реттейтін дербес органды құруды
жоспарлап отыр. Сонымен қатар, ... ... ... ... құру да ... бар.
2003—2005 жылдары Ұлттық банк қаржы есебінің ... ... ... ... әдебиеттер:
«ҚР-дағы Ұлттық банк туралы» ҚР заңы. 31.03.1995.
«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.08.1995.
ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... саясаты.
ҚР Ұлттық банктің 2003—2005 жылға арналған ақша-несие саясаты.
Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: ... ... ... / Под ред. ... О.И. — М.: ... и ... Денежное обращение. Кредит / Под ред. ... Л.А. - ... ... ... теория денег и кредита / Под ред. Жукова Е.Ф. — М.: ... и ... Ю. ... банковская система. — Банк-Ферлаг Кельн, 1993.
Долан Э.Дж. и др. Деньги, банковское дело и ... ... ...... ... Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М., 1978. – 36.
[2] Эвслиң Кленгель-Бандт. Путешествие в ... ... — М.: ... — С. ... ... ... ҚҰБ ... бюллетенінен алыған. № 6 (103), 2003,
маусым.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«ҚР-ның екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді басқару жүйесі (банк мысалында)»66 бет
АТФ банкінің несиелеу жүйесі58 бет
Банк жүйесі жайлы15 бет
Банк жүйесі, банк және ақша қызметі5 бет
Банк және қаржы жүйесі8 бет
Банк қызметін қадағалау және бақылау жүйесі мен сатылары24 бет
Банктік тәуекелдердің Қазақстанның банктік жүйесінде қолданылуы мен басқарылуының теориялық аспектілерін анықтау және тәуекелдерді басқаруда шетелдік тәжірибе мен отандық тәжірибе39 бет
Банктер жүйесі7 бет
Казақстан Республикасындағы банк жүйесі туралы37 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы банк қарыз капиталдарын басқару жүйесi72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь