Еңбек нарығы және жұмыссыздық туралы


1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім.
• Еңбек нарығы. Еңбек рыногының мәні және құрылымы.
• Жұмыссыздықтың көрсеткіштері.
• Жұмыссыздықтың түрлері.
• Бос орын . жұмыссыздық тәуелділігі.
• Жұмыссызыдық тудыратын мәселелер.
• Халықты жұмыспен қамтудың мәселелері.
3. Қорытынды.
4. Пайдаланылған әдебиеттер.
Кеңес заманында жұмыссыздық мәселесі туралы қайта құру кезеңінде шын әңгіме бола бастады. 1990 жылы жұмыспен қамтамасыз ету туралы заң қабылданды. Ал бүның алдында жұмыссыз мәселесі тек теоретикалық тұрғыдан, батыс елдер тәжірибесіне сілтеп, негативтік түрде қарастырылды. Шынында, жұмыссыздық жеке адам және қоғам үшін көптеген әлеуметтік - экономикалық мәселелерді алып келеді. Жеке адам үшін ол өндірістен кету деген сөз, қызметкер еңбек табысы көзінен айырылып, көтеріңкі психикалық жүк көтереді. Қоғам үшін ол жоғары салық шығынында ұшыратады, адам капиталы жойылады, қоғамның әлеуметтік жіктелуі күшейеді, жастарға байланысты мәселелер асқынады және т.б. Бос уақыт пайдасы жұмыссызбен келетін кемшіліктерді басып кетуі шүбәлі болып келеді. Сонымен қатар бұл құбылыстың кемшіліктерін біржақты атай берген дұрыс емес. Нарықтық экономикаға жұмыссыздықтың табиғи деңгейі тән, жұмыс күшінің белгілі резерві әрқашан да болып тұрады. Табиғи жұмыссыздықтың болуы нарықты экономиканың нормальді қызметіне қажеттілігі бар деуге болады.
Жұмыссыздық мәселелері көптен бері зерттеуде, бірақ жұмыссыз қатарына кімді жатқызу керек, жұмыссыздық көрсеткіштері, жұмыссыздық деңгейіне әсер ететін факторлар және т.б. сұрақтар осы уақытқа дейін талқыланып жатыр. Қазақстан жағдайында бұл мәселелер шиеленісе түсті, өйткені экономикалық дағдарыс және әлеуметтік еңбек қатынастары күрт өзгеруіне байланысты адам қылықтарына елеулі өзгешеліктер енді.
Қазақстан заңдарында кімді жұмыссыз қатарына жатқызу керек екені жазылған. Статистикалық жинақтарда да бұл түсінікке анықтама берілген. Соларға қарамастан, жұмыспен қамту және жұмыссыздықтың шын күйін бағалау өте қиын. Мысалы, көптеген адамдар жұмыссыз қатарына жатқызатын барлық критерийлерге сәйкес келеді, бірақ объективті және субъективті себеппен жұмыспен қамту жөніндегі қызмет орындарында тіркелмеді. Оған себеп – осы қызмет орындарының жұмысқа орналастыратын мүмкіншілігіне сенбеу, алыс жерде тұруы, азаматтардың өз құқыларын білмеуі және т.с.с. Екінші жағынан, халықтың жұмыспен қамтылуын көрсететін сандар әртүрлі себеппен бұрмаланады: олар демалыста болуы мүмкін, ауырып жұмысқа көпке дейін шықпайды, кәсіпорын әкімшілігінің ынтасымен өндіріс біраз уақыт тұрып қалады және т.с.с. Қызметкерлер жұмыс істеушілер қатарында есептелінеді, ал шынында жұмыссыз болып келеді. Біздің байқауымызша, бұндай адамдар өзін-өзі және жақын адамдарын белгілі кәсіпорынға жататындығымен жұбатады. Бүл құбылысты жұмыстан босамаған қызметкерлер жұмыссыздығы деп атауға болады. Ең соңында, жұмыссыздық деңгейін есептерде біраз адамдардың көлеңкелі секторда істейтіндігі ескерілмейтінін айта кеткен жөн.
Жұмыссыз туралы көптеген анықтамаларды жинақтап қорытсақ, оған келесідей анықтама беруге болады: жұмыссыз – ол қазіргі жалақы мен еңбек жағдайында жұмысы жоқ, бірақ жұмыс істей алады және жұмыс іздеп жүрген адам. Ал жұмыссыздықты – экономикалық белсенді халықтың бір бөлігін жұмыссыздар құрайтын экономикадағы құбылыс деп білеміз. Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) анықтамасы бойынша жұмыссыз деп табыс әкелетін жұмысы жоқ, жұмыс істеуге дайын және соңғы төрт ай ішінде жұмысты әр жолмен іздеген адам табылады.
1. «Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы» Қ.С.Қаражан. Алматы, 2005.
2. «Еңбек рыногы экономикасы» С.К.Жұмамбаев. Алматы, 2003.
3. «Эконом теория» С.Әкімбеков, А.С.Баймұхаметова, У.А.Жанайдаров. Астана, 2002.
4. «Вестник» №5 (57) 2006.
5. «Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы» Е.Б.Жатқанбаев. Алматы, 2006.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар:

1. Кіріспе.
2. Негізгі бөлім.
• Еңбек нарығы. Еңбек рыногының мәні және құрылымы.
• Жұмыссыздықтың көрсеткіштері.
• Жұмыссыздықтың түрлері.
• Бос орын – жұмыссыздық тәуелділігі.
• Жұмыссызыдық тудыратын мәселелер.
• Халықты жұмыспен қамтудың мәселелері.
3. Қорытынды.
4. Пайдаланылған әдебиеттер.

Кіріспе
Кеңес заманында жұмыссыздық мәселесі туралы қайта құру кезеңінде шын
әңгіме бола бастады. 1990 жылы жұмыспен қамтамасыз ету туралы заң
қабылданды. Ал бүның алдында жұмыссыз мәселесі тек теоретикалық тұрғыдан,
батыс елдер тәжірибесіне сілтеп, негативтік түрде қарастырылды. Шынында,
жұмыссыздық жеке адам және қоғам үшін көптеген әлеуметтік - экономикалық
мәселелерді алып келеді. Жеке адам үшін ол өндірістен кету деген сөз,
қызметкер еңбек табысы көзінен айырылып, көтеріңкі психикалық жүк көтереді.
Қоғам үшін ол жоғары салық шығынында ұшыратады, адам капиталы жойылады,
қоғамның әлеуметтік жіктелуі күшейеді, жастарға байланысты мәселелер
асқынады және т.б. Бос уақыт пайдасы жұмыссызбен келетін кемшіліктерді
басып кетуі шүбәлі болып келеді. Сонымен қатар бұл құбылыстың кемшіліктерін
біржақты атай берген дұрыс емес. Нарықтық экономикаға жұмыссыздықтың табиғи
деңгейі тән, жұмыс күшінің белгілі резерві әрқашан да болып тұрады. Табиғи
жұмыссыздықтың болуы нарықты экономиканың нормальді қызметіне қажеттілігі
бар деуге болады.
Жұмыссыздық мәселелері көптен бері зерттеуде, бірақ жұмыссыз қатарына
кімді жатқызу керек, жұмыссыздық көрсеткіштері, жұмыссыздық деңгейіне әсер
ететін факторлар және т.б. сұрақтар осы уақытқа дейін талқыланып жатыр.
Қазақстан жағдайында бұл мәселелер шиеленісе түсті, өйткені экономикалық
дағдарыс және әлеуметтік еңбек қатынастары күрт өзгеруіне байланысты адам
қылықтарына елеулі өзгешеліктер енді.
Қазақстан заңдарында кімді жұмыссыз қатарына жатқызу керек екені
жазылған. Статистикалық жинақтарда да бұл түсінікке анықтама берілген.
Соларға қарамастан, жұмыспен қамту және жұмыссыздықтың шын күйін бағалау
өте қиын. Мысалы, көптеген адамдар жұмыссыз қатарына жатқызатын барлық
критерийлерге сәйкес келеді, бірақ объективті және субъективті себеппен
жұмыспен қамту жөніндегі қызмет орындарында тіркелмеді. Оған себеп – осы
қызмет орындарының жұмысқа орналастыратын мүмкіншілігіне сенбеу, алыс жерде
тұруы, азаматтардың өз құқыларын білмеуі және т.с.с. Екінші жағынан,
халықтың жұмыспен қамтылуын көрсететін сандар әртүрлі себеппен бұрмаланады:
олар демалыста болуы мүмкін, ауырып жұмысқа көпке дейін шықпайды, кәсіпорын
әкімшілігінің ынтасымен өндіріс біраз уақыт тұрып қалады және т.с.с.
Қызметкерлер жұмыс істеушілер қатарында есептелінеді, ал шынында жұмыссыз
болып келеді. Біздің байқауымызша, бұндай адамдар өзін-өзі және жақын
адамдарын белгілі кәсіпорынға жататындығымен жұбатады. Бүл құбылысты
жұмыстан босамаған қызметкерлер жұмыссыздығы деп атауға болады. Ең
соңында, жұмыссыздық деңгейін есептерде біраз адамдардың көлеңкелі секторда
істейтіндігі ескерілмейтінін айта кеткен жөн.
Жұмыссыз туралы көптеген анықтамаларды жинақтап қорытсақ, оған
келесідей анықтама беруге болады: жұмыссыз – ол қазіргі жалақы мен еңбек
жағдайында жұмысы жоқ, бірақ жұмыс істей алады және жұмыс іздеп жүрген
адам. Ал жұмыссыздықты – экономикалық белсенді халықтың бір бөлігін
жұмыссыздар құрайтын экономикадағы құбылыс деп білеміз. Халықаралық еңбек
ұйымының (ХЕҰ) анықтамасы бойынша жұмыссыз деп табыс әкелетін жұмысы жоқ,
жұмыс істеуге дайын және соңғы төрт ай ішінде жұмысты әр жолмен іздеген
адам табылады.

Еңбек рыногы. Еңбек рыногының мәні және құрылымы.

Еңбек рыногы – бұл тауар болып табылатын еңбек ресурстарының рыногы,
олардың тепе – теңдік бағасы мен саны сұраныс пен ұсыныстың бір – біріне
әсер етумен анықталады. Кәсіпкерлер мен еңбекке қабілетті адамдар рынок
агенттері, олар еңбек рыногында өзара қатынаста болады. Сондықтан еңбек
рыногы сұраныс пен ұсыныс механизмі арқылы экономикалық агенттердің
арасындағы бәсекелестіктің нәтижесінде жұмыспен қамтудың белгілі көлемі
және еңбек төлемі дәрежесі орнайтын экономикалық орта немесе болмыс болып
табылады.
Еңбек рыногы басты үш қызмет атқарады: 1) әлеуметтік қызметте
адамдардың табыстары мен жақсы тұрмыс жағдайының әдеттегідей дәрежесі мен
жұмыскерлердің өндірістік қабілетін тиісті дәрежеде ұдайы өндіруді
қамтамасыз ету; 2) экономикалық қызметте еңбекке рационалды тарту, оны
бөлу, реттеу және пайдалану; 3) ынталандыру қызметі бәсекеге қабілеттің
күшеюіне, тиімділігі жоғары еңбекке ынтаның өсуіне, біліктіліктің
жоғарылауына, мамандықты ауыстыруға мүмкіндік тудырады.
Жетілген бәсекелік рынокта жекелеген жұмыс берушілер, жекелеген
жұмысшылар жалпы рыноктық жағдайға әсер ете алмайды. Жалақының тепе –
теңдік қойылымдары жекелеген фирмалардың немесе жұмыскер топтарының
әрекеттеріне тәуелді болмайды, олар жалпы конъюнктурамен, яғни рыноктық
процестің барлық мүшелерінің жалпы өзара әсерлесуімен белгіленеді.
Бәсекелік еңбек рыногында жұмыс күшіне сұраныс жалақы көлеміне кері
тәуелділікте болады. Жалақы өскенде, басқа жағдайлар тұрақты болғанда,
кәсіпкер теңдікті сақтау үшін еңбекке сұранысты азайтуы тиіс, ал жалақы
төмендегенде еңбекке сұраныс та артады. Жалақы мөлшері мен жұмысшы күшіне
сұраныс арасындағы функционалдық тәуелділік еңбекке сұраныстың төмендегі
графиктегі қисық сызығынан көрінеді.

Жұмыссыздық көрсеткіштері.

Жұмыссыздық – еңбек нарығының бөлінбес элементі болып табылады.
Жұмысшы күші бар ересек адамдар еңбек нарығына қатынасуына байланысты
бірнеше негізгі категорияларға бөлінеді.
АҚШ - да, орта есеппен, қысқа мерзімді жұмыссыздықтың уақыты бес
аптадан аспайды, ал ұзақ мерзімді – алты айдан артық болады.
Батыс экономисттерінің көбі нарық жағдайында жұмыссыздықтың белгілі
дәрежесінің болуын заңды және қажет деп мойындайды. Дж.Кейнс амалсыз
жұмыссыздықтың түсінігін жиынтық сүраныстың бейімділігінің етімсіздігінен
екенінен тудырады. Оның түсінуі бойынша, толық жұмыспен қамтылу, тиімді
сұраныстың қосымша кеңеюіне байланысты жұмысшылардың санының өзгермеген
жағдайы болып табылады. Тиімді сұраныстың әрі қарай өсімі тек таза
инфляциялық өсім болады. Осы жағдайда амалсыз жұмыссыздық нөлге тең.
Экономисттердің барлығы жұмыссыздықты еңбек нарығы икемділігінің
қажетті көрсеткіші деп санайды. Осы жағдайларда жұмыссыздықтың табиғи
дәрежесі туралы айтуға болады. Осы көрсеткішті сипаттау үшін шапшаңдамаған
инфляция кезіндегі жұмыссыздықтың нормасы деген түсінік қолданылады. Бұл
көрсеткіш сан жағынан АҚШ - да 5,5 - 6,5% - ке тең. Толық жұмыспен
қамтылған жағдайдағы жұмыссыздықтың нормасы деп, бар болған
институционалдық құрылымда қол жететін және шапшаңдаған инфляцияға
апармайтын жұмыссыздықтың ең төменгі формасын айтады. Жапонияда бір процент
шеңберіндегі жұмыссыздықтың нормасы жағдайындағы жұмыспен қамтудың болмысы
жұмыспен толық қамтылған болмыс деп есептеледі.
Жұмыссыздық деңгейін (u) жұмысссыздар санын (U) бүкіл экономикалық
белсенді халық санына (L) бөлу арқылы табады және пайызбен көрсетіледі:
бұл жерде: E – жұмыс істеушілер саны.
Ол Халықаралық еңбек ұйымының әдісі бойынша және әр мемлекеттің
арнайы заң нормаларымен есептелінеді. Халықаралық еңбек ұйымының әдісі
бойынша, мемлекеттің жұмыспен қамту органдарынан басқа қызмет орындары
мезгіл - мезгіл халықтық сұрақтану жүргізеді. Қазақстанда жұмыссыздық
деңгейін есептеумен Статистика бойынша агентство шұғылданады. Статистикалық
мәліметтерде соңғы кезде екі көрсеткіш есептелініп жүр: жұмыссыздықтың
ресми және жалпы деңгейі.

Қазақстандағы жұмыссыздық, %

1994 1995 1998 2000 2001
Ресми жұмыссыздық деңгейі 1,1 2,1 3,7 3,7 2,9
(жылдың аяғында, пайызбен)
Жалпы жұмыссыздық деңгейі, пайызбен 7,5 11,0 13,1 12,8 10,4

Жұмыссыздық масштабын азайту мақсаты ретінде жұмыссыздық ретінде
жұмыссыздықтың табиғи деңгейіне жету көзделінеді. Өйткені жұмыссыздықты
мүлдем жою мүмкін емес және ондай мақсатты қойып керегі де жоқ. Фрикциондық
пен құрылымдық жұмыссыздықтар түрлері экономикаға табиғи тән элементтер
болып танылады, сондықтан олардың деңгейлерінің қосындысы жұмыссыздықтың
табиғи деңгейіне тең болады. Осы деңгейге жеткенде еңбек рыногы тепе -
теңдік жағдайда болады: жұмыс орын саны жұмыссыздар санына шамамен бірдей
болады. Бірақ еңбек рыногының бұл жағдайында кәсіптік - біліктілік жағынан
бос жұмыс орны мен онда жұмыс істегісі келетін адамдар арасында толық
сәйкестік бар деуге болмайды, бірақ сан жағынан ұсыныс пен сұраныс бірдей
болуы мүмкін. Жұмыссыздық нарықы қатынастардан туады, сондықтан ол
экономикадағы өзгеріспен тығыз байланысты. Американдық экономист А.Оукеннің
есептеуі бойынша, егер ұлттық ішкі өнім (ҰІӨ) 2,7% - ке өссе, жұмыссыздық
деңгейі өзгермейді; ал Ұлттық ішкі өнім қосымша тағы 2% - ке өсуі
жұмыссыздық деңгейін бір пайызға азайтады және, керісінше, Ұлттық ішкі
өнімнің қосымша қысқаруы жұмыссыздық деңгейін көтереді.
Келесі көрсеткіш – жұмыссыздық ұзақтығы: жұмыссыздың жұмыс іздеу уақыт
мерзімін көрсетеді.
Қазақстанда жұмыссыздық ұзақтығы бойынша жұмыссыздардың бөлінуі (жыл
аяғында), пайыз есебімен.

1996 1998 2001
Жұмыссыздар Жұмыссыздар Жұмыссыздар
Бар-лыоның ішінде Бар-лыоның ішінде Бар-лыоның
ғы ғы ғы

әйел жастар әйел жастар әйел Жұмыссыздар саны,
барлығы 100 100 100 100 100 100 100 100 оның ішінде:
жұмыссыздық ұзақтығы 1 айға дейін 11,7 11,7
11,5 12,7 12,2 13,2 2,2 2,0 1 айдан 3 айға дейін 22,6 22,6 23,5
22,4 22,5 24,3 7,5 6,4 3 айдан 6 айға дейін 26,8 27,3 27,5 25,9
26,1 26,4 5,1 4,6 6 айдан 12 айға дейін 29,9 27,0 25,8 25,2
24,3 24,3 7,0 6,2 1 жыл және одан ұзақ 12,0 11,4 11,7 13,8 14,8
11,8 57,8 61,4 Жұмыссыздықтың орташа
ұзақтығы 5,9 5,9 5,8 6,0 6,1 5,7
Осы кестеден келесіні көруге болады: әйелдер, жастар және ауыл
тұрғындары әлеуметтік әлсіз топтары болып келеді. Абыржытатын жағдай – ол
бір жылдан астам жұмыссыз жүрген адамдар үлесінің өсуі. Ұзақты жұмыссыздық
адамның кәсіби және әлеуметтік азуына әкеледі.

Жұмыссыздықтың түрлері.
Жұмыссыздықты әр автор өзінің жүргізетін зерттеулері тұрғысынан
жіктейді. Көп жіктеудің бір түрін келтірейік. Ол жұмыссыздықтың амалсыз
және еркін түрін ажыратады. Амалсыз жұмыссыздықта адам берілген жалақы
деңгейінде жұмыс істегісі және ол қолынан келеді, бірақ оған жұмыс
табылмайды.
Еркін жұмыссыздықта (кейде күту жұмыссыздығы деп аталынады) адам жұмыс
таба алар еді, бірақ жұмыс істемегенді қалап, айлығы, ұсынылған жалақыдан
жоғары жұмыс орнын іздеуді жалғастырады.
Жұмыссыздықты тудыратын экономикалық себеп бойынша жұмыссыздықты төрт
түрге бөлуге болады:
• Фрикциондық жұмыссыздық қызметкер бір жұмыс орнынан екіншісіне
ауысқанда болады;
• Құрылымдық жұмыссыздық экономика құрылымында ұзақ уақыт бойы
өзгерістер болуынан туады: нәтижесінде қызметкер мен жұмыс орын
арасында біліктілік деңгейі және маман түрі бойынша сәйкестіксіз
пайда болады;
• Циклдік не сұраныс тапшы жұмыссыздық түрі тұтас сұраныс
жеткіліксіз жағдайында туады;
• Маусымдық жұмыссыздық кейбір салаларда экономикалық
белсенділігінің жыл бойында теңселуімен байланысты болады.
М.Фридмен бойынша, жұмыссыздықтың табиғи дәрежесі, жұмысшы күшін
пайдаланудың экономикалық мақсатқа сәйкестігін көрсетеді. Экономикалық
әдебиетте жұмыссыздықты мына типтерге бөледі: фрикциондық, құрылымдық,
маусымдық, циклдық, технологиялық.
Фрикциондық жұмыссыздық. Еңбек нарығында жұмыссыздықтың қашан
болмасын, адамдардың бір жерден екіншіге жылжуымен және бір кәсіпорнынан
басқаға жылжуымен байланысты, белгілі бір дәрежесі болады.
Жұмыскерлер өздеріне ұнайтын жұмыс орнын, ал жалдаушылар белгілі
квалификациясы бар жұмысшы күшін табу үшін уақыт керек. Осы жұмыс іздейтін
уақыт фрикциондық жұмыссыздықтың негізін құрайды. Фрикциондық жұмыссыздық
мына жағдаймен байланысты: бар вакансия туралы толық информация болмағанда
немесе осы информация тым қымбат болғанда, жұмыскерлер мен бос жұмыс
орындарының арасында қашан болмасын белгілі сәйкессіздік болады. Осы
жұмыссыздықтың дәрежесі жаңа жұмыс іздеуге кеткен уақыттың жалпы
шығындарымен белгіленеді ( бір айдан үш айға дейін).
Құрылымдық жұмыссыздық. Экономикадағы құрылымдық өзгерістердің
нәтижесінде бос жұмыс орындары мен жұмыссыздардың арасындағы
профессионалдық – квалификациялық және территориялық сәйкессіздік
құрылымдық жұмыссыздықтың басты себебі болып табылады. Экономиканың дамуы
құрылымдық өзгерістер тудырып отырады: жаңа технологиялар, жаңа тауарлар
пайда болады. Капиталдар нарығында сұраныс құрылымында өзгерістер орын алып
отырады. Осының нәтижесінде жұмысшы күшінің профессионалдық –
квалификациялық құрылымында өзерістер пайда болады, бұл – жұмысшы күшінің
тұрақты түрде территориялық және салалық қайта бөлінуін талап етеді.
Экономиканың бір секторларынан құрылымдық өзгерістердің нәтижесінде,
жұмыстан айырылған жұмыскерлер, басқа салалардағы бар бос жұмыс орындарына
орналаса алмаған жағдайда, құрылымдық жұмыссыздық орын алады.
Фрикциондықпен салыстырғанда, құрылымдық жұмыссыздықтың мезгілі ұзақ
болады. Құрылымдық жұмыссыздыққа әдетте төмен квалификациялы немесе
ескірген мамандығы бар жұмыскерлер жатады және ол экономикалық жағынан
артта қалған аудандардың халықтарын қамтиды.
Маусымдық жұмыссыздық өндірістің кейбір салаларындағы өндіріс
көлемінің маусымдық ауытқуымен байланысты болады: ауыл шаруашылығы,
құрылыс. Бұларда жыл бойында еңбекке сұраныс елеулі өзгеріп тұрады.
Циклдік жұмыссыздық. Бұның негізін экономикалық құлдыраумен және
сұраныстың жетімсіздігімен байланысты, өнімнің шығарылуымен және жұмыспен
қамтудың көлемдерінің циклдік ауытқулары құрайды. Циклдік жұмыссыздық
жұмыссыздар санының көбеюіне әкелетін нақты жалпы ұлттық өнімнің азаюымен
және жұмысшы күшінің бір бөлшегінің жұмыстан босауымен байланысты болады.
Осымен қатар, нақты және жалған жұмыссыздық болады. Бірінші жағдайда,
адамның еңбекке қабілеті және ықыласы блады, бірақ еңбек нарығындағы түрлі
жағдайларға байланысты ол жұмыс таба алмайды. Екінші - әр түрлі себептермен
еңбекпен айналысқысы келмейтін адамдарды сипаттайды. Жұмыссыздық ашық және
жасырынды, ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді болуы мүмкін. Ұзақ мерзімдікке
циклдік және құрылымдық, ал қысқа мерзімдікке – маусымдық және фрикциондық
жұмыссыздық жатады. Құрылымдық жұмыссыздықтың бір формасына технологиялық
жұмыссыздық жатады. Ол жаңа технология мен жаңа жабдықтар енгізумен
байланысты және ол адамдарды машинамен алмастырып, жұмыссыздық тудырады.
Еркін жұмыссыздық – бұл жұмыскерлердің белгілі бір бөлшегінің еңбек
нарығынан шығуы және әр түрлі себептермен өз еркімен жұмыссыздарға
айналуы. Осыдан басқа, еңбек нарығын талдап зерттегенде қайталанып келетін
жұмыссыздықтың және жұмыс табудан күдер үзіп, жұмысшы күші есебінен шығып
кеткен адамдарды есепке алатын, тоқыраулық жұмыссыздық та болады.
Көріну сипаты жағынан жасырын жұмыссыздық түрін ажыратады. Бұған
берілген уақыт кезінде экономикалық белсенді халық санына кірмейтін адамдар
жатады, бірақ олар егер де ұсынылған жұмыс қолайлы келсе, жұмыс күші
қатарына қосылуға даяр.
Қазақстан жағдайында жасырын жұмыссыздық көкейкесті мәселе ретінде
қарастырылады. Оған жұмыс істемейтін, бірақ еңбек қатынасын кәсіпорынмен
ресми түрде үзбеген (осы себепті жүмыс істеушілер қатарында болып
есептелінеді) және мөлшерленген жүмыс уақытында (күн, апта) жартылай жұмыс
істейтін адамдар жатады. Ал халықаралық тәжірибеде бұл жәйтті толық жүмыс
істемеушілік деп атайды.

Бос орын – жұмыссыздық тәуелділігі.

Жұмыссыздық пен бос орындар саны арасында тәуелділік қисығы, бір
жағынан, еңбекке артық сұраныстың (Z), ал, екінші жағынан, жұмыссыздық
(U), бос орындар (V) арасындағы тәуелділік бар екенін көрсетеді.

Бос орын – жұмыссыздық тәуелділік қисығын шығару.

Жұмыссыздық пен еңбекке артық сүраныс кері тәуелділікте болады ( I
квадрат), өйткені еңбектің ұсынысы артық болған жағдайда жұмыссыздық өседі,
және бұл тәуелділік түзу сызықты болмайды, (өйткені еңбекке сұраныс қай
деңгейде болса да фрикциондық жұмыссыздық әрқашан да болып тұрады).
Бос орын мен еңбекке артық сұраныс арасындағы тәуелділік түзу сызықты
болып келеді (II квадрант).
Жұмыссыздық (U1) еңбекке артық сұранысына (Z1) сәйкес, ал соңғысына
бос орын (V1) сәйкес келеді; жұмыссыздық (U2) Z2 және V2 - ге сәйкес. IV
квадрантта жұмыссыздық пен бос орын арасындағы тәуелділік (Беверидж қисығы)
көрсетілген: ол кері түзу сызықты емес болып келеді, өйткені, жоғарыда
айтқанымыздай, фрикциондық жұмыссыздық әрқашанда болады, осы себепті бос
орын мен жұмыссыздық әрқашанда 0 - ге тең болмайды.
Тұтас сұраныс өзгерісі еңбек рыногын UV қисығы бойымен жылжытады:
егер сұраныс өссе, A нүктесінен солға B нүктесіне жылжиды, ал сұраныс
азайса, A нүктесінен оңға C нүктесіне жылжиды.

Бос орын – жұмыссыздық тәуелділігі.

Егер еңбек рыногындегі өзгерістер нәтижесінде құрылымдық не
фрикциондық жұмыссыздыққа әсер етілсе, онда UV қисығы солға UV’ қисығына
жылжиды, өйткені әр уақытта жұмыссыз жұмыс тапқан жағдайда жұмыссыздар саны
да, бос орындар саны да азаяды. Ал фрикциондық және құрылымдық
жұмыссыздықты көбейтетін факторлар UV қисығын оңға UV’’ қисығына жылжытады.
Жұмыстан айырылып қалу ықтималдығының және қызметкер мен жұмыс орны
арасындағы сәйкестік дәрежесі жоғарылауы UV оңға, ал қызметкердің жұмыс
іздеу белсенділігі өсуі, UV солға жылжытады.
Сұраныс тапшылығынан түсетін жұмыссыздықты циклдік, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Еңбек нарығы және жұмыссыздық
Еңбек нарығы жұмыссыздық
Еңбек туралы ұғым және еңбек нарығы
Еңбек нарығы туралы
Еңбек нарығы туралы түсінік
Еңбек нарығы және еңбек биржасы
Еңбек нарығы туралы ақпарат
Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы туралы
Еңбек нарығы және қазақстанда еңбек нарығының қалыптасуы
Еңбек нарығы және оның түрлері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь