Компьютерлік вирусология

Кіріспе.
1. Компьютерлік вирусология тарихы.
2. Жұққыш “Мелиса”.
3. Қасиеттері.
4. Вирустардың жіктелуі.
5. Файлдық вирустар.
6. Жүктелуші.файлдық вирустар.
7. Полиморфты вирустар.
8. Вирустарды анықтау.
9. Вирус жұққан кезде не істеу керек?
10. Компьютерді емдеу.
11. Дискіні емдеу.
12. Вирустардың компьютерге ену жолдары және сұрыпталу механизмі.
13. Вирустан сақталу жолдары.
14. Жүктелуші вирустардан қорғану.
15. Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Қорытынды.
Біз екі ғасырлардың тоғысында, жаңа ғылыми-техникалық революция заманында өмір сүріп отырмыз. ХХ ғасырдың аяғында адамзат заттар мен знергияның өзгеруінің заңдылықтарын ашып оларды өз өмірін жақсартуға қолдануда. Бірақ заттар мен знергиядан басқа тағы бір құраушы бар, ол–ақпарат. Біздің ғасырдың ортасында ақпаратты сақтауға және өңдеуге арналған құрылғылар- компьютерлер пайда болды. Бүгінгі күнде электр есептеуіш машиналарының өте кең қолдануына байланысты компьютердің жұмысына өз септігін тигізетін, файлдық құрылымдарды бұзатын, компьютерде сақталынған ақпаратты жарақаттандыратын вирус-программалары өз-өзін жетілдіруші вирус-программалары да пайда болып жатыр. Көптеген мемлекеттердегі компьютерлік қылмыстарға қарсы заңдар мен вирустардан қорғануға арналған арнайы программалық жабдықтарға қарамастан жаңа вирустық программалардың саны күннен-күнге өсіп бара жатыр. Осыған байланысты әрбір қолданушы компьютерлік вирустардың табиғатын, олардың жұғу әдістерін және олардан қорғану тәсілдерін білу керек. Міне осы мәселелерді мен өзімнің курстық жұмысымның негізі етіп алдым. Осылар туралы мен өз жұмысымда жазатын болам. Мен вирустардың негізгі түрлерін, олардың жұмыс ережелерін, пайда болу және компьютерге ену себептерін және олардан қорғану мен оларды алдын-ала анықтау шараларын көрсетемін. Жұмыстың мақсаты қолданушыны копмьютерлік вирусологияның негізімен және вирустарды анықтап, олармен күресу шараларымен таныстыру.
1. Информатика: Оқулық/ Н.В. Макарова, 1997.
2. Энциклопедия тайн и сенсаций / Ю.Н. Петрова. – Мн. Литература, 1996.
3. Комппьютерные вирусы / Безруков Н.Н. –М:Наука, 1999.
4. Современные технологии борьбы с вирусами / Мостовой Д.Ю. -:М:Наука, 2000.
5. «Интернет и Я - журналдары, ақпан-маусым 2001.
6. Фигурнов В.Э. ІBM PC для пользователя. Изд.5-е С.-Перетбург, АО
«Корунаң 1994.
7. Каталог «Весь компьютерный мирң декабрь 1995.
8. «Домашний компьютерң журналы, тамыз 2001г.
        
        Жоспар.
Кіріспе.
1. Компьютерлік вирусология тарихы.
2. Жұққыш “Мелиса”.
3. Қасиеттері.
4. Вирустардың жіктелуі.
5. Файлдық ... ... ... ... ... ... анықтау.
9. Вирус жұққан кезде не істеу керек?
10. Компьютерді емдеу.
11. Дискіні емдеу.
12. Вирустардың компьютерге ену жолдары және сұрыпталу ... ... ... жолдары.
14. Жүктелуші вирустардан қорғану.
15. Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Қорытынды.
Кіріспе
Біз екі ... ... жаңа ... ... өмір ... ... ХХ ғасырдың аяғында адамзат заттар мен
знергияның өзгеруінің заңдылықтарын ашып ... өз ... ... ... ... мен знергиядан басқа тағы бір құраушы ... ... ... ... ... ... және өңдеуге
арналған құрылғылар- компьютерлер пайда болды. Бүгінгі күнде ... ... өте кең ... байланысты компьютердің жұмысына
өз септігін тигізетін, файлдық ... ... ... ... жарақаттандыратын вирус-программалары өз-өзін
жетілдіруші вирус-программалары да ... ... ... ... ... қылмыстарға қарсы заңдар мен ... ... ... ... ... қарамастан жаңа вирустық
программалардың саны күннен-күнге өсіп бара жатыр. Осыған байланысты әрбір
қолданушы ... ... ... олардың жұғу әдістерін және
олардан қорғану тәсілдерін білу керек. Міне осы ... мен ... ... ... етіп ... ... туралы мен өз жұмысымда
жазатын болам. Мен вирустардың ... ... ... ... ережелерін,
пайда болу және компьютерге ену себептерін және олардан қорғану мен ... ... ... көрсетемін. Жұмыстың мақсаты қолданушыны
копмьютерлік вирусологияның ... және ... ... ... ... таныстыру.
Компьютерлік вирусология тарихы.
Компьютерлік вирусология тарихы бізге үздіксіз “лидерлікке талас”
ретінде елестетіледі. Тіпті ... ... ... ... ... лидер болып табылады. Мыңдаған вирустардың арасынан тек
бірнеше ондығы ғана ... жаңа ... ... соны ... қалғандары бір вирустың өзгертілген түрлері. Әрбір соны ... ... ... ... құрастырушылары жаңа жағдайларға бейімделіп
отырады, вирустық технологиядан ... ... ... ... ... ... 1989 жылы американдық студент АҚШ-тың
Қорғаныс Министрлігінің 6000 компьютерін ... ... ... жазған болатын. Ал 1991 жылы болған DІR-ІІ вирусының эпидемиясы
ше? Вирус шын ... ... ... жаңа технологияны қолданды және
алғашқы кезеңде ... ... ... байланысты өте тез
жайылып кетті.
Ұлыбританиядағы компьютерлік вирустардың ... еске ... Пайн ... Queen және Smeg ... ... жазды. Ең
соңғысы өте қауіпті болды. Ол қалған екі вируспен бірігіп программаның ... ... ... пішінін өзгертіп отырған. Сондықтан оларды ... ... ... ... тарату үшін Пайн компьютерлік ойындар
мен программаларды жұқтырып ... ... ... ... ... ... өз компьютерлеріне жүктеп ... ... ... түсуінің себебі Пайн жасаған вирустар
олармен күресетін программаларды да жарақаттандыратын. Оларды қосқан сәтте
қолданушылар вирустан ... ... тағы бір ... ... ... ... ... фирмалардың файлдары жойылды да олар миллиондаған ... ... ... ... ... программист Моррис ие болды. Ол ... ... ... ... ... ... 7 мың дербес компьютерді іске
шығарған вируспен әйгілі болды.
Компьютерлік вирустардың пайда ... бір ... жеке ... және “арғы жағындағы” қараңғы ойларында (қызғаныш, кек,
танылмаған дарындардың мансапқорлығы, ... ... ... ... ал ... себебі дербес компьютер жағынан қорғаныс және
қарсылыққа арналған аппараттық жабдықтырдың жеткіліксіздігінде жатыр.
Жұққыш “Мелиса”.
Мысалы жақында айыпталған АҚШ-тың Флорида ... ... ... Смит
компьютерлік вирустың жаңа түрін шығарып революция жасады деуге болады. ... ... ... электронды почта программасына жазып, Интернеттегі
порно-сайттарының аса әйгілі екендігін біле ... ... сол ... ... өте тез ... ... үлгерді. Оның вирусы бар хаттарын
(достардан жіберілген хат ретінде) ең ... Alt.sex ... ... алды, және де вирус олардың комутациялық
программаларындағы адрес ... ... ... 50 ... достарының компьютерлеріне жіберді. Хаттың мәтінінде порно-
сайттардың тізімі жіне олардың кодтарының тізімі ... ... ... ... ... бүкіл бес континенттің ... ... ... ... аса қауіпті болған жоқ, ол тек ... ... ... ... ... қана ... Смит
компьютерлерде “Мелисаға” қарағанда әлденеше рет ... ... ... ... ... ... программалар жасайтын компаниялар жаңа вирусқа қарсы
программалардың қажет екендігін баяндады. Келешектегі программалар, ... ... ... ... бұрыннан белгілі және ... ... ... ... ... танымал емес
вирустарды компьютер ... ... жете ... ... ... көзін құртады.
Қасиеттері.
Компьютерлік вирус – көлемі жағынан ... өзін ... ... ... алатын және де компьютерде әртүрлі орынсыз
әрекеттер жасай алатын ... ... ... ... вирусы бар
программа “жұқтырылған” деп аталады. Осындай программалар іске қосылғанда
алдымен басқаруды вирус өз ... ... ... ... да программаларды
тауып оларды жұқтырады, сонымен қатар әртүрлі зиянды ... ... ... және ... дискідегі орналасу таблицасын құртады,
жедел жадыны бүлдіреді, экранға 25-м ... ... ... ... ... жаңадан өндіргіштік қасиеті бар. Бұл ... ... тән. ... ... жүйе және де ... көптеген
программалар өзінің көшірмесін ала алады. Вирустың көшірмелерінің
алғашқысымен ... ... шарт ... ол одан ... ... ... мүмкін.
Вирус оқшау өмір сүре алмайды. ... ... ... ... файлдық құрылым туралы ... ... жай ... атын ... ... болуы мүмкін емес. ... ... ... ... ... өз қолына алу керек.
Компьютерлік вирус дискідегі кез-келген файлды жарақаттандыра (белгілі
түрде өзгерте) алады. Бірақ кейбір ... ... ... жұқтырады.
Нақтырақ айтсақ вирус бұл файлдарға “еніп алып” олардың ішінде отырады да,
кез-келген уақытта өз жұмысын ... ... ... ... мен ... мәтіндері,
мәліметтері жоқ ақпараттық файлдар, кестелік ... ... ... ... ... ... вирус жұқпайды. Ол тек оларды жарақаттандыра
алады.
Вируспен келесі типті файлдар жұқтырыла алады:
1. Орындалатын файлдар, ... ... .COM және .EXE ... және
де басқа программалардың орындалуы кезінде жүктелетін ... ... ... ... ... тек осы ... ... ғана бастайды. Аса қауіпті вирустар өз жұмысын бастағаннан
кейін жадыда қалып ... ... Олар ... ... ... ... жарқаттандыра, жүқтыра алады. Ал егер олар ... ... ... ... ... ... ... қайта жүктелуі кезінде де вирус әрекет етеді.
2. ... ... ... және ... ... бас ... жазбасы.
Бұл аумақтарды жүктеуші вирустар жұқтырады. Бұндай вирустар компьютердің
жүктелуі кезінде өз жұмысын бастайды да, компьютердің жадысында ... ... ... ... ...... салынатын
дискеттердің жүктелу жазбаларын жұқтырады. Мұндай вирустар көбінесе екі
бөліктен ... ... ... мен бас ... ... ... ... оларға вирустың барлық бөлігін ... ... ... қалған бөлігі дискінің басқа аумағында, мысалы ... ... ... ... ... мәліметтер аумағының
кластерінде (әдетте мұндай ... ... ... ... ... ... вирус программасының өшіріліп қалмауы үшін) жазылуы
мүмкін.
3. Жабдықтар драйверлері, CONFІG.SYS файлының Devіce қамтамасына сілтейтін
файлдар. Олардың ішіндегі ... ... ... ... өз ... ... ... жарақаттандыратын вирустар ... ... ... бір ... ... компьютерге
сирек көшіреді. DOS-тың жүйелік файлдарының жұқтырылуы да сирек. Өйткені
олардың ... ... ... мүмкін, бірақ таралуының эффектісі аз
болар.
Вирустардың жіктелуі.
Қазіргі ... ... ... ... түрі ... Оларды
келесі қасиеттеріне байланысты жіктеуге болады:
❖ мекендеу ортасына
❖ ортаны жұқтырудың түріне
❖ әсер ... ... ... ... ... ... ... файлдық, жүктелуші және
файлдық-жүктелуші етіп бөлуге болады. Желілік вирустар әртүрлі компьютерлік
желілер арқылы таралады. ... ... ... ... ... ... .СОМ және .ЕХЕ (мысалы, Dіr-ІІ тобының ... ... ... ... ... ... да ене ... бірақ
басқаруды өз қолына ала алмайды да таралу қасиетінен ... ... ... ... ... (Boot-сектор) немесе жүйелік дисктің
жүктелу программасы бар секторына енеді (Master Boot Record). ... ... ... ... да, ... да ... ... қасиеттері бар. Ондай вирустар өте көп, бірақ олардың ішінде
ең жағымсыз түрлері де бар (мысалы, әйгілі ... ... ... ... ... ... өтсек:
Дискеталарды жұқтыратын қарапайым жүктелгіш вирустың жұмыс тәсімдерін
қарастырайық. Біз бұл ... ... ... ... толығымен
қарастырмаймыз.
Сіз компьютерді қосқанда не болады? Ең ... ... ... ... ... (ПЗУ) ... ... жүктелу
программасына беріледі. Бұл программа жабдықтарды тексереді де ... ... ... А ... ... іздейді:
Әр дискета жолдардың секторларында белгіленген. Секторлар кластерлерді
құрайды, бірақ бұл бізге ... ... ... ... ... ... бар (служебный
сектор). Бұл секторларды операциялық жүйе өз қажеттіліктеріне қолданады
(бұл ... ... ... ... алмайды). Көмекші
секторлардың арасындағы бізге керектісі ... ... ... ... жүктелу секторында дискета туралы ақпарат сақталады – бетінің
саны, жолдардың саны, секторлар саны және т.б.. ... ... ... ... және басқаруды соған беретін бастапқы жүктелу программасы
(БЖП).
Сонымен бастапқы жүктелудің қарапайым тәсімі осындай:
БЖП(ТЕСҚ)-БЖП(диск)-ЖҮЙЕ
Енді вирусты қарастырайық. Жүктелу вирустарының екі бөлігі бар: ... ... ... бос ... ... таза дискета мен жұқтырылған, яғни активті резидентті вирусы бар
компьютер болсын делік. Вирус дисксалғышта ... ... ... ... ... ... қорғалынбаған, таза дискета) оны жұқтыра
бастайды. Дискетаны жұқтырған кезде вирус келесі әрекеттер ... ... ... ... таңдап оны операциялық жүйеге түсініксіз
қылады. Мұны әр түрлі жолмен ... ... ... ... ... ... ... жаулап алған бөлімшелер бұзылған деп белгіленеді (bad)
▪ дискінің белгіленген аумағына өзінің ... мен соны (сау) ... ... ... ... ... жүктелу программасын өзінің басымен
ауыстырады
▪ басқаруды тәсімге сәйкес берудің тармағын ұйымдастырады
Сонымен басқаруды ең алдымен ... басы өз ... ... да, ... басқаруды соны жүктелу секторына береді. АЖП(ТЕСҚ)-АЖП(диск)-ЖҮЙЕ
тармағында жаңа түйін пайда болады:
АЖП(ТЕСҚ)-ВИРУС-АЖП(диск)-ЖҮЙЕ. Қолданушыға ... ... ... дискета қалдырмаңыз. Біз дискеттердің жүктелу секторында
өмір сүретін жай буттық вирустың жұмыс істеу тәсімін ... ... ... ... ... ғана емес винчестерлердің жүктелу
секторларын да жұқтыра алады. Дискеттерге ... ... ... алғашқы жүктелу программасы бар екі типті жүктелу секторы
бар. ... ... ... ... ... MBR-дағы (Master Boot
Record- бас жүктелу жазуы) алғашқы жүктелу программасы алады. Егер сіздің
қатты дискіңіз ... ... ... ... ... ... ... (boot) деп белгіленген. MBR-дағы алғашқы жүктелу ... ... ... ... ... осы аумақтың алғашқы жүктелу
программасына береді. Соңғының коды әдеттегі дискеталардағы алғашқы жүктелу
программасының кодымен сәйкес келеді, ал ... ... ... ... ... ғана өзгешеленеді. Сонымен ... ... ... екі ... бар – ... алғашқы жүктелу программасы
және жүктегіш дискінің бут-секторындағы алғашқы жүктелу программасы.
Жұқтыру түрлеріне қарай ... ... және ... емес болып
екіге бөлінеді. Резидентті вирустар ... ... ... ... ... резидентті бөлігін қалдырады. Сол бөлік операциялық жүйенің
айналымын жұқтыру объектілеріне (файлдарға, дискілердің жүктелу аумақтарына
және т.б.) қарай іліп ... де ... еніп ... ... вирустар
жадыда орналасады да компьютердің өшірілуіне немесе қайта ... ... ... ... ... ... ... жарақаттамайды
және белгілі бір ... ... өмір ... етуіне байланысты вирустарды келесі түрлерге бөлуге болады:
❖ қауіпсіз, компьютер жұмысына ... ... ... ... жадының
және дискілік жадының аумағын азайтатын вирустар; әсерлері ... ... ... ... байқалады
❖ қауіпті, компьютердің қалыпты жұмысын бұза алатын вирустар
❖ өте қауіпті, әсерлерінен ... ... ... ... ... аумақтарында ақпараттың өшуі мүмкін.
Өте көп түрлілігіне байланысты ... ... ... ... өте ... ... ... – паразиттік, олар
файлдардың және дискілік секторлардың ішіндегіні өзгертеді, оңай ... ... деп ... ... ... тоқталуға болады.
Олар компьютерлік желілер арқылы ... да, ... ... ... ... сол ... ... өз көшірмелерін
жасайды. Стрелс-вирус деп аталатын көрінбейтін вирустар да ... ... ... ... та, ... де) өзін ... ... жүйесінің (демек, қолданбалы программалардың) сұранымын
жұқтырырылған файлдар мен ... іліп ... ... ... ... көрсетеді. Әрине бұл эффект тек жұқтырылған
компьютерлерде ғана ...... ... ... және
жүктелу аумақтарының өзгерісін оңай табуға болады. Кейбір вирусқа қарсы
программалар “көрінбейтін” ... ... ... де ... ... “Диалог-Наука” компаниясының Adіnf ... ... ... ... ... ал ... фирмасының AVSP
программасы вирусты ... ... ... (бұл ... ... ... ... вирусқа қарсы программалар “көрінбейтін” файлдық
вирустардың қасиеттерін жұқтырылған файлдарды ... ... ... ... ... оқып ... ... тұрған вирус кезінде)
оны дискідегі файлдарға жазады, бұл жерде ақпарат бүлінбеген ... ... таза ... ... ... орындалатын файлдар қайта
бастапқы қалпына келеді. Ең қиын ... ... ... және ... алу ... бар ... байланысты бір
вирустың көшірмелерінде ешбір қайталанатын байттар тізбегі жоқ. Сондықтан
бұл ең қиын анықталатын ... Олар ... ... айта ... ... ... ... “трояндық” программалар бар. Олар өз-өзін өндіре
алмаса да өте қауіпті. ... ... ... ... жасырынып дискінің файлдық жүйелерін және жүктелу
аумақтарын бұзады.
Файлдық вирустар.
Енді жай ... ... ... тәсімін қарастырайық. Әрдайым
резидентті болатын жүктелгіш вирустарға қарағанда ... ... ... шарт емес. Ал енді резидентті емес файлдық вирустың жұмыс
тәсімін ... ... ... ... файл бар ... ... іске ... кезде вирус басқаруды өз қолына алып, кейбір әрекеттер
жасап оны ... ... ... ... бұл ... кім ... иесі
екенін айту қиын).
Вирус қандай әрекеттер жасайды? Ол жұқтыру үшін жаңа ... ... ... жұқтырылмаған (егер вирус “әдепті” ... ... ... ... ... вирустар да бар), тип жағынан сәкес келетін файл. Файлды
жұқтыра вирус жүктелу кезінде басқаруды өз ... алу үшін оның ... ... ... ... функциясы көбеюден басқа вирустың күрделі бір ... ... ... ... ... ... Бұл вирус құраушысының қиялына
байланысты. Егер вирус резидентті болса, онда ол ... ... ... әрекеттерін жарақаттанған файлдың жұмысы кезінде ғана
емес кез-келген уақытта жасай алады. Орындалатын ... ... ... ... оның кодын өзгертеді. Демек, орындалатын ... ... ... ... ... Бірақ вирус файлдың кодын өзгерте
отырып оған басқа да өзгертулер ... ... ... ол файлдың ұзындығын өзгертуге
← кодтың қолданылмайтын аудандарын
← файлдың басын өзгертуге міндетті емес
Файлдық вирустарға “файлдарға кейбір ... ... ... ... ... міндетті емес вирустарды жиі жатқызады. Мысал ретінде әйгілі
Dіr-ІІ топтамасына жататын вирустардың жұмыс тәсімін қарастырайық. ... ... ... бұл ... ... ... чума ... себебі
болғанына қарсы болу қиын. Вирустың негізгі ойы анық ... ... Бұл ... өз ... ... кейбір аумағына жасырады
(көбінесе дискінің соңғы кластеріне) да, оны FAT файлдар кестесінде файлдың
соңы ретінде белгілейді. ... ... ... ... сақталынады.
Каталогтың әр жазуында файлдың аты, ... ... ... ... мәліметтер, файлдың бірінші кластерінің номері және ... бар. ... ... іске ... ... жүйе ... ... бірінші кластерын, одан әрі қалғандарын да оқиды. ... ... ... ... ... ... енгізеді: вирус дискінің
кейбір бөліктерін жаңылған деп белгілеген бос секторларға жазылады. ... ол ... ... ... кластерлері туралы ақпаратты
резервті ... ... да, ... ... ... ... ... жазады.
Толығырақ айтсақ, барлық .EXE және .COM файлдарының каталогтың белгілі бір
элементтерінде орналасқан ... ... ... енді ... ... аумаққа нұсқайды. Ал дұрыс нұсқағыш каталогтың қолданылмайтын
бөлігінде кодталған түрде ... ... ... файл ... ... ... ... (операциялық жүйе оны өзі іске қосады), жадыда
резидентті түрде орналасады, ... ... ... ... ... ... элементтеріне сұраныс жасалғанда дұрыс
нұсқаулар береді . Сонымен жұмыс істеп тұрған ... ... ... ... ... ... көрінеді. Жұқтырылған дискетаны таза компьютерге салып
қарағанда ... ... ... ... жұқтырылған дискетадан
программалық файлдарды көшіргенде тек 512 немесе 1024 байт қана ... одан ... ... ... да. Ал ... ... орындалатын
файлдар дұрыс болып көрінеді (өйткені енді компьютер де жұқтырылған).
“Таза” ... DІR ... бар ... ChkDsk ... NDD ... ... файлдық жүйесі мүлдем құртылған болып көрсетіледі.
ChkDsk программасы ... ... ... lіnked on ... ... (lost clusters found іn … chaіns) ... көптеген
ақпараттар шығара бастайды. Бұл қателіктерді ChkDsk не NDD программалары
арқылы қалыпқа келтірудің қажеті жоқ (диск ... ... ... ... ... ... тек арнайы вирусқа қарсы программалар
арқылы емдеу керек (мысалы Aіdstest ... ... ... ... ... ... ... қарастырмаймыз, өйткені одан
ешбір жаңа ақпарат алмаймыз. Бірақ бас ... ... (MBR) ... файлдарды жұқтыратын, соңғы кездерде аса әйгілі ... OneHalf ... ... айтқан жөн. Жарақаттандырудың ең
негізгі әдісі – винчестер секторларын шифрлау. Әр ... ... ... ... бір бөлігін шифрлап отырады да, қатты дискінің жартысын
шифрлап болғаннан кейін ол ... ... ... ... ... емделудің негізігі мәселесі мынада: MBR мен файлдарды ... қана ... ол ... ... ақпаратты шифрдан алу керек. Ең
жақсы әрекет жай жаңа, сау MBR-ды ... ... Ең ... ... таразыға салып ойланыңыздар, мамандармен сөйлесіңдер.
Полиморфты вирустар.
Сұрақтардың көбісі “полиморфты вирус” ... ... ... ... бұл ... таңда ең қауіпті вирустардың бірі.
Бұның не екенін түсіндірейік.
Полиморфты ...... ... ... кодына
модификация жасай алады. Сонымен сол вирустың екі түрі бір-бірімен ешбір
битте де ... ... ... Бұл ... өзін ... ... жолдарын
қолданады. Басқа вирустарға арағанда оларда шифрлау және ... ... коды да ... ... ... ... алатын “шифрдан алғышы” бар
вирустар. Бұндай шифрлаудың мақсаты: егер ... ... ... және
сау файлдар болса да сіз олардың кодын қарапайым “дизассемблерлеу” арқылы
қалпына келтіре алмайсыз. Бұл ... ... және ... ... ... Олар ... ... және өзінің басқа бөліктерін
кодтан алу үшін қажетті бастапқы ... ... Тек ... ... ... өзі ... алып ... отырады. Мұнда бірнеше тәсіл бар:
ол өзінің кодын ... алып ... ... ... ... ... шифрды алып отырады, не болмаса орындалып болған аумақтарды қайта
шифрлап ... ... ... бәрі вирустың кодына анализ жасауды қиындату
үшін жасалады.
Бірақ сонда да детектор-программалар өзін өзгерте ... ... ... ... Бұл ... ... бөліктерді кодтан алу
механизмінің тәсілдері компьютердің тек кейбір ... ... ... ... қосу және т.б.) ... ... ... өзгерістерге қарамастан вирустардың ... ... ... Бірақ соңғы кездерде өзгеру ... ... ... ... бола ... Олардың бастапқы бөліктері біршама
күрделі алгоритмдер ... ... ... ... ... ... ... белгілі инструкциясы мыңдаған варианттардың бірімен
беріледі, және ... ... ... көбі қолданылады.
Дегенмен бұл вирустарды анықтау мәселесі біршама қиын, әрі өз шешімін ... жоқ. ... ... ... ... программаларда мұндай вирустарды
анықтау жабтықтары бар, ал Dr.Web ... – өзін ... ... тән программаның кодындағы “көзге түсетін” бөліктерді анықтаудың
эвристикалық ... ... ... ену ... және ... механизмі.
Вирустар компьютерлерде көбінесе иілгіш немесе лазерлік дискілер
арқылы және компьютерлік желі арқылы ... ... ... ... ... ... вирусы бар дискіден жүктегенде болуы мүмкін.
Мұндай жұқтыру байқаусыздан болып қалуы да ... ... егер ... дискіні алып тастауды ұмытып, компьютерді ... ... және де ... ... ... шар ... Дискетаны жұқтыру тіптен
оңай. Оған вирус тіпті вирусы бар компьютердің дискісалғышына салғанда да
жұғуы мүмкін. ... оның ... ... ... ... программаға еніп алса, программа іске қосылғанда
басқару алдымен вирусқа беріледі, сонан соң ... ... ... ... ... жұмысшы программаға қайтарылады. Басқаруға “қолы
жеткен” вирус ең алдымен өзін басқа ... ... ... де ... ... бар ... іске қосқанда басқа программалардың
жұқтырылуы да ... ... ... ... ... жүктелу секторлары
мен кеңейтілулері .EXE, .COM, .SYS, .BAT орындалатын файлдар жұқтырылады.
Мәтіндік ... аса ... ... ... ... вирус кішкене төңкеріс жасауы мүмкін,
бірақ өзін жасырын ұстау үшін аса ... ... Және де ... ... ... қайтаруды да ұмытпайды. Әрбір жұқтыру сайын вирус
өзін келесі программаға ... ... ... ... ... шығады.
Вирустың “өмір сүруінің” үш кезеңін атап көрсетуге болады. Алдымен
вирус белседі емес күйде болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... секторында орналасып өзінің “уақытын
күтіп отыр”. Дәл осы белсенді емес күйде ... ... ... ... бір ... компьютерден(ДК) келесі дербес компьютерге (ДК
иелерінің бір-бірімен ақпарат алмасуы күнделікті болып ... ... ... ... белсенді емес күйде вирус ештеңе жасай алмайды. Ол
өзінің жұмысын ... үшін ... ... іске қосу керек немесе
жұқтырылған дискеттен қайта жүктелу қажет. Бұл ... ... ... ... Ол ... ... ... жасай алатын және
жарақаттандыра алатын программа құрады ... ... ... кіріседі.
Егер вирус резидентті программа құрса, онда оның іс-әрекеттері әртүрлі
жолдарда байқалады –бұл вирус құрастырушының ой-өрісіне ... ... MS-DOS ... ... операцияның кілті болып табылатын $21
уақытша тоқтатуын(прерывание) өз ... ... ... ... ... ... оған ақпаратты жазу, дисплей пернетақтасын қолдану әрекеттері
вирустың резидентті программасының қосылуына әкеп ... ... ... ... ... ... кейін вирус “көбеюді”
бастайды: ол қолайлы орындалатын файлды іздеп тауып оның ... ... ... ... ... бір ... тек бір орындалатын файлды
жұқтырады. Сонда қолданушы ... ... ... ... “өмір екпінділігінің” екінші кезеңі – белсенді түрде ... ... ... ... өзінің іс-әрекеттерінің нәтижелерін ДК
қолданушысынан максималды ... ... ... ... ... ... ... вирус жұмысының сырқы
көрінісімен байланысыты үшінші ... ... ... ... жұмысында кейбір қызық әрекеттер байқалуы мүмкін:
← музыкалық фазаның естілуі;
← дисплей бағдарламасына символдардың “себілуі”;
... ... өз ... ... немесе дұрыс жұмыс істемейді;
← компьютер жұмысы айтарлықтай баяулайды;
← кейбір файлдар ... ... ... және ... ... ... ... сіз тек осы сәтте ғана компьютердің
қатты дискіндегі аса ... ... ... ... еске ... ... ... вирустар бұл кезге дейін
файлдық жүйені түбімен құртып бітуі мүмкін.
Вирустарды анықтау.
Компьютерлік вирустарды ... жою мен ... ... ... бірнеше арнайы түрлері құрастырылған. Мұндай программалар
вирусқа қарсы (антивирус) деп аталады. Вирусқа қарсы программалардың ... ... ... ... ... ... ... фильтр-программалар
▪ вакцина- немесе иммунизатор-программалар
Детектор-программалар файлдар мен жедел жадыда белгілі вирустарға тән
қасиеттерді іздейді де тапқан ... ол ... ... ... Бұл вирусқа
қарсы программалардың кемшілігі олар тек бұл ... ... ... ғана ... ... ... фагтар және ... ... ... қана қоймай оларды “емдейді”, демек, файл вирус-
программасының денесінен алып тастап, файлдарды бастапқы қалыпқа келтіреді.
Өзінің ... ... ... ... ... вирустарды іздейді, оларды
жояды, содан кейін ғана ... ... ... ... көп ... жоятын программалар, фагтар арасынан полифагтарды – ... ... ... ... Олардың арасындағы ең белгілілері:
Aіdstest, Scan, Norton ... Doctor Web, ... ... өте ... ... отыруына байланысты детектор-
программалар мен доктор-программалардың да ... ... ... вирустарға қарсы программалардың ішіндегі ең
сенімді болып табылады. Ревизорлар ... ... ... ... ... ... ... алғашқы қалпын
сақтап қояды да, период ... ... ... ... ... ... жағадайды алғашқы жағдаймен салыстырады. Егер өзгерістер ... онда ол ... ... ... ... ... ... операциялық жүйенің жүктелуінен кейін бірден басталады. Салыстыру
кезінде файл ұзыныдығы, циклдік қадағалау коды (файлдың ... ... ... мен ... т.б. ... ... Ревизор-
программалардың алгоритмдері айтарлықтай жетілідірілген. Олар ... таба ... ... ... ... ... ... өзгерістерінен тазарта алады.
Көптеген қолданушылар ревизор-программасының іске қосу программасын
AUTOEXEC.BAT ... ... ... ... ... мен ... ... компьютердің әрбір жүктелуі сайын жүріп отырады. Бұл
компьютерлік ... әлі ... ... ... ... ... ... береді.
Ревизор-программалардың қатарына аса әйгілі Adіnf программасы жатады.
Фильтр-программалар немесе “күзетшілер” – ... ... ... ... Олар компьютерде байқалған вирустарға тән жағымсыз
әрекеттерді анықтап отырады. Мұндай әрекеттерге мыналар жатады:
• кеңейтілулері COM және EXE ... ... ... ... ... ... ... адрес бойынша дискіге тікелей жазу
• дискінің жүктелу секторларына жазу
... ... ... ... программа жоғарыдағы әрекеттерді орындауға тырысса
“күзетші” оны анықтап, қолданушыға оларға тиым салу немесе бұл мәселелерді
шешу ... ... ... ... өте ... Өйткені
вирусты оның алғашқы, әлі көбейіп немесе ... ... ... ... ... Демек вирустың тигізетін зардабын минимумға
жақындатуға болады.
Вирустардың таралуының бір себебі MS DOS ... ... ... ... ... ... ... жоқтығы.
Қорғану жабдықтарының жоқтығынан компьютер вирустары байқатпай программалар
мен файлдар ... ... және т.б. өз ... ... алады.
Ал осы фильтр-программалар DOS-тың осы кемшіліктерін толықтырып
отыратын программалар ... ... Олар ... жадыда резидентті түрде
қалып қояды да, вирустардың көбею немесе ... ... үшін ... ... ... ... алады”. Мұндай әрекеттер біз жоғары
айтып ... .COM және .EXE ... ... ... ... жазу
(абсолютті адрес бойынша), дискіні форматтау немесе резидентті программа
орнату болып ... ... ... ... ... ... ... шығып отырады: қандай әрекетке сұраным жасалды және қай программа.
Бұл әрекетке жол береміз бе, жоқ әлде оны ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерді анықтай алмайды да,
шақырылған программаларда вирустың бар не жоқтығын тексереді. Бұл ... ... ... ... қорғану мүмкіндігін
тым жоғары бағаламау керек. Өйткені көптеген вирустар өзінің ... ... үшін ... ... ... сүйенеді, оларды
үзулер (прерывание) арқылы шақырудың стандартты ... ... Ал ... ... ... тек бұл ... ... алады. Сонымен қатар фильтр-программалар ... ... ... ... ... сақтай алмайды. Өйткені бұл жұқтырулар
DOS-тың жүктелуі кезінде, яғни ... мен ... ... қосылуынан бұрын жүреді.
Дегенмен олар файлдар мен дискілерді “емдей” алмайды. ... ... ... фаг ... ... жөн. ... программалардың
кемшіліктеріне олардың шектен тыс “белсенділігін” (мысалы, олар орындалатын
файлдарды көшірілуі туралы ... ... ... және де ... ... ... бола ... келіспеушіліктерді жатқызуға болады.
Фильтр-программалардың мысалы ретінде MSDOS утилиттерінің пакетіне кіретін
Vsafe программасын айтуға болады.
Вакциналар ... ... ... жұқтырылуына қарсы
тұратын резидентті программалар. Вакциналарды “вирустан емдейтін” ... жоқ ... ... ... тек ... вирустарға
ғана жүргізуге болады. Вакциналар программаларды олардың ... ... етіп ... Ал вирус болса бұл
программаларды жұқтырылған деп қабылдайды да, ... ... ... ... ... қолданылады.
Вирус жұққан файлдар мен дискілерді дер ... ... ... вирустарды толығымен жою вирустық эпидемияданың
басқа да компьютерлерге таралуынан сақтайды.
Компьютерді вируспен ... және ... ... аман ... үшін ... ... ұстанған жөн:
• өз дербес компьютеріңізді қазіргі заманға сай вирусқа қарсы программамен
жабдықтаңыз, мысалы, Aіdstest, Norton ... AVP ... ... ... ... ... ақпараты бар дискілерді ашудың алдында
вирусқа қарсы программаларды қосып, оларды вирустың ... ... өз ... ... ... ... көшіргенде оларды
архивтен алған кезде тексеруді жаңадан жазылған файлдар аумағымен шектеп
вирустың болуын тексеру
... ... ... ... ... сақталынған жүйелік
дискеттен жүктеп алып, ... ... ... ... ... ... ... аумақтарын вирусқа қарсы программамен әрдайым
тексеріп отыру керек
• басқа компьютерлерде жұмыс жасағанда өз ... ... егер ... ... ... ... ... маңызды ақпараттарды архивтеп олардың ... ... ... ... ... ... ... жүйені қайта жүктеген кезде А
дискісалғышында дискет ... ... ... ... ... ... ... отыратын вирусқа
қарсы программаларды орнатыңыздар
• Aіdstest және Doctor Web программаларының жұмысын А ... ... ... отыру керек
Вирус жұққан кезде не істеу керек?
Компьютерге вирус жұққан кезде негізгі төр қағиданы ұстанған жөн:
1. Ең алдымен асығудың, ... ... ... ... жоқ ... ... ... бір бөлігін сақтап қалу ... ... ... ... ... ... Бір әрекет дереу орындалу керек – вирустың жарақаттаушы ... үшін ... ... керек.
3. Компьютердің қаншалықты жұқтырылғандығы мен емдеу жолдарын анықтау үшін
компьютерді тек операциялық жүйесі бар, жазылудан ... ... ... ... Және де тек ... ... дискеттегі
программаларды(орындалатын файлдарды) қолдану ... Бұл ... өте ауыр ... шегуге болады. Өйткені егер DOS-тың жүктелуі
немесе программаның іске қосылуы жұқтырылған ... ... ... вирус белсенді болуы мүмкін. Ал вирус жұмыс жасап ... ... ... ... жоқ, ол ... мен ... әрі ... әкеп соғады.
4. Егер вирустан қорғану үшін резидентті фильтр-программалар қолданылса,
онда кез-келген программадағы ... ... ... басқа
программаларды жұқтырып немесе бүлдіріп үлгермеген кезінде ... Бұл ... DOS-ты таза ... ... вирус жұқтырылған
файлдарды жойып, содан кейін оны эталонды дискеттен немесе ... алу ... ... басқа да файлдарды жұқтырып үлгермегендігін
ревизор-программалардың көмегімен қажетінше көп файлдардың ... ... ... ... ... ... компьютерді одан әрі
жұқтырып алмау үшін ревизор-программасын таза ... іске қосу ... ... ... ... ... жұқтырып немесе кейбір файлдарды
бүлдіріп үлгерсе, онда келесі әрекеттерді орындау керек:
1. DOS операциялық ... ... ала ... ... эталонды дискетін
қолданып қайта жүктеу керек. Бұл дискет компьютерді емдеуге ... ... ... ... ... ... жапсырылуы тиіс,
сонда вирус бұл дискеттердегі файлдарды бүлдіре алмайды. Назар аударатын
жәйт, компьютерді қайта ... үшін ... ... ... ... кейбір вирустар бұндай қайта жүктеуде “аман қала” алады.
2. Егер компьютерде конфигурацияларды орнату программасы бар ... ... ... ... белгілі бір пернелерді басқанда
шақырылады), онда оны ... ... ... ... орнатылғандығын тексеру керек, өйткені олар
вируспен бүлінуі мүмкін. Егер олар ... емес ... онда ... ... Егер сол ... ... детектор-программалар бар болса, онда сол
программаларды компьютер дискілерін тексеру үшін қосу керек. ... табу үшін ... бар ... ... соң бірін
жарақаттанған дискіні тексеру үшін қосу керек (бұл кезде жарақаттанған
файлдарды жойғанда ... ... жоя ... ... ... ... ... емес). Алдымен бір сәтте бірнеше вирусты ... ... ... Scan ... ... ... жөн. ... бірі вирус тапқандығы туралы мәлімет шығарса, онда оны
төменде айтылғандай компьютерді ... ... ... ... ... ... ... жиі жағадайларда бір емес
бірнеше вируспен жарақаттанады. Сондықтан бір вирус тапқаннан ... ... жоқ, ... ... ... не одан да көп виру
болуы мүмкін.
4. Ары қарай жұқтырылуға мүмкіншілігі болған ... ... ... ... ... ... Байқайтынымыз, егер компьютердің қатты дискісі
бірнеше логикалық дискілерге бөлінген ... онда таза ... ... тек бір–DOS операциялық жүйесі ... ... ... Бұл ... ... DOS ... ... жүктелетін логикалық
дискіні емдеп алып, содан соң қатты дискіден жұктеліп қалған логикалық
дискілерді ... ... ... ... ... бұрын сақталған ақпараттың архивтік көшірмелері бар
болса, онда ең оңайы осы ... ... ... ... ... ... жазу. Енді дискідегі керекті файлдардың архивте көшірмесі
болмаған жағдайды қарастырайық. Анықтама үшін бұл дискі (В( ... деп ... ... ... ... ... Дискі үшін компьютерде жұқтырылған вирусты анықтайтын ... іске қосу ... ... қай ... табатыны анық болмаса,
онда барлық детекторларды бірінен соң бірін, біреуі сол ... ... беру ... Бұл ... ... ... орнатпаған жөн.
Егер детектор-программасы жүктеуші вирусты тапса, онда оны сол
вирустан емдеуге ешбір құбылмай ... ... Егер Dіr ... ... онда еш ... NDD ... ChkDsk ... программаларын қолданбай,
оны сол вирусқа қарсы программамен жою керек.
2. Енді дискіде Dіr типті ... жоқ ... куә ... ... ... жүйесі мен диск бетінің аман-саулығын NDD: NDD B: ... ... ... болады. Егер файлдық жүйенің бүлінуі
тым күрделі болса, онда ... ... ... жоқ ... дискеттерге көшіріп дискіні жаңадан форматтаған жөн. Егер
дискінің файлдық жүйесі тым күрделі ... онда оны Norton ... ... ... көмегімен коррекциялап көруге
болады.
3. Егер ревизор-программасында файлдар туралы мәліметтер сақталынған болса,
онда ревизор-программаны файлдардағы өзгертулерге диагностика ... ... ... ... көмегімен қандай файлдардың ... ... ... ... Егер ... докдор функциясын
орындаса, онда осы бүлінген файлдарды қалпына келтіре алатындығына сенуге
болады.
4. Дискідегі қажеті жоқ файлдар мен ... ... бар ... өшіру
керек. Вируспен өзгертілмеген (оны ревизор-программасының ... ... ... ... ... ... ... деп жариялаған .COM- және ... ... ... ... болмайды. Вируспен өзгертілгені немесе
өзгертілмегені туралы белгісіз .COM- және .EXE- файлдарын ... тек ... ... ... ... Егер сіз ... ... диск жүйелік болса(демек одан DOS операциялық
жүйесін жүктеуге болады), онда оған жүктелу секторы мен ... ... ... жазу ... Оны SYS ... ... ... болады.
6. Егер компьютер файлдық вируспен жұқтырылса және сіз оны ... ... ... ... онда сол ... ... емдеу керек. Доктор-программасы емдей ... ... жою ... ... егер сол дискіде тек вирус
жұқпайтын файлдар ғана ... ... ... мен ... онда осы ... вирусты жою программасын орындаудың қажеті
жоқ.
7. Дискіде орналасқан файлдарды архивтегі ... ... ... ... Егер ... ... ... жоқ екендігіне сенімді болмасаңыз және
де компьютерге жұқтырылған вирустың сол версиясын таба және жоя алатын
программалар бар ... онда осы ... ... үшін ... ... Егер осы ... ... файлдар табылса, онда солардың
ішіндегі вирус вирусқа ... ... ... ... ... ... ал қалғандарын дискіден және архивтен жою керек.
Осындай тексеруден барлық бүлінуі немесе жұқтырылуы мүмкін ... ... ... ... ... ... фильтр-программасы бар болса, онда тіпті
біраз уақыт осы программаны жүктеуден кейін жұмыс ... ... ... ... сақтану жолдарын бірнеше топқа бөлуге болады.
Ақпаратты көшіру және кіру ... ... ... программалар мен мәліметтердің пакеттерінің эталондық
көшірмесін жасап, сіз өзгерткен немесе ... ... ... периодты
түрде архивтеп отыру керек. Файлдардың архивін ... ... ... ... ... ... Aіds Test ... тексерген жөн. Ақпараттың тым сирек көшірілмеуі керек. Сонда оның
байқаусыздан жойылып, жоғалып кету жағдайы да азаяды.
2. Дискеттерге ... ... ... ... ... логикалық
дискілердің жүктелу аумақтарының және CMOS-тың (компьютердің энергиялық-
тәуелсіз жадысы) құрамындағылардың көшірмелерін жасаған жөн. ... ... мен ... ... Norton ... ... Utіlіtіes-тың алдыңғы версияларында бұл аумақтардың ... ... ... ... rescue ... ... орындалатын, ал қалпына келтірулері сол программаның «Restore
rescue ... ... ... ... ... ... ... көмегімен жасауға болады.
3. Өзгертудің қажеті жоқ файлдары бар ... ... ... ... Қатты дискіде жазылудан сақталған логикалық ... ... ... ... ... жоқ ... мен мәліметтерді орналастырған
жөн.
4. Басқа компьютерлерден программалық жабдықтарды көшірудің қажеті жоқ
(әсіресе басқа ... да ... ... ... ... ол
вируспен жұқтырылған болуы мүмкін. Бірақ құрастырушылар тарататын
программасы бар ... ... ... ... ... ... мәліметтерді тексеру:
1. Барлық сырттан әкелінген дискеттерді вирустың ... ... ... тексеріп алу керек. Бұны әсіресе тек мәліметтері бар
файлдардан тұратын дискеттерге жасаған жөн –вирустың ерте ... ... үшін ... ... ... ... Мысалы, А:
дискісалғышындағы тексеру үшін келесі команданы енгізу ... ... ... /G. Мұндағы /S режимі баяулатылған жұмыс режимін ... ал ... ... барлық файлдардың тексерілуін береді.
2. Егер әкелінген файлдар дискіде архивтелген түрде сақталынса, онда оларды
архивтен шығарған ... ... ... ... ... шығу ... барлық файлдар C:\TEMP каталогына көшірілді делік, онда ... ... ... ... Егер ... программаларды архивтен шығару үшін тек программалар
пакетін орнатқанда ғана мүмкін ... онда осы ... ... ... ... ... жоғарыд көрсетілгендей тексеру керек.
Орнатуды вирустардан сақталу үшін резидентті фильтр-программасының
қосылып тұрған кезінде жасаған жөн.
Жүктелуші вирустардан қорғану.
1. BІOS бар ... ... ... ... ... ... жауып тастаған жөн, сонда ешбір файлдық вирустар
қауіп ... Егер ... ... ... ... ... ... онда жазылудан
сақталынған, эталонды дискетті қолданған жөн.
Қорытынды.
Сонымен, ақпараттық ресурстарға төніп тұрған қауіп ... ... ... ... Ол қауіп күннен-күнге өсіп, ... ... ... кәсіпорындар мен компаниялардағы мамандарды
толғандырып отыр. Бұл ... ... ... ақпаратты жоятын немесе түбімен
өзгертетін компьютерлік вирустардан төніп тұр. Фактілер көрсеткендей
ақпараттардың ... тек ірі ... ғана емес ... ... тоқырауына әкелуі мүмкін.
Сонымен компьютерлік вирус арнайы жазылған, өзін басқа программаларға
тіркей алатын, өзінің көшірмелерін жасап оларды ... ... ... ... мен ... ... ... компьютердің жұмысына әртүрлі
кедергілер жасау үшін басқа ... ... ... желілерге енгізеді.
Қазіргі кезде программалық вирустардың 5000-нан астам түрі белгілі
және оның күн ... ... ... ... ... ... кітаптар
басылып шыққан оқиғалар да мәлім.
Вирустардың негізгі түрлері: жүктелуші, файлдық, ... ... ...... вирустар.
Компьютерлік вирусология тарихынан көретініміз кез-келген соны
компьютерлік жоба ... ... ... ... жаңа
технологиялар іждеп, вирусқа қарсы программаларды жетілдіріп ... ... ... болу ... бір ... ... екінші жағынан операциялық жүйені қорғайтын программаның
жоқтығында жатыр.
Вирустардың компьютерге енулерінің негізгі жолдары – иілгіш ... ... ... ... ... үшін ... шараларын қолданыңыздар.
Компьютерді вирустан сақтау үшін арнайы ... ... ... ... ... өте ... вирус жұқса дәстүрлі ... ... ... ... ... кейбір вирустар білді мамандарды да алаңдатады. Күні кеше
ғана вирустардың салқын жүктелуден (холодная перезагрузка) аман ... ... ... таралатындығын елестету қиын болған. Сонда ... ... ... ... ... да көп зиян келтіруі мүмкін.
Сонымен, компьютерлеріңіздің аман-саулығы, мәліметтеріңіздің жоғалмауы
өздеріңіздің қолдарыңызда!
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Информатика: ... Н.В. ... ... ... тайн и ... / Ю.Н. Петрова. – Мн. Литература, 1996.
3. Комппьютерные вирусы / Безруков Н.Н. –М:Наука, 1999.
4. Современные технологии ... с ... / ... Д.Ю. ... ... и Я - ... ақпан-маусым 2001.
6. Фигурнов В.Э. ІBM PC для пользователя. Изд.5-е С.-Перетбург, АО
«Корунаң 1994.
7. Каталог «Весь компьютерный мирң декабрь 1995.
8. «Домашний ... ... ... ... ... êåëåäi
[Y] – ð½ºñàò íåìåñå[N] – æîº

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Компьютерлік вирустар туралы ақпарат10 бет
Компьтерлік вирустар және олармен күрес37 бет
Компьютерлiк вирустар жайлы мәлімет27 бет
Компьютерлік вирус және компьютерлік вирустар түрлері11 бет
Компьютерлік вирус және оның түрлері6 бет
Компьютерлік вирус туралы мәлімет8 бет
Компьютерлік вирустар жайлы5 бет
Компьютерлік вирустар жайлы ақпарат18 бет
Компьютерлік вирустар және антивирустық бағдарламалар25 бет
Компьютерлік вирустар және оның түрлері24 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь