Еңбек нарығы және жұмыссыздық туралы

1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім.
• Еңбек нарығы. Еңбек рыногының мәні және құрылымы.
• Жұмыссыздықтың көрсеткіштері.
• Жұмыссыздықтың түрлері.
• Бос орын . жұмыссыздық тәуелділігі.
• Жұмыссызыдық тудыратын мәселелер.
• Халықты жұмыспен қамтудың мәселелері.
3. Қорытынды.
4. Пайдаланылған әдебиеттер.
Кеңес заманында жұмыссыздық мәселесі туралы қайта құру кезеңінде шын әңгіме бола бастады. 1990 жылы жұмыспен қамтамасыз ету туралы заң қабылданды. Ал бүның алдында жұмыссыз мәселесі тек теоретикалық тұрғыдан, батыс елдер тәжірибесіне сілтеп, негативтік түрде қарастырылды. Шынында, жұмыссыздық жеке адам және қоғам үшін көптеген әлеуметтік - экономикалық мәселелерді алып келеді. Жеке адам үшін ол өндірістен кету деген сөз, қызметкер еңбек табысы көзінен айырылып, көтеріңкі психикалық жүк көтереді. Қоғам үшін ол жоғары салық шығынында ұшыратады, адам капиталы жойылады, қоғамның әлеуметтік жіктелуі күшейеді, жастарға байланысты мәселелер асқынады және т.б. Бос уақыт пайдасы жұмыссызбен келетін кемшіліктерді басып кетуі шүбәлі болып келеді. Сонымен қатар бұл құбылыстың кемшіліктерін біржақты атай берген дұрыс емес. Нарықтық экономикаға жұмыссыздықтың табиғи деңгейі тән, жұмыс күшінің белгілі резерві әрқашан да болып тұрады. Табиғи жұмыссыздықтың болуы нарықты экономиканың нормальді қызметіне қажеттілігі бар деуге болады.
Жұмыссыздық мәселелері көптен бері зерттеуде, бірақ жұмыссыз қатарына кімді жатқызу керек, жұмыссыздық көрсеткіштері, жұмыссыздық деңгейіне әсер ететін факторлар және т.б. сұрақтар осы уақытқа дейін талқыланып жатыр. Қазақстан жағдайында бұл мәселелер шиеленісе түсті, өйткені экономикалық дағдарыс және әлеуметтік еңбек қатынастары күрт өзгеруіне байланысты адам қылықтарына елеулі өзгешеліктер енді.
Қазақстан заңдарында кімді жұмыссыз қатарына жатқызу керек екені жазылған. Статистикалық жинақтарда да бұл түсінікке анықтама берілген. Соларға қарамастан, жұмыспен қамту және жұмыссыздықтың шын күйін бағалау өте қиын. Мысалы, көптеген адамдар жұмыссыз қатарына жатқызатын барлық критерийлерге сәйкес келеді, бірақ объективті және субъективті себеппен жұмыспен қамту жөніндегі қызмет орындарында тіркелмеді. Оған себеп – осы қызмет орындарының жұмысқа орналастыратын мүмкіншілігіне сенбеу, алыс жерде тұруы, азаматтардың өз құқыларын білмеуі және т.с.с. Екінші жағынан, халықтың жұмыспен қамтылуын көрсететін сандар әртүрлі себеппен бұрмаланады: олар демалыста болуы мүмкін, ауырып жұмысқа көпке дейін шықпайды, кәсіпорын әкімшілігінің ынтасымен өндіріс біраз уақыт тұрып қалады және т.с.с. Қызметкерлер жұмыс істеушілер қатарында есептелінеді, ал шынында жұмыссыз болып келеді. Біздің байқауымызша, бұндай адамдар өзін-өзі және жақын адамдарын белгілі кәсіпорынға жататындығымен жұбатады. Бүл құбылысты жұмыстан босамаған қызметкерлер жұмыссыздығы деп атауға болады. Ең соңында, жұмыссыздық деңгейін есептерде біраз адамдардың көлеңкелі секторда істейтіндігі ескерілмейтінін айта кеткен жөн.
Жұмыссыз туралы көптеген анықтамаларды жинақтап қорытсақ, оған келесідей анықтама беруге болады: жұмыссыз – ол қазіргі жалақы мен еңбек жағдайында жұмысы жоқ, бірақ жұмыс істей алады және жұмыс іздеп жүрген адам. Ал жұмыссыздықты – экономикалық белсенді халықтың бір бөлігін жұмыссыздар құрайтын экономикадағы құбылыс деп білеміз. Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) анықтамасы бойынша жұмыссыз деп табыс әкелетін жұмысы жоқ, жұмыс істеуге дайын және соңғы төрт ай ішінде жұмысты әр жолмен іздеген адам табылады.
1. «Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы» Қ.С.Қаражан. Алматы, 2005.
2. «Еңбек рыногы экономикасы» С.К.Жұмамбаев. Алматы, 2003.
3. «Эконом теория» С.Әкімбеков, А.С.Баймұхаметова, У.А.Жанайдаров. Астана, 2002.
4. «Вестник» №5 (57) 2006.
5. «Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы» Е.Б.Жатқанбаев. Алматы, 2006.
        
        Жоспар:
1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім.
• Еңбек нарығы. Еңбек рыногының мәні және құрылымы.
• Жұмыссыздықтың көрсеткіштері.
• Жұмыссыздықтың түрлері.
• Бос орын – жұмыссыздық тәуелділігі.
... ... ... Халықты жұмыспен қамтудың мәселелері.
3. Қорытынды.
4. Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
Кеңес заманында жұмыссыздық ... ... ... құру ... шын
әңгіме бола бастады. 1990 жылы жұмыспен қамтамасыз ету туралы ... Ал ... ... жұмыссыз мәселесі тек теоретикалық тұрғыдан,
батыс елдер тәжірибесіне сілтеп, негативтік ... ... ... жеке адам және ... үшін ... әлеуметтік - экономикалық
мәселелерді алып келеді. Жеке адам үшін ол өндірістен кету ... ... ... ... ... ... көтеріңкі психикалық жүк көтереді.
Қоғам үшін ол жоғары салық шығынында ұшыратады, адам ... ... ... ... ... жастарға байланысты мәселелер
асқынады және т.б. Бос уақыт ... ... ... ... ... ... болып келеді. Сонымен қатар бұл құбылыстың кемшіліктерін
біржақты атай ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың табиғи
деңгейі тән, жұмыс күшінің белгілі резерві әрқашан да болып тұрады. Табиғи
жұмыссыздықтың болуы нарықты экономиканың нормальді ... ... ... ... ... ... бері ... бірақ жұмыссыз қатарына
кімді жатқызу керек, жұмыссыздық көрсеткіштері, жұмыссыздық деңгейіне әсер
ететін факторлар және т.б. сұрақтар осы ... ... ... ... жағдайында бұл мәселелер шиеленісе түсті, өйткені экономикалық
дағдарыс және әлеуметтік еңбек қатынастары күрт өзгеруіне ... ... ... ... ... заңдарында кімді жұмыссыз қатарына ... ... ... Статистикалық жинақтарда да бұл түсінікке анықтама берілген.
Соларға ... ... ... және ... шын ... ... қиын. Мысалы, көптеген адамдар ... ... ... ... ... ... бірақ объективті және субъективті себеппен
жұмыспен қамту жөніндегі қызмет орындарында тіркелмеді. Оған ...... ... ... ... мүмкіншілігіне сенбеу, алыс жерде
тұруы, азаматтардың өз ... ... және ... Екінші жағынан,
халықтың жұмыспен қамтылуын көрсететін сандар әртүрлі себеппен бұрмаланады:
олар демалыста ... ... ... ... көпке дейін шықпайды, кәсіпорын
әкімшілігінің ынтасымен өндіріс ... ... ... ... және ... жұмыс істеушілер қатарында есептелінеді, ал шынында жұмыссыз
болып келеді. Біздің ... ... ... өзін-өзі және жақын
адамдарын белгілі кәсіпорынға жататындығымен жұбатады. Бүл ... ... ... ... деп атауға болады. Ең
соңында, ... ... ... ... ... көлеңкелі секторда
істейтіндігі ескерілмейтінін айта кеткен жөн.
Жұмыссыз ... ... ... ... ... ... анықтама беруге болады: жұмыссыз – ол ... ... мен ... ... жоқ, ... ... істей алады және жұмыс іздеп жүрген
адам. Ал жұмыссыздықты – ... ... ... бір ... ... ... ... деп білеміз. Халықаралық еңбек
ұйымының (ХЕҰ) анықтамасы бойынша жұмыссыз деп табыс әкелетін жұмысы жоқ,
жұмыс істеуге ... және ... төрт ай ... ... әр ... ... табылады.
Еңбек рыногы. Еңбек рыногының мәні және құрылымы.
Еңбек рыногы – бұл тауар болып табылатын еңбек ресурстарының рыногы,
олардың тепе – ... ... мен саны ... пен ... бір – ... етумен анықталады. Кәсіпкерлер мен еңбекке қабілетті адамдар рынок
агенттері, олар еңбек ... ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс механизмі арқылы экономикалық ... ... ... ... ... ... көлемі
және еңбек төлемі дәрежесі орнайтын экономикалық орта немесе ... ... ... ... үш қызмет атқарады: 1) әлеуметтік қызметте
адамдардың табыстары мен ... ... ... ... ... мен
жұмыскерлердің өндірістік қабілетін тиісті дәрежеде ұдайы өндіруді
қамтамасыз ету; 2) ... ... ... ... тарту, оны
бөлу, реттеу және пайдалану; 3) ынталандыру қызметі ... ... ... жоғары еңбекке ... ... ... ... ... мүмкіндік тудырады.
Жетілген бәсекелік рынокта жекелеген жұмыс ... ... ... ... ... әсер ете алмайды. Жалақының тепе ... ... ... ... немесе жұмыскер топтарының
әрекеттеріне тәуелді болмайды, олар жалпы конъюнктурамен, яғни ... ... ... ... ... ... ... еңбек рыногында жұмыс күшіне сұраныс жалақы көлеміне кері
тәуелділікте болады. Жалақы өскенде, басқа жағдайлар ... ... ... ... үшін ... сұранысты азайтуы тиіс, ал жалақы
төмендегенде еңбекке ... та ... ... ... мен ... ... ... функционалдық тәуелділік еңбекке сұраныстың ... ... ... ... ...... нарығының бөлінбес элементі болып табылады.
Жұмысшы күші бар ересек адамдар ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
АҚШ - да, орта есеппен, қысқа ... ... ... ... ... ал ұзақ ... – алты айдан артық болады.
Батыс экономисттерінің көбі нарық жағдайында жұмыссыздықтың белгілі
дәрежесінің ... ... және ... деп ... ... ... ... жиынтық сүраныстың бейімділігінің етімсіздігінен
екенінен тудырады. Оның түсінуі бойынша, толық жұмыспен қамтылу, тиімді
сұраныстың ... ... ... ... ... ... болып табылады. Тиімді сұраныстың әрі қарай өсімі тек ... өсім ... Осы ... амалсыз жұмыссыздық нөлге тең.
Экономисттердің барлығы жұмыссыздықты еңбек нарығы икемділігінің
қажетті көрсеткіші деп ... Осы ... ... ... туралы айтуға болады. Осы көрсеткішті сипаттау үшін ... ... ... ... деген түсінік қолданылады. Бұл
көрсеткіш сан жағынан АҚШ - да 5,5 - 6,5% - ке тең. ... ... ... ... ... деп, бар ... ... қол жететін және шапшаңдаған инфляцияға
апармайтын жұмыссыздықтың ең төменгі формасын айтады. Жапонияда бір ... ... ... ... ... ... ... толық қамтылған болмыс» деп есептеледі.
Жұмыссыздық деңгейін (u) жұмысссыздар санын (U) ... ... ... ... (L) бөлу ... табады және пайызбен көрсетіледі:
бұл жерде: E – жұмыс істеушілер саны.
Ол ... ... ... ... ... және әр ... заң нормаларымен есептелінеді. Халықаралық еңбек ұйымының әдісі
бойынша, мемлекеттің жұмыспен қамту ... ... ... ... - ... ... ... жүргізеді. Қазақстанда жұмыссыздық
деңгейін есептеумен Статистика бойынша агентство шұғылданады. Статистикалық
мәліметтерде соңғы кезде екі ... ... жүр: ... және ... ... ... %
| |1994 |1995 |1998 |2000 ... жұмыссыздық деңгейі |1,1 |2,1 |3,7 |3,7 |2,9 ... ... ... | | | | | ... ... ... ... |7,5 |11,0 |13,1 |12,8 ... ... ... мақсаты ретінде жұмыссыздық ретінде
жұмыссыздықтың табиғи деңгейіне жету көзделінеді. ... ... жою ... емес және ... мақсатты қойып керегі де жоқ. Фрикциондық
пен құрылымдық ... ... ... ... тән ... ... ... олардың деңгейлерінің қосындысы жұмыссыздықтың
табиғи ... тең ... Осы ... ... ... рыногы тепе -
теңдік жағдайда болады: ... орын саны ... ... шамамен бірдей
болады. Бірақ еңбек рыногының бұл ... ... - ... ... жұмыс орны мен онда жұмыс істегісі келетін адамдар арасында толық
сәйкестік бар ... ... ... сан ... ... пен ... бірдей
болуы мүмкін. Жұмыссыздық нарықы қатынастардан ... ... ... ... ... ... Американдық экономист А.Оукеннің
есептеуі бойынша, егер ұлттық ішкі өнім (ҰІӨ) 2,7% - ке өссе, ... ... ал ... ішкі өнім қосымша тағы 2% - ке ... ... бір ... ... және, керісінше, Ұлттық ішкі
өнімнің қосымша қысқаруы жұмыссыздық деңгейін көтереді.
Келесі көрсеткіш – жұмыссыздық ұзақтығы: жұмыссыздың жұмыс ... ... ... ... ұзақтығы бойынша жұмыссыздардың бөлінуі (жыл
аяғында), пайыз есебімен.
| |1996 |1998 |2001 |
| ... ... ... |
| ... ... |Бар-лы|оның ішінде |Бар-лы|оның |
| |ғы | |ғы | |ғы | |
| ... ... | ... ... | ... | ... саны,
барлығы |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 | ... ... | | | | | |
| | | ... ... | | | | | | | | | |1 айға ... |11,7 |11,7
|11,5 |12,7 |12,2 |13,2 |2,2 |2,0 | |1 ... 3 айға ... |22,6 |22,6 ... |22,5 |24,3 |7,5 |6,4 | |3 айдан 6 айға дейін |26,8 |27,3 |27,5 |25,9
|26,1 |26,4 |5,1 |4,6 | |6 ... 12 айға ... |29,9 |27,0 |25,8 ... |24,3 |7,0 |6,2 | |1 жыл және одан ұзақ |12,0 |11,4 |11,7 |13,8 ... |57,8 |61,4 | ... ... |5,9 |5,9 |5,8 |6,0 |6,1 |5,7 | | | |
Осы кестеден келесіні көруге болады: ... ... және ... ... әлсіз топтары болып келеді. Абыржытатын жағдай – ол
бір ... ... ... ... адамдар үлесінің өсуі. Ұзақты жұмыссыздық
адамның кәсіби және әлеуметтік азуына әкеледі.
Жұмыссыздықтың ... әр ... ... ... ... тұрғысынан
жіктейді. Көп жіктеудің бір түрін келтірейік. Ол ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықта адам берілген жалақы
деңгейінде жұмыс істегісі және ол ... ... ... оған жұмыс
табылмайды.
Еркін жұмыссыздықта (кейде күту жұмыссыздығы деп аталынады) адам жұмыс
таба алар еді, ... ... ... ... ... ұсынылған жалақыдан
жоғары жұмыс орнын іздеуді жалғастырады.
Жұмыссыздықты тудыратын ... ... ... ... ... ... болады:
• Фрикциондық жұмыссыздық қызметкер бір жұмыс ... ... ... Құрылымдық жұмыссыздық экономика құрылымында ұзақ уақыт бойы
өзгерістер болуынан туады: нәтижесінде қызметкер мен жұмыс ... ... ... және маман түрі бойынша сәйкестіксіз
пайда болады;
• Циклдік не ... ... ... түрі ... ... жағдайында туады;
• Маусымдық жұмыссыздық кейбір ... ... жыл ... ... ... ... бойынша, жұмыссыздықтың табиғи дәрежесі, жұмысшы ... ... ... ... ... ... ... мына типтерге бөледі: фрикциондық, құрылымдық,
маусымдық, циклдық, технологиялық.
Фрикциондық жұмыссыздық. Еңбек нарығында ... ... ... бір ... ... ... және бір кәсіпорнынан
басқаға жылжуымен байланысты, белгілі бір дәрежесі болады.
Жұмыскерлер өздеріне ұнайтын жұмыс орнын, ал ... ... бар ... ... табу үшін ... керек. Осы жұмыс іздейтін
уақыт фрикциондық жұмыссыздықтың негізін ... ... ... ... ... бар вакансия туралы толық информация болмағанда
немесе осы ... тым ... ... жұмыскерлер мен бос жұмыс
орындарының арасында қашан болмасын белгілі ... ... ... дәрежесі жаңа жұмыс іздеуге ... ... ... ... ( бір айдан үш айға дейін).
Құрылымдық жұмыссыздық. ... ... ... бос ... ... мен жұмыссыздардың арасындағы
профессионалдық – ... және ... ... ... ... себебі болып табылады. Экономиканың дамуы
құрылымдық өзгерістер тудырып отырады: жаңа ... жаңа ... ... ... нарығында сұраныс құрылымында өзгерістер орын алып
отырады. Осының нәтижесінде жұмысшы ... ... ... ... өзерістер пайда болады, бұл – жұмысшы күшінің
тұрақты ... ... және ... ... ... ... ... бір секторларынан құрылымдық өзгерістердің нәтижесінде,
жұмыстан айырылған жұмыскерлер, басқа салалардағы бар бос ... ... ... ... құрылымдық жұмыссыздық орын ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздыққа әдетте төмен квалификациялы немесе
ескірген мамандығы бар жұмыскерлер ... және ол ... ... қалған аудандардың халықтарын қамтиды.
Маусымдық жұмыссыздық өндірістің ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы,
құрылыс. Бұларда жыл бойында еңбекке сұраныс елеулі өзгеріп тұрады.
Циклдік жұмыссыздық. Бұның ... ... ... ... жетімсіздігімен байланысты, өнімнің шығарылуымен және жұмыспен
қамтудың көлемдерінің циклдік ауытқулары құрайды. ... ... ... ... ... ... ... ұлттық өнімнің азаюымен
және жұмысшы күшінің бір бөлшегінің жұмыстан босауымен байланысты ... ... ... және ... ... ... ... жағдайда,
адамның еңбекке қабілеті және ықыласы блады, бірақ еңбек нарығындағы ... ... ол ... таба ... Екінші - әр түрлі себептермен
еңбекпен айналысқысы келмейтін адамдарды ... ... ашық ... ұзақ ... және ... ... болуы мүмкін. Ұзақ мерзімдікке
циклдік және құрылымдық, ал қысқа мерзімдікке – маусымдық және фрикциондық
жұмыссыздық жатады. Құрылымдық ... бір ... ... жатады. Ол жаңа технология мен жаңа жабдықтар енгізумен
байланысты және ол ... ... ... ... тудырады.
Еркін жұмыссыздық – бұл жұмыскерлердің белгілі бір бөлшегінің еңбек
нарығынан шығуы және әр түрлі ... «өз ... ... ... ... еңбек нарығын талдап зерттегенде қайталанып келетін
жұмыссыздықтың және жұмыс табудан күдер үзіп, жұмысшы күші есебінен ... ... ... ... ... ... та болады.
Көріну сипаты жағынан жасырын жұмыссыздық түрін ажыратады. Бұған
берілген уақыт кезінде экономикалық ... ... ... ... ... бірақ олар егер де ұсынылған жұмыс ... ... ... ... қосылуға даяр.
Қазақстан жағдайында жасырын жұмыссыздық көкейкесті мәселе ... Оған ... ... бірақ еңбек қатынасын кәсіпорынмен
ресми ... ... (осы ... ... ... ... ... және мөлшерленген жүмыс уақытында (күн, апта) жартылай жұмыс
істейтін адамдар жатады. Ал халықаралық тәжірибеде бұл жәйтті ... ... деп ... орын – ... тәуелділігі.
Жұмыссыздық пен бос орындар саны арасында тәуелділік ... ... ... ... ... (Z), ал, ... жағынан, жұмыссыздық
(U), бос орындар (V) арасындағы тәуелділік бар ... ... орын – ... ... ... шығару.
Жұмыссыздық пен еңбекке артық сүраныс кері тәуелділікте болады ( I
квадрат), өйткені еңбектің ұсынысы артық ... ... ... ... бұл ... түзу ... ... (өйткені еңбекке сұраныс қай
деңгейде болса да фрикциондық жұмыссыздық ... да ... ... орын мен ... ... ... ... тәуелділік түзу сызықты
болып келеді (II квадрант).
Жұмыссыздық (U1) еңбекке артық сұранысына (Z1) сәйкес, ал ... орын (V1) ... ... ... (U2) Z2 және V2 - ге ... ... жұмыссыздық пен бос орын арасындағы тәуелділік (Беверидж қисығы)
көрсетілген: ол кері түзу сызықты емес ... ... ... жоғарыда
айтқанымыздай, фрикциондық жұмыссыздық әрқашанда болады, осы себепті ... мен ... ... 0 - ге тең болмайды.
Тұтас сұраныс өзгерісі еңбек рыногын UV ... ... ... ... ... A нүктесінен солға B ... ... ал ... A нүктесінен оңға C нүктесіне жылжиды.
Бос орын – жұмыссыздық тәуелділігі.
Егер еңбек рыногындегі ... ... ... ... ... әсер етілсе, онда UV қисығы солға UV’ қисығына
жылжиды, өйткені әр уақытта жұмыссыз ... ... ... ... ... бос ... саны да ... Ал фрикциондық және құрылымдық
жұмыссыздықты көбейтетін факторлар UV ... оңға UV’’ ... ... ... қалу ықтималдығының және қызметкер мен жұмыс орны
арасындағы сәйкестік дәрежесі жоғарылауы UV оңға, ал ... ... ... ... UV ... жылжытады.
Сұраныс тапшылығынан түсетін жұмыссыздықты циклдік, не кейнсиандық
деп атайды. Ол ... ... ... ... ... сұраныс та
жеткіліксіз болғанда пайда болады.
Осы суретте жоғарғы оң квадрантта өнім рыногы бейнеленген: Q - ... P – баға ... және S ... ... сұраныс пен өнім ұсынысын көрсетеді. Еңбек
рыногы төменгі сол ... ... ... ... қисығы кері
еңкіш түрін алған, ал ... ... ... ... ... ... Еңбек рыногы мен өнім рыногы өндіріс функциясымен байланысқан: ол
төменгі оң квадрантта ... және ол ... ... ... ... жататынын көрсетеді. Жоғарғы сол квадрантта номинальды жалақы ... ... ... бүл ... баға ... мен нақтылы жалақының
өзара қатынасынан туған W=W*/P*P.
Бәсекелесті, класикалық ... ... ... ... ... бұл Q*,P*,L* және W*/P* нүктелерін қосқан ... ... ... ... және ... толық икемді болуын талап
етеді.
Кейнсиандық жұмыссыздығы жағдайында бағаны P1 деңгейіне көтеру
нақтылы жалақыны ... ... ... ... L1 ... және жаңа ... сатылатын өнім көлемін фирма Q1 - ге көтереді.
Бірақ бағаның P1 ... ... ... өніміне деген сүранысты Q
деңгейіне түсіреді, ал осыған сәйкес ... ... ... L деңгейіне
төмендейді. Нәтижесінде жұмыссыздық пайда болады: оның саны (L*L) кесінді
шамасымен білінеді. Шекті еңбек өнімі ... L ... ... ... 0 - ге тең ... ... ... - теңдік» тұтас сызықпен
бейнеленген тікбұрышпен көрсетілген.
Жұмыссыздық мәселелері шешуде, бізге кейбір авторлардың жұмыссыздықты
басқару жолдарын ... ... оны ... ... ... ... ... ұнайды. Осыған байланысты «тепе - теңдік» жұмыссыздықты рынокпен
белгіленген емес, оны ... ... ... ... ой жатыр. Жалақы туралы
келіссөз, шын мәнінде, жұмыс алушылар жалақыны көтеруге, ал ... ... ... ... сыйымдылығына және өнім өтімділігіне қарай бағаны
өсіруге ұмтылады. Осы екі талап инфляция ... ... әсер ... екі ... бөлу ... шешуде тепе - теңдік құратын механизм
керек. Еңбек рыногындағы ... ... ... осы ... ... ... мүмкін, егер де жұмыс берушілер мен фирма талаптарын
бір - ... ... ... ... ... Мысалы, экономика
өсуінің қарқыны төмендегенде (рецессия кезінде) жалақы туралы кәсіподақ
талаптары да төмендейді. Фирма да ... ... осы ... ... сату рыногында өзін осыған сәйкес ұстайды.
Осыны ескеріп, екі жақ талабын үйлестіргенде, инфляция қарқынын
өзгертпей ... ... бір ... ... бар ... болжауға
болады. Бұл тепе - теңдік жұмыссыздық не ... ... ... ... болып келеді. Оны NAIRU (Non – Accelerating Inflation
Rate of ...... ... ... ... деп
атайды; жұмыссыздықтың бұл деңгейінде бөлу туралы екі жақ арасындағы
талаптар тепе - ... ... ... ... не ... де өз бетімен әлеуметтік өнімге қоятын
талабын жоғарылатса, онда тепе - теңдік жұмыссыздығын өсіруге әкеледі. ... бұл ... ... ... ... ... десе, онда бөлу үшін
күрес жоғары жұмыссыздыққа әкеледі. Мысалы, кәсіподақ жұмысшылар үшін
жоғары жалақы ... ... ал ... қарқынын тұрақты деңгейде сақтап
қалу үшін кәсіпкер өз ... ... ... ... ... ... ... емес, сондықтан жұмыс берушілер жауап ретінде жұмыс
күшіне деген сұранысты азайтады.
Жалақы деңгейіне көп ... әсер ... ... ... ... ... ... детерминанттары жұмыссыздық себебі ретінде қаралу керек.
Мысалы, кәсіподақтың ереуілге дайындық өжеттілігі; 1974 және 1979 ... ... ... күрт баға өсу нәтижесінде өнімділік өсімі
баяулады, ал бұл оқиға NAIRU ... әсер ... ... ... сақтап қалу үшін, жалақыны төмендету қажет болды, өйткені шығарылған
өнімнің бір бөлігі ел ішінде ... ... ... ... жалақы деңгейі ел ішінде қалыптасатынына байланысты инфляция
қарқынын, тек жоғары жұмыссыздық ... ... ... ... себептерін талдауда келісім, тиімді жалақы, ... ... зор. ... ... ... белгілі ықтималдығын
алдын ала ескеріп, жалақыны тұрақты өсірсе – бұл ұтымды іс ... ... осы ... ... кейде жалақысы жоғары жұмыс орнын іздегеннен
гөрі, қысқа мерзімді жұмыссыздықты артық көреді. ... ... ... ... табу ... ... жалақы теориясы, ұзаққа созылған
жұмыссыздық қызметкердің ұтымды шешімімен ... ... ... ... ... қызметкерлерді тәртіпке келтіреді деген қорытынды
жасауға болмайды, ... ... ... ... ... бар ... ... статистикалық мәліметтерге сүйенсек, жұмыссыздық пен
инфляция қарқыны арасындағы арақатынас өзгеруде. Уақыт өткен сайын инфляция
қарқыны мен ... ... бір ...... - ... болады. Бірақ қаншалықты сапалы түрде инфляцияны ... ... ... бір ... айту қиын.
Жұмыссыздық тудыратын мәселелер.
Қандай қоғам болмасын, ... ... ... ... ... ... ... Қоғамның экономикалық шығындары
өндірілмеген тауар мен қызметтердің ... ... ... ... азаюымен, жұмыссыздық бойынша төленетін жәрдемақының өсуімен,
мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... қаражаттармен өлшенеді.
Жұмыссыздық әлеуметік – негативтік процестерді күшейтеді, ... ... ... ... ... ... Бренер
1970 жылы АҚШ - тың ... ... ... ... ... ... ... аударған. 30 жыл бойы жұмыссыздық 1% - ке өсіп отырса, онда
ол «әлеуметтік ... ... ... ... жалпы өнімді 2% -
ке, өзін - өзі өлтіру ... 4,1% - ке, кісі ... ... 5,7% - ... сотталғандардың санын 4% - ке, психикалық ауру ... ... 4%
- ке ... ... әлеуметтік экономикалық мәселелердің ең ауырына
жатады және ол қоғам өмірі мен ... ... ... ... ... қауіп тудырады.
Егер жұмыссыздықтың нақты дәрежесі жұмыссыздықтың табиғи ... ... ... ... ... өнімнің белгілі бір бөлігінен ... ... ... өнім мен ... ... ... ... экономист) заңы арқылы есетеледі:
(Qnз-Qф)/Qф=aх(Uф-Unз)
бұнда Qnз - толық жұмыспен қамтылған жағдайдағы өнімді шығару дәрежесі;
Qф – ақиқа шыққан ...... ... ...... жұмыспен қамтылған ... ... ... ... ...... (эмпирикалық) арқылы есептелген коэффициент,а=2,5.
Оукен заңы бойынша, нақты жұмыссыздық ... оның ... 1% ... ... ... ... ұлттық өнімнен нақты жалпы
ұлттық өнімнің 2,5% - ке төмен болуына әкеледі.
Халықты жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... категориялардың бірі –
нарық екені белгілі. Нарық әртүрлі болып келетіні мәлім және ... ... тән ... бар. ... ... теориялық
негіздеріне тоқталмас бұрын нарықтың өзінің мәнін ... ... жөн. ... ... ... не? ... дегеніміз тауар мен қызметті сатушылар мен
сатып алушылар ... ... ... ... қалыптасу
процесінде айырбас объектісіне нарықтық баға белгіленіп, оның ... ... ... ... ... ... ... формасы.
Ал енді нарықтың негізгі түрлерінің бірі еңбек нарығының ... ... ... Еңбек нарығының теориялық негіздерінің тарихына
тоқталатын болсақ, оның іргетасының қалануына классикалық ... ... үлес ... ... XIX және XX ... ... ... теориясы
А.Маршалл, Д.Кейнс, П.Самуэльсон, К.Маркс сияқты т.б. ... ... ... ... ... ... және ... көлемді түрде еңбек
нарығының теориялық іргетасын қалаған классикалық мектеп ... ... ... ... ... ... ... Адам Смит
алынары сөзсіз. Адам Смиттің еңбек нарығының теориялық негіздерін ... ... оның ... материалдық, қаржылық және адамзат ресурстарын
оптимал түрде пайдалану шарты ... ... ... ... тезисіне
негізделді. Ол ел экономикасындағы ... ... ... ... ... ... орташа ставкасының мөлшерімен анықталатынын
дәлелдеді.
Давид Рикардо (1772 – 1823) ... ... ... ... ... ... дәлелдеді.
Қазіріг еңбек нарығы жалдау және еңбек ұсынысымен байланысты қоғамдық
қатынастар ... ... ... ... ... ... қатынастарға
қатысушы жақтар немесе нарық субъектілері; ... ... ... ... ... ... конъюнктурасы; халықты
жұмыспен қамту қызметі; еңбек нарығы инфрақұрылымы; өндірістен босатылған,
жаңа орынға ... ... ... әлеуметтік төлемдер мен
кепілдіктер жүйесі; жұмыспен қамтуда қамтамасыз етудің ... ... ... ... тұрады.
Енді еңбек нарығының негізгі элементтерінің бірі ретінде жұмыспен
қамтудың теориялық негіздерін қарастырып көрейік. ... ...... ... кірісу мөлшерін, жұмысшы мен оның жеке мұқтаждықтарының
қанағаттандырылу дәрежесін, ақы төленетін жұмыс орындарындағы ... ... ... ... ... ... ... қатынастар
жиынтығы.
Жұмыспен қамтудың алғашқы теорияларының бірі ... ... ... ... ... ... жүйе адамзат ресурстарын қоса
алғанда, барлық ресурстарды толық пайдалануды, яғни экономикадағы халықты
жұмыспен ... және ... ... етеді деген қағиданы ұстанады.
Сонымен қатар осы теорияның негізін қалаушылар ... ... ... ... ... орташа ставкасына тәуелді болатындығын айтты.
Маршалл жұмыскерлердің білім деңгейін арттыру, білікті жұмыскерлерге
нарықты ... ... оның ... күші нарығында жұмыспен қамтуды
арттыратынын айтты.
Ұзаққа созылған дағдарыс классикалық экономикалық теория тұжырымын
жоққо ... Ол ... ... бастаған ұзақ жылға созылған
депрессия жағдайында жұмыспен қамтуда реттеу теориясында жаңа ... ... ... ... ... Д.Кейнстің «Жұмыспен қамту,
процент және ақшаның ... ... ... ... ... ... ... «кейнстік экономикалық теория» деген атқа ие ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтумен қамтамасыз
ететін өзіндігінен әрекет ететін механизм жоқ. Сондай – ақ, ол баға ... ... ... – ақ, ... ... қамтуды қолдай алатын,
нарықтық реттеу тетіктері ретіндегі процент ставкаларының ... ... ... ... ... ... шығарды. Кейнстің пікірінше,
жұмыспен қамту деңгейі тұтынуға кететін шығындар мен капиталдық ... ... ... ... анықталады. Оның іліміне сай
айналымдағы ақша санын ұлғайту өндірісті кеңейтуді және ... ... ... ... – ақ, ... жұмыспен қамтылуын өсіруге
және әскери шығындарды көбейтуге мүмкіндік береді.
Сонымен, жұмыспен ... ... ... жасаған экономикалық теория
нарықтық экономикада толық жұмыспен қамтуға ... ... ... өзін - өзі реттейтін механизмнің болмауы, тауардың сұранысы мен
ұсынысының тепе – теңдігіне инфляция мен ... ... ... деңгейінде де қол жеткізу, мемлекет жұмыспен қамтуды қолдау, процент
нормасын реттеуге ықпалын күшейту мақсатында экономикаға қажет инвестицияны
жұмсау, жиынтық ... оның ... ... ... сұранысты ынталандыру
арқылы белсенді макроэкономикалық саясат өткізу сынды қағидаларға сүйенеді.
Жұмыспен қамту теориясының келесі бір түрі неоклассикалық ... ...... ... ... ... М.Фридман қалады.
Ол баға салыстырмалы түрде ... ... ғана ... ... ... қол жеткізуге болатындығын айтты. Сондай – ақ, М.Фридмен:
«Инфляция емес, ... ... ғана ... ... мен ... ... компромисс жоқ, нақты факторларға сәйкес ... ... ... болады... Жұмыссыздықты жеделдетілген инфляция
көмегімен сол деңгейден төмен не жеделдетілген дефляция көмегімен ... ... ... ... мен жұмыссыздық арасында тұрақты компромисс
жоқ, тек ... ... ... ... ... ... қарқыны
жұмыссыздықты азайтуы мүмкін, ал жоғарға қарқыны өсірмейді...Инфляциямен
күресудің бір ғана жолы бар, ол – ақша ... өсу ... ... -
деген тұжырым айтты.
Олай болса, жұмыссыздық табиғи ... ... ... ұзақ ... тепе – ... қол жеткізуге болады. Ал бұл жұмыспен қамтудың
негізгі тұжырымы болып ... ... ... ... ... ... ... нарығындағы жұмыс күшінің сұранысы мен ұсынысының тепе – ... ... ... ... ұзақ ... ... кез – келген
әрекет нәтижесіз болады, ал қысқа мерзімде инфляцияны өсіреді. Ондай ... ... ... ... ... ... ... деңгейі
табиғи деңгеймен теңескен кезде мемлекет еңбек нарығына араласпауға тиіс.
Жұмыспен қамту теориясының қалыптасуына аса зор үлес ... бірі – ... ... іліміндегі маркстік теория
қосымша құн теориясы, капиталдың органикалық құрылымының өсім теориясы және
халық туралы заң ... ... ... ... ... қағида – капитал құрылысы және жинақталу барысында ... ... ... ... айнымалы капиталға қатынасын ол капиталдың
органикалық құырылысы деп атаған. Мұнда құрылыс өзгеріссіз қалатын болса,
еңбекке деген сұраныс ... ... ... ... Олай ... және ... ... өсімімен қатар жалақы да өсуі мүмкін. Бірақ
нарықтық капиталистік шаруашылық өсіміне қарай ... ... ... Ең ... бұл өсім ... құн ықпалына негізделеді. Артық
қосылған құн ... ... ... ... кәсіпкерлер кәсіпорындағы
тауарлардың жеке құны қоғамдық құннан төмен ... ... Ал ол ... ... ... ... ... жетілдіру және ұлғайту қажет.
Нәтижесінде айнымалы капитал үлесі азаяды, ... ... ... ... ... ... ... саны барлық капитал
мен барлық қоғамдық өндірістің өсімімен салыстырғанда, баяу ұлғаяды. Осыған
байланысты ... ... ... ... тән ... заңын
қалыптастырады, ол мынадай: ... ... ... ... ... ... ... өндіред, ал оны салыстырмалы түрде артық халыққы
айналдырады». Бұл артық халық капиталистік өндірісті дамытуда, оны ... ... ... ... ... аса ... болып табылады.
Сонымен қарастырылған теориялық сұрақтар еңбек ... мен ... ... ... ... ... – ақ, аймақтық деңгейде еңбек
нарығындағы жағдайды жақсартудың негізгі бағыттарын ... ... ... ... жоғары болуы экономикалық
шығынға, әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың әлеуметтік салдары өте ауыр ... ... ... ... ең мұқтаж жұмыссыздарға материалдық
жәрдем көрсетуге бағытталған. Болашақта, елдің экономикалық ... ... ... мен ... ақша ... ... күшейту
қажет, сақтандыру және оған жатпайтын ... ... ... ... - бірте әлеуметтік сақтандыру қаржысын жарнама төлемеген адамдарға
бермеу қажет, әлеуметтік сақтандыруды әлеуметтік көмек көрсету ... ... ... ... ... үшін белсенді саясат ... ... ... ... ... ... Тек бюжеттен қаржы бөлінген
жағдайда, әдетте жауапкершілік шекарасы бұзылады да, жұмыссыздыққа қарсы
қолданған шаралар өздерінің ... - ... ... ... ... ұмытпау керек. Сонымен ... ... ... қаржының жұмсалуына мониторинг үйымдастыру қажет.
Менің ойымша, жұмыссыздарды әлеметтік қорғау және қолдау мемлекеттің
әлеуметтік ... ... орын ... ... ... ... саясаты әртүрлі нысанда жүзеге
асырылады. Соның ішіндегі аса маңызды бағыты қоғамдық өндірісте мемлекеттік
бюджет есебінен қосымша жұмыс ... ашу, ... ... ... және ... даярлауды ұйымдастыру болып табылады. Сонымен ... ... өзін - өзі ... ... ... жасайды. Осы
саясаттың аса маңызды ... бірі ... және орта ... ... Сондай – ақ, кооперативтерді, акционерлік кәсіпорындарды, жеке
кәіпкерлікті, шаруа қожалықтарының ... ... ... Осы ... ... ... негізгі міндеті тиісті құқықтық база құруды,
кәсіпкерлерге салық жағынан жеңілдік жасауды, несие жағынан да жеңілдіктер
беруді көздейді.
Қорыта ... ... ... ... ... ... және де
осы мәселені шешуде мемлекеттің ролі ерекше.
әль-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университет
Экономика және бизнес факультеті
Пайдаланылған ... ... жаңа және ... ... ... ... Алматы,
2005.
2. «Еңбек рыногы экономикасы» С.К.Жұмамбаев. Алматы, 2003.
3. «Эконом теория» С.Әкімбеков, А.С.Баймұхаметова, ... ... ... №5 (57) ... ... теория бойынша практикалық оқу құралы» Е.Б.Жатқанбаев.
Алматы, 2006.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығы жұмыссыздық27 бет
Еңбек нарығы және жұмыссыздық18 бет
Жалақы және жұмыссыздық түсінігі. Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығын талдау29 бет
Еңбек биржасы және халықты жұмыспен қамту37 бет
Еңбек нарығы және еңбекақыны талдау, олардың есебін жоғарғы сатыға көтеру жолдары 25 бет
Еңбек нарығы және жұмыстың негізгі түсініктері33 бет
Еңбек нарығы және халықты жұмыспен қамту24 бет
Еңбек нарығы мен халықты жұмыспен қамтамасыз ету32 бет
Жамбыл облысындағы халықты жұмыспен қамтамасыз ету81 бет
Жұмыссыздықтың экономикалық және әлеуметтік зардаптары28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь