Кәмелетке толмағандардың қылмыстары туралы істер бойынша дәлелдеуге жататын мән-жайлар

КІРІСПЕ 3

1 Қылмыстық процестегі дәлелдемелер мен дәлелдеу

1.1 Қылмыстық процестегі дәлелдемелердің түсінігі, маңызы,
белгілері және жіктелуі 6

1.2 Дәлелдеу процесі: түсінігі және элементтері.
Дәлелдеу міндеті 23

2 Кәмелетке толмағандардың істері бойынша дәлелдеу заты

2.1 Кәмелетке толмағандар . қылмыстың субъектісі ретінде 33

2.2 Дәлелдеу затының түсінігі және жүйесі 36

2.3 Кәмелетке толмағандардың істері бойынша дәлелденуге тиіс
мән.жайлар 42

ҚОРЫТЫНДЫ 54

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 57
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмыс кәмелетке толмағандардың істері бойынша дәлелдеуге жататын мән-жайлардың құқықтық жағдайын қарастырады. Осы тұрғыдағы өзекті мәселелерді зерттеуге бағытталған.
Зерттеудің өзектілігі. Қазақстан Республикасының қазіргі уақытын құқықтық мемлекеттің тарихи қалыптасуы кезеңі деп атауға болады. Дүниежүзілік тәжірибеге келетін болсақ, шынайы құқықтық мемлекетті құру - бұл ұзақ және күрделі процесс, ол мемлекеттік және қоғамдық өмірдің негізгі жақтарын түпкілікті өзгертуді талап етеді. Қазақстан Республикасында бұл процестің негізі - өзінің өзектілігі мен әлеуметтік қажеттілігіне күмән келтірмейтін соттық құқықтық реформа болып табылады.
Қазақстан Республикасы - демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет, оның ең қымбат қазынасы - адам және адамның өмірі, оның құқықтары мен бостандықтары. Осыған сәйкес мемлекеттің ең негізгі міндеттері мен мақсаттары болып адамдардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау танылады [1].
Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылдың 6 наурызындағы «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Қылмыспен, сыбайлас жемқорлықпен, алаяқтықпен, заңдардың бұзылуымен табанды да қатал күрес жүргізу керек. Біздің қалалардың көшелері мен ауылдарындағы тыныштық құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне байланысты. Осы қиын кезде біздің азаматтардың, халқымыздың, бүкіл қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін бәрін де істеу керек», - деп баса көрсетуі осының дәлелі [2].
Адам құқықтарының Жалпы Декларациясының 8-бабына сәйкес конституция және заңмен берілген негізгі құқықтары мен бостандықтары бұзылған жағдайда әркім өзінің бұзылған құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғай алады [3]. Халықаралық құқықта жалпы танылған қағидалар мен нормалар Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесінің құрамды бөлігі болып табылады. Сондықтан қазіргі кезде кәмелетке толмағандардың істері бойынша дәлелденуге тиіс мән-жайларды зерттеудің маңызы зор.
Қылмыстық іс жүргізу ғылымындағы күрделі проблемалардың бірі ретінде қоғамға жат әрекеттерімен көрінген кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша дәлелдеуге жататын мән-жайларды анықтап, олармен жасалатын қылмыстардың алдын алу жолдарын қарастыру мәселесі болып табылады.
Кәмелетке толмағандардың істері бойынша іс жүргізудің ерекшелігі ретінде кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша дәлелденуге тиіс мән-жайларды анықтауды атап көрсету қажет.
Қазақстан Республикасы дамыған елу мемлекеттің қатарына кіруі және құқықтық мемлекетті құруға бет алуы жалпы танылған халықаралық ережелерге ұлттық заңдарды сәйкестендіруді талап етеді.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 тамыз 1995 жыл. – Алматы, 2007. – 40 б.
2. «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. 6 наурыз 2009 жыл. – Астана, 2009. – 36 б.
3. Всеобщая Декларация прав человека. Принята Генеральной Ассамблеей Организации Объединенных Нации 10 декабря 1948 года //Права человека /под.ред. А.Я. Азарова, Т.В. Болатиной. – М: Издательство ИПК и ПРНО МО, 1994. – 109.
4. ҚР Бас прокуратурасы құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің кейбір қылмыстар, олардың динамикасы мен ашылуы туралы мәлімет. www.pravstat.kz.
5. ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексі 13 желтоқсан 1997 жыл. - Алматы, «Юрист», 2007. – 200 б.
6. Толеубекова Б.Х. Уголовно-процессуальное право Республики Казахстан. Часть общая: Учебник. – Алматы, «Баспа», 1998. – 432 с.
7. Миньковский Г.М. Теория доказательств в советском уголовном процессе. – М.: Изд. Наука, 1972. – 188 с.
8. Чельцов М.А. Советский уголовный процесс. - М., 1962. - 231 с.
9. Строгович М.С. Материальная истина и судебные доказательства в советском уголовном процессе. – М., 1955. – 229 с.
10. Теория доказательств в советском уголовном процессе. 2-ое изд./Отв. ред. Н.В. Жогин. - М., 1973. – 735 с.
11. Танасевич В.Г. Пределы и предмет доказывания по уголовному делу // Практика применения нового уголовно-процессуального законодательства.- М., 1962 – 37 с.
12. Дәлелдеме теориясы және дәлелдеу процесі. hptt//www.google.kz.
13. Карнеева Л. Развитие основных понятий теории доказательств в советском уголовном процессе // Соц. Законность. - 1978. - № 2. – 324 с.
14. Дорохов В.Я. О понятии доказательства в советском уголовном процессе //Сов. государство и право. – 1964. - № 9. – 112 с.
15. Перлов И.Д. Уголовное судопроизводство в СССР. - М. 1959. – 35 с.
16. Ульянова Л.Т. О доказывании в стадии возбуждения уголовного дела. //Вестн. Моск.ун-та. Сер. 12, Право. - 1971. - № 3. – 96 с.
17. Винберг А., Кочаров Г., Миньковский Г. Актуальные вопросы теории судебных доказательств в уголовном процессе //Соц. Законность. – 1073.- № 3.- 27 с.
18. Старченко А.А. Логика в судебном исследовании. - М., 1958.- 113 с.
19. Алексеев Н.С. Доказывание и его предмет в советском уголовном процессе // Актуальные проблемы советского государства и права в период строительства коммунизма – Л., 1967.- 432 с.
20. Алимкулов Е.Т. Кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша сот ісін жүргізу. диссертация – Алматы, 2008.
21. Определения понятия доказательств, аналогичные содержащемуся в ст.УПК РФ; Комментарий к уголовно- Процессуальному кодексу РФ. - М., 2002.- 128 с.
22. Особенности расследования и судебного разбирательства дел о несовершеннолетних. www.rambler.ru.
23. Кенжебекова Э.П. Қылмыстық іс қозғау сатысындағы дәлелдеу мәселелері. Автореферат. – Алматы, 2006.- 20 б.
24. Карнеева Л. Развитие основных понятий теории доказательств в советском уголовном процессе // Соц. Законность. – 1978. - № 2. - С. 31
25. Ерешов Е. Қылмыстық іс жүргізу. Жалпы бөлім. – Алматы, «Өлке», 2006.- 213 б.
26. Уголовно-процессуальное право РФ. Под ред. П.А. Лупинской. – М., «Юристъ», 1997. – С 590.
27. ҚР Қылмыстық кодексі 16 шілде 1997 жыл.–Алматы, «Юрист», 2005. – 144 б.
28. Ағыбаев Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. – Алматы, «Жеті жарғы», 2001. – 350 б.
29. 29.Минковский Г.М. Особенности расследования и судебного разбирательства дел о несовершеннолетних. – М., 1959.- С.208.
30. Кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауапкершілікке тарту мәселелері. www.inform.kz.
31. Банин Б.А. Предмет доказывания в советском уголовном процессе (гносеологическая и правовая природа). - Саратов, 1981. – С. 78.
32. Лупинская П.А. Доказывание в уголовном процессе - М., 1996. - С. 53.
33. Минковский Г.М. Особенности расследования и судебного разбирательства дел о несовершеннолетних. – М., 1959.- С.208.
34. Миньковский Г.М. Пределы доказывания в советском уголовном процессе - М., 1956. - С. 348.
35. Нұрмашев Ү. ҚР Қылмыстық іс жүргізу құқығы. – Алматы, «Жеті жарғы», 2008. – 368 б.
36. Мельникова Э.Б. Правосудие по делам несовершеннолетних: история и совершенность. – М.: Наука, 1990 – 118 с.
37. Крюкова Н.И. Преступность несовершеннолетних в России, ее причины и пути переодоления: автореферат д-ра юрид.наук – М., 1997 – 49 с.
38. Личность преступника / под ред. В.Н. Кудрявцева. – М., 1977.- С.349.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЗАҢ ФАКУЛЬТЕТІ
СОТ БИЛІГІ ЖӘНЕ ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУ КАФЕДРАСЫ
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Кәмелетке толмағандардың қылмыстары туралы ... ... ... ... 4 курс ... _____________________
Р.М.Муканова
Ғылыми ... ... ... бақылаушы
з.ғ.к., доцент ... ... ... ... ... ... 2009 ж.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 Қылмыстық процестегі дәлелдемелер мен дәлелдеу
1. Қылмыстық процестегі дәлелдемелердің ... ... және ... ... ... ... және ... міндеті
23
2 Кәмелетке толмағандардың істері бойынша дәлелдеу заты
2.1 ... ... - ... субъектісі ретінде
33
2.2 Дәлелдеу затының түсінігі және жүйесі
36
2.3 ... ... ... бойынша дәлелденуге тиіс
мән-жайлар
42
ҚОРЫТЫНДЫ
54
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
57
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмыс кәмелетке толмағандардың
істері бойынша ... ... ... ... жағдайын
қарастырады. Осы тұрғыдағы өзекті мәселелерді зерттеуге бағытталған.
Зерттеудің өзектілігі. Қазақстан ... ... ... ... тарихи қалыптасуы кезеңі деп атауға болады.
Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... құру ... ұзақ және күрделі процесс, ол мемлекеттік және қоғамдық өмірдің негізгі
жақтарын ... ... ... етеді. Қазақстан Республикасында бұл
процестің негізі - өзінің өзектілігі мен ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасы - демократиялық, зайырлы, ... ... ... оның ең қымбат қазынасы - адам және адамның өмірі,
оның құқықтары мен бостандықтары. ... ... ... ең негізгі
міндеттері мен мақсаттары болып адамдардың құқықтары мен бостандықтарын
қорғау танылады [1].
Қазақстан ... ... 2009 ... 6 ... ... мен ... атты ... халқына Жолдауында:
«Қылмыспен, сыбайлас ... ... ... ... да ... ... жүргізу керек. Біздің қалалардың ... ... ... ... қорғау органдарының ... Осы қиын ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін бәрін де ... ... - деп ... ... ... ... құқықтарының Жалпы Декларациясының 8-бабына сәйкес конституция
және заңмен берілген негізгі құқықтары мен бостандықтары бұзылған жағдайда
әркім өзінің ... ... мен ... сот арқылы қорғай алады
[3]. Халықаралық құқықта жалпы ... ... мен ... Қазақстан
Республикасының құқықтық жүйесінің құрамды бөлігі болып табылады. ... ... ... ... ... бойынша дәлелденуге тиіс мән-
жайларды зерттеудің маңызы зор.
Қылмыстық іс жүргізу ғылымындағы күрделі проблемалардың бірі ретінде
қоғамға жат ... ... ... ... ... ... дәлелдеуге жататын мән-жайларды ... ... ... ... алу ... ... ... болып табылады.
Кәмелетке толмағандардың істері бойынша іс жүргізудің ... ... ... ... ... ... тиіс ... анықтауды атап көрсету қажет.
Қазақстан Республикасы дамыған елу мемлекеттің қатарына ... ... ... құруға бет алуы жалпы танылған халықаралық ережелерге
ұлттық заңдарды сәйкестендіруді ... ... ... ... ... ... ... тиіс
мән-жайларды анықтау қызметінде әлі де ... ... ... жиі ... ... ауыр ... ... он сегізге толмаған тұлғалардың қылмыс жасауының ... ... ... ... ... мен ... ... қоғамымыздың әрі қарай дамуында жастарды тәрбиелеу және жаңа
адамның қалыптасу ... ... орын ... Өмір ... ... толмағандардың арасындағы құқық бұзушылықтың негізгі
себебі - кәмелетке толмағандардың ... ... ... Жалпы
қылмыстықтың жас жеткіншектерге әсерін тигізбей қоймайтынын олардың қолымен
іске асқан қылмысынан көріп, ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, ҚР Бас Прокуратурасы құқықтық
статистика және арнайы ... алу ... ... комитетінің ресми
мәліметіне сәйкес кәмелетке толмағандар 2003 жылы 7001 қылмыс, 2004 ... ... 2005 жылы 6273 ... 2006 жылы 5814 ... 2007 жылы ... 2008 жылы 5215 ... ... Осы қылмыстырды жан-жақты, толық,
объективті тергеу мен ... ... ... толмағандарды қылмыстық
жауапкершілікке тарту мәселесін ... ... ... дұрыс анықтаудың
маңызы зор [4].
Бұл дипломдық жұмыстың өзектілігі — кәмелетке томағандардың істері
бойынша дәлелдеуге ... ... ... ... ... тоқталып, олардың құқық ... ... ... тауып,
себептерін, қылмыс жасауға ықпал ететін ... ... ... ғылыми зерттелу дәрежесі. Бұл дипломдық жұмыста
қазақстандық ғалымдардың ... ... ... ... ... Е.Т. ... Э.П. Кенжебекова, Б.Х. Төлеубекова, Қ.Ә.
Бегалиев, К.А. Вайсберг, Ө.С. ... С.Х. ... Е.І. ... М.С.
Нәрікбаев, С.А. Шапинова және басқа да көрнекті ... ... ... ... ... және ... іс ... баса көңіл бөлінген. Сонымен қатар, жұмысты жазу барысында
ресейлік ... С.В. ... В.И. ... П.И. ... И.И. ... Г.М. Миньковскийдің, сондай-ақ Н.В. Жогин
мен Ф.Н. Фаткуллиннің еңбектері пайдаланылды.
Дипломдық ... ... ... ... мақсаты — кәмелетке толмағандардың
қылмыстары бойынша дәлелдеуге жататын ... ... ... осы ... қылмыстардың жағдайы мен деңгейін анықтап, қылмысты
істеуге әсер ететін себептер мен жағдайларға талдау ... ... ... ... бойынша дәлелденуге тиіс мән-жайларды әрі
қарай жетілдіру үшін өз тарапымыздан ұсыныстар жасау.
Дипломдық жұмыстың міндеті.
Қойылған мақсатқа жету үшін зерттеу ... ... ... ... іс ... құқығындағы дәлелдемелердің түсінігін, маңызын,
белгілері мен жіктелуін зерттеу;
- Қылмыстық процестегі дәлелдеу процесінің түсінігі мен элементтерін ... ... ... ... іс ... ... ... түсінігі мен жүйесін зерттеу;
- Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша дәлелденуге ... ... ... Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша дәлелдеуге жататын мән-
жайлардың ерекшелігін зерттеу;
- Кәмелетке ... ... ... жүргізуде
дәлелдеуге жататын мән-жайлардың дұрыс анықталуының маңызын ашып көрсету;
* Жүргізілген зерттеудің негізінде кәмелетке толмағандардың қылмыстылығымен
күрес жүргізуде дәлелдеуге ... ... ... ... ... мен ... ... ғылыми – әдістемелік негіздері. Дипломдық жұмыстың ғылыми
- ... ... ... ... ... ... – құрылымдық,
нақты әлеуметтік, статистикалық әдістерден тұрады. Дипломдық жұмыста
қолданыстағы заңнамаға ... ... ... ... ... ... пәні - ... процестегі
дәлелдемелердің түсінігі, олардың белгілері мен жіктелуі, қылмыстық іс
жүргізудегі дәлелденуге тиіс ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеуге жататын мән-жайлар.
Зерттеу объектісі. Дипломдық ... ... - ... ... ... ... жататын мән-жайларды анықтауға
байланысты туындайтын қоғамдық қатынастар.
Жұмыстың жаңашылдығы. Қылмыстық істі шешу үшін ... ... ... тергеуге дейінгі алынған түсініктемелермен,
көрсетулермен, түгендеулермен, тексеру ... және ... ... ... ҚР ... 481 ... кәмелетке толмағандардың
қылмыстары бойынша анықталуға жататын ... ... ... ... ... ... жеке ... туралы мән-жайлар; жазаның көлемі мен ... әсер ... ... толмағандардың түзелуі мен дұрысталуына әсер ететін
ең ... ... ... жөніндегі мән-жайлармен толықтыру ұсынылып,
кәмелетке толмағандардың істері бойынша дәлелдемелерді ... ... ... ... мен ... ... ... құрылымы
ғылыми зерттеудің мақсаты және міндеттеріне сай келеді. Зерттеу жұмысы үш
бөлімнен ... ... ... ... қорытындыдан, екі тараудан, бес
бөлімшеден және пайдаланылған ... ... ... Зерттеу
жұмысының көлемі қойылған талапқа сай.
1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ПРОЦЕСТЕГІ ... МЕН ... ... ... ... ... маңызы,
белгілері және жіктелуі
Қылмыстық іс жүргізу құқығында дәлелдеу мен ... ... ... құқықтық негіздерді зерттейтін бөлім болып табылады.
Қылмыстық істі ... ... ... ... ... бірден-бір
құралы - дәлелдемелер. Дәлелдеу ұғымын анықтау кезінде әр ... оның ... ... ... ... сот
медицинасының, психиатрияның жетістіктері пайдаланылады. Кез-келген қылмыс,
қоршаған әлемнің ... ... ... ... ... із ... адам ... көрген оқиғалар мен фактілер арқылы есте ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз – қылмыстық іс жүргізу құқығы бойынша оның
негізінде анықтаушы, тергеуші, сот ... ... ... ... кодексінде белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасы Қылмыстық
қодексінде көзделген әрекеттердің ... ... ... бұл ... жасағандығын немесе жасамағандығын және
айыпталушының ... ... ... емес екендігін, сондай-ақ істі
дұрыс шешу үшін маңызы бар өзге де ... ... ... ... іс ... ... [5].
Дәлелдеме – бұл белгіленген жағдай негізінде қандай да бір ... бар ... ... ... ... шығаратын ой жүгіртудің
белгілі бір логикалық тәсілі.
Дәлелдеме қылмыстық іс жүргізу құқығында ерекше маңызды орын алады.
Себебі, ... бір ... ... жасады деп қылмыстық жуапкершілікке
тарту үшін айыбын негіздейтін жеткілікті дәлдемелер жиналуы қажет. ... ... және ... ... ... және олар ... ... тән белгілі бір процессуалдық нысанға ие болады. Қылмыстық
процесте дәлелдеудің ...... ... ... ... ... бұл объективті бар нәрсенің санадағы қабылдануының тура
бейнесі. Б.Х. Төлеубекованың пікірі бойынша: «Қылмыстық сот ... ... - ... ... дәлелдеу процесінде материалдандырып,
дәлелдемелердің күшімен ойша қалпына келтіру арқылы қол ... [6. ... іс ... ... дәлелдеме теориясының орнын
белгілей келіп, Г.М.Миньковский былай деп ... ... ... ... ғылымының бір бөлігі болып табылады, ол ... ... ... тергеуде және сотта дәлелдеу процесін зерттеуге
арналған, кез-келген ғылыми теория сияқты оның ішкі ... және ... ... ... түрде дербестігі бар. Алайда дәлелдеу тұтас
алғанда қылмыстық процесс ғылымынан оқшау қала ... ... ... да ... ... ғылымынан тысқары қала алмайтыны түсінікті.
Олар бөлік пен тұтас сияқты ... ... ... ... [7. ... ... ... теориясына және дәлелдеме құқығына
қатысты. Бұл ... ... мен ... ... ... ... ... дәлелдемелрдің қатыстылығы мен жарамдылығы, олардың дұрыстылығы,
дәлелдемелерді жинау, ... ... мен ... мазмұны мен аясы
(төңірегі), дәлелдемелердің жекелеген ... ... және т.б. ... ... ... сот ісін ... ... құқықтары мен міндеттерін белгілеу үшін ... ... - ... ... қажетті шарттары, қабылданатын
шешімдердің заңдылығы мен негізділігін қамтамасыз ету.
Қылмыстық іс бойынша дәлелдеме ... ... ... мәліметтердің
негізінде заңға сәйкес анықтау органдарына, тергеуші мен сотқа қоғамға
қауіпті іс-әрекеттің бар ... жоқ ... осы ... ... ... ... ... беретін, сондай-ақ істі шешу үшін
маңызды орын ... ... ... Бұл ... ... жауабы,
жәбірленушінің жауабы, сезіктінің жауабы, айыпталушының жауабы, ... ... ... процессуалдық әрекет хаттамалары және
өзге де құжаттар негізінде анықталады.
Бүгінгі таңда дәлелдеме теориясына ... ... ... қатысты бірнеше қарама-қайшы тұжырымдар орын алады.
Бір авторлар дәлелдеме дегеніміз - бұл фактілі ... және осы ... ... қайнар көзі деп тұжырымдаса,
енді бір авторлар дәлелдеме дегеніміз - ... ... ... ... деп жазады. М.А. Чельцовтың айтуы бойынша дәлелдеме
болып деректер, мәліметтер, ... ... ... [8. ... М.С. ... ... түсінігін екі жақты мағынада ... ... ... ... өзі ... ... екі ... біріншісі дәлелдеме - бұл тергеу және сот органдарымен белгілі
бір фактілерге негізделген мәліметтерді жинаудың негізгі ... ... ... ... ... ... - бұл тергеу және сот ... ... ... іс ... ... ... ... негіз болатын
фактілердің, мәліметердің және жағдайлардың жиынтығы» [9. С.120].
Жоғарыда келтірген анықтамалардың айырмашылығына қарамастан ... ... та бар: ... ... және олардың қайнар ... ... ... түрде қарастырылған; екінші жағынан фактілік деректер,
мәліметтер мен шынайы фактілердің арасына теңдік белгісі қойылған.
Дәлелдеме ... ... өзге де шет ... қылмыстық
процесс ғылымында көптеген пікірталастар орын алып келеді. ... ... ... ... ... ... дәлелдеме
болып фактілік деректер мен олардың қайнар ... ... ... ... және өзге де ... ... дәлелдемелерге жатқыза
отырып, заң шығарушы іске қатысты ... ... ... енді ... ... ... ... негізінде
Қазақстан Республикасының заңнамасында берілген ... ... ... келесі анықтаманы беруімізге болады:
Қылмыстық процесстегі дәлелдемелер - қоғамға ... ... ... болмағандығын, қоғамға қауіпті әрекетті жасаған тұлғаның
кінәлілігі не кінәсіздігін, сондай-ақ іс үшін маңызы бар басқа да ... ... үшін ... заңға негізделген тәртіппен алынған фактілі
деректер.
Бұл деректер келесі дәлелдемелердің қайнар көздерінен алынуы мүмкін:
куәнің жауабынан; ... ... ... ... ... сарапшының қорытындысынан; заттай дәлелдемелерден;
процессуалдық әрекеттердің хаттамаларынан және өзге де құжаттардан.
Дәлелдемелер арқылы өткен шақта ... ... ... ... ... анықталатын мән-жайларды екі дербес топқа
бөлуге болады. Бірінші топқа қылмыстық іс бойынша дәлелдеу ... ... ... ... Ал ... топқа дәлелдеу затына жатпайтын
мән-жайларды айтуға ... ... ... ... ... және тағы ... ... болады. Мұндай мән-жайлар зерттеуге дейін немесе зерттеуден
кейін немесе зерттеу барысында ... ... Бұл ... бойынша да,
фактілердің орын алуы бойынша да жан-жақты топ болып ... ... екі ... да ... ... бар, ол ... мен дәлелдеудің пәніне
жататын мән-жайлардың арасында ... ... ... ... дәлелдеу затына жататын ... ... ... ... картинасын құруға септігін тигізеді. Сонымен қатар,
дәлелдеме заты екі ... ... ... ... тікелей және жанама [10.
С.199].
Тергеуші, сот өткен шақта болған қылмыстар туралы танымды ... ... ... арқылы қалыптастырады. Осы жерде
тергеуші, сот дәлелдеу затына жататын ... ... ... ... ма деген сауал туындайды. Көптеген авторлар бұл пікірді
теріске шығарады. М.М.Гродзинский былай деп ... ... ... ... алу үшін ең ... тәсілі ретінде оған жанама түрде
бақылау жүргізу керек. Алайда ... іс ... ... бұл тәсіл
қолданылмайды, себебі соттық зерттеудің пәні болып табылатын ... ... ... ... ... ал сол фактілерді жанама бақылау
арқылы қарастырып дәлелдеме ретінде қолдануға болмайды» [11. ... ... ... ... көп ... ... бастапқы
бейнесін жоймаған немесе аздап өзгерген, бірақ іске ... ... ... де ... Мысалы:
1) материалдық дәлелдемелер (өртенген үйдің қалдығы, жарақат алған
жәбірленушінің беті және т.б);
2) ... іс ... ... заттар (жалған жасалынған
құжаттар, қолдан жасалынған самагон және т.б.);
3) табылған ... ... ... ... және ... ... жасалынған жердің жағдайы;
5) қылмыскердің сыртқы бейнесін сипаттайтын ... ... ... ... бойы және т.б.).
Жоғарыда аталған дәлелдемелер жанама қабылдауға жатады, себебі олар
шын мәнінде бар және істі тергеу барысында өз қасиеттерін ... істі ... ... ... орын ... ... ... болып табылады [10. С.197].
ҚР ҚІЖК-нің 115-бабының ... ... ... ... бірі - өзге құжаттар болып табылады. ҚР ... ... егер ... ... ... ... және ... баяндаған
немесе куәландырған мәліметтердің қылмыстық іс үшін ... ... ... ... деп ... сот ісін жүргізуде материалдандырылатын ... ... ойша ... ... ... ... қол жеткізіледі. Осы
шындық «дәлелдеме теориясыда» материалдық шындық деп аталады.
М.С. Строгович айтқандай: «Қылмысты ашу және қылмыскерді әшкерелеу,
бұл ... ... ... ... қылмыстың оқиғасын шынайы
анықтап, қылмыс жасаған ... ... ... ... мүмкіндік
берді, оның кінәлілігін анықтайды, оған ... ... ... [9. ... 128-бабына сәйкес әрбір дәлелдеме іске қатыстылығы,
қолдануға болатындығы, шындыққа ... ал ... ... ... істі шешу үшін ... ... ... тиіс.
Дәлелдемелердің қасиеті дегеніміз – мазмұны мен нысаны іс жүргізу
заңымен ... ... ... және ... ... мәліметтерден өзгеше дәлелдемелердің ерекшелігін ... ... ... ... тән:
Дәлелдемелердің қатыстылығы – бұл оның іс бойынша сәйкесті іс ... ... ... және мәні бойынша бағалайтын, істің материалдық-
құқықтық мән-жайлары мен ... ... ... ... ... ... фактілерді анықтаудағы жарамдылығы.
Дәлелдемелердің жарамдылығы – бұл дәлелдемелердің ... ... ... көздерінен алынуы және заңда белгіленген ... ... ... – бұл оның іс ... ... ... ... ешқандай күмән келтірмейтіндей негізділігі мен
шынайылығы.
Дәлелдемелердің жеткіліктілігі – бұл қылмыстық істі ... ... ... және осы іс ... тексеру нәтижесінде анықталған мән-жайлардың
толық, жеткілікті түрде болуы.
Ф. Энгельс дәлелдемелерді ғылыми жіктеудің ... ... ... ... ... ... деп ... дәлелдеу процессінде пайда болуына қарай, құрылымына
қарай және атқаратын қызметіне ... әр ... ... келеді. Дәлелдемелердің
барлық белгілерін бірдей негізде бір жүйеге келтіріп ... ... ... ғылым саласының қиын да ... ... ... қиын да жан-жақты сипаттауды қажет етеді. Сондықтан да
дәлелдемелерді жіктеу де ... ... ... отырып, тармақталған
жүйеде жүзеге асырылады.
Дәлелдемелердің ... ... ... екі ... ... Бірінші жағдай - дәлелдеу процессі құрылымының қиын да ... ... Бұл ... тура және ... дәлелдемелерді жіктеу
кезінде көрініс табады. Ал екінші жағдай - дәлелдеме теориясында кездесетін
көнерген (историзмдер мен архаизмдер) және ... ... ... [12].
Дәлелдеме деп - объективті шындыққа негізделген, қылмыс оқиғасымен
тығыз байланысты мән-жайларды, ... ... ... ... ... ... заттарды, сондай-ақ дәлелдемелердің қайнар көздерін ,
яғни істі шешуге қажетті фактілердің жиынтығын айтамыз.
Жалпы, ... ... мен ... ... ... ... ... Жеке және заттай дәлелдемелер.
Дәлелдемелерді мұндай топқа бөлу ... ... ... ... және ... ерекшелігіне негізделеді. Қылмыстың
салдары онда қатысқан немесе сырттай бақылаған адамдардың санасында және
материалдық ... ... ... бейнеленуі олардың механизміне
сәйкес әр түрлі болып келеді. Бірінші жағдайда адам санасында ... ... ... ... ... бейне туралы айтылса, екінші
жағдайда заттардың ... ... және т.б. ... ... мен қатынастары туралы сөз болып отыр. Аталған екі ... та, ... та ... ... оқиға туралы белгілі бір
мәліметтерді береді. Алайда бұл мәліметтер ... ... ... ... ... және ... әдістері әр түрлі болып келеді. Сонымен
қатар, жеке дәлелдемелер процессуалдық ... де ... ... ... жататын фактілік мәліметтер адам санасымен байланысты
болса, заттай дәлелдемелер материалдық мәліметтермен тығыз ... ... ... ... ... ... Бұл ... ретінде адам санасымен қабылданған және психикасымен өңделген
ақпараттарды беру ... ... ... тән арнайы нысаны болады.
Осы хабарламаның негізінде ой-пікірлермен алмасуға мүмкіндік ... екі ... ... ... ауызша және жазбаша.
Заттар туралы хабарлама сөздік нысанда кездеседі. Хабарлама тілі
заттардың қасиетін емес, ... ... ... ... ... ... өзін емес, олардың бейнесін ойша суреттеу болып
табылады.
Жеке ... ... ... ... ... куә
мен жәбірленушінің жауаптары құрайды. Дәлелдеу процесінде хабарлама түрінде
кездесетін айыпталушының, сезіктінің, куә мен жәбірленушінің ... ... ... ... және ... ... алу хаттамасы түрінде). Жеке
дәлелдеме ретінде анықтау және ... ... ... барысында,
сот ісі кезінде сотталушының, жәбірленушінің және куәнің жауабы егер де
заңда тікелей көрсетілмесе, ауызша ... ... ... Ал, ... алу
хаттамалары аталған тұлғалардан алынған мәліметтерді дәлелдеме ретінде
сақтау және ... үшін ... ... ... ... ... ... айғақты және жазба дәлелдемелерді
қарау, куәландыру, ... ... тану үшін ... ... эксперименті,
сонымен қатар берілген жауапты сол ... ... ... (заңмен рұқсат
етілген мемлекеттерде) секілді тергеу әрекеттерінің хаттамалары құрайды.
Жеке дәлелдемелердің үшінші ... өзге де ... ... Мұндай
құжаттарды толтырушы, яғни хаттама жасаушы тұлға ауызша оқып, ... ... емес [10. ... ... тағы бір түрі ретінде сарапшының қорытындысын
да атап айтуға болады. ... өз ... ... ... береді.
Сарапшының қорытындысы дегеніміз – бұл ҚР ҚІЖК-де көзделген ... ... ... ... ... ... ... тараптар
сарапшының алдына қойған мәселелері бойынша осы ... ... ... ... ... ... ... отырып жүргізілген
нтижелерге негізделген сарапшының қорытындылары.
Сараптама объектілері ... ... ... құжаттар, алдамның
денесі мен психикалық ахуалы, мәйіттер, ... ... ... іс ... сараптама нысанына жататын мәліметтер
табылады.
Сараптамалық зерттеу объектілерін пайдалану заттай ... іске қоса ... ... мен ... ... Республикасы
Қылмыстық іс жүргізу кодексінде көзделген ... ... ... ... ... ... кезінде қолданған әдістер, қойылған
мәселерге ... ... ... іс үшін ... бар ... өз ... бойынша анықталатын мән-жайлар көрсетіледі.
Сарапшының ауызша түсініктемесі ол бұрын берген қорытындыны
түсіндіруі бөлігінде ғана ... ... ... ... ... ... жүргізуші орган үшін міндетті болып табылмайды, алайда
оның қорытындысымен келіспеушілігі ... ... ... жеке дәлелдемелермен қатар заттай дәлелдеме түрінде де
кездеседі. Заттай дәлелдемелер дегеніміз егер оларға ... ... ... деп
ойлауға негіз болса немесе өзінде ... ... ... ... ақша мен өзге де бағалы заттар, қылмысты анықтауға, істің іс
жүзіндегі ... ... ... ... не ... ... ... жауапты жеңілдетуге құрал болуы мүмкін басқа да заттар мен құжаттар.
Заттай ... ... ... ... ... іске қоса ... және үкім ... істі тоқтату туралы қаулы
заңды ... ... ... сонда болады.
Үкім шығару немесе істі қысқарту кезінде заттай дәлелдемелер туралы
мәселе шешілуі тиіс. Бұл ретте:
1) қылмыс ... ... ... немесе оны белгілі бір адам
тиісті мекемеге береді ... ... ... тыйым салынған заттар тиісті мекемеге беруге жатады
немесе ... ... жоқ ... ... ... ... жойылуға
жатады, ал мүдделі адамдар немесе мекемелер өтінген жағдайда оларға берілуі
мүмкін;
4) қылмыстық жолмен жиналған ақша мен өзге де ... ... ... және ... ... ... үкімі бойынша
мемлекеттің кірісіне ... ... ... ... ... иелеріне
беріледі, ал соңғылары анықталмаған жағдайда мемлекеттің меншігіне көшеді.
Бұл заттардың тиесілігі туралы дау таған жағдайда бұл дау ... ... ... ... шешуге жатады;
5) заттай дәлелдеме болып ... ... ... ... сақтау
мерзімінің ішінде онымен бірге қалады немесе заңда көрсетілген ... ... мен ... ... ... және ... дәлелдемелердің бір-бірінен айырмашылығы тек оларды
жинау және бекіту кезінде ғана ... ... ... ... ... ... де ... табады. Жеке дәлелдемелерді бағалауда мінездеме
маңызды орын алады. Мысалы, куә туралы, оның іске қатысының бар ... ... ... және т.б. Ал, ... дәлелдемелерді бағалау кезінде алғашқы
орында дәлелдеме мен дәлелденетін заттың арасындағы материалдық байланыс,
олардың қасиеттері мен белгілері және оларға ... яғни ... ... ... ... ... бұл айырмашылықты дәлелдеменің бір түрі
жақсы, күмән туғызбайды, шындыққа ... деп, ал ... ... ... ... ... ... жанаспайды деп түсінуге болмайды.
2. Қайнар көздеріне байланысты дәлелдемелер.
Дәлелдемелерді мұндай топқа бөлу фактілік ... ... ... ... ... яғни ... ... беру және сақтауға негізделеді. Мұндай қайнар ... ... ... ... ... ... ... дәлелдемелер, тергеу және сот әрекеттерінің хаттамалары
және өзге де құжаттарды жатқызуға болады.
3.Заттай дәлелдемелердің зерттеліп отырған ... ... ... ... ... ... ... беру және бекітудің
бірнеше нысандары бекітілген. Заттай дәлелдемелер үшін тек бір ғана ... ... іске ... қою. Заң ... көшірмелерін негізгі қайнар көз
деп танымайды, яғни хаттамада қосымша ретінде ... ... ... ... заттай дәлелдемелерді төмендегідей
негізгі түрлерге бөлуге болады: қылмыс қаруы (қару, бұзу ... ... ... ізі ... ... ... іздері бар ыдыстар); қастандық
жасауға бағытталған объектілер (ұрланған бағалы заттар); қылмыстық ... ақша және өзге де ... ... [10. С.264].
4. Дәлелдемелердің қалыптасу ретіне қарай:
Алғашқы және ... ... ... топқа бөлу дәлелдемелік ... бар ... жоқ ... ... болады.
Алғашқы дәлелдемелер деп іске маңызы бар мән-жайларды тікелей өздері
қабылдаған қайнар көздерден алынған ... ... ... Оған ... куәнің немесе жәбірленушінің қылмыс оқиғасын өз көздерімен
көргендігін немесе ... ... ... ... ... айтуға
болады. Куәнің жауабы және осы жауап бойынша толтырылған куәдан жауап ... ... ... ... ... дәлелдеме болып белгілі бір оқиғаны дәл сол ... ... ... ... танылады. Кез-келген қылмыстық оқиға болған
жерді қарау кезінде қатысқан куә, сарапшы, оқиға болған жердің хаттамасын
толтырушы және өзге де ... факт ... ... ... ... ... Ал, егер де осы оқиғаны бір тұлға бақылап,
екінші біреуге айтып беріп, содан соң сол ... адам куә ... ... онда ... бұл жауап туынды дәлелдеме болып ... ... ... ... ... ... екі адам бар: ... оқиғаны көзбен көрген, бірақ бұл туралы ... ... ... ... және ... оқиға туралы бірінші адамнан біліп, ... ... ... тұлға (екінші иеленуші).
Туынды дәлелдеме деп тікелей өздері қабылдаудың негізінде емес, бірақ
алғашқы қайнар көздер арқылы пайда ... ... ... ... ... басқа адамнан естіп білген істің мән жайлары туралы жауабы
немесе қылмыстың оқиғасы болған жерде табылған ... ... ... ... ... құжаттардың көшірмесі де жатады. Бұл
жағдайда құжаттың түпнұсқасын жасаушы тұлға бастапқы иеленуші ... ... ... жасап, куәландырып алған тұлға ақпаратты ... ... ... іс ... ... ... қолданудың мынандай
жолдары бар:
1) туынды дәлелдемелер алғашқы дәлелдемелерді қолдануға жатады;
2) туынды дәлелдемелер қажет болған ... ... ... үшін ... ... іске маңызы бар мән жайларды өз көзімен
көрген куә жауабын өзгертіп айтқан болса, бұл куә мен одан ... ... ... ... ... алғашқы дәлелдемелер жойылып кеткен жағдайда туынды дәлелдеме
оның орнына қолданылады (мысалы, ауыр дене ... ... ... ... ... оның айтқанын естіген адамның куә ретінде ... ... ... ... ... дәлелдемені мұқият тексеріп, оның
шындыққа жататындығына басқа дәлелдемелер арқылы көз жеткізу қажет.
Дәлелдемелерді алғашқы және туынды деп бөлудің ... ... ... бар. ... туынды дәлелдемелер ... ... ... ... ... ... ұшырауы мүмкін
(объективтік және субъективтік себептерге байланысты).
5. Қылмыстың оқиғасына қатыстылығы ... және ... ... дәлелдемелер деп қылмыстың оқиғасын, оның қалай болғандығын
және кім жасағандығын ... ... ... ... ... ... қарсы жасалған қылмыстың қалай болғандығы және оны кім
жасағандығы ... ... ... ... мойындап, қылмысты қалай
болғандығын жөнінде жауабы немесе қылмысты қалай болғандығын өз көзімен
көрген куәнің ... - ... ... ... ... дәлелдемелер деп қылмыстың оқиғасын және қылмысты кім
жасағандығын тікелей көрсетпейтін, ... іске ... бар ... ... фактілі деректерді айтамыз. Мысалы, куәнің айыпталушыны ... ... ... ... ... ... тінту жүргізу кезінде
ұрланған заттардың айыпталушының үйінен табылуы мүлікті ұрлау ... іс ... ... ... ... табылады. Өйткені, бұл
дәлелдемелер ... ... ... ... ... тұрған жоқ.
Бірақ мұндай дәлелдемелерді қолдана отырып, қылмыстық іске маңызы бар мән-
жайларды анықтау мүмкін болады.
Дәлелдемелерді тікелей және ... деп ... ... ... ... ... ерекшелігіне байланысты. ... ... ... ... ... олардың шындыққа
сәйкестігін анықтау болып табылады. Мысалы, айыбын мойындаған айыпталушының
қылмысты қашан, қай жерде және ... ... ... ... ... ... бұл жауап оның кінәлілігін көрсететін тікелей дәлелдеме
ретінде қолданылады. Жанама дәлелдемелерді де қолданғанда алдымен ... көз ... ... Бірақ жанама дәлелдеме шындыққа жататын болса
да, ол қылмыстың қалай жасалғандығын тікелей ... ... ... ... ... ... ... пәніне кіретін мән-
жайларды анықтау мүмкін болады. Жанама дәлелдемелерді қылмыстық іске маңызы
бар ... ... үшін ... ... ... өтеді: а) алдымен
олардың шындығына көз жеткізу; б) ... ... ... ... отырып, іске маңызы бар ... ... ... ... ... ... келу [13. С.27].
Дәлелдемелерді мұндай топқа бөлу дәлелдеуге жататын мән-жайлар
құрылымының ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... өзінде сақталады, ... ... ... аралық звеносынсыз көрінеді. Сонымен қатар,
тікелей дәлелдемелерде ақпарат анықталған ... ... ... ... ... ... жасауы. Сондай-ақ тура дәлелдемеге жасалған қылмыстың
мән-жайылары туралы айыпталушының өзінің ... ... ... ... ... ... жауаптарын мысал ретінде қарастыруға болады.
Ал, жанама дәлелдемелерге дәлелдеуге жататын, қылмыс жасау фактілері
мен өзге де мән-жайлар аралық ақпарат ... ... және ол ... ... ... бұл ... ақиқаттығы туралы бір мәнді емес
қорытынды жасалуы мүмкін. Жанама дәлелдемелерде анықталатын мән-жайлармен
тікелей байланыс болмайды, керісінше тура ... ... ... көп ... ... ... ... ретінде көрініс табатын
мән-жайлардың саны көп және алуан түрлі болып келеді.
Тәжірибелік қызметте көптеген істер бойынша ... ... оған ... ... бола ... ... жағдайларда дәлелдеуге
жататын мән-жайлар көптеген жанама дәлелдемелерді ... ... ... Оларды талдау немесе іріктеу кезінде кейін іске қоса тігілетін
бұл дәлелдемелердің ... мен ... ... ... [14. С.85].
6. Айыптау пәніне қатысты дәлелдемелер екіге бөлінеді:
Айыптау және ақтау дәлелдемелері.
Ақтау ... – бұл ... ... ... тартылған адамның кінәлі емес екендігін, ... ... ... фактілі деректер. Ақтау дәлелдемелерінің ерекше
түрі «алиби» деп аталады. Латын тілінен ... ... ... ... деген мағынаны, яғни айыпталушының қылмыс жасалған уақытта қылмысқа
оның қатысы жоқ ... ... ... ... жерде болғандығын
білдіреді.
Ақтау дәлелдемелерінің қатарына белгілі бір тұлғаның кінәсіз ... ... оған ... ... ... ... ... мән-жайларды анықтауға мүмкіндік беретін фактілік мәліметтер
жатады.
Айыптау дәлелдемелеріне ереже ... ... және ... ... (қылмыс жасау уақыты, орны, тәсілі, басқа мән-жайлары) ... ... ... ... және ... ... айғақтарды
анықтайтын дәлелдемелерді жатқызуға ... ... ... ... заң шығарушы дәлелдеме субъектілерін, істің мән-жайын
жан-жақты, толық және объективті зерттеу үшін заңда көзделген ... ... істі ... кезінде объективтілік пен бейтараптылықты
сақтай отырып, ... ... ... ... ... оның
жауапкершілігін жеңілдетуге немесе ауырлатуға міндеттейді.
Айыптау ... ... ... белгілі бір тұлғамен
жасалғандығын дәлелдейтін немесе айыпталушының жауапкершілігін ауырлататын
мән-жайларды анықтауға мүмкіндік беретін фактілік мәліметтер жатады.
Дәлелдемелерді ... екі ... бөлу әр ... іс ... ... да ... айыпталушыны ақтаушы, сонымен қатар
айыпталушының кінәсін ауырлататын және жеңілдететін ... ... ... ... ... қылмыстық іс қозғау сатысында да жүзеге
асырылады ... ... Оның ... ҚР ... 123-бабы болып табылады.
Онда былай деп көрсетіледі: «Құжаттар ... да, өзге ... ... ... қамтуы мүмкін. Құжаттарға сонымен бірге ҚІЖК-нің
125-бабында көзделген тәртіппен алынған. Талап етілген немесе ... ... ... ... материалдары (түсініктеме және басқа да
көрсетулер, түгендеулер, тексерулер актілері, анықтамалар), ... ... ... ... фото және кино ... ... бейне жазбалар да жатады». Және ол құжаттар ҚІЖК 121-бабында
көрсетілген ... ... ... олар ... ... ... деп ... бұлай түсіну қарама-қайшылықтар тудырады. Себебі,
олар өз негіздерін ... ... ... ... ... сәйкес
құрады. Мысалы, И.Д. Перлов былай деп жазған: «Кез-келген факт дәлелдеме
болып табылуы мүмкін. Тек оның ... ... ... ... қаралып
жатқан іске қатысты болуына, сонымен бірге оның істі дұрыс шешуде ... ... [15. ... ұғым ... емес деп танылады, себебі онда дәлелдемелердің бір
ғана белгісі - оның қатыстылығы ғана көрсетіледі. ... ... ... күші ... ... ... де ие болуы мүмкін. Мысалы, жедел-
іздестіру қызметінің нәтижесінде алынған мәліметтерді айтуға болады. Бір
ғана қатыстылық ... ... ... ... ... фактілі
деректерді дәлелдемелерден ажыратып алу мүмкін емес. Фактілі ... деп ... ... олар ... көрсетілген процессуалдық
нысанның сақталуына, және олардың заңда ... ... ... дәлелдемелердің іске жіберілу талаптарына жауап беруі ... іске ... ең ... ... бірі ... тек ... белгіленген қайнар көздерден алу болып табылады.
Фактілі деректердің өзге де ... ... ... ... жол
берілмейді. Осы себептерге орай, фактілі ... және ... ... дәлелдеме болып табылады деген екі жақты көзқарас пайда болады.
Мұнымен келісуге болмайтын сияқты. Себебі бір-бірінен ... ... ... ... ... мен ... қайнар көздері дәлелдеме деп
танылмайды. Сондықтан дәлелдемелер деп ... ... ... ... ... ... мен нысандарының ажырамас біртұтас екендігін
айтатын авторлардың пікірлерін дұрыс ... ... ... ... ... ... ... және сот органдарын фактілі
деректерді, олардың көздерін зерттеуге, қайнар көздердің ... және ... ... ... анық ... бағалауға бағыттайды.
Бірақ, заңда белгіленген ... ... ... ... ... ие болуы үшін тағы бір шарт қажет: ол мәліметтер ... ... тек ... белгіленген әдістермен ғана алынуы тиіс. Өзге ... ... ... ... деп ... Себебі, одан
әрі қарай тексеру ... ... ... ... ... ... да кепілдік берілмейді. Фактілі деректерді алу әдісінің
заңды болуы - дәлелдемелер ұғымының бөлінбес бір бөлігі. Заң әдебиеттерінде
ҚІЖК-нің 115 бабы ... ... ... ... деп нені түсінуге
болатындығы жөнінде әртүрлі пікірлер айтылған. Яғни фактілердің өзін бе
немесе олар ... ... ме? Заң ... тек ... ... ғана дәлелдеме болып табылады деген пікір бар. Мұнымен келісуге
болмайтын ... ... ... ... ... да ... ... дұрыс болар еді. Фактілі деректер деп сол фактілер ... ... ... ... дәл ... ... ... заң, іс
бойынша жиналған барлық дәлелдемелер анықтама жүргізуші, тергеуші, прокурор
және сот тарапынан толық, жан-жақты және ... ... ... ... ... заң ... ... орай ... мен ... ... ... ... шындық ретінде күмәнды немесе сапасыз болуы ... ... ... анық ... не болмайды. Ақиқатты немесе ақиқатты емес болуы
мүмкін тек осы ... ... ... ... ... ... олардың объективтік шындыққа сәйкес келетіндігі ... ... ... Бұл ... өзге де ... ... және ... кейін ғана анықталған ... ... Егер ... деп тек ... анықталған
фактілерді ғана түсінетін болсақ, онда ... ... ... ... артық болады. Себебі тексерілген және сенімді деп танылған
жағдайларды қайта тексерудің қажеттігі жоқ.
Дәлелдемелерді сенімді ... ... деп ... ... ... қайшы келеді. Онда былай делінген: «үкімнің сипаттамалы, ... ... ... қатысты шешімі негізделген дәлелдер және сот
өзге дәлелдерді жоққа шығарған себептері ... ... ... сот
ақиқатты емес деп танылған дәледемелерді ғана жоққа шығара ... ... ... ... деп ҚР ... 115 ... 1-бөлігіне
сәйкес дәлелдемелер жөнінде айтылған фактілердің өзін емес, керісінше, олар
туралы мәліметтерді түсіну қажеттігі туындайды». Кейбір авторлардың ... ... ... ... ... ... ... фактілер
жөніндегі мәліметтер және олардың ... ... ... деп түсіну қажет дейді [9. С.117].
Дәлелдемелік фактілер өзге де ... ... ... бар ... жоқ ... және ... ... немесе кінәсіз
екендігі туралы қорытындыны негіздеу үшін ... ... ... ... ... ... оған ... дәлел айту қиын
және ол сөзсіз дәлелдеу заты ... ... ... дәлелдемелер
жөніндегі мәліметтер емес, фактілі деректердің ... ... ... іс жүргізу барысында процессуалдық дәлелдеудің мәні
жөнінде емес, керісінше, дәлелдеуді логикалық тұрғыдан жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... Дәлелденуші фактілер - ол деректер жөніндегі мәліметтерді талдау ... ... ... ... ... ойдағы бейнесі [13.
С.28]. Ол логикалық дәлелдеуге дәлел ... ... ... ... ... ... қарастыратын болсақ, ол дәлелдеу болып табылмайды.
Дәлелденуші фактілер дәлелдеу затының құрамдас бір ... ... ... ... ... қолданбастан бұрын, ең алдымен, өзі жөніндегі
мәліметтердің, яғни дәлелдемелердің көмегімен анықтап алу қажетті.
Фактілер ... ... ғана ... ... ... фактілердің
өздері де дәлелдеме болып табылады. Мұндай қорытынды, кейбір жағдайларда
келесі пікірлермен ... ... істі ... ... сотта қарау
кезінде сақталып қалған қылмыстың материалдық іздері, тікелей анықтаушымен,
тергеушімен, прокурор және ... ... ... ... қылмыс болған
жерде кісі өліміне себеп болған пышақтың қылмыс орнында болу ... ... ... ... ... ... қылмыстың материалдық іздерін,
дәлелдеуді жүзеге асыратын ... ... ол ... ... орын ... және ... ... рәсімделмей, олар сыр
бермейді. Тек осылай бейнелеудің нәтижесінде ғана ... ... ... ... ... ... болып объективті шындықтың
фактісінің өзі емес, керісінше заңда ... ... ... мәліметтер табылады (мысалы, оқиға болған жерді тексерудің
хаттамасындағы мәліметтер).
Біздің ойымызша, ... ... ... мақсатында, ҚІЖК 115-
бабында көрсетілген бұл ұғымның ... ... ... Ол бапты
мынадай редакцияда жазған дұрыс сияқты: «Оның ... ... ... сот ҚІЖК-де белгіленген тәртіппен ... ... ... ... әрекеттердің болғандығын
немесе болмағандығын, айыпталушының бұл ... ... ... және ... ... не ... емес ... істі дұрыс шешу үшін маңызы бар өзге де мән-жайларды анықтайтын
заңды ... ... іс ... ... ... ... қылмыстық іс
бойынша дәлелдемелер болып табылады».
Бұл мәліметтердің қайнар көздеріне куә, ... ... ... ... ... ... заттай дәлелдемелер, іс
жүргізу әрекеттерінің хаттамалары және өзге де құжаттар жатады.
Қылмыстық істі ... ... ... материалдар дәледеме бола
ала ма; оларды қылмыстық іс жүргізудің ... ... дәл ... қолдануға жол беріле ме? Бұл материалдар дәлелдеу күшіне ие бола
алмайды деген пікір бар. ... олар ... ... ... сот және тергеу органдарының қызмет саласына түседі және ... ... ... ... ... ... ... авторлардың айтуынша, қылмыстық істі қозғауға дейінгі алынған
қылмыс туралы арыз, ... ... және ... ... ... ... ие бола алмайды, себебі олар құжат ретінде немесе заттай
дәлелдеме ретінде тек тергеу жолымен тексерілгеннен ... ғана ... [16. С.43]. ... ... ... ... ... әрекеттерін
жүргізу дәлелдемелерді жинаудың бір ғана әдісі емес, олар өзге ... ... ... ... ... ... ... қозғағанға дейінгі көзделген талаптарды сақтай отырып алынған фактілі
деректер ... ... ... ... ... негізінде осы сатыда
қылмыстық істі қозғау туралы ... ... ... бар ... ... белгіленген тәртіппен жүргізілген алдын-ала
тексеру материалдары іс бойынша іс жүргізудің өзге сатыларында да ... ... ... және олар ... ... ... Себебі, бұл
материалдардың дәлелдеу мәні жөніндегі мәселені шешуде ... ... ... ... ... ... арызда немесе хабарламада ... ... ... ... ма, соны анықтап алу қажет. ... бұл ... ... хабарламада болған немесе дайындалып жатқан
қылмыс туралы ... ғана ... ... ... сол ... ... ... бір фактілі деректер де көрсетіледі.
Жүргізілген зерттеудің нәтижесінде, ... ... мен ... ... 98,9% ... Іс ... бұл ... процесстің
барысында дәлелдемелер ретінде қолданылуы мүмкін. Ал олардың қайнар көздері
болып ҚІЖК ... ... ... өзге де құжаттардың
танылатындығын байқауға болады.
Қылмыстық іс жүргізу заңының тиісті ережелеріне ... ... ... ... ... ... ... сипатталады: 1)
олар қайнар көздері тексерілуі мүмкін мән-жайлар жөніндегі мәліметтерден
тұрады; 2) бұл ... ... ... мен ... ... ... ... куәландырылады немесе баяндалады, ал егер ол құжат
азаматтардан түсетін болса, онда ол факт бойынша ... ... ... ... ... іс үшін мәні ... тиіс; 4) оны алу мен іске ... ... ... сақталған болса, құжат дәледемелік мәнге ие
болады. Осы ... ... ... ... ... рәсімделген арызға
немесе хабарламаға да тән. ... ... ... ... және т.б. ... құжаттар деп танылады. Бірақ олар
процессуалды тұрғыдан дәлелдемелер деп ... ... ... заң ... заңды күші бар деп танылатын құжаттар (өсиет, ... ... - ... және т.б.) ... ... деген пікірмен келісуге
болмайтын сияқты. Сонымен бірге қылмыс туралы ... ... ... болатындығын ескеруіміз қажет, себебі олардың анықтама, тергеу,
прокуратура және сот ... ... ... ... ... ... ... қабылдауы және ол жөнінде арызданушыға хабар беру ... ... факт ... ... ... өзге, егер арыздағы немесе
хабарламадағы мәліметтер шындыққа сәйкес болмаса, оны ... ... ... ... үшін ... ... тартылуы мүмкін [17.
С.19].
Жеке авторлардың ... ... іс ... ... ... ... ... дүниеге келіп» және түпкілікті қалыптасқан түрде
болуы мүмкін. Азаматтардың арыздары мен хаттары «пайда ... ... ... ... ал куә мен ... ... ... мойындап
келулері - ол сезікті мен айыпталушының ... ... ... ... ... мен мекемелердің баспасөзде жарияланған мақалаларына,
хаттары мен жазбаларына келетін болсақ, онда олар ... ... ... ... ... бір ғана түрі ... ... прокуратура және сот органдары әртүрлі қайнар көздерден білуі
мүмкін. Мысалы, ... бір ... осы ... дене ... ... арыз беруі немесе сол жөнінде ... ... ... ... ... ... де ... кім
кепілдік береді. Осындай жағдайларда дене жарақатының ... ... ... ... ... ... мекемесінің
хабарламасын, түпкілікті қалыптасқан дәлелдеме ретінде, ал анықтама,
тергеу, прокуратура және сот ... сол ... ... арызын
дәлелдеменің «пайда болуы, дүниеге келуі» тұрғысында қарастыру ... ... еді. ... ... ... да, ... ... хабарламасы да
қылмыстың болғандығын көрсететін дәлел болып табылады.
Дәлелдемелік мәнге қылмыстық іс ... ... ... прокуратура және сот органдарының талаптары арқылы және арыз
жолдаушының өз ... ... өзге де ... берген құжаттары да
(анықтамалар, мінездеме, ревизия және инвентаризация ... ... ... және т.б.) ие ... ... ... қылмыстық іс қозғағанға дейінгі алынған
құжаттар дәлелдеме ретінде қолданылуы ... Әрі ... ... ... ... ... процессуалды рәсімдеу талап етілмейді, бұл құжаттар бірден
дәлелдеме болып танылады [16. С.23]. Бұл ... ... ... ... істі ... ... ... үшін алынатын құжаттарды талап
етудің процесуалдық тәртіптері іс ... ... ... ... ... ... процестің өзге сатыларында ... ... жоқ. ... ... қай ... алынғанына байланысты әртүрлі
құқықтық жағдайларға ие болады деп тұжырымдауға ... ... ... прокуратура органдарының қылмыстық процессуалдық ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізудің қай кезеңінде
алынғандығына қарамастан, дәлелдеме ретінде қарастырылуы тиіс.
Кейбір жағдайларда ... іс ... ... жеке ... ... ... Оларды жүргізудің нәтижесінде алынған фактілі
деректер дәлелдемелер болып табылады.
Дәлелдеме құқығы шетел ... ... іс ... ... ... тапқан деген сауал туындайды. Енді осы мәселеге
кеңінен тоқталайық. Англосаксондық жүйедегі мемлекеттерде ... ... ... мен ... құқығы бір-бірінен жеке, дербес құқық салалары
ретінде қарастырылады. Осыған сәйкес, батыстық қылмыстық іс жүргізу құқығы
туралы ... ... ... ... деген
термин кең мағынаға ие болып, қолданыла ... ... ... ... ... ержелер жүйесі
танылады. Дәлелдемелердің ... ... ... және ... деп ... ... өзге екі ... арасында аралық
орынды алады. Дәлелдеме ... ... ... ... негізгі
институттардан тұрады: дәлелдемелердің қатыстылығы және жарамдылығы; талап-
арыз фактілері бойынша дәлелдемелерді анықтау; дәлелдеу міндеті; заңи ... ... ... ... ... көздерінің жарамдылығы
проблемасына баса назар аударылады. ... ... ... ... ... дәлелдеу процессі ... ... ... ... мен ... полицейлік хабаршылардың ақпараттары
маңызды орын ... ... ... ... алу, тінту жүргізу және өзге де
процессуалдық әрекеттерді орындау ... ... ... ... ... осы агенттердің жеке басын, аты-жөнін білу міндетті
емес. Мұндай норма көптеген заң ... ... ... ... ... ... кодексінің §1042.
Дәлелдеме құқығын зерттеушілердің айтуы ... ... ... ... ... ... негізсіз қамауға алу мен тінту
жүргізуден қорғау ... ... ... АҚШ Конституциясына енгізілген
төртінші түзетулерге сәйкес: ... жеке ... ... алу, ... құжаттары мен мүлкін негізсіз тінту ... ... ... тиіс және ... алу мен ... жүргізуге рұқсат қағазды беруге
тек жеткілікті дәлелдемелер болған жағдайда ғана жол беріледі».
Ал, Франция мемлекетінде ... ... ... ... көзі
болып 1958 жылы қабылданған қылмыстық іс жүргізу кодексі танылады. Осы
кодекске сәйкес, ... ... екі ... тәсіл арқылы жүргізіледі:
толық тергеу әрекеттерін жүргізу арқылы және алдын-ала тергеу әрекеттерін
жүргізу арқылы. ... екі ... де ... ... ... ... ... полицейлік анықтау органдарының
қызметін комиссарлар, офицерлер, агенттер және ... ... ... жылы ... ... ... ... үшін жаңа алқалы орган –
тергеу палатасы құрылды. Бұл ... ... үш ... ... Және олар үш жылға сайланады. Осы қызметкерлер қылмыстық іс бойынша
дәлелдеуге жататын мән-жайларды ... [10. ... ... Германия Федералдық Республикасының 1987 жылы 7
сәуірде қабылданған Қылмыстық іс жүргізу кодексінде, 1975 жылы 9 ... ... ... ... туралы» Заңында көрініс
тапқан. Осы заңдарға сәйкес дәлелдеу процессі үш сатыда ... ... ... алдын-ала тыңдау және сот талқылауы ... Егер ... ... кейін іске қатысты дәлелдеуге жататын қосымша мән-жайлар
анықталған жағдайда шағымдануға рұқсат етіледі, бұл ... ... ... ... ... ... ... зерттеу,
тексеру, бағалау жұмыстарын прокурор атқарады. Ал, алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... қарсы жинақталған
дәлелдемелердің қатыстылығын, шынайылығын, жеткіліктілігін тексереді және
қажет болған жағдайда қосымша дәлелдемелерді ... ... ... қосымша
дәлелдемелерді анықтауды прокурорға тапсыруға құқылы ... ... ... ... ... алдын-ала тергеу сатысына қарағанда жаңа,
дербес дәлелдемелер арқылы анықталады. Сот дәлелдеу затының барлық түрлерін
қолдана ... ... ... жариялылық, сот ісін ауызша қарау,
дәлелдемелерді зерттеуде соттың істі тікелей ... және ... ... ... бағалау қағидаларының негізінде жүзеге асырылады.
Сонымен, дәлелдеме дегеніміз – қоғамға ... ... ... болмағандығын, қоғамға қауіпті әрекетті жасаған тұлғаның кінәлілігі
не кінәсіздігін, сондай-ақ іс үшін маңызы бар басқа да ... ... ... ... ... ... ... фактілі деректер.
Бұл деректер келесі дәлелдемелердің қайнар көздерінен алынуы мүмкін:
куәнің ... ... ... ... ... ... сарапшының қорытындысынан; заттай дәлелдемелерден;
процессуалдық әрекеттердің хаттамаларынан және өзге де құжаттардан.
Дәлелдемелердің келесі белгілері бар:
- дәлелдемелердің іске қатыстылығы;
- дәлелдемелердің жарамдылығы;
- дәлелдемелердің ... ... ... ... іс жүргізу құқығында ерекше маңызды орын ... ... бір ... ... ... деп ... ... үшін айыбын негіздейтін жеткілікті дәлдемелер жиналуы қажет. Мұндай
дәлелдемелер анықтау және тергеу барысында ... және олар ... ... тән ... бір ... ... ие болады. Қылмыстық
процессте дәлелдеудің мақсаты – ... ... ... - шындыққа
жетудің қажетті шарттары, қабылданатын шешімдердің ... ... ... ... ... қылмыстық сот ісін ... ... ... мен ... ... үшін маңызды болып
табылады.
Жалпы, дәлелдемелер ... мен ... ... ... ... ... Жеке және ... дәлелдемелер;
2. Қайнар көздеріне байланысты дәлелдемелер;
3.Заттай дәлелдемелердің зерттеліп ... ... ... ... ... және туынды дәлелдемелер;
5. Тікелей және жанама дәлелдемелер;
6. Айыптау және ақтау дәлелдемелері.
1.2 Дәлелдеу ... ... және ... ... ... іс жүргізу кезіндегі дәлелдеу процесін ҚР ҚІЖК-нің 124-
бабы қылмыстық ... ... істі ... шешу үшін ... бар ... ... мақсатымен заңда белгіленген тәртіпті сақтай отырып
атқаратын ... ... ... және бағалап қолдану ... ... ... ... ... бірқатары оны қылмыстық іс қозғау
сатысынан басталатыны туралы ... ... ... ... біз де бұл
пікірді қолдаймыз. Қылмыстық ізге түсу органдарына болған немесе ... ... ... ... ... ... арыз немесе хабарлама мұқият
тексерілуі тиіс. ... ... ... ... істі қозғауға
қажетті жағдайлардың бар-жоғын анықтауда, заңда бекітілген бірқатар мән-
жайларды жинау, тексеру және ... яғни ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Дәлелдеу құқығы объективті ойлау қызметін анықтамайды, өзгертпейді
және ... Және ол мәні ... ... ... реттей алмайды, бірақ
нысаны бойынша бұл қызметтің реттеліну мүмкіндігін ... да ... ... ... ... оның ... ... бағынышты болатындығы арқылы анықтауға ... ... ... ... ... ... асыратын тұлғаларды ... ... мен ... ... және психологиялық
заңдылықтарға сәйкес ойлау мен әрекет ... ... ... бірге олар
өздерінің тәжірибелік және ойлау қызметтерін дұрыс жолмен жүзеге асыруы
тиіс. Заң қылмыстық іс бойынша ... ... ... ... дәлелдеме
ретінде пайдаланылатын фактілі деректерді алудың тәртібі мен әдісін, оларды
бағалаудың ... ... ... ... ... және
шешімді қабылдау барысында қарастырылатын ... ... ... тұрғыдан реттеу дәлелдеуді жүзеге асыратын тұлғалардың ойлау
қызметіне тікелей өз әсерін ... ... ... себебі оларды әрбір
қылмыстық іс ... ... ... жіберілетін қателіктерден
сақтандырып, шындықты анықтау үшін қажетті жағдайлар жасалынады.
Дәлелдеуге байланысты кейбір авторлардың пікірлері де ... олар ... ... ... жататынын көрсетеді, ал анықтау,
тергеу, прокуратура және сот органдарының фактілі деректерді ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырады
[18. С.20]. Баршамызға логика, қайнар көздерден және тәжірибелік тұрғыдан
тексерілетін бар ... ... ... ... алға озып ... Ал ... дәлелдеу заңда бекітілген тәртіппен алынған және
тексерілген дәлелдемелердің көмегімен ғана дәлелденуі мүмкін. Және ... алу мен ... ... мен ... ... ... заң
талаптарының сақталмауы дәлелдеме ретінде пайдаланылуға жіберілмейді.
Жекелеген авторлардың айтуынша, материалдарды талап ету ... ... ... ... ... ... ... заттар мен
құжаттарды талап ету, бір жағынан, заңда белгіленген тәртіпке ... ал ... ... ол ... ... әкеп ... ... дәледеме болып табылады, ал ... ... ол ... ... ... да, қылмыстық іс қозғау туралы негізді шешім
қабылдау үшін қажет. Алдын-ала тергеу барысында ... іс ... ... ... ... ретінде қолданылуы мүмкін. Әрі олардың
дәледеу күшіне ие болуы, қосымша процессуалды рәсімдеу ... ... ... ... ... ... танылады. Бұл сенетіндей пікір емес. Егер
қылмыстық істі қозғағанға дейін қолдану үшін алынатын ... ... ... ... іс ... сатыларынан тәуелсіз болса,
оларды дәледеме ... ... өзге ... ... ... жоқ. ... ... қай сатыда алынғанына байланысты әртүрлі
құқықтық ... ие ... деп ... ... ... ... прокуратура органдарының қылмыстық процессуалдық құқық
нормаларына сәйкес алған құжаттары қылмыстық іс ... қай ... ... ... ... ... ... құқығы дәлелдеме теориясының құрамдас бөлігі ... ... атап ... ... ... «дәлелдеме
тарихының мәселелерін, олардың теориялық негіздерін, заңдық регламенттің
даму сипаттамасын, шетел мемлекеттеріндегі түрлі жүйелерді, даулы ... және т.б. ... [ 19. ... ... өз ... ... құқығының ғылыми теориялық
базасы болып табылады. ... ... ... ... ... таным процессінің бір түрі ретінде объективті шындықты дәлелдеу туралы;
- осы процессте танымның негізі және ... ... ... көрінетін
қоғамдық тәжірибенің өзгеше нысандары туралы;
- қылмыстық сот ісін ... ... ... олардың түрлері мен
жіктелуі туралы;
- дәлелдемелерді пайдаланудың және оларды бағалаудың ... ... ... ... ... ... кепілдіктер беру туралы [14. С.39].
Дәлелдеме құқығының мәнін ... ... оның ... ... ... ... береді. Дәлелдеме құқығының
ерекшеліктері мыналардан ... ... ... тәсілдері мен құқықтық реттеу тақырыбы қылмыстық іс
жүргізуді дәлелдеу саласында ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеу құқығымен реттеу тәсілдері
қылмыстық іс жүргізу тәсілдерінің ішінара дәлелдемелерді ... және ... ... ... ... ... ... құқығының нормалары қылмыстық іс жүргізу құқығының нормаларының
құрамдас бөлігі болып табылады;
- ... және ... ... бойынша дәлелдеу құқығының мақсаттары
қылмыстық іс ... ... ... бір ... сәйкес келеді
және әрбір қылмыстық іс бойынша шындыққа қол жеткізуді және сот ... ... ... ... іс ... ... ... дәлелдеу құқығының алғашқысы
сияқты құрылымдық тұрғыдан ... және ... ... бөлінеді, аталған
бөлімдердің қарым-қатынасы да қылмыстық іс жүргізу құқығыдағыдай болып
келеді;
- дәлелдеу құқығын дамытудың ... ... ... ... ... ... өзі қылмыстық іс жүргізу құқығының шегінде жаңа ... және ... ... ... ... ... құқығының оң
ықпал етуінің негізі болып табылады;
- дәлелдеу құқығының нормаларының құрылымы мен формалары ... ... іс ... ... ... ... мен ... сәйкес
келеді, сонымен қатар дәлелдеу құқығының жекелеген нормаларының ерекшелігін
де атап ... [20, 258 ... және ... ... ... осы ... және тәжірибелік аспектілерін дербес түрде жетілдіру қажеттігін
өмірге әкелді. Әуел ... ... ... түптеп келгенде тұтастық
және жүйелілікке тән дәлелдеу құқығына айналды.
Дәлелдеу құқығының немесе дәлелдеу ... ... ... ... ... ... КСРО-ның соғыстан кейінгі кезеңіндегі
іргелі еңбектердің бірінің авторы А.Я Вышинскийдің көзқарасы алынған. Ол
1946 ... ... ... деп ... ... туралы ғылым немесе дәлелдеу
құқығының теориясы жалпы көпшілік мақұлдағандай бүкіл сот құқығының басты,
орталық ... ... ... [21. С.120].
Қылмыстық іс жүргізуде дәлелдеудің мақсаты шындықты анықтау болып
табылады. Философиялық көзқарас бойынша шындық ... ... ... ... ... адам мен оның санасынан тыс және тәуелсіз оны
тап сол күйінде көшіру. Қылмыстық сот ... ... қол ... ... ... ... ... қол жеткізбеу салдарының көрнекті
құралы ретінде «гомель ісі» ... бола ... осы іс ... 1981 ... мен ... саналы түрде «өлтіргені үшін» бес кінәсіз адам
сотталды. Екі жылдан ... тап сол ... тағы да кісі ... ... ... барлығын К.атты ағайынды үшеу және олардың екі баласы жасаған
болатын. Бұл ... ... ... кісі ... ... тағы да ... ... жасаған [22].
Дәлелдеудің басты мақсаты болып сотқа берілген құжаттардың қайсысы
соттық дәлелдеме болатынын және сот шешім шығарған кезде ... ... ... бір ... ... ... ... бір фактілермен,
жағдайлармен, уақыт және кеңістікпен шектеледі. Бұл ... ... және ... ... ... іс ... дәлелдеу танымның
ерекше әдістерімен сипатталады, себебі құқық қолдану уақында осы ... ... ... ... іс ... қызметтерінің өзегі болып дәлелдеу
қызметі танылады. Қылмыстық процестегі ... ... ... ғана ... ... ... үшін ... тергеу,
прокуратура, сот органдары тәжірибелік және ойлау қызметтерін ... ... ... ... ... және ... қызметтері дәлелдеу
процессінің бір тұтас компоненттері болғанымен, бір-бірінен ерекшеленеді:
дәлелдемелерді жинау мен ... - ол ... ... ... ... әрекет, ал дәлелдемелерді бағалау мен олардан ... ... ... ... тыс ... логикалық ережелер
мен ойлау заңдарына бағынады. Қылмыстық іс жүргізуде ... екі ... Олар ... тану және ... [23, 8 ... іс ... дәлелдеу ретінде қылмыстық іс ... ... ... ... органдарының және соттың қылмыстық сот
өндірісінің мәселелерін заңды, негізделген және әділ шешу үшін ... ... ... ... ... жинаудан, зерттеуден,
дәлелдемелерді пайдалануға ... ... ... ... ... зерттеу арқылы тексеру, істің мән-жайларымен
салыстыру, жаңа дәлелдемелерді табу және олар ... ... ... ... ... яғни олардың шынайлығы жөнінде ... ... [17. ... ... дәлелдемелердің ғылыми жіктелуін білу осы
ғылым саласы бойынша жинаған білімді жүйелеуге, ... пен ... ... ... білуді қамтамасыз ете отырып, осы ғылым саласында кездесетін
екі жақты пікірлердің дұрысын ... ... ... 185 және ... ... сай қылмыстық іс
қозғаумен бірге қылмыс туралы түскен арыз бен ... ... ... ... ... берумен бір уақытта қылмысты болдырмау немесе
бұлтартпау, сонымен қатар қылмыс ізін ... ... ... ... ... ... мен сақтау шаралары іс бойынша процесстің барысында
оларды дәлелдеме есебінде ... ... ... ... ... ... материалдары мен іздері қылмыстық іс жүргізудің келесі сатыларында
дәлелдеу ... ие ... ... онда ол ... іс жүргізудің бірінші
сатысында ақ дәлелдеу мәніне ие деуге болады, ... нақ ... ғана ... істі ... ... бар ... жоғы
анықталады. Қылмыстық істі қозғау туралы шешім қылмыстық іс жүргізудегі
барлық өзге де ... ... ... ... ... және ... өз ... қарап шешуіне негізделуге тиісті емес,
керісінше, заңда ... ... ... ... ... ... дәлелдемелерге негізделуі тиіс. Дәлелдемелерде сезіктіні ұстау немесе
оған айып тағылғанға дейін ... ... ... негіздері мен
шешімдері болуы тиіс. Қылмыстық істі қозғау сатысында дәлелдеу процессі
жүзеге асырылады деген ... ... ... үшін ... ... ... ... мен Ф.Н.Фаткуллиннің айтуынша, «қылмыстық істі ... ... ... шектелген міндеттерден тұратын саты» деп көрсетеді [10.
С.173]. Қылмыстық істі қозғау туралы қаулының мазмұны туралы авторлар айта
келе, ... ашық ... ... ... ... ... болмайды
дейді. Себебі қылмыстық іс жүргізудің бірінші сатысында олар жоқ ... бұл ... бар ... ... ... және ... ... сілтеме жасау арқылы дәлелденуі тиіс. Бұл толық дұрыс ескертулер
қылмыстық іс қозғау сатысында дәлелдеу жоқ деген нәтижелі ... ... ... ... де, бұл ... ... ашық жүйесі жоқ,
бірақ аталған ... ... ... жоқ деген мағынаны ... ... ... істі ... ... ... барысында
жиналған және заңда көрсетілген тәртіппен ... ... ... ... ... көрсетеді. ҚІЖК-нің 145-бабына сәйкес
кінәліні кепілдікке беру ... ... шешу ... оның қылмыс
жасағандығын және оның әрекетінің ... аса ... емес ... ... ... ... құжаттарда (түсініктеме, хаттама,
анықтама ... ... және т.б.) ... ... Бұлар
дәлелдемелердің жазбаша қайнар көздерін құрайды. Сонымен Н.В. ... ... ... ... іс ... ... ... шешімдердің
негізіне алынатын дәлелдемелерді жинау, тексеру және бағалау ... ... ... [10. С.160]. ... ... ... тексеру
және бағалау - ол қылмыстық процессуалдық дәлелдеудің элементтері. Осы
жерде, ... ... ... іс жүргізудің бірінші сатысында-ақ
басталады деген қорытынды ... ... ... авторлар қылмыстық іс
қозғау сатысындағы дәлелдеудің процессуалдық мәні жоқ әрі ... ... ... ... ... ... деп ... «Әрбір сатыда
дәлелдеудің элементтері жинау, тексеру, бекіту және дәлелдемелерді ... орын ... ... ... іс ... ... қатысты
дәлелдеуді, белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық іс қозғау сатысында белгілі бір
тергеу әрекеттерін жүргізуге тыйым салу ... ... ... негіз
болып табылады. Яғни П.А.Лупинская: «Қылмыстық іс жүргізудегі дәлелдеу
процессінде дәлелдемелерді ... мен ... үшін ... ... ... яғни осы ... сатыда қылмыстық процессуалдық дәлелдеу
орын алмайды» деген қорытындыға келеді. Бірақ, бұл пікір ... ... ... ... және өзге де процессуалдық
әрекеттердің нәтижесінде жиналатыны ... ... ... ... келеді [24. С.33].
Қылмыстық іс бойынша дәлелдеу процессі мына элементтерден тұрады: ... ... 2) ... ... 3) ... ... Дәлелдеу процесінің бұл элементтері оның сатылары деп те ... ... ... ... ... және ... ... олар дәлелдеу процесінің сатылары деп ... ... ... қажет.
Дәлелдеу процессінің элементтері:
Дәлелдемелерді жинау ҚІЖК-нің 125-бабы ... осы ... ... және сот ... жүргізу жолымен сотқа дейінгі іс
жүргізу және сот талқылау ... ... ... ... ... табу және ... ... табу бұрын айтылған тергеу әрекеттерін жүргізу арқылы
мүмкін болады. ... ... ... ... ... ... ... іздері
және басқа да заттай дәлелдемелер табылады. Куәдан, ... ... ... алу ... ... ... мән-жайларын
көрсететін фактілі деректер анықталады.
Қылмыстық іс жүргізуде дәлелдемелерді жинау туынды тәсілдер арқылы
жүзеге асырылады. Бұл тәсілдер заңда ... ... ... қажетті
тұлғаларды жауап алуға немесе ... ... ... ... ... ... және ҚІЖК-де көрсетілген өзге де тергеу әрекеттерін ... ... ... ... ақпараттарды бекітуге мүмкіндік беретін
кәсіпорындардың, ұйымдардың, өкілдіктердің, заңды тұлғалар мен азаматтардың
талаптары, тексеру ... ... ... ... ... ... өз бастамашылығы бойынша
қылмыстық процессті жүргізуші орган іс жүргізуіндегі қылмыстық іс бойынша
осы Кодексте белгіленген тәртіппен ... алу үшін ... ... ретінде
қорытынды беру үшін кез-келген адамды шақыруға; осы Кодексте көзделген іс
жүргізу әрекеттерін жүргізуге; Қазақстан Республикасының заң ... ... ... және ... ... өзге де ... мәліметтерді жария етуге қойылатын ... ... ... ... басшыларынан, лауазымды адамдардан, азаматтардан,
сондай-ақ жедел іздестіру ... ... ... ... іс ... бар ... мен заттарды табыс етуді талап етуге; уәкілетті
органдар мен ... ... ... мен ... ... етуге құқылы.
Дәлелдемелерді бекіту мәселелері ҚІЖК-нің 126-бабы арналған.
Дәлелдемелерді бекітудің басты тәсілі хаттама жазу болы ... ... ... ... олар іс ... әрекеттерінің хаттамаларында
көрсетілгеннен кейін ғана дәлледеме ретінде пайдаланыла алады. Анықтау және
алдын-ала тергеу барысында ... ... ... тиісінше
анықтаушы мен тергеушіге, ал сотта сот отырысының төрағалық етушісі ... ... ... туралы нақты мәлімет иеленушілерді анықтау арқылы
тергеу және сот органдары қажетті ақпараттарды алу үшін ... ... ... жәбірленушіден, сарапшыдан, сезікті мен айыпталушыдан
жауап алады, іске қатысты заттармен, құжаттармен танысады. Осы ... ... ... ... ... жүргізу әрекеттерінің хаттамаларымен ... ... ... тәсілі ретінде ғылыми-техникалық құралдарды да қолдану
заңмен көзделген. Бұл жөнінде ҚІЖК-нің 126-бабының ... ... ... ... ... ... ... үшін хаттамалар
жазумен қатар суретке түсіру, дауыс ... ... ... ... ... ... ... көшірмелер мен таңбалар, ... мен ... ... және аяқ ... таңбасын түсіру және деректерді
бейнелеудің ... да ... ... ... ... ... хаттамаларында ғылыми-техникалық
құралдардың ... ... ... ... ... отырып
көрсету қажет. Сонымен қатар, ол құралдардың ... ... ... іс ... ... ... ... процессінде дәлелдемелердің шынайлығына көз жеткізу үшін
оларды анализдеу немесе салыстырмалы ... ... жаңа ... үшін ... ... бар ... тексеру үшін тергеу әрекеттері
жүргізіледі [10. С.287].
Тегеу әрекеттерін жүргізу - дәлелдемелерді ... ... ... ... ... өзге де ... құралдар пайдаланылуы мүмкін.
Яғни олар ұйым, мекеме, кәсіпорындардан, адамдар мен лауазымды азаматтардан
іс бойынша қажетті фактілі деректерді ... ... мен ... ... ... ... ету ... табылады. Дәлелдемелер қылмыстық процесс
қатысушылары немесе өзге де кез-келген ... ... ұйым ... арқылы ұсынылуы мүмкін. Дәлелдемелерді алудың мұндай әдістері,
тергеу әрекеттерін жүргізу ... ... ... ... олар ... тергеу әрекеттерінің шегінде ғана жүзеге асырылады
деген қорытындыны дұрыс деп ... ... ... процесс
қатысушыларының дәлелдемелерді ұсынуы алумен (выемка) ... ... ... ... бар құжаттарды талап ету тексерумен байланысты,
және т.б.).
Сонымен бірге ескеретін ... ... ... көмегінсіз
дәлелдемелерді жинау мүмкіндігін жоққа шығаратын авторлар тиісті тергеу
әрекеттерін жүргізгенге ... ... ... ... мен ... талап
ету мен ұсыну жөнінде айтады. Бірақ олар, мысалы, ревизия ... ... ... ... ... және ... ... тарихының
көшірмесін алу, яғни әлі жазылуға тиісті құжаттарды алуды ... ... ... ... асырылатындығын көрсетпейді.
Дәлелдемелерді тексеру алдын-ала тергеу процессінде де, ... да ... ... ... ... әр сатысы сайын
дәлелдемелерді тексеру де күрделене түседі.
Дәлелдеу процесінде дәлелдемелерді ... ... іс ... материалдардың сапалылығын тексеру. Бұл ... ... ... ... ... жүргізіледі [25, 22 б.].
ҚІЖК-нің 128-бабына сәйкес әрбір дәлелдеме іске қатыстылығы,
қолдануға болатындығы, ... ... ал ... ... ... істі шешу үшін жеткіліктілігі тұрғысынан бағалануы тиіс.
Дәлелдемелерді бағалап, қолдану судьяның, ... ... ... міндеті болып табылады. Өйткені, бұлар қылмыстық іс
жүргізу органдары болғандықтан ... ... ... ... қабылдап, сол арқылы қылмыстық процесстің жалпы
міндеттері және әр ... жеке ... ... асырылады. Іске
қатысушы мүдделі адамдар да дәледемелерді өз ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу органдары
шығаратын шешімдерге ... бола ... ... ... ... істі ... шешу үшін іске
қатысты жинақталған әрбір дәлелдеменің ... және ... ... табылады. Дәлелдеу процесінде дәлелдемелерді соңғы бағалау барлық мән-
жайларды ... ... және ... ... талдағаннан соң
жүргізіледі.
Дәлелдемелерді бағалау - ол дәлелдеу процесі элементтерінің бірі. Ол
жалпы сот және ... ізге түсу ... ішкі ... ... ... ... бір баға ... ойлау қызметтері. Осыған орай
қылмыстық іс қозғау сатысында ... ... ... ... ... іс қозғау туралы шешімді қабылдаудың алдындағы дәлелдемелердің
бағалануы түпкілікті деп танылмайды;
- ... ... ... ... ... ... ... да
тексеріледі;
- қылмыстық істі қозғаудан бас тарту ... ... ... деп ... оның ... іс жүргізуді болдырмайтын жағдайлардың бар болуын
немесе әрекетте қылмыс белгілерінің жоқ ... ... ... ... байланысты арызданушы қылмыстық істі ... ... ... хабардар болумен қатар, оған тиісті ... ... ... Сонымен қатар, арызданушыға оның ... ... ... ... ... және оны ... ... мәлімдеу құқығын берсе, орынды болар еді деген ұсыныс бар.
Дәлелдеу процесінде негізінен іс үшін маңызды ... ... ... ... ... ... Бұл ... дәлелдемелерді жинау
кезінен бастап орын алады. Әрине, іске ... ... ... ... аз ... ... ... бекіту мүмкін емес.
Дәлелдемелерді зерттеу ҚІЖК-нің 127-бабына сәйкес ... ... және ... ... жан ... және ... ... Осыған байланысты бұл бапта дәлелдемелерді зерттеудің
мынандай тәсілдері көрсетілген: 1) ... ... 2) ... да ... ... 3) қосымша дәлеледемелерді жинау; 4)
дәлелдемелердің алу көздерін тексеру [5].
Дәлелдемелерді талдау әр ... ... ... ... ... нақты деректердің істің қандай мән-жайларын анықтайтындығына көз
жеткізу деп ... ... ... ... ... онда жазылып баяндалған мәліметтердің барлығының бірдей
дәлелдеме ретінде маңызы болмайтындығы ... Әр ... ... ... ... олардың өзара сәйкестігін немесе ол
дәлелдемелердің бір-біріне ... ... ... бар ... ... себебін білу мақсатында қолданылады. Мысалы, куә ... ... ... қарама-қайшылық орын алған жағдайда
осы қайшылықтардың себебін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... зерттелетін дәлелдеменің растығын
анықтау үшін қолданылады. Мысалы, айыпталушы ... ... ... ... ... ... ... болғанмын деп жауабын
түсіндіретін болса, оның бұл жауабын растайтын ... ... куә ... алу ... ... қайнар көздерін тексеру - қай кезде ... ... ... ... Бұл ... дәлелдемелердің қайнар көздерінің
жарамдылығы мен ... ... ... ... Мысалы,
сарапшының қорытындысын зерттеп қолданғанда бұл сарапшының білімі, кәсіптік
дайындығын, қызмет тәжірибесін анықтау қажет болады.
Дәлелдемелерді зерттеу оларды ... ... ... ... олардың бір-бірінен айырмашылығын да атап ... ... ... - ... ой ... тұжырымдау болса,
дәлелдемелерді зерттеу барысында ойлау амалдарымен қатар іс ... ... ... ... етеді. Сонымен қатар, дәлелдемелерді
зерттеудің, бағалаудың да жеке маңызы мен ... ... ... іс бойынша дәлелдеуде жедел іздестіру қызметінің
нәтижелерін қолдану. ҚІЖК-нің ... ... іс ... ... ... ... ... қолдану мүмкіндігі мен оның шарттары
көзделген. Біріншіден, ол ... ... ... ... ... шарты дәлелдемелерді жинау, зерттеу және ... ... ... табылады. Екіншіден, ҚІЖК-нің 130-бабының 2-
бөлігіне сәйкес жедел іздестіру қызметін ... ... ... ... бұл ... ... ... көмек көрсетуші адамнан олар ... ... ... ... ... істің мән-жайлары туралы куә ретінде жауап
алуға болады. Мұндай жағдайда ол ... ... ... ... ... ... қызметінің материалдары қылмыстық іс ... бұл ... ... етуі ... немесе жедел іздестіру ... ... өз ... ... қаулы шығару арқылы тапсырылады.
Преюдиция. ҚІЖК-нің 131-бабына сәйкес соттың ... ... ... да шешімі онымен анықталған мән-жайларға қатысты ... ... ... және ... үшін ... болып табылады. Бұл ереже
бойынша соттың заңды күшіне енген үкімімен анықталған ... ... ... ... ... преюдиция ережесі үкімді және соттың басқа
да ... ... ... ... ... ... ... қайта қарауға, оларды өзгертуге немесе ... ... ... 162 ... ... қылмыстық іс жүргізудің өзегі болып табылады.
Жалпы, ол қылмыстық қудалау органдарының ... ... ... жүзеге
асырылатын қызметтерінің бірі. Дәлелдеу процессінің ... ... ... ... ... ... ... тән заты мен
шегі болады. Қылмыстық іс қозғау ... ... ... ... өзге ... ... ... ерекшелентіндігін
анықтадық. Олар дәлелдеу процессін, дәлелдеу (дәлелдемелер) құралдарын және
дәлелдеу заты мен шегін қамтиды.
Дәлелдеу міндеті қылмыстық процесте екі ... ... ... ... ... ... міндеттерді
орындау, яғни, дәлелдемелерді ... ... ... Бұл ... ... ... шешім шығаруға құқылы органдар мен
лауазымды тұлғалардың құқықтық ... ... ... Ал, екінші
жағынан дәлелдеу міндетінің негізгі мағынасы айыпталушының ... ... ... ... ... міндеті тергеуші мен мемлекеттік
айыптаушыға жүктеледі [26. ... ... ... ... міндеті қылмыстық іс жүргізу
органдарына және олардың ... ... ... ... ... Атап ... сот, прокурор, тергеуші және анықтаушы істі дұрыс
шешуге қажетті мән-жайларды жан-жақты, толық, объективті ... үшін ... ... ... ... ... ... (ҚІЖК-нің 24-
бабына сәйкес) олар дәлелдеу міндетін атқарады. ... бұл ... іс ... ... ... еместігіне байланысты олардың
дәлелдеу қызметі де өзара бірдей болмайды. Мәселен, басты сот ... ... ... ... ... тағылған айыптауды
дәлелдеуге міндетті болса, ал сот ... және ... ... ... ... ... негізінде үкім шығарады. Яғни, сот ... ... ... жағында болмаса да басты сот талқылауында қаралып
зерттелген дәлелдемелерді бағалап, қолдану арқылы дәлелді үкім ... ... ... ... дәлелдеу міндеті
жүктелмейді. Соның ... ... ... ... ... ... дәлелдеу процесі дегеніміз – бұл ... ... ... ... ... істі дұрыс шешу үшін маңызы бар мән-
жайларды анықтау ... ... ... ... сақтай отырып
атқаратын дәлелдемелерді жинау, зерттеу және бағалап қолдану қызметі.
Дәлелдеу ... мына ... ... ... ... ... дәлелдемелерді бағалап қолдану. Дәлелдеу процесінің
бұл элементтері оның сатылары деп те ... ... ... ... ... және аралас түрде қолданылады.
ҚІЖК-нің талабы бойынша дәлелдеу міндеті қылмыстық іс ... және ... ... ... ... лауазымды адамдарына
жүктелген. Атап айтқанда, сот, прокурор, тергеуші және анықтаушы істі дұрыс
шешуге қажетті мән-жайларды жан-жақты, толық, ... ... үшін ... ... ... ... міндетті болғандықтан (ҚІЖК-нің 24-
бабына сәйкес) олар дәлелдеу міндетін атқарады. ... бұл ... іс ... ... бірдей еместігіне байланысты олардың
дәлелдеу қызметі де өзара бірдей болмайды.
2 ... ... ... ... ... ... ... толмағандар - қылмыстың субъектісі ретінде
Қылмыстық құқықта қылмыс субъектісі болып қоғамға қауіпті іс-әрекет
жасаған және заңға сәйкес сол үшін ... ... ... адам танылады, яғни, есі дұрыс, өз әрекетіне ... ... ... бере ... ... бір жасқа толған адам.
Қылмыс субъектісінің бірі - кәмелетке толмаған тұлғалар. Бұл жерде
ҚР Қылмыстық кодексінің 78-бабының 1-бөлігіне сәйкес кәмелетке ... ... ... ... ... жасы он ... толған, бірақ он сегізге
толмаған ... ... [27, 29 ... ... ... кылмыстық жауапкершілігі Қазақстан
Республикасы Қылмыстық кодексінің ... ... ... Қылмыстық кодексі бойынша қылмыстық жауапкершілікке 16 жастан,
тек кейбір ... үшін ғана ... жасы ... 14 ... ... тартылатыны белгілі. Қазақстан Республикасы
Қылмыстық кодексінің 15-бабында көрсетілгендей, 14 жастағы кәмелетке ... ... кісі ... ... ... қасақана ауыр зиян
келтіргені (103-бап), зорлағаны (120-бап), адам ұрлағаны (125-бап), ... ... кісі ... (178-бап), ұрып-соққаны (179-бап),
қорқытып алғаны (181-бап), жарылғыш заттар мен жару құралдарын ұрлағаны ... ... ... т.б. да қылмыс жасағандары үшін қылмыстық
жауапқа тартылуы тиіс [27].
Кәмелетке толмағандар жөніндегі ... ... ... айыпкердің
кім екендігін, оның тәрбие және өмір сүру ... ... ... ... ... мен ... толық есепке ала отырып, оларға
тәрбиелік сипаттағы шараларды қолдануды немесе жаза ... ... ... төрт жас - әлеуметтік-психологиялық дамудың белгілі бір ... ... жас. ... он төрт ... ... ұжым, қоғам
алдындағы жауапкершілігін ... ... ... ... ... ... алатын, өз ойлау қабілетімен өз тұрғысынан баға ... ... Ол ... әрбір жат қадамының зардабын, оның кері әсерін
осы ... ... ... заң ... жат ... үшін моральдық және
құқықтық жауапкершілікті ... ... ... 14 ... ... және 16 (қалған қылмыстар үшін) жастан белгілейді.
Қазіргі кезде заң ... ... ... ... ... ... жоқ. ... бір ғалымдар кұқықбұзушылық жасаған,
қылмыс жасаған кәмелеттік жасқа толмағандарды қылмыстық жауапкершілікке
тарту жасын белгілеуде ... рөл ... ... - ... ... ... баса ... И.И. Карпец: "Ауыр қылмыс жасаған
кәмелеттік жасқа толмағандарға заң ... 14 ... ... ... - дей ... ауыр ... ... кәмелетке
толмағандардың әрекетін жазалаусыз қалдыруға болмайды", - деп жазады [28.
С.271].
Кейбір ... атап ... А.А. ... З.А. ... ... жауапкершілікке тартуда тағы да бір ... Ол - ... ... ... жеке адам етіп ... ... бір дәрежеде әлеуметтендіру .
А.А. Примаченко, Е.А. Астемировтың пікіріне М.М. Бабаев пен
А.Б.Сахаровтардың ... ... ... А.Б. ... М.М. ... көрсеткендей, 14 жастағы жасөспірімнің соттық жауапкершілігі олардың
өз әрекетін ... жат ... ... ... ... ... түсіне
алатын жағдайда ғана іске асырылады [29. С.102].
Кейінгі кезде жасөспірімдердің жан-жақты интеллектуалдық жағынан
жетілу, ... өсу ... ... - олардың ерте бастан, жас кезінен
өз тәртіптерінің дұрыс, бұрыстығын бағалай ... ... ... ... ... ерте ... басталатын қабілеттілік міндетті түрде
қылмыстық жауапкершілік ... ... ... ете ме деген сұрақ
туындайды және ол ... ... ... ... ... ... баланы қылмыстық
жауапкершілікке тарту туарлы мәселе әр елде әр ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Нью-Йорк
штатының Қылмыстық кодексі бойынша қылмыс істеп, сотқа тартылған бала, егер
өз ... ... ... ... ... алған жағдайда, қылмыстық
жауапкершілікке сегіз ... он екі ... ... ... ... жауапкершілік сегіз жастан болса, Израилде - тоғыз жастан, Иранда
- он бір ... ал ... - он үш ... ... [30]. ... ... шегіндіріп, Ресей қылмыстық кодексін алып ... ... ... ... кейінгі кезеңде қылмыстық жауапкершіліктің сан-салалығын
көрген болар едік. Революцияға дейін Ресейде жасы толмағандардың құқық
бұзушылығына ... ... 1897 ... 2 ... ... заң ... айта ... орынды. Бұл заңның тәжірибе жүзінде қолданылуы,
құқық бұзушылықты заң құбылысы ... ... ... ... немқұрайлы
көзбояшылылық әдістің байланысын үзіп, ең басты назарды түзету мен тәрбие
жұмысына ... ... ... ... ішінде кәмелетке
толмағандардың қылмыстық жауапкершілік жасы, оның тиімділігі әр елде ... ... ... болды.
Кейбір елдердің заңдарында кәмелетке жасы ... ... ... шарты ретінде жас жеткіншектердің қоғамға
қауіпті, заңға қарсы ... ... алу ... ... ... ... 66-тармағында "кінәлі болу" түсінігі қаралады. Ал,
Болгария Қылмыстық кодексінде 14-ке ... 18-ге ... ... өздерінің әрекеттерінің мәні, маңызы мен жат қылықтарына ... ... ... ғана ... ... ... деп атап
көрсетілген.
Өзімізге белгілі қазіргі қолданыстағы ... ... ... ... бар. Бұл түсінік қылмыстық ... ... ... ... мүмкіндік «жауаптылыққа
қабілеттілік - кінә-жауапкершілік» ... ... ... ... іс жүргізу заңдылығы кәмелетке толмағандардың әлеуметтік-
пихологиялық ерекшеліктерін және олардың ... ... ... ... қылмыстық жауапкершілікке ... ҚР ... ... арналған арнайы бап берілген, онда кәмелетке ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктен
босады немесе оларға тәрбиелік мәндегі шаралар қолдануға мүмкіндік береді.
Кәмелеттік жасқа толмағандардың ... бір ... ... ... ... ... істеген жат қадамының маңызын, оған тигізер зиянын
өз ... ... ... ... айтуға болады. Соған байланысты, 14
жастан бастап қылмыстық жауапкершілікке тартылатын әрекеттің нақты ... ... ... орын ... ... жан-жақты зерттеліп ашылуы -
тәрбиелік жұмыспен қоса, ерекше ... ... ... ... ... ... кәмелетке жасы толмағандардың қылмыстық жауапкершілік
жасын анықтауда ескерілетін белгілердің жиынтығы ... ... ... әрекетін сезіне алу мүмкіндігі;
Қоғамдық қауіптілік пен басқа әрекеттің дәрежесі;
3. Кәмелетке толмағандардың арасында осындай ... ... ... ... - ... ... қылмыс пен кінәлі адамға катаң
түрде жекелей әсер еткенде ғана тиімділігін берері сөзсіз. ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты есепке алу
қандай жауапкершіліктің түрі, жазаның мөлшері, қоғамға әсер ету формасы
тағайындалатын айқындап берді. ... ... бұл ... ... ... үшін қандай тиімділік беретінін де ашып көрсетеді.
Кәмелетке жасы толмаған баланың есі дұрыс емес деп ... ... ... тартпайды, оның орнына соттың шешімімен арнаулы
медициналық сипаттағы шара ... ... ... ... ... жаза ... әсер ... өзінің істеген әрбір қадамына сынмен қарауына,
қоғамға жат әрекетті екінші қайталап істемеуіне, ... ... ... жасы ... қылмысын болдырмау үшін күрестің
маңыздылығы оның ... ... ... ... құқық бұзған
жасөспірім болсын, қылмыс жасаған кәмелетке жасы толмаған ... ... жат ... ... ... ... ... арқылы жаза
тағайындау немесе ата-ана қарауына беру, арнаулы мектептерге ... ... ... ... паш ... ... Қылмыстық кодексінде жауапкершілік жасы болып
15-бап, ал кейбір қылмыстар үшін 14 жас ... ... 14 ... ойлау қабілетінің жетіліп, психологиялық жағынан толысқанын
көрсетіп, өзінің әрбір ... есеп бере ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексінің 15- бабының 3- тармағына
сәйкес егер кәмелетке ... адам осы ... ... және ... ... ... бірақ психикасының бұзылуына байланысты емес
психикалық даму жағынан артта қалуы салдарынан ... ... ... ... ... ... ... іс әрекетінің
(әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі ... мен ... ... ... ... алмаса не оған ие бола алмаса, қылмыстық ... ... ... ... ... тұлға Қазақстан Республикасы Қылмыстық
кодексінің 15- бабына сәйкес он алты ... ... ... үшін он ... ... болса және өзінің істеген іс әрекетіне есеп бере алатын, ... ... ... бар, өзін ... ... ... дұрыс баға
беру, сол ортаға өзінің іс-әрекетінің пайда немесе зиян келтіретінін ұғыну,
нақты жағдайларға байланысты іс-қимыл жасап, құқық, мораль ... ... ... ... ... ондай қимылдардан бас тарту
мәселелерін шешуге толық қабілетті, яғни есі ... ... ... ... ... ... Дәлелдеу затының түсінігі және жүйесі
Кейбір жағдайларда қылмыстық іс қозғағанға дейін жеке ... ... ... ... ... ... алынған фактілі
деректер дәлелдемелер болып табылады.
Дәлелдеу заты дегеніміз - әрбір және қандай да болсын қылмыстық іс
бойынша ... ... ... жататын мән-жайлардың жиынтығы.
Қылмыстық іс бойынша дәлелдеу заты белгілі бір ... ... Олар ... істі ... шешу үшін және ... ... ... үшін анықталуға қажетті мән-жайлар.
Дәлелдеу затының құрылысы күрделі болып келеді. Себебі, ҚІЖК-нің 117-
бабына сәйкес оның негізгі бөлігі ... ... ... ... ... мән-жайлар болып табылады. Сонымен бірге заңда бекітілген жеке
санаттағы қылмыстық істер ... ... ... мән - жайлар да бар:
оларға кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша ... ... ... ... ... ... ... салынған әрекет жасаған
немесе қылмыс жасаған соң психикасы бұзылып ауырған адамдарға қатысты істер
бойынша ... ... ... ... ... ... дәлелдеу
затына қылмыстық ізге түсуді болдырмайтын жағдайлар мен қылмыстық ізге
түсуді жүзеге асырмауға мүмкіндік беретін ... да ... (ҚР ... ... ... ... барлығы әрбір қылмыстық істі
дұрыс шешуге тікелей заңды тұрғыдан қатысты болады. [5].
Қылмыстық істі дұрыс шешу үшін, ... ... ... ... да (ҚР ҚІЖК -нің ... ... ... алғанда, оларға
дәлелдемелерді бағалауға қатысты мән-жайлар, дәлелдеуші фактілер және ... ... және ... ... ... үшін қылмыстық іс бойынша
заңда көрсетілген барлық мән-жайлар ғана ... ... ... де ... ... Себебі оларды анықтаудың нәтижесінде ақиқатты
қорытынды жасауға болады. Әрбір ... ... деп ... үшін ... ... Сондықтан дәлелдеуші фактілер дәлелдеу затына кірмейді
деген қорытынды, тұжырыммен ... ... ... [31. С.8]. Қылмыстық
іс бойынша дәлелдеу мен тану ... ... ... ... кейбір жеке
авторлардың пікірлері қарама-қайшылық тудырады. Бұл көзқарасты жақтаушылар
тану затының ... ... заты ... ... ... ... деп
жорамалдайды. Олар дәлелдеу затын ҚР ҚІЖК-нің 117-бабында көрсетілген және
жеке санаттағы қылмыстық істер ... ... ... ... 481, 506 бб) ... ал ... ... қылмыстық істі
дұрыс шешуге қатысы бар өзге де мән-жайлар ... ... ... ... ... тану ... құрамына жатқызады.
Дәлелдеу заты ұғымының мазмұнына мұндай анықтама берілетін болса
онда қылмыстық іс ... тек ... ... ... ... ғана ... тиіс ... құбылмалы пікір пайда болады. Ал дәлелдеу
затының шегінен тыс жатқан дәлелдеуші фактілер мен өзге де ... үшін ... ... ... жиналған, тексерілген және
бағаланған дәлелдемелер ғана емес, сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... мәліметтер де
қолданылуы мүмкін. Себебі, дәлелдеу - ... істі ... ... ... ... танудың бір ғана әдісі емес. Расымен қылмыстық іс бойынша
мәні бар фактілер мен ... ... ... ... да олардың барлығы да дәлелдеу затының құрамына кіруі тиіс [23, 7
б.]. Сонымен бірге дәлелдеу заты іс ... ... ... жалпы
болып табылғанымен кейбір сатыларда ол мән-жайлардың кейбіреулері ғана
анықталады. ... ... ... әр ... ... дәлелдеу
затының көлемі олардың міндеттері және ерекшеліктерімен ... ... ... де ... ... Егер дәлелдеу заты барлық
сатыларда бірдей деген ... ... деп ... онда ол ... ... мен ... тергеу сатыларының арасындағы айырмашылықтарды теріске
шығаруы мүмкін. Себебі, екі сатыда да дәлелденетін мән-жайлар біреу ғана.
Сондықтан ... іс ... осы ... өзге де ... ... ... ... затының нақты көлемі емес, керісінше, оның
мазмұны тәуелді, яғни процестің әрбір ... ... заты ... деп ... авторлардың пікірлерімен келісу орынды болар еді [32.
С.35].
Қылмыстық іс жүргізу заңы ... ... ... ... шешу мақсатында
анықталуға тиісті мән-жайлардың шеңберін анықтап көрсетпейді. Ол тек ... ... бір ... ... ... ... ғана ... алғанда, қылмыстық іс қозғау үшін ҚР ҚІЖК-нің 177-бабына сәйкес
себептер мен негіздердің бар ... ... Ал ... іс қозғаудан
бас тарту туралы шешім негіздердің болмауынан сонымен бірге, қылмыстық ... ... ... бар ... ... ... іс ... сатысындағы дәлелдеу затының заңнамада бұлай
бекітілуін сәтті деп есептеуге ... ... ... себеп пен негіздің
бар болуына орай қылмыстық іс қозғау ... ... ... ... ... ... ... дұрыс емес. Себебі тексерудің
нәтижесінде ізге түсуді болдырмайтын ... ... ... ... іс ... ... бекітілген себебінің анықталмауына орай
қабылданған қылмыстық іс қозғаудан бас тарту туралы шешімді де ... ... ... іс ... іс ... ... ... шешім бар
фактілі деректерге, дәлелдемелерге негізделуі тиіс. Бірақ дәледемелердің
бар болуы сол немесе өзге де ... ... үшін ... бола ... қылмыстық істі дұрыс шешу үшін және ... ... ... ... ... фактілерді анықтайтын таным құралы болып
табылады. Ал процессуалдық шешімдерді қабылдаудың ... ... мен ... ... ол - ... ... болып табылады.
Қылмыстық жауапкершілікке тартудың маңызды кепілі - әр қылмыстық іс
бойынша нақты дәлелдеме затын анықтау болып табылады.
Дәлелдеу заты дегеніміз - әр ... ... ... шешім табуы үшін
маңызды болып табылатын, зерттеліп отырған оқиғалардың ... ... ... ... ... Бұл ... ... процессінің талаптарын орындау арқылы, яғни заңда көрестілген әдіс-
тәсілдер мен құралдарды қолдану арқылы жүзеге асырылады.
Дәлелдеу заты арқылы зерттеудің ... мен ... ... ... ... іс ... дәлелдеу затын анықтау - бұл тергеу және ... ... ... ... зерттеліп отырған іске қатысты
мән-жайлардың толықтығын, жан-жақтылығын және объективтілігін қамтамасыз
ету. Дәлелдеу затының ... ... ... ... ... ... ... объект, объективтік жақ, субъект, субъективтік жақ.
Қылмыстық іске қатысты анықтау және алдын-ала ... ... ... ... заты болып төмендегідей мән-жайлар танылады:
1) қылмыс оқиғасы (қылмыс жасалу уақыты, орны, әдіс тәсілі және өзге де мән-
жайлар);
2) қылмыс ... ... ... кінәлілігі;
3) айыпталушының жауапкершілік деңгейі мен сипатына әсер ететін мән-жайлар;
4) қылмыстың негізінде пайда болған зиянның ... мен ... [20, ... ... ... ... шынайлығы мен дәлелдеу затына
байланысын анықтау маңызды және қиын болып табылады. Осыдан шыға ... ... ... ... көрсететін, қылмыстың жасалуына ықпал
ететін мән-жайларды олардың ... ... және ... ... ... және ... ... байланыстары
туралы сұрақтарды зерттеу кіреді. Қылмыстық іс өзіне ... ... ... олар ... белгіленген, ал кәмелетке толмағандардың ісі
бойынша соттың қызметіне қылмыс оқиғасына ... ... емес ... анықтау кіреді, бірақ кәмелетке толмағандардың өмір сүру жағдайын
және тәрбиесін, психикалық және ... даму ... ... ... ... ... мәліметтерді зерттеу сотқа қосымша
жүктеледі. Сол себепті де кәмелетке ... ... ... ... адамның жасаған қылмыстарымен сәйкес келе бермейді.
Кәмелетке толмағандардың істері бойынша дәлелдеу затын ... ... жеке ... ... ескере отырып зерттеу
шекараларын, нақты фактілер аумағын көрсету негізді болады.
Кез-келген қылмыстық іс ... ... ... ... қылмыс
туралы түсінікпен тікелей байланысты, себебі дәлелдеуге ... ... ... қылмыс құрамына кіреді.
Кәмелетке толмағандардың жауапкершілік көлемі оның ... ... ... ... ... ... ... жасаған
әрекеттерін түсіну мүмкіндігін, жасаған әрекеттерін бағалау мүмкіндіктерін
анықтау ... ... ... Осы ... сот ... және ... сараптамалар тағайындау мәселелері шешіледі.
П.С.Элькиндтің айтуы бойынша: «Қылмыстық іс бойынша дәлелдеу заты
ретінде дәлелдеуге жататын ... мен ... ... ... ... ... қарау үшін және шешу үшін дәлелдеуді қажет етеді, сол себепті де
олар ... ... ... [33. С.78]. Осы ... ... ... ... ҚР ҚІЖК-нің 117-бабында және 481-бабында
көрсетілген мән-жайлар мен фактілер ғана анықталып, дәлелденуге тиіс, бірақ
қалғандары ... ... ... ... білдірмейді. Сондықтан,
дәлелдеу заты ретінде ҚР ҚІЖК-нің 117-бабында және 481-бабында көрсетілген
мән-жайларды ... қана ... ... ... іс үшін ... бар ... ... анықтауы тиіс.
Кәмелетке толмағандардың істері бойынша дәлелдеу затына ҚР ҚІЖК-де
көрсетілген ... ... қана ... ... ... іс ... қарау
кезінде пайда болған және құқықтық сипаты бар ... ... ... ... толмаған сотталушының куәлармен және басқа ... ... ... ... ... өз ... жәбірленуші туралы виктемологиялық мәліметтер және тағыда
басқалар.
Жасы ... ... ... ... ҚР ҚІЖК-нің 117-бабында
белгіленген жалпы дәлелдеу затымен қоса, кодекстің арнаулы баптарында
белгіленген ... ... заты ... тиіс.
Дәлелдеу затына сонымен қатар, кәмелетке толмағандарды қылмысқа
тартуды нақтылайтын және жоққа ... ... ... де ... ... ... ... жолмен алынған мүлікті сатып алу,
жезөкшелікке, ішімдікке салыну және тағы да ... Бұл ... ... ... жаңа қылмыстар жасауына алып келуі мүмкін.
Қылмыстық іс қозғау сатысындағы ... ... ... шегінің де ерекшеліктерін анықтайды. ... ... ... мәні ... ... ... ... Дәлірек айтсақ,
мынадай пікір бар: дәлелдеу шегі - ... іс ... ... ... ... ... ... Ал өзге авторлардың ... шегі - ... ... ... ... ... зерттеудің
шегі (тереңдігі). Бірақ, дәлелдеу шегінің ұғымына аталған екі ... ... ... ... ... ... шегіне жету мүмкін емес
[31. С.23].
Дәлелдеу заты мен ... шегі ... ... ұқсас, бірақ
бірдей ұғымдар емес. Дәлелдеу заты іс бойынша ... ... ... Дәлелдеу шегі - дәлелдеу затын ... ... ... жоқ ... ... қорытынды жасауға қажетті дәлелдемелердің
жиынтығы. Дәлелдеу затының ұғымы дәлелдеудің мақсатын, ал дәлелдеу шегінің
ұғымы осы ... ... ... ... ... шегі мен дәлелдеу
затын» шектеудің мәні, қай мән-жайдың қандай ... ... ... ... жағдайда зерттеу нәтижесіндегі шешімнің
объективті, жан - ... және ... деп ... және шешімді қабылдауға
жеткілікті деп ... ... ... ... ... [34. ... дәлелдеу шегі мен затының жалпы мәніндегі белгілі ... ... бұл ... ... ... ... болады деген пікірлермен келісуге болмайтын сияқты. Яғни,
дәлелдеу шегі - ... іс ... ... ... мән-жайлардың сәтті
айтылуы, ал дәлелдеу затының анықтамасы іс бойынша ... шегі мен ... ... білдіреді.
Кейбір авторлар дәлелдеу заты мен дәлелдеу шегі ... ... ... ... ... дәлелдеу шегі істі дұрыс шешу үшін
зерттелетін ... және ... ... ... ... ... ... жиынтығымен сипатталады [20, 16 б.].
Бірақ қылмыстық істі ... ... ... бар ... мән-
жайлардың жиынтығы дәлелдеу шегі емес, дәлелдеу пәні болып табылады. Бұл
мән-жайлар дәлелдеу шегі ұғымдарының толығымен ... бір ... ... ... ... Себебі, дәлелдеу шегі мен дәлелдеу затының
дәрежесі процессуалдық дәлелдеудің ... ... ... яғни олар бірін-бірі толықтыратын біртұтас емес.
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... затын нақты көрсетеді. Ал дәлелдеу шегіне келетін ... ... ... ... Істің мән-жайын жан-жақты, толық және
объективті зерттеу ... (ҚР ҚІЖК ... ... ... шегі ... ... теңдей қойылады. Заң одан өзге ... бір ... ... бар ... жоқ екендігі анықталуға тиісті жағдайлардың
шеңберін анықтай ... ... ... үшін «жеткілікті деректердің»,
«жеткілікті дәлелдемелердің» болуын талап ... ... (ҚР ҚІЖК ... ... Осы ... ... дәлелдемелер жеткілікті ме
деген мәселені анықтаманы жүргізетін анықтаушымен, тергеушімен, прокурормен
және сотпен ішкі ... ... ... шегі қылмыстық іс жүргізудің барлық сатыларына жалпы
болып ... ма? Бұл ... ... беру үшін мынандай жағдайға сүйену
қажет: қылмыстық іс бойынша дәлелдеу шегі істі ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеу заты), сондықтан, бір
жағынан, барлық осы мән-жайлардың анықталуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... жеткілікті болуына кепілдік береді.
Аталып өткендей дәледеу заты алдын-ала тергеу мен сот талқылауы
сатыларында ... ... ... Осыдан дәледеу шегі де аталған
сатыларда бірдей болатындығын түсінуге ... ... осы ... ... ... тек тергеу ... ... ... тиіс екендігі туындамайды. Тергеу жүргізу барысында талданатын
дәлелдемелердің және олардың ... ... ... шеңбері
бір жағынан сот талқылауында жіктелгенімен келесі жағынан олардың ... ... жиі ... Осыған ұқсас жағдайларда ойланып қарасақ, бұл
сатыларда дәлелдеу шегі мен затының ... ... ... ... ... ... яғни осы ... әрқайсында зерттелетін
дәлелдемелер мен өзге де мән-жайлардың бір-біріне сәйкес ... ... ... ... да ... мен ... ... шегі бірдей
болғанымен, алдын-ала тергеу жүргізу сатысы сотта іс ... үшін ... ... ... ... ... ... беруге міндетті.
Сонымен бірге қылмыстық іс жүргізудің барлық сатылары үшін дәлелдеу
шегі бірдей болады деп заң ... ... ... ... болмайтын сияқты. Қылмыстық іс қозғау сатысының алдына іс бойынша
дәлелдеу затына кіретін барлық мән-жайларды анықтау міндеті қойылмайды. ... ... заты ... олай ... ... шегі де шектеледі,
себебі шеңбері аз ... ... үшін ... шеңбері де аз болуы
талап етіледі.
Қылмыстық іс қозғау сатысындағы дәлелдеу заты мен дәлелдеу ... ... ... ... ... ... іс жүргізудің бұл кезеңінде қылмыстық
істі дұрыс ... ... бар ... ... ... ... арасындағы бірен-сарандары ғана анықталуы тиіс;
2. Қылмыстық істі қозғау туралы ... ... үшін ... ... бар екендігін көрсететін негізді болжамдардың ... ... [14. ... жасалуы жөніндегі себептер мен салдарлар жөніндегі соттың
шығарған шешімдері шынайы дәлелдеуге негізделген. ... ... үшін ... ... ... тек тікелей іске қатыстысын ғана
зерттейді. Бұл сұрақтарды дұрыс шешу дәлелдеу шегін анықтау үшін ... шегі ... ҚІЖ ... әртүрлі көзқарастар бар.
Дәлелдеу шегі дегеніміз – ... ... ... ... ... қажетті көлемі мен қажетті шектері.
Дәлелдеу шегінің түсінігіне келесідей мәселелер кіреді:
- Зерттеудің жан-жақтылығы мен ... ... ... ... көлемі;
- ҚІЖ затына сәйкес әр қылмыстық іс ... ... тиіс ... ... ... толмағандарға тағайындалатын қылмыстық жаза оның
сана-сезіміне әсер етіп, өзінің ісгеген әрбір қадамына сынмен қарауына,
қоғамға жат ... ... ... жасамауына, заңдылықты бұзбауына жол
ашады.
Кәмелетке жасы ... ... ... үшін ... оның ... көрінері сөзсіз. Жалпы, құқық бұзған
жасөспірім болсын, қылмыс жасаған кәмелетке жасы толмаған ... ... жат ... ... қауіптілігін, зиянын қажетті
дәлелдемелердің негізінде ... ... жаза ... немесе ата-ана
қарауына беру, арнаулы мектептерге жіберу - қылмыстық занңың әділдігін паш
еткендей.
Дәлелдеу ... ... ... барлық істер бойынша және әсіресе,
кәмелетке толмағандардың істері бойынша қылмыс жасауға әсер ... ... ... ... ... заты ... - әрбір және қандай да болсын
қылмыстық іс бойынша ... ... ... ... мән-жайлардың
жиынтығы. Қылмыстық іс бойынша дәлелдеу заты белгілі бір мән-жайлардың
жүйесінен тұрады. Олар ... істі ... шешу үшін және ... ... орындау үшін анықталуға қажетті мән-жайлар.
Дәлелдеу затының құрылысы күрделі ... ... ... ... ... ... оның негізгі бөлігі барлық қылмыстық істер бойынша дәлелдеуге
жататын мән-жайлар болып табылады. Сонымен бірге, заңда бекітілген ... ... ... ... ... қажетті мән-жайлар да бар:
оларға ... ... ... бойынша (ҚІЖК 481-бабы)
анықталатын мән-жайлар жатады. Кәмелетке толмағандардың істері ... ... ҚР ... көрсетілген мән-жайлар кіріп қана ... ... іс ... ... ... ... ... және құқықтық сипаты
бар мән-жайлар болуы қажет.
2.3 Кәмелетке толмағандардың істері ... ... ... - ... ... ... ... жауапкершілігі жайлы
мәселе қоғам өмірінде "қылмыскерлікпен" күресті шешуде маңызды орын алады.
Ал, осы күрестің басты жолы - ... ... ... бойынша
дәлелденуге тиіс мән-жайларды анықтау.
Кәмелетке толмағандармен қылмыстың жасалуына әсер еткен ... ...... жасалуына әсер еткен себептер мен жағдайлар
жөніндегі мәліметтер сотта бола ... ... ... ... ... құжаттарды терең тексеруді талап етеді және іске
толықтыруды ... ... ... ... ... анықтамалар,
т.б.).
ҚР ҚІЖК-нің 117-бабында әрбір ... ... ... ... ... ... аталып көрсетілген. Бұл дәлелденуге тиісті
мән-жайларды білудің маңызы олар қылмыстық іс ... ... ... ... істі ... қай ... жүргізу қажеттігін білдіреді. Сол мән-
жайларды анықтау арқылы ғана қылмыстық іс жүргізу органы ақиқатқа ... ... ... ... ... ... әрбір қылмыс бойынша іс-жүргізу
кезінде дәлелденуге тиісті мән-жайлар:
1. Қылмыстың оқиғасы, жасалу уақыты, ... ... ... және ... ... Бұл мән-жайлар алдымен қылмыстың объектісін және ... ... ... көрсетеді. Сол мән-жайлардың негізінде қоғамға
қауіпті әрекеттің немесе әрекетсіздіктің ... көз ... және ... ... бабы ... ... ... болады. Яғни, қылмыстың
жасалған уақытын, жерін, ... және ... да ... ... ... немесе әрекетсіздікті нақты түрде талдап, қарастыру үшін маңызы
бар. Мәселен, мүлікті ұрлау жеке адамның үйге ... ... ... ... ... сөз ... ... жасалған болуы мүмкін. Осыған сәйкес,
жасалған ... ... заң ... ... және оны ... ... ... де бірдей болмайды.
2. Қылмысты кім жасағандығы, ... ... ... ... ... қылмысты қандай ниетпен жасағандығы. Яғни бұл топқа
жататын мән-жайлар қылмыстың субъектісі мен субъективтік ... ... ... ... ... ... ... жақтарымен байланысты
болғандықтан, олардың бірінің анықтылуы ... ... ... ... ... пара алу ... ... жағдайда
(қылмыстың оқиғасы) пара алушының кім екендігі де осы кезде белгілі болады.
[35, 146 б.].
Қылмыстың ... ... ... оған ... ... ... ... олардың әрқайсысының қылмыс жасаудағы рөлін
және қандай түрде қатысқандығын (ұйымдастырушы, ... ... ... көмектесуші) анықтау қажет. Ал, қылмыстың кейбір түрлері бойынша
арнайы субъектінің белгілері бар болғанда ғана ол адам ... ... ... ... ... ... ... қылмыстар). Ондай
қылмыстар қызмет атқару міндеттерін және қызмет жағдайын пайдалану арқылы
жасалатын болғандықтан, оған ... ... ... ... жоқ ... ... бола ... субъективтік жақтарын ашу үшін де өзара байланысты болып
келетін әр ... ... ... және ... қажет болады:
айыпталушының кінәлілігін, кінәсінің нысанын (тікелей немесе жанамалы
кінәлілік, ... ... ... ... ... ... және ... жасалғандығын. Бұл мән-жайлар қылмысты субъективті ... олар ... ... ... ... ... тигізеді. Соның
ішінде, қылмыстық заңда көрсетілген жағдайларда ниет пен ... ... ... ... ... ... ... қаралады
(мысалы, қажетті қорғану шегінен шығу жағдайында ... ... ... болса, басқа қылмысты жасыру немесе оны жасауды ... ... ... ... ... мән-жайларға жатады) [36.
С.24].
3. Айыпталушының жауптылығының дәрежесі мен сипатына әсер ететін ... Бұл ... ... ... ... кодексте көзделген
жауаптылқты ... ... ... ... ... Мәселен, Қылмыстық кодексте көзделген жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жайлар ... ... ... ... ... алғаш рет кішігірім ауырлықтағы қылмыс жасау; айыптылушының
кәмелетке толмауы; ... жас ... ... ... жауапқа
тартылған әйел адамның жүктілігі; қылмыс жасағаннан кейін ... ... ... және өзге де ... көрсету; қылмыстың салдарынан
келтірілген мүліктік залал мен моральдық зиянның орнын өз еркімен толтыру;
қылмыспен ... ... ... ... өзге де ... ... және т.б. Ал, ... кодекстің 54-бабына сәйкес жауаптылықты
ауырлататын мән-жайларға жатады: қылмыстарды әлденеше рет жасау; ... ... ... ... сөз байласқан адамдар тобының, ұйымдасқан
топтың немесе қауымдастықтың (қылмыстық ұйымның) құрамында ... ... ... ... ... рөл атқару және т.б.
4. Айыпталушының жеке басын сипаттайтын мән-жайлар. Бұл мән-
жайлардың айыпталушының ... ... ... ... оған әділ ... ... көзделген өзге де ықпал ету ... ... және ... ... істі ... дұрыс шешуі үшін маңызы бар. ... ... ... ... ... және ... сот талқылауында
айыпталушының жағымды-жағымсыз жақтарын қамтитын деректердің ... ... ... ... ... ... жағдайы, кәсібі, тұрмыстағы
мінез-құлқы, мемлекеттік наградалары, бұрын сотталған ба және ... ... жеке ... сипаттауға жататын аталған және басқа да
жағдайларды анықтау істің мән-жайларын толық, ... және ... ... ... ескеру қажет.
5. Қылмыстың зардаптары, қылмыспен келтірілген зиянның сипаты мен
мөлшері. Қылмыстың зардаптары онымен келтірілген зиянның ... ... ... ... ... үш ... ... дене және
мүліктік) бөлінгендігіне сәйкес оның ... түрі ... ... зияның ... және ... ... зияның арасындағы себепті байланыстың бар екендігін
анықтап дәлелдеу ... ... ... ... қарсы қылмыстар бойынша
қылмыспен келтірілген мүліктік зиянның мөлшерін ... ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан, мұндай қылмыстар
бойынша зиянның мөлшерін анықтамай тұрып, қылмыстың ... да ... ... Жеке ... ... қылмыстар бойынша жәбірленушіге келтірілген
дене жарақаттары ауырлығының ... және оның ... ... ... ... ... оны бағып күтуге және т.б.)
анықталуға жатады. Егер жәбірленушінің ... ... оған ... зиян ... болса, ондай зиянның болуына ... ... да ... ... ... ... жоққа шығаратын мән-жайлар. Мұндай мән-
жайлар ҚР ... ... ... ... Осы ... ... ... қорғану жағдайында басқа адамға зиян келтіру, егер бұл орайда
қажетті қорғану шегінен асып кетушілікке жол берілмеген болса, ... ... ... ... адам оны ... ... ... және оның жаңа
қылмыс жасау мүмкіндігін тыю үшін ұстау кезінде зиян ... егер ... өзге ... ... ... ... және бұл ... қажетті шаралар
шегінен шығуға жол берілмесе, қылмыс болып ... аса ... ... зиян ... яғни ... адамдардың өміріне,
денсаулығына, құқықтары мен заңды мүдделеріне, қоғамның немесе мемлекеттің
мүдделеріне ... ... ... ... жою үшін зиян ... егер бұл
қауіпті өзге амалдармен жою мүмкін болмаса және аса қажеттілік ... жол ... ... ... табылмайды;
- уәкілетті мемлекеттік орган қызметкерлерінің немесе осы органның
тапсырмасы бойынша өзге адамның жедел іздестіру шараларын ... ... ... ... зиян ... ... егер бұл әрекет
қылмыстарды болғызбау немесе ашу, ... ... ... ... кінәлі адамдарды әшкерелеу өзге тәсілмен жүзеге асыру мүмкін
болмаған жағдайда жасалған болса, қылмыс ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін орынды тәуекел еткен ... ... ... болып табылмайды;
- егер күштеп мәжбүрлеудің ... адам ... ... ие бола ... ондай жағдайда қорғалатын мүдделерге зиян
келтіру қылмыс болып ... өзі үшін ... ... ... ... ... ... іс-әрекет
жасаған адамның қорғалатын мүдделерге зиян ... ... ... ... зиян ... үшін ... бұйрық немесе өкім берген
адам қылмыстық жауапқа тартылады [27].
7. Қылмыстық жауаптылық пен жазадан босатуға әкеп ... ... ... ... ... кодекстің 65-69-баптарын қолдана отырып
анықталуға жатады. Атап айтқанда:
- 65-бапқа сәйкес, қылмыстық жауапқа ... ... шын ... ... рет ... ... орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған
болса) ол қылмыстық жауаптылықтан ... ... ... қылмыс
жасаған адам (жеке адамға қарсы ауыр немесе аса ауыр ... ... ... ... топ ... ... жасауға дайындаған
қылмыстарды болғызбауға, олар жасаған ... ... ... ... ... белсенді түрде жәрдемдессе, қылмыстық жауаптылықтан
босатылуы мүмкін;
- 66-бапқа сәйкес, қажетті қорғану шегінен асқан адамды сот ... ... ... қылмыстық жауаптан босатуы мүмкін;
- 67-бапқа сәйкес, қылмыс жасаған адамның жәбірленушімен татуласуына
байланысты ол ... ... ... ... ... ... ... жасаған адамды егер істі сотта қараған
кезде жағдайдың өзгеруі салдарынан ол ... ... ... ... ... ... сот қылмыстық жауаптылықтан босатуы мүмкін, сондай-ақ ... ... ... ... ... қылмыс жасаған адамды, егер ол
кейінгі мүлтіксіз мінез-құлқына байланысты сотта ісі ... ... ... емес деп ... сот қылмыстық жауаптылықтан босатуы
мүмкін;
- 69-бапқа сәйкес, қылмыстық ... ... ... ... ... адам ... жауаптылықтан босатылады. [27].
Жоғарыда қарастырылған мән-жайларды анықтау барлық қылмыстар үшін
ортақ болып саналады, алайда қылмыстық ... ... ... ... ... ... да ... істі жүргізу кезінде
дәлелдеу қажет болады. Соның бірі – кәмелетке толмағандардың істері бойынша
дәлелденуге тиіс ... ... Бұл ... ... ... ... ... бойынша алдын-ала тергеу және сот
талқылауын жүргізу кезінде дәлелденуге тиісті ... ... ... ... анықталуға жатады:
- кәмелетке толмағандардың жасы (туған күні, айы, жылы);
- кәмелетке толмағандардың тұрмысы мен тәрбие жағдайы;
- ... ... ... ... ... ... дәрежесі, мінезі мен тегеурінділік ерекшеліктері,
мұқтаждары мен ... ... ... ересек адамдар мен басқа да ... ... ... ... ... дәлелдеу келесі мән-жайлармен
ерекшелінеді:
- оның өз зерттеу объектісі бар (бұл жерде қоғамға қауіпті іс-әрекеттен
туындайтын ... ... ... ... ... жасауға итермелеген себептер [37. С.23].
Кәмелетке толмағандардың істері бойынша таным объектісі ... ашу үшін ... ... ... ... өзгеруі және
дұрысталуы, қылмыстық сот ісін жүргізудің жалпы мәселелерін шешу қылмыстың
мән-жайын, айыпталушының кінәлі немесе кінәсіздігін ... ... ... ... ... әсер ететін жағдайлар, зардап көлемі мен
қылмыстың жасалуына негіз болған себептер мен ... ... ... ... ... ... ... алу көзінің ерекшеліктерімен байланысты:
- куәлар, кейбір жағдайда ... ... ... ... ... ... ... ойдан шығарылған мәліметтер
береді, ал кейбір жағдайларда берген жауаптарынан бас тартады.
- заңды ... ... жеке басы ... ... ... ... ... топта қылмыс жасаған сотталушы, қылмысты бірге жасағандардың берген
жауабын ескеріп, қылмыс ... ... ... ... ... ... ... шынайлығы мен
дәлелдеу затына байланысын ... ... және қиын ... ... ... айтуы бойынша жасы кәмелетке толмағандардың
істері ... тек ... ... ... бар ... анықтаудың
кәмелетке толмағандардың тағдырын дұрыс шешуге, ... ... ... ... ... ... ... [7. С.98].
Енді осы аталған мән-жайларды қарастырайық:
Кәмелетке толмағандардың тура жасы ... ... айы, ... ... толмағандардың жауапкершілікке тарту мәселелерін шешу үшін ... ... ... ... ... 16 жастан бастап
тартылады, ал кейбір жағдайларда он төрт жастан бастап тартылуы ... ... ... ... ... ... үшін ... сәйкес кәмелетке
толмағандардың істері бойынша анықтаудың жүргізілімін тек анықтау органдары
ғана жүргізуі тиіс);
- кәмелетке толмаған айыпталушыға, сезіктіге ... ... ... ... шешу үшін ... сәйкес кәмелетке толмаған
айыпталушыға, сезіктіге қатысты ... ... ... ... ... ... айыпталушыға жаза тағайындау мәселесін шешу үшін
(қылмыстық заңдарға ... ... ... ... өлім ... өмір
бойы бас бостандығынан айыру ... ... ... жазасы
қолданылмайды, ал қамауға алу жазасы үкім ... ... он алты ... қолданылмайды);
- кәмелетке толмаған айыпталушыға, сезіктіге қатысты қосымша кепілдіктер
енгізу мәселесін шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... заңды өкілдері, педагок пен
психологті қатыстыру, ... және ... ... ... сот ... ... және тағы да басқа қарастырады).
Кәмелтке толмаған бала қоғамға қауіпті әрекет жасаған жағдайда оның
жеке басы және жасы ... ... ... ... ... ... ... тіпті қылмыстық істі қозғау сатысында да анықталуы тиіс.
Мұндай құжат ретінде тек туу туралы куәлік ... жеке ... ... ... Сот бұл құжаттарды сот тергеуінде басқа да дәлелдемелермен
бірге зерттеуі тиіс.
Өкінішке орай, ... ... іске осы ... тіркеу, ал кейбір жағдайларда әртүрлі анықтамаларды тіркеу де
кездеседі. Біздің ойымызша, бұл ... ... ... ... ... өйткені
мұндай көшірмелер мен анықтамалар ... ... ... ... ... ... да егер кәмелетке толмаған ... жеке ... ... ... болмаса, ол туралы мәліметті
АХАЖ орталығынан (ЗАГС) сұрату қажет. Бұл ... ... ... осы ... ... ... ... егер де кәмелетке толмаған айыпталушының, сезіктінің жеке ... ... ... ... ... олардың дұрыстығына күмән
туындайтын болса, ... ... ... ... үшін сот медициналық
сараптама тағайындалады. ҚР ҚІЖК-не сәйкес бұл жағдай ... ... ... ... ... толмағанның жасын анықтауға байланысты тағы бір мәселені
ескеруі қажет: ... да ... адам ... бір ... толды деп туған күні
емес одан кейінгі күннің 00-сағатынан ... ... ... ... айыпталушының, сезіктінің жасын оның өз сөзінен немесе
туысының айтуы бойынша анықтау жағдайлары да кездеседі. Мұндай ... ... ... ... ... ... келеді (ҚР ҚК-нің 24-бабы),
өйткені анықталатын мән-жайдың дұрыстығын қамтамасыз ете алмайды.
Кәмелетке толмағандардың тұрмысы мен тәрбие ... ... ... мен тәрбие жағдайын анықтауға мына
мәліметтер жатады:
1) ата ... ... ... ... ... тұлғалар, соның ішінде:
- олардың білімі;
- мамандығы;
- жұмыс орны;
- ... ... ... ... ... және тұрмысындағы жүріс-тұрысы;
-тәрбиелеу және балаларды қадағалау тәсілдерін анықтау.
2) отбасының материалдық, тұрмыстық жағдайы, соның ішінде:
- кәмелетке толмағандардың өз мүлкі бар ... өз ... ақша таба ала ма және ... ... ... ... ... тұрмыстық жағдайларын анықтау;
3) кәмелетке толмағандардың оқу немесе жұмыс істеуі туралы, соның ішінде:
- қай жерде оқиды және жұмыс істейді;
- ... ... ... ... жұмысқа қатынасы, жүріс-тұрысы;
- оның тәрбиесіне көңіл аударылды ма, аударылмады ма;
- егер кәмелетке толмағандар оқымаса немесе жұмыс істемесе, онда бұл ... ... ... ... ... немесе жұмысын ... үшін ... ... ... ... ... тұрмыста қоршаған ортасы, байланыстары,
айналасының ... ... ... ... ... істері жөніндегі инспекцияда есепте тұрғандығын
немесе тұрмағандығын анықтау [38. С.212].
Аталған мән-жайларды анықтау жаза тағайындау, бұлтартпау ... және оның ... ... кезінде ескеріледі. Мысалы, кәмелетке
толмаған айыпталушының ата-анасы еш жерде ... ... ... ... ... ... қатысты ҚР ҚІЖК-нің 147-бабына сәйкес ... ... ... бұлтартпау шараларын қолдануға болмайды, өйткені
осындай ортада қолданылатын кәмелетке толмаған ... ... ... одан әрі ... мүмкін.
Сонымен қатар, аталған мән-жайларды анықтау кәмелетке ... ... ... ... оның ... ... ... еткен мән-
жайларды анықтауға мүмкіндік береді.
Кәмелетке толмағандардың интелектуалдық, ерік-жігерінің ... даму ... ... мен ... ... мен ... толмағандардың интелектуалдық, ерік-жігерінің және
психикалық даму дәрежесі ылғи да оның ... ... келе ... ... ... ... толмаған айыпталушының интелектісі
ересек адамның интелектуалдық дамуына ... ... ... ... ... бір ... ... оның интелектуалдық дамуының да сол
деңгейде екенін білдірмейді. Әртүрлі жағдайға байланысты белгілі бір ... бала ... ... ... не алға ... кетуі, не артта
қалуы мүмкін. Сондықтан қылмыстық ... ... ... жеткеніне
қарамастан кәмелетке толмағандар интелектуалдық даму жағынан артта қалса,
жасаған әрекеттеріне толығымен жауап ... деп ... ... Сөйтіп бұл
мән-жайларды анықтау кәмелетке толмағандарды қылмыстық жауапкершілікке
тарту мәселелерін шешуде және жаза тағайындауда ескеріледі.
ҚР ... ... ... ... егер ... ... ... заңда көрсетілген жасқа толса, психикасының бұзылуына
байланысты емес психикалық даму ... ... қалу ... қылмыс жасау
кезінде өзінің іс әрекетінің немесе әрекетсіздігінің іс жүзіндегі сипаты
мен қоғамқа қауіптілігін толық көлемде ... ... ... оған ие ... жеңіл немесе орта дәрежедегі қылмыс жасаған ... ... ... тиіс;
- ауыр немесе аса ауыр дәрежедегі қылмыс жасаған жағдайда, оның ... ... жаза ... ... ... ... ... сезіктінің интелектуалдық, ерік-
жігерінің және психикалық даму дәрежесін анықтау үшін ҚР ҚІЖК-нің 48-бабына
сәйкес психологиялық немесе ... ... ... ... кәмелетке толмаған айыпталушының, сезіктінің
интелектуалдық, ерік-жігерінің және ... даму ... ... ... ... олардың орнын ауыстыратын тұлғалардан
жауап алу кезінде анықталады. Жауап алу кезінде кәмелетке толмаған адам
басынан ... ... жоқ па, ... ... ауырды деген сұрақтар
анықталуы тиіс. Осыған байланысты қажет болған жағдайда тиісті ... ... ... ... ... ересек адамдар мен басқа да кәмелетке
толмағандардың ықпалы.
Кәмелетке толмағандарға ересек ... мен ... да ... ... ... кәмелетке толмағандардың әрбір ісі бойынша
қажетті ... ... ... ... ... ... қылмысқа
тарту фактілері анықталуы тиіс (кәмелетке толмағандарды ұрып-соғу, қорқыту,
оның жазаланбайтынына сендіру, бопсалау, ақша ... ... ... ... ояту арқылы қылмыс жасауға көндіру).
Егер де мұндай ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексі бойынша қылмыстық жауапкершілікке тарту
мәселелері шешілуі тиіс.
Дәлелдеудің бір ... ... ... толмағандардың жеке
тұлғасы болып табылады. «Тұлға» ... ... ... ... психологиялық, беологиялық және тағы да ... ... Ол ... ... көрінісін, оның бақытын, жеке басының
ерекшеліктерін, адамдардың ішкі дүниесін ... ... жеке ... ... олардың келесідей
ерекшеліктерін қамтиды:
1. Тұлғаның жалпы көзқарасына қайшы, абайсызда қылмыс жасауы;
2. Тұлға көзқарасының тұрақсыздығы салдарынан қылмыс жасауы;
3. Тұлғаның ... ... ... ... ... және жағдайына қарағанда
абайсыздығы;
4. Тұлғаның қылмыстық бағытына, іс-әрекетіне сәйкессіздігі және оған ... ... ... [38. ... толмаған тұлғаларды сипаттайтын басты ерекшелік - ... ... ... аяқ асты ... яғни, уақытылы сәйкес
шаралар қолданған кезде бұл процесті тоқтатуға болады.
Көптеген авторлардың ойы ... ... ... ... ... және ... сипаттағы жағдайлар болады. Бірақ бұл теория
көптеген негізді сынға ұшырады, себебі әрекеттің бастапқы және ... ... ... қажеттігі мен тәрбиесі әсер етеді. Кәмелетке
толмағандардың қылмыс ... ... ... ауыр ... ... ол әрекеттерге сын көзқараспен қарамауы болады. Бірақ қылмыскерлер
тұлғасы әлеуметтік мазмұнмен анықталады.
Кәмелетке толмаған сотталғандардың тұлғасын сипаттайтын тағы ... ... ... ... мен ... болады. Қылмыстың мақсаты
мен себептері дәлелдеу затынан бөлек бір элементі ретінде кіреді, себебі
бұл адамдардың ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерінде жасына байланысты
ерекшеліктер байқалады, олар өз еркінің тұрақсыздығы, мән-жайларға ... бере ... ... адамдардың ықпалына түсуі. Олар үшін қылмыс
көптеген мән-жайлардың ... ... ... ... ... ... ... өз қимылын қадағалай
алмауы. ... ... ... ... ... ... құқыққа
қайшы әрекеттерге еліктегіштігі, қажеттігі, достық туралы дұрыс емес ойлары
және тағы да басқа қасиеттері маңызды.
Кәмелетке толмағандармен қасақана ... ... ... ... ... ... процесімен ауысуы, өзін-өзі қадағалай алмауы,
импульсивті болуы. Тұлғада мұндай қасиеттердің құрылуы өмір жағдайымен ... ... ... ... және ... ... ... болады. Сондықтан соттағы бар мәліметтер ата-анасынан,
туыстарынан, тәрбие ... ... ... және ... ... ... сипаттай алатын тұлғадан жауап алу арқылы толықтыру
қажет. Кәмелетке толмағанның психологиялық ... ... ... ... және ... ... жеңілдікті жасайды.
Кәмелетке толмағандардың қылмыс бойынша шешілуге жататын сұрақтар ауқымында
оның жасын анықтау жай ... ... ... жағдайда жасына байланысты
қылмыстық жауапкершіліктен босатады. Дәлелдеу заты ретінде туылған ... ... дәл ... ... ... сұрақтарды шешуге
бағытталады:
- тұлғаның қылмыстық жауапкершілікке тарту негізінің болуы;
- кінәсін жеңілдететін мән-жайлардың болуы;
-тәрбиелік ... ... ... ... ... ... қолдану
мүмкіндігі [35, 77 б.].
Кәмелетке толмағандардың іс-әрекеті ... ... ... ... ... топ ... қорқыныш, жолдасын әшкерелеу
қорқынышы, т.б.).
Кәмелетке толмағандардың қылмыстары ересектердің қылмысы ... бір ... ... құрайды. Бірақ, олардың қылмыстық әрекетінде
өз қылықтарын жете түсінбеуі, ойланбай ... ... ... ... ... ... жасауға ықпал етуші мән-жайлар да қылмыстық іс бойынша
дәлелдеуге жатады.
Қылмыстың жасалуына әсер ... ... ... үш ... бөлуге
болады:
1. Тұлғаның қалыптасуына теріс әсер еткен мән-жайлар;
2. Қылмыстың жасалуына тікелей әсер еткен мән-жайлар;
3. Қылмыстың нәтижесіне әсер ... ... ... Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 481-бабында
кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша анықталуға ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс бойынша дәлелденуге
жататын мән-жайлар әр түрлі болып табылады, сондықтан да ... ... іс ... ... ... ... ... қосылуы керек: кәмелетке толмағанның жеке ... ... ... ... ... мен ... әсер ететін
мән-жайлар; кәмелетке толмағандардың түзелуі мен дұрысталуына әсер ... ... ... ... ... ... ... негіз болған себептер мен мән-жайлар әр іс ... ... ... ... ... тұлғасының
мінездемесіне, жаза көлемі мен сипатына әсер ете ... яғни ... ... бола ... олар ... ... барлық элементтерімен
бірге дәлелдеу затына кіреді. Қылмысты жасауға негіз болатын тікелей ... ... ...... және күрделі жұмыс.
Сонымен қатар, дәлелсіз анықталатын мән-жайлар да бар. Егер ... ... ... шеңберінде керісінше дәлелденбесе, ... ... ... ... фактілер;
- осы заманғы ғылымда, техникада, өнерде, кәсіпте қабылданған зерттеу
әдістерінің ... ... ... ... соттың шешімімен белгіленген мән-жайлар;
- адамның заңды білуі;
- адамның өзінің қызметтік және кәсіби міндеттерін білуі;
- олардың бар ... ... ... ... және ол ... ... білім алған оқу орнын немесе басқа да мекемені ... ... ... ... білімнің болмауы дәлелсіз анықталған болып
саналады.
Сонымен, ҚР ҚІЖК-нің 117-бабына сәйкес әрбір ... ... ... ... тиісті мән-жайлар болып: 1) оқиға мен қылмыстық заңда
көрсетілген қылмыс құрамының белгілері ... ... ... ... ... мен ... да мән-жайлар); 2) қылмыстық заңмен ... ... ... ... 3) ... қылмыстық заңмен тыйым салынған
әрекетті жасаудағы кінәлілігі, оның ... ... ... ... ... және іс ... қателіктер; 4) айыпталушының
жауаптылығының дәрежесі мен сипатына әсер ... ... ... жеке басын сипаттайтын мән-жайлар; 6) жасалған қылмыстың
зардаптары; 7) ... ... ... ... мен ... ... ... жоққа шығаратын мән-жайлар; 9) қылмыстық жауаптылық
пен жазадан босатуға әкеліп соқтыратын ... ... ... [5].
Сондай-ақ, кәмелетке толмаған адам жасаған қылмыстар туралы іс
бойынша ... ... ... ... ... іс ... ... көрсетілген: кәмелетке толмағандардың тура жасы
(туған күні, айы, ... ... мен ... ... ... ... және психикалық даму дәрежесі, мінезі мен тегеурінділік
ерекшеліктері, ... мен ... ... ... адамдар мен басқа да
кәмелетке толмағандардың ықпалы.
Кәмелетке толмағандармен қылмыстың жасалуына әсер еткен мән-жайларды
дәлелдеу ерекшелігі – қылмыстың жасалуына әсер ... ... мен ... ... ... бола ... ... байланысты дәлелдеу
процесінде қосымша ... ... ... ... етеді және іске
толықтыруды қажет етеді ... ... ... ... ... ... іс жүргізу кодексінің 481 бабында
кәмелетке ... ... ... анықталуға жататын мән-
жайлардың ... ... ... ... қылмыстық іс бойынша дәлелденуге
жататын мән-жайлар әр түрлі болып табылады, ... да ... ... іс жүргізу кодексінің 481-бабына қосымша келесідей
мән-жайлар қосылуы керек: ... ... жеке ... ... ... ... ... мен сипатына әсер ететін
мән-жайлар; кәмелетке толмағандардың түзелуі мен ... әсер ... ... ... ... ... мән-жайлар.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмыстың шеңберінде жүргізілген зерттеу – ... алға ... ... мен ... жүзеге асуын, зерттеу
нәтижелерінің қылмыстық іс ... ... ... мен ... үлес ... ... және ... құндылығын бағалауға
септігін тигізетін, келесі тұжырымдарды жасауға мүмкіндік береді:
1. Қылмыстық іс қозғау сатысында ... ... мен ... ... көздерін қарастырып анықтадық. Және дипломдық
жұмысты зерттеу барысында дәлелдеме дегеніміз – қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның
кінәлілігі не кінәсіздігін, сондай-ақ іс үшін маңызы бар ... да ... ... үшін ... ... негізделген тәртіппен алынған фактілі
деректер деген тұжырымға келдік. Бұл деректер келесі дәлелдемелердің қайнар
көздерінен ... ... ... ... ... жауабынан;
сезіктінің жауабынан; айыпталушының жауабынан; сарапшының ... ... ... ... хаттамаларынан және өзге
де құжаттардан.
2. Жұмысты зерттеу барысында дәлелдемелер сипаты мен қалыптасуына
қарай төмендегідей негіздер ... ... ... Жеке және ... 2 ... ... байланысты дәлелдемелер; 3 Заттай
дәлелдемелердің зерттеліп отырған ... ... ... 4 ... және ... 5 Тікелей және жанама; 6 Айыптау және
ақтау дәлелдемелері.
Сонымен қатар, дәлелдемелердің келесі белгілері бар: ... ... ... ... ... ... жеткіліктілігі.
Дәлелдеме қылмыстық іс жүргізу құқығында ерекше ... орын ... ... бір ... қылмыс жасады деп қылмыстық жуапкершілікке
тарту үшін айыбын негіздейтін ... ... ... қажет. Мұндай
дәлелдемелер анықтау және тергеу барысында жиналады және олар ... ... тән ... бір ... нысанға ие болады. Қылмыстық
процессте дәлелдеудің мақсаты – ... ... ... - шындыққа
жетудің қажетті шарттары, ... ... ... ... ... ... Дәлелдеу процессі дегеніміз – бұл ҚІЖК-нің 124-бабы бойынша
қылмыстық процесс субъектілерінің істі ... шешу үшін ... бар ... ... ... ... белгіленген тәртіпті сақтай отырып
атқаратын дәлелдемелерді жинау, зерттеу және ... ... ... ... мына ... ... ... жинау;
дәлелдемелерді зерттеу; дәлелдемелерді бағалап қолдану. ... бұл ... оның ... деп те ... ... өзара тығыз байланысты және аралас түрде қолданылады. ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу органдарына және
олардың тиісті өкілеттік берілеген ... ... ... Атап
айтқанда, сот, прокурор, тергеуші және анықтаушы істі дұрыс шешуге ... ... ... ... ... үшін ... ... шараларды қолдануға міндетті болғандықтан ... ... олар ... ... атқарады. Бірақ бұл субъектілердің атқаратын
іс жүргізу функциялары бірдей еместігіне байланысты ... ... де ... ... ... ... толмаған тұлғаларды қылмыстың субъектісі ... ... ... толмаған тұлға ҚР ҚК-ң 15-бабына сәйкес он алты
жасқа (кейбір қылмыстар үшін он төрт ... ... ... және ... ... есеп бере ... өзін-өзі басқаруға қабілеті бар,
өзін қоршаған ортадағы құбылысқа дұрыс баға ... сол ... ... іс-
әрекетінің пайда немесе зиян келтіретінін ұғыну, ... ... ... ... ... ... ... арқылы тыйым
салынғандарды істеу-істемеу немесе ондай қимылдардан бас тарту мәселелерін
шешуге толық қабілетті, яғни есі ... ... ... ... ... ... ... қорытындыға келдік.
5. Дәлелдеу заты дегеніміз - әрбір және қандай да болсын ... ... ... ... ... жататын мән-жайлардың жиынтығы.
Қылмыстық іс бойынша дәлелдеу заты белгілі бір ... ... Олар ... істі дұрыс шешу үшін және процессті жүргізудің
міндеттерін ... үшін ... ... мән-жайлар.
Дәлелдеу затының құрылысы күрделі болып келеді. Себебі, ҚІЖК-нің ... ... оның ... ... ... ... істер бойынша дәлелдеуге
жататын мән-жайлар болып табылады. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... қажетті мән-жайлар да ... ... ... ... бойынша (ҚІЖК 481-бабы)
анықталатын мән-жайлар жатады. ... ... ... ... затына ҚР ҚІЖК-де көрсетілген мән-жайлар ... қана ... ... іс құжаттарын қарау кезінде пайда болған және құқықтық сипаты
бар ... ... ... ҚР ... ... сәйкес әрбір қылмыс бойынша іс-жүргізу
кезінде дәлелденуге тиісті мән-жайлар болып: 1) оқиға мен қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... болған
жері, әдісі мен басқа да мән жайлар); 2) қылмыстық заңмен тыйым ... ... ... 3) ... ... заңмен тыйым салынған
әрекетті жасаудағы ... оның ... ... ... ... дәлелдері, заңдық және іс жүзіндегі қателіктер; 4) ... ... мен ... әсер ететін мән жайлар; 5)
айыпталушының жеке ... ... мән ... 6) жасалған қылмыстың
зардаптары; 7) қылмыспен келтірілген зиянның сипаты мен ... ... ... ... ... мән ... 9) ... жауаптылық
пен жазадан босатуға әкеліп соқтыратын мән-жайлар табылады [3, 49 ... ... ... адам жасаған қылмыстар туралы іс ... ... ... ... Қылмыстық іс жүргізу кодекстің 481-
бабында көрсетілген: кәмелетке толмағандардың тура жасы (туған ... ... ... мен тәрбие жағдайы; интелектуалдық, ерік-жігерінің және
психикалық даму дәрежесі, мінезі мен ... ... мен ... ... ... ... мен басқа да кәмелетке
толмағандардың ықпалы.
7. Кәмелетке толмағандармен қылмыстың жасалуына әсер ... ... ... ... – қылмыстың жасалуына әсер еткен себептер мен
жағдайлар жөніндегі мәліметтер сотта бола ... ... ... процессінде қосымша құжаттарды терең тексеруді талап ... ... ... ... етеді (мінеземелер, денсаулығы жөніндегі
анықтамалар, т.б.) деген тұжырымға келдік.
Дипломдық ... жазу ... ... мен ... ... және ... толмағандардың істері бойынша
дәлелдеуге жататын мән-жайларды зерттей ... ... ... ... ... келтіреміз:
Қылмыстық істі шешу үшін маңызы бар дәлелдемелерді, яғни ҚІЖК-ң ... ... ... ... ... қатарын тергеуге дейінгі
алынған түсініктемелермен, көрсетулермен, ... ... ... анықтамалармен толықтыруды ұсынамыз.
ҚР ҚІЖК-ң 481-бабында кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша
анықталуға жататын мән-жайлардың тізімі ... ... ... қылмыстық іс
бойынша дәлелденуге жататын мән-жайлар әр түрлі болып табылады, сондықтан
ҚР ҚІЖК-ң 481-бабына қосымша келесідей ... ... ... тұлғасының ерекшеліктері туралы мән-жайлар; жазаның көлемі мен
сипатына әсер ... ... ... ... ... ... әсер ... ең тиімді шараларды таңдау жөніндегі мән-жайларды
қосуды ұсынамыз.
Қорыта келгенде, дәлелдеу қызметі - ... іс ... ... ... және ол ... қудалау органдарының дәлелдеу процессі
арқылы жүзеге асырылатын қызметтерінің бірі. Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... дәленденуге жататын мән жайларды
анықтау, жинау, зерттеу, бекіту және оларды бағалау ерекше орынға ие.
Мемлекетгік ... мен ... ... ... толмағандар
қылмысымен тікелей күрес жүргізу өте маңызды. Сондықтан ... ... ... ... ... ісі ... комиссияның
кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алудағы тиімділік
жұмысын көтеру, ... ... ... міндет болып саналады.
Кәмелетке толмағандар қылмысымен қьлмыстық-құқықтық күрес ... ... ... ... Олай ... бұл зерттеу
осымен аяқталмайды, керісінше, қылмыстық-құқықтық күрес ... ... ... бастамасы ғана. Сондықтан да, ... ... ... ... ... мән-жайларды зерттеуді
әрі қарай жалғастырып, тиімді жолын табу - ... ... ... ... ... ... Конституциясы. 30 тамыз 1995 жыл. – Алматы,
2007. – 40 б.
2. «Дағдарыстан жаңару мен ... ҚР ... ... ... 6 ... 2009 жыл. – Астана, 2009. – 36 б.
3. Всеобщая Декларация прав человека. Принята Генеральной Ассамблеей
Организации Объединенных ... 10 ... 1948 года ... ... А.Я. ... Т.В. ... – М: ... ИПК и ПРНО
МО, 1994. – 109.
4. ҚР Бас ... ... ... және ... есепке алу
жөніндегі комитетінің кейбір қылмыстар, олардың динамикасы мен ... ... ... ҚР ... іс ... кодексі 13 желтоқсан 1997 жыл. - Алматы,
«Юрист», 2007. – 200 б.
6. Толеубекова Б.Х. Уголовно-процессуальное право ... ... ... ...... ... 1998. – 432 ... Миньковский Г.М. Теория доказательств в советском ... ... М.: Изд. ... 1972. – 188 ... ... М.А. ... ... процесс. - М., 1962. - 231 с.
9. Строгович М.С. ... ... и ... ... ... ... ... – М., 1955. – 229 с.
10. Теория доказательств в ... ... ... 2-ое ... Н.В. Жогин. - М., 1973. – 735 ... ... В.Г. ... и ... доказывания по уголовному делу //
Практика применения ... ... ... 1962 – 37 ... ... ... және дәлелдеу процесі. hptt//www.google.kz.
13. Карнеева Л. Развитие основных понятий ... ... в ... ... // Соц. ... - 1978. - № 2. – 324 ... Дорохов В.Я. О понятии доказательства в советском уголовном процессе
//Сов. государство и право. – 1964. - № 9. – 112 ... ... И.Д. ... ... в СССР. - М. 1959. – 35 с.
16. Ульянова Л.Т. О доказывании в ... ... ... ... ... Сер. 12, Право. - 1971. - № 3. – 96 с.
17. Винберг А., Кочаров Г., ... Г. ... ... ... ... в ... процессе //Соц. Законность. – 1073.-
№ 3.- 27 с.
18. Старченко А.А. Логика в ... ... - М., 1958.- 113 ... ... Н.С. ... и его предмет в советском уголовном
процессе // Актуальные проблемы советского ... и ... ... ... ... – Л., 1967.- 432 с.
20. Алимкулов Е.Т. ... ... ... ... сот ... ... – Алматы, 2008.
21. Определения понятия доказательств, аналогичные содержащемуся в ст.УПК
РФ; Комментарий к ... ... ... РФ. - М., ... ... ... ... и судебного разбирательства дел о
несовершеннолетних. www.rambler.ru.
23. Кенжебекова Э.П. ... іс ... ... ... ...... 2006.- 20 б.
24. Карнеева Л. Развитие основных понятий теории доказательств в советском
уголовном процессе // Соц. Законность. – 1978. - № 2. - С. ... ... Е. ... іс ... ... ...... «Өлке», 2006.-
213 б.
26. Уголовно-процессуальное право РФ. Под ред. П.А. ...... 1997. – С ... ҚР ... ... 16 ... 1997 жыл.–Алматы, «Юрист», 2005. – ... ... ... ... ... ... – Алматы, «Жеті жарғы», 2001. –
350 б.
29. 29.Минковский Г.М. ... ... и ... дел о ... – М., 1959.- ... ... ... қылмыстық жауапкершілікке тарту мәселелері.
www.inform.kz.
31. ... Б.А. ... ... в ... ... ... и правовая природа). - Саратов, 1981. – С. ... ... П.А. ... в уголовном процессе - М., 1996. - С. 53.
33. Минковский Г.М. Особенности расследования и судебного ... о ... – М., 1959.- ... ... Г.М. Пределы доказывания в советском уголовном процессе -
М., 1956. - С. 348.
35. Нұрмашев Ү. ҚР ... іс ... ...... ... жарғы»,
2008. – 368 б.
36. Мельникова Э.Б. Правосудие по ... ... ... ... – М.: ... 1990 – 118 с.
37. Крюкова Н.И. Преступность несовершеннолетних в России, ее причины и
пути переодоления: автореферат д-ра ... – М., 1997 – 49 ... ... ... / под ред. В.Н. Кудрявцева. – М., 1977.- С.349.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Есірткі және жүйкеге әсер ететін заттармен заңсыз айналысу қылмысын тергеу48 бет
Қылмыстық іс жүргізу жүйесіндегі сот тергеуі35 бет
Сахналаумен жасырылған адам өлтіру қылмыстарын тергеуді криминалистік қамтамасыз ету және тергеуге қатысушылардың қызметін үйлестіру32 бет
Aspergillus туысына жататын саңырауқұлақтардың эндоглюконаза гендерін прокариот жүйесінде экспрессиялау және клондау40 бет
«Бек+» ЖШС шарттарындағы әр түрлі ізге жататын сиырлардың сүт өнімділігі49 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет
Істерді алқалы түрде қарау принципінің сот қызметін ұйымдастыру принциптерінің арасында алатын орны мен мәні55 бет
Істерді жасақтау мен құжаттарды топтастырудың жалпы ережесі28 бет
Ішкi iстер органы7 бет
Ішкі істер органдары штабтарының жүйесі және құқықтық жағдайы71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь