Қазақстан Республикасының ақша – несие жүйесінің қазіргі жағдайы және оның ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1 тарау. Ақша . несие саясатының теориялық негіздері
1.1. Ақша . несие саясатының экономикалық мәні және оны
жүргізу құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5 . 10
1.2.Қазақстан Республикасының ақша . несие жүйесінің қазіргі жағдайы және оның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11 . 28
1.3. Шетел елдерінің ақша . несие саясатын жүргізудегі
тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29 . 32
2 тарау. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша . несие саясатына талдау.
2.1 Ақша.несие жүйесіндегі реттеуді жүзеге асырудағы Ұлттық Банктің негізгі қызметтері мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33 . 43
2.2.Ұлттық Банктің 2009 . 2010 жылдарға арналған ақша . несие саясатының бағыттары мен болжамдары ... ... ... ... ... ... ... ... .44 . 61
2.3 Ұлттық банктің инфляцияны реттейтін ақша . несие саясатының қызмет ету механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62 . 70
3 тарау. Қазақстан Республикасында ақша . несие саясатының даму келешегі.
3.1.Қазақстан Республикасы ақша . несиелік реттеудің 2010 жылға арналған дамуының сценарийлік нұсқасы ... ... ... ... ... ... ... ..71 . 74
3.2 ҚР Үкіметінің, ҚҰБ.нің және ҚҚА.нің 2009 жылға арналған экономикалық саясаттың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... .75 . 77
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .78
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...79
Еңбек өнімділігінің төмен деңгейі, еңбекке қабілетті халықтың көпшілігі жұмыспен қамтылмаған, шығарылған өнімнің басым көпшілігі бәсекеге қабілетсіз, халық шаруашылығы салаларының импорт жеткізілмдерінен едәуір тәуелділігі және т.б. орын алған жағдайда ұлттық валютаның белгіленген бағамы экономиканы қазынашылық және ақша-несие валютаның белгіленген ұлттық ақшаның дүниежүзілік нарықтағы нақты құнын көрсетпеуінен қолайсыз болады. Үкімет көпшілікті жұмыспен қамтуға және экономикалық өсуге бағытталған тәуелсіз экономикалық саясатты жүргізуге мүмкіндігі болмайды.
Төлем балансының тапшылығы ұзақ уақыт сақталған жағдайда, Үкімет қаржы қорларын жоғалтуы мүмкін. Тіркелген ұлттық валюта бағамы баланстағы туындайтын үйлесіздіктерді пайдалануы, ықтимал ірі алтын-валюта резервтерінің болуын талап етеді. 1998 жылы дүниежүзілік нарықтағы және Ресей экономикасындағы экономикалық жағдайдың нашарлау жағына қарай күрт өзгеруі, тіркелген ұлттық валюта бағамының өзінің тіршілік етуге жарамсыздығын көрсетті. Қазақстан экономикасы өз валютасының тұрақтылығын қолдау үшін алтын-валюта қорларының едәуір мөлшерін жоғалтты.
Үкіметтің саясаты бюджет тапшылығы мен салықтардың мөлшерлемелерін көзделген деңгейде сақтау арқылы экономиканы тұрақтандыруға бағытталған болатын. Салықтық-бюджеттік реттеу әлсіз болса да жиынтық кірістің өсуін ынталандыруды негізге алған. Ақша-несие саясатының рөлі айырбастау бағасының жарияланғанмен тепе-тең сәйкестігін қамтамасыз ету үшін ақша ұсыныстарын реттеумен шектелген еді.
Несие ұйымдарын ынталандыру мен олардың экономиканың нақты секторымен өзара іс-қимыл жасауын қолдау мәслелері Ұлттық Банк тарапынан тікелей реттеу аясынан шығарылып, ақша нарығының өтімділігін басқару қиындады, банктерге үндік қарызбен «овернайт» несиелерін беру сияқты классикалық операцияларды жүзеге асыру қиындады.
Осымен бірге, Үкімет жұмыссыздықты азайтудан ұлттық валютаның құнсыздануымен күресуді маңыздырақ деп санап, тіркелген айырбастау бағамы қолданылған жағдайда, инфляцияны ауыздықтау мен инфляциялық болжамды төмендетуге едәуір нәтижелерге қол жеткізді.
Баланстағы тепе – теңсіздік кезінде орын алатын ұлттық валюта бағасының ауытқуына сыртқы қаржыландыру көздерін тартпай-ақ түзету жасалады. Осы мақсаттарға Халықаралық Валюталық Қор несиелерін қарызға алу, қосымша валюта мен алтын резервтерін жасау қажет болмайды.
1. Нормативтiк актiлер:
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 30 тамыз 1995 жыл, және оған 17 қазан 1998 жылғы енгiзiлген өзгерiстер мен толықтырулар.
3. Заң «ҚР Ұлттық банк туралы» 30 наурыз 1995 жыл №2155
4. Қазақстан Республикасының банктерi және банкiлiк қызмет туралы» 31.08.1995 жылғы Заңы
5. «Ақша – несие саясаты», Раматуллаева Г.А. – Алматы 2009 жыл.
6. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, Ерекше бөлiмi, 1999 ж.
7. 11.Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң Кредиттiк серiктестiктер туралы 29.08.1999 жылғы қаулысы.
8. Арнайы әдебиеттер:
9. Балабанов И. Т., «Банки и банковское дело», Санкт-Петербург — 2001;
10. Көшенова Б. А., «Ақша, несие, банктер, валюталық қатынастар», Алматы — 2000;
11. Мақыш С. Б., «Ақша айналысы және несие», Алматы — 2004;
12. Свиридов О. Ю., «Деньги, кредит, банки», Ростов-на-Дону — 2000;
13. б. Сейткасымов Г. С., «Ақша, несие, банктер», Алматы — 2001;
14. Сейткасымов Г. С., «Банковское дело», Алматы — 1998;
15. Сенчагов В.К. Финансы, денежное обращение и кредит. Москва , Проспект,2000 ж.
16. Жуков Е.Ф. Деньги , кредит, банки. Москва . Юнити , 2000 ж.
17. Абдильманова. Журнал «Банки Казахстана» 2001 №2
18. Журнал «National Business» Тулегенова Е. «Банковская система Казахстана» ,2004
19. Аманбаева Г.З. Статистический Бюллетень Национального Банка Казахстана №10(71).01.02.2007ж.
20. Айменов А.К., Тулеубаев Т.Т. Денежно-кредитная политика Национального Банка за 13 лет независимости. // Банки Казахстана, 01.12.2006ж.
21. Банк секторы Президент саясатын қолдайды: Елiмiздегi аса iрi банктер өкiлдерiнiң мәлiмдемесi //Егемен Қазақстан.2006. 3 желтоқсан.
22. www.kase.kz
23. Алматы Ақшаны – 2001. – 28 тамыз.
24. Экономикалық теория негіздері. ІІ-бөлім.
25. www.egov.kz
26. www. Nationalbank.kz/psp435/32245das/
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.........................................
1 тарау. Ақша – несие саясатының теориялық негіздері
1.1. Ақша – несие саясатының экономикалық мәні және ...... ... ақша – несие жүйесінің қазіргі ... ... ... - ... Шетел елдерінің ақша – несие саясатын жүргізудегі
тәжірибесі..................................................................
................29 - 32
2 ... ... ... ... ... ақша – ... талдау.
2.1 Ақша-несие ... ... ... асырудағы Ұлттық Банктің
негізгі ... ...... ... 2009 – 2010 ... арналған ақша – несие саясатының
бағыттары мен ...... ... ... ... ... ақша – ... саясатының қызмет ету
механизмі………………………………………….62 – 70
3 тарау. Қазақстан Республикасында ақша – ... ... ... ... ақша – ... ... 2010 ... арналған
дамуының сценарийлік нұсқасы..............................71 – 74
3.2 ҚР Үкіметінің, ҚҰБ-нің және ҚҚА-нің 2009 жылға ... ... ... ...... өнімділігінің төмен ... ... ... ... ... ... шығарылған өнімнің
басым көпшілігі бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... және
т.б. орын алған жағдайда ... ... ... ... ... және ақша-несие валютаның белгіленген
ұлттық ... ... ... ... ... ... болады. Үкімет ... ... және ... ... ... ... саясатты жүргізуге мүмкіндігі ... ... ... ұзақ ... ... ... қаржы қорларын ... ... ... ... ... ... ... пайдалануы, ықтимал ірі алтын-валюта ... ... ... 1998 жылы ... және ... ... экономикалық жағдайдың
нашарлау жағына қарай күрт ... ... ... ... ... ... етуге жарамсыздығын
көрсетті. Қазақстан ... өз ... ... үшін ... ... ... ... саясаты ... ... мен ... көзделген деңгейде сақтау ... ... ... ... Салықтық-бюджеттік реттеу
әлсіз болса да жиынтық ... ... ... ... ... ... рөлі ... жарияланғанмен тепе-тең ... ... үшін ақша ... ... ... ... ұйымдарын ынталандыру мен олардың ... ... ... ... ... ... ... Банк тарапынан тікелей ... ... ақша ... ... ... ... ... қарызбен ... ... ... ... ... ... ... қиындады.
Осымен бірге, Үкімет ... ... ... ... күресуді ... деп ... ... бағамы қолданылған ... ... мен ... болжамды төмендетуге едәуір
нәтижелерге қол ... тепе – ... ... орын ... ұлттық
валюта бағасының ауытқуына ... ... ... ... ... Осы ... ... Қор несиелерін ... алу, ... ... ... ... ... ... болмайды.
Еркін айырбас ... ... ... ... валюта
құнсызданғаннан кейін, ... ... ... ... бұл өз ... экспорт мөлшерінің
қалпына ... және ... ... елге ... ... ... артуына ықпал етті.
Еркін ... ... ... ... жағдайында
Үкімет елдің ... ... ... ... валюта ... ... ... ... ағындардың серпініне ... ... ... ... ... Қазақстан ... ... ... ... ... әлі де ... Эконоканың ... ... ... ... салық салу және ... ... ... орын алуда, ... ... ... ... мөлшері өсуі ... ... ... ... табалдырығынан
мағынасына жақындады, ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемелер жоғары ... ... ... субьектілердің инвестициялық белсенділігі ... ... және ... ... ... ... ... шаралар
бюджеттік ... мен ... ... ... ... ... тығыз байланысты ... ... ... саясатының теориялық негіздері.
1.1. Ақша-несие ... ... мәні және ... ... ... көшу мен ақша-несие ... ... ... ... ақша ... баға
деңгейіне әсер ... ... ... пен ... ... ақша ... ... мүделіліктің артуына
ықпал етті. Баға деңгейін ... мен ... ... сандық ... ... ... ... осындай әсері американдық ... И. ... ... ... бағытының ... ... ... ... келтірілген:
MV= PQ
мұндағы:
M – айналымдағы ақша мөлшері немесе ақша ... – ақша ... ...... мәмілелер бағасының ... ...... мәмілелердің мөлшері (Ұлттық ... ... ... айналымдағы ақша мөлшерімен
ғана ... ... ... ... ... (өндіріс ... ... ... (V) мен ... ... саны ... ... ... ол ... ... мүмкін емес. Сандық доктринасының
басқа өкілі (кембридждік) ... ... А. Пигу ... мына ... ... – ақша ... – ақшалай нысанда ... ... ... кіріс
үлесі
P – баға деңгейі
K - өнідірістің ... ... ұзақ ... бойы ... өсу
факторларына ... ... ... ... ... ... таластыруда.
Нарықтық ... ... ... ... жүйе ... ... реттеуге онда негізгі рөл ... ... ... ... саясаты
маңызды орын ... Ақша ... ... ... өзгеруіне ... ... ... ... ... себепкері
болып табылады, ал мультикативтік әсер ... ... ... өнім ... теориялық теңдеуі мынадай:
ЖҰӨ=C+1+G+NX
Мұнда:
С – халықтың ... ......... мен қызметтер сатып алуға арналған ... ... – таза ... ... ... ... ... банкісінің жай
банкноталардың эмиссиялануының мынадай үш ... ... ... ... ... ... .
- Ұлттық валюта бағамының ... ... ету ... ... ... өтеу үшін мемлекеттің валюталық
резервтерін арттыру ... ... ... ... ... ... жылдамдығы төмендеді, жинақтаулардың нақты
сектордан ... ... ... операцияларына
өту процесі ... 83 ... ... мен ... ... ... ... айналымдағы ақша ... ... ... ... жоғары деңгейдегі
тәуелділікті ... ... ... ... ... ... ... пайдаланады:
• Ашық нарықтағы яғни, ... ... ... ... мөлшерлемесі саясаты, ... ... ... ... ... ... бойынша
пайыздарын ... ... ... ... ... ... ... құралдары: ... ... ... ... ... бақылау кезінде Ұлттық ... ... ... ... ... Орталық банк осындай
құралдардың жәрдемімен ... және ... ... ... осы кезеңдегі монетарлық ... ... ... ақша ... ... ... Осы үшін ол қайта қаржыландыру ... ... ... ... пайыздық ... ақша ... ... сәті ... ... ... қаржы сілкіністеріне ... ... ... оның ... және ... оның ... ... банк ... ... мақсаттарының бірі болып табылады. Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... тауарлық бағасына әсер ... ... және ... ... ... ... ... білдіреді. Ақша-несие және ... ... ... ... тізбесінде көрсетілген барлық ... ... ... әсер ... ... ... ... жағдайларына макроэкономикалық ... ... ақша ... (ақша жиыны) мен ақша айналымының
жылдамдығы ... ... ... ... ... күшейту ... ... ... ... ақша және ... саясатының қарама-қайшылығы,
ақшаның тұрақтылығын және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жалпы
экономикалық ... ... оның ... ... ... ... қазынашылық және басқа
да саясат түрлерімен ... ... ... ... ... және ... ... ... ... өсу ... ... ... бағалардың тұрақтылығы, тұрақты
төлем балансы осындай ... ... ... ... ақша ... ... белгілі ақша
агрегаттары М0, М1, М2 және т..б. ... ... ... ... - айналымдағы банкноттар (орталық банк шектерінен ... ... ... ... ... ... ... Бұл ақша базасы ... ... ... - ... ... кез-келген ақша ... мен ... ... ұйымдардың
кассаларындағы қаржылар.
М2 - М1 - ... ... және ... ... ... және жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... банк ... ... ... ... ... банк резервтері.
М4 - М1 – басқа ... ... ... ... ... ... ... қаржылар.
М1 және М2 – ақша ... ... ... ... М4 ... ... жеке де, ... өндірістік
тұтынудағы тауарлар мен қызметтерге ... ... ... жиынтық сұранысын сипаттайды.
Осы ақша ... біз ... ... ... ... ... қолма-қол
ақшаға жеңіл айналып ... ... ... ... ... ... ... қазіргі заманғы
жағдайларда, ... ... ... ғана емес, әртүрлі
ақша түрлерінің ... ара ... және ... оның ... ... ... ... ... ... Сондықтан ... ... атап ... бас ...... реттеу
жалпы мөлшерді ғана ... ... ақша ... ... ... ... Іс ... кез-
келген қазіргі заманғы мемлекет үшін ақша ... ... ... ... елдегі жиынтық ақша ... аса ... ... ... ... ... ... бақылау, ... ... Осы ... ... қысқаша сипаттама
берейік: ... есеп ...... ... ол ... банк ... ... немесе
соңғы сатыдағы ... ... ... ... ... несие мекемелеріне несие ... ... банк ... ... ... ... ... екінші
деңгейлі банктердің мүмкіндіктеріне ... алу үшін ... ... етеді, бұл өз ... ... ... ... ... ... ... жоарылуына ... ... ... ... есеп ... ... ... тиісті өзгерістерін туындата ... ... мен ... ... ... білінеді. Мөлшерлеменің
артуы елге ... ... ... ... ... ... осының нәтижесінде ... ... ... ... ... ... төмендеп, ал ... ... ... Мөлшерлеменің төмендеуі ... ... ... Ашық ... құнды
қағаздармен жүргізілетін операциялар – ... ... ... ... қоса ... ... кері ... отырып, коммерциялық және қазынашылық ... ... мен өзге де ... ... сатып
алу-сату жөніндегі ... ... ... ... екінші деңгейлі банктердің ... ... бар ... ... ... әсер етеді. ... банк ашық ... ... ... ... ал ... ... оларды ... ... онда ... мен ... ... ... ... беру
мүмкіндіктері ... Бұл ... ақша ... және ... ... ... әкеліп
соқтырады. Орталық банк ашық ... ... ... ... ... ... ала отырып, оларға қосымша
ресурстар ... ... беру ... олардың
мүмкіндіктерін кеңейтеді. Ашық ... ... ... ... ... және мемлекеттік құнды
қағаздарды ... және ... ... ақша ... пен ... ... ... етеді.
Міндетті резервтер – банктер мен ... ... ... талабы ... ... ... ... ашылған
несие ресурстарының бөлігі. Екініші ... ... ... ... міндетті резервтер ... ... ... ... орталық банк ... мен ... ... мен ... ... жүзеге
асыру мүмкіндіктерін шектейді немесе ... ... ... ... ... деңгейлі банктердің ... ... ... беру ... ... ... ... арттыру ... ... ... ... ... өздерінің ресурстарының ... ... ... ... банк ... ... ақша жиыны да ... банк ... ... өседі. Банк резервтері нормаларының ... ... мен ақша ... ... және ... төмендеуіне жетелейді. Міндетті ... ... ... ... білдіреді. Бірқатар елдерде
олар ... ... ... олардың ... ... ... Кей бір ... ... бабын
теріс пайдалануға жол ... үшін ... ... ... мөлшерде ... ... Осы ... ... ... банк ... орталық
банктердің ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... және ... пайдаланылады. Оларды
қайсыбір елдің нарықтық немесе ... ... ... ... пайдалану ... сөз ... ... сипаттап өтейік. Капиталдар нарығын ...... ... ... тәртібі, сырттан ... ... ... және т.б. ... қол ... - ... мен несие ... оның ... ... ... ... ... – ақша ... сұраныс ... ... ... ету үшін едәуір ... ... ... ... ... – ақша жиыны
көрсеткіштерінің өсуінің мақсатты ... ... ... қағаздарға инвестициялау ... ... ... мен ... ... ... банктер, несие мекемелері ... ... ... ... ... ... ... банкі қарым-қатынастарды арнайы
мамандандырылған ... ... ... - ... ... ... артық көреді. Соңғылар Англия ... ... ... асыруда маңызды рөл ... ... банк ... ... институттық
ерекшелігін ... ... ... банк пен өзге несие
институттары ... ... орын ... ... институт
жатады. Мұндай ерекше ... ... банк ... қана осы ... ... ғана орталық банкте ... ... ие ... ... ... мөлшерде қабылдауға мәжбүр, ... ... ... ... ... банкке жүктелгендіктен,
бұл соңғыға өте пайдалы. ... ... ... несие
институттары орталық ... ... ... ... ... ... ... үйлер ... ... ... ... тікелей ықпал ете ... банк ... ... ... болады. Нарықтық ... ... ... ... атап өтілген және
басқа ... ... ... ... ... ... немесе ... ... Олар ... ... ... ... ... соғұрлым өз ісін ... ... ... ... жетілдіреді, экономикалық ... ... ... ... ... ... осы ... экономикалық ... ... ... ... ... жүргізуге жол
ашады. Орталық банк аталған ... ... ... ... ... ... ақша жиынының деңгейін
(қатаң монетарлық ... ... ... ... ... ... Ақша-несие ... ... ... ... ... байланыстырған жағдайда ғана тиімді ... ... ... ... ... ... ... және
оның ерекшеліктері
2008 жылдың аяғында – 2009 жылдың басында ішкі валюта нарығында теріс
девальвациялық күтулердің ... өсуі ... ... ... ... айырбастау бағамының тұрақтылығын қамтамасыз
ету және нақты емес дәлізді бір АҚШ ... үшін 120 ... ... айтарлықтай күш салды.
2008 жылғы қазаннан бастап 2009 ... ... ... кезеңнің
өзінде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі теңгенің айырбастау бағамының
тұрақтылығын қамтамасыз етуге 9 млрд. АҚШ долларынан астам қаржы ... ... ... осы ... төмендеді. Алайда,
2009 жылдың басында әлемдік экономикада қалыптасқан ахуал, оның ішінде
Қазақстан Республикасының сауда-әріптес ... ... ... ... ... ... болып табылатын энергия ресурстары
бағаларының ... ... ... балансының 2009 жылғы
көрсеткіштерінің ... ... ... және ... ... әкеліп соқты. Ақша-кредит саясатын жүргізу кезіндегі
тәсілдердің ... ... ... ... ... Республикасының
Ұлттық Банкі назарды баға тұрақтылығын қамтамасыз етуден және инфляциялық
таргеттеуге көшу саясатын жалғастырудан валюталық дәлізді ... ... ... зерделеді. Әлемдік тәжірибеге жасалған талдау бағамды
жаңа деңгейде кейіннен ... ... ... ... бір ... ... жағдайдағы жалғыз дұрыс шешім болып табылатынын
көрсетті. Соған байланысты Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... айырбастау бағамының бір АҚШ доллары үшін 150 теңге
+/-3% деңгейіндегі жаңа дәлізін белгіледі. Бұл ... ... ... қана ... ... өндірушілердің бәсекеге
қабілеттілігін қайта қалпына келтіруді және ... ... ... ... Осы ... сондай-ақ қазақстандық экспорттың
негізгі позияцияларының әлемдік бағаларының қалпына келуі нәтижесінде ішкі
валюта нарығындағы ахуал тұрақтанып, 2009 ... ... ... валютаның
нығаю үрдісі байқалды. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі алтынвалюта
резервтерінің көлемін толықтыра алды. 2009 жылдың аяғында ол 23,2 ... ... ... бұл 2008 жылмен салыстырғанда 16,8% артық. Экономикадағы ең
төменгі ... ... ... ... Банкіне ақша-кредит
саясатының негізгі бағыты ретінде халықтың ұлттық ... ... ... ... ... ... қабылдауды айқындауға мүмкіндік берді.
Қазақстан ... ... ... ол үшін ... ... ... өтімділігін беру жөнінде шаралар қабылдады. Осы бағыт шеңберінде
банктерге қайта қаржыландыру заемдары ... осы ... ... қамтамасыз ету ретінде ... ... ... ... ... ... ... бұрын-соңды
болмаған ең төменгі деңгей – 7,0% дейін біртіндеп төмендетілді.  2009 жылғы
наурызда банктерге қойылатын ең ... ... ... ... ... ... 2%-дан 1,5%-ға дейін және өзге міндеттемелер
бойынша 3%-дан 2,5% дейін  төмендетілді. Борышын қайта құрылымдау үстіндегі
банктердің ағымдағы ... ... ... үшін 2009 ... ... ... барлық міндеттемелері бойынша 0% мөлшерінде ЕРТ-нің
жекелеген нормативтері ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің және Қазақстан
Республикасы Қаржы ... және ... ... ... мен ... ... жылдарға арналған бірлескен іс-қимылдарының жоспары
шеңберіндегі банк жүйесіне мемлекет тарапынан көрсетілген қолдау банктік
өтімділікпен байланысты ... ... ... ықпал етті. Нәтижесінде
2009 жылдың 2-тоқсанынан бастап Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің
ресурстарына ... ... ... ... ... ... жоғары тәуекелдердің сақталуы және нақты сектор тарапынан
кредиттік ресурстарға деген сұраныстың шектелуі, сондай-ақ банктердің ... ... ... ... кредиттік белсенділіктің өсуіне әсер етпеді.
Нәтижесінде сыйақы ставкаларының төмендеуіне және банктерден ... және ... ... ... Банкі шығаратын қысқа
мерзімді  ноталары ... ... ... қарамастан банктер
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің құралдарындағы өтімділіктің ... ... ... ... ... ... уақытша лагты
ескере отырып қабылдаған шараларының тиімділгі 2010 жылы ... ... ... ... ... ... деректері бойынша
инфляция 2009 жылғы ақпанда 0,8% құрады (2008 жылғы ақпанда – 0,8%, ... ... – 0,3%). ... ... ... 0,6% (1,2%), ... ... тауарлар –1,8% (0,5%) жəне ақылы қызмет ... ... ... ... айда ... ... ... алкогольсіз сусындар
3,8%, алкогольді сусындар 3,0%, темекі өнімдері 1,7%, ... ... 1,5%, ... жəне ... ... 1,2%, қант 1,1% көп дəрежеде
қымбаттады. Майдың жəне тоң ... ... 2,1%, оның ... күнбағыс майы –
4,6%, сондай-ақ жұмыртқа – 3,3%, ұн – 1,3% төмендеді. ... ... ... жуу жəне ... құралдарының бағасы 8,0%, жеке
гигиена тауарлары - 5,8%, медициналық препараттар – 4,6%, тұрмысқа қажетті
аспаптар - 3,8%, кітаптар мен ... - 1,7% ... ... 1,2%, ... 0,6% ... Халыққа ақылы қызмет көрсету құрылымында тұрғын үй-
коммуналдық қызмет көрсету 0,1% арзандады. Бұл ... ... ... ... газ 0,8%, ... ... - 0,5%, ... - 0,2%
арзандады. Почта қызметі 2,1%, медициналық қызмет - 1,2% қымбаттады, ... ... 0,3%, оның ... ... ... – 0,6% ... ... инфляция 1,1% (2008 жылғы қаңтар-ақпанда - 1,9%) құрады.
2008 жылғы ... ... ... 2009 ... 2 айда ... осы ... ішінде 0,8% өскен (2008 жылғы қаңтар-ақпанда – 2,8%)
азық-түлік тауарлары бағасы өсуінің бəсеңдеуі себепші ... ... ... 1,4% (1,2%) жəне ... ... ... – 1,4% ... Бұл ретте, 2009 жылғы 4 ... ... ... ... ... ... елеусіз болғандығын атап өткен
жөн. Баға 2009 жылғы ... ... ... ... ... ... осы кезең үшін əдеттегі деңгей болып табылады (1999 ... ... ... ... ... жəне ... 4,6% деңгейінде қалыптасты).
Бағаның жылдық көрсетудегі өсуінің баяулау үрдісі ... 2009 ... ... бойынша жылдық көрсетуде инфляция 8,7% (2008 жылғы
желтоқсанда – 9,5%) ... ... ... ... - 8,7% ... жатпайтын тауарлар - 5,9% (5,7%), ақылы қызмет ... ... 11,5% (11,4%) ... 2008 ... екінші жартысында азық-түлік тауарлары
мен шикізат тауарлары сияқты биржалық тауарларына ... ... ... ... ... ... басты инфляццяның тəуекелін ... ... ... жартыжылдықта экономикалық өсудің төмендеуі жəне əлемдік
нарықтарда минералдық ... жəне ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейі аясында əлемдік
экономика стагфляциясының ... ... ... ... Сонымен қатар,
2008 жылғы ... ... ... ... тереңдеу салдарынан
экономикалық белсенділіктің төмендеуіне жəне бүкіл əлем бойынша ... ... ... ... ... ... күрт ... инфляциялық қысым əлемде жаппай төмендей бастады, бұл 2009 ... ... ... 2009 ... ... Ұлттық Банктің таза халықаралық
резервтері ағымдағы бағамен 7,6% (немесе 1,4 млрд. АҚШ долл.) 19,6 ... ... (жыл ... ... – өсуі 1,2%) дейін өсті. Ішкі валюта
нарығында валютаны сату жəне ... ... ... ... ... операциялар Үкіметтің Ұлттық Банктегі шоттарына валютаның түсуімен,
екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... ... ... жəне Ұлттық қордың
шетел валютасындағы активтерін Ұлттық Банктің валюта активтеріне ... ... ... таза ... ... ... (немесе 1,2 млрд. АҚШ долл.) (жыл басынан бастап – өсуі 0,2%) ... ... ... ... ... ... 7,6% өсуі
нəтижесінде 7,6% (немесе 154,1 млн. АҚШ долл.) (жыл басынан ...... ... 2009 ... ... ... алғанда елдің ... ... ... ... қордың шетел валютасындағы активтерін
қосқанда (алдын ала деректер бойынша 22,3 млрд. АҚШ долл.) айдың басынан
бастап ... 42,0 ... АҚШ ... ... (жыл ... бері – ... ... Бұл ретте Ұлттық қордың ұлттық валютадағы ... ҰƏҚ жəне ... ҰХ ... қордың портфеліне
облигацияларды сатып алуы есебінен 621,6 млрд. теңгені құрады.
2009 жылғы ақпанда Ұлттық Банктің таза ... ... ... ... ... 2 252,1 млрд. теңгеге дейін кеңеюіне себепші болды
(жыл басынан бері кеңеюі 53,1%). Ақша ... ... ... ... ... ақшасы есебінен Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... «Самұрық-
Қазына» ҰƏҚ-ның Ұлттық Банктегі ағымдағы шоттарындағы қалдықтар ... ... ... тар ақша ... ... (11,1%-ға 2 227,7 млрд.
теңгеге дейін) іс ... ақша ... ... сəйкес келеді, себебі
екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... шамалы
өзгерді (3,0 млрд. теңгеге азаю).
Жыл басынан бері тар ақша ... ... ... 2009 ... қаңтар
үшін ақша массасы банк жүйесіндегі таза сыртқы, сол сияқты ішкі активтердің
төмендеуі есебінен 4,7%-ға 5 970,4 млрд. ... ... ... 2009 жылғы
қаңтарда 2008 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда банк жүйесінің таза сыртқы
активтерінің құрылымында Ұлттық ... таза ... ... ал ... таза ... ... төмендеді. Банк жүйесінің ішкі
активтерінің құрылымында Үкіметке, сол сияқты экономиканың ... ... ... ... ... қаңтар үшін айналыстағы қолма-қол ақша 16,8%-ға (143,7 млрд.
теңгеге) 714,1 млрд. теңгеге дейін қысқарды. Бұл төмендеу ... ... ... ... ... ... алғанда ең жоғары айлық төмендеу
болып ... ... ... ... ... көлемінің
дəстүрлі маусымдық төмендеуімен қатар, айналыстағы ... ... ... ... айырбастау пункттерінің қолма-қол шетел
валютасын сатуы болды. Ағымдағы жылдың қаңтарында айырбастау пункттерінің
қолма-қол ... ... ... ... ... ... нетто-түсуі тарихи ең жоғары мəнге жетті - 193,4 ... ... 1,6 ... АҚШ ... 2008 ... ... салыстырғанда өсу 33,8%,
2009 жылғы қаңтармен салыстырғанда – 2,9 есе ... ... ... ... 5 256,3 млрд. теңгеге дейін
төмендеді. Айналыстағы қолма-қол ... ... ... ... төмендеу қарқынымен салыстырғанда ақша массасының
құрылымындағы депозиттер үлесінің 2008 ... ... ... ... ... ... ... өсуіне себепші болды.
Ақша мультипликаторы ақша массасының қысқаруы кезінде ақша базасының
едəуір ... ... 2008 ... ... ... 2009 жылғы
қаңтарда 2,94-ке дейін төмендеді.
«Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... сəйкес Ұлттық Банктің негізгі ... ... ... ... ... ету болып табылады.
Соған қарамастан, ұлттық валюта теңгенің айырбастау бағамына ... ... ... ... ... Банк ... ... қамтамасыз ету жəне 1 АҚШ доллары үшін 117-123 теңге ... ... ... емес дəлізді сақтау бойынша айтарлықтай күш-жігер
жұмсады. Бұл ... жəне ... ... қамтамасыз етуге
жағдай жасады.
Алайда, алтынвалюта резервтерінің ағымдағы деңгейін сақтау жəне ... ... ... ... ... ... Банктің
тарапынан валюталық саясатқа арналған тəсілдерді қайта қарауды талап етеді.
2009 жылғы 4 ақпаннан бастпа Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... және ұлттық валютаның айырбастау бағамының
дәлізі ±3% немесе 5 ... ... бір ... үшін 150 ... ... ... деп болжанады.
дәлізді түзетудің негізгі себептері:
1. Мұнайға бағалардың төмендеуі. Мұнай Қазақстанның барлық экспортының
60%-на жуығын құрайды жəне қаржы ... ... ... ... көзі ... ... Соңғы жарты жылда мұнай құнының 3 еседен астам
төмендеуі бағамдық бағдарларды қайта қарауға мəжбүр етіп ... ... ... өсуі ... ... баға ... көтерілген
жағдайда ұлттық валютаның бағамын нығаю жағына қарай ... ... ... ... ... ... жəне ... шикізат
экспортына байланысты елдерде ұлттық валюталардың девальвациясы. Мысал үшін
2008 жылдың басы – 2009 жылғы қаңтар ... АҚШ ... ... ... ... Ресейде 44%, Беларусьте - 28%, Украинада
- 53%, Ұлыбританияда - 38%, Еуроаймақта - 13%, ... - 28%, ... ... ... 4 ... ... Банк теңгенің құнсыздануын жүргізді. Айырбас
бағамының мынадай жаңа дəлізі белгіленді: АҚШ доллары үшін 150 теңге, ... ±5 ... ... ... ... ... ... 2009 жылғы 4 ақпанда АҚШ доллары үшін 122,32 теңгеден 143,98 теңгеге
дейін өзгерді. Кейінгі күндері бағамның ауытқуы нығаю ... сол ... ... ... қарай өзгерді. Бір ай ішінде теңгенің АҚШ
долларына ... ... 1 АҚШ ... үшін ... теңге
диапазонында болды. 2009 жылғы ақпанда теңге 23,8% (жылдың басынан бастап ... ... жəне ... соңында теңгенің биржалық бағамы бір АҚШ
доллары үшін 150,43 теңге болды. 2009 ... ... ... ... биржалық операциялар көлемі қосымша сауда-саттықтағы
мəмілелерді ... ... 2009 ... қаңтармен салыстырғанда 36,0% ұлғайып,
9,1 млрд. АҚШ долл. құрады (жылдың басынан бастап – 15,7 ... АҚШ ... тыс ... ... операциялардың көлемі 1,9 есе азайды жəне ... АҚШ ... ... ... ... ... – 17,1 млрд. АҚШ долл.).
Қолма-қол шетел валютасы нарығындағы ахуал туралы.2009 жылғы ... ... ... ... ... ... ... үлесі айырбастау пункттерінің жалпы ... ... ... Бұл ... 2008 ... ... екінші деңгейдегі банктердің
айырбастау пункттерінің саны 58%-ға ұлғайды, ал банк ... ... ... ... ... ... ... саны 7%-ға қысқарды.
Сонымен бірге екінші деңгейдегі банктердің айырбастау пункттері
операцияларының ... банк ... ... ... ... уəкілетті ұйымдардың айырбастау пункттері ... ... ... ... егер 2008 жылы ... ... ... пункттерінің АҚШ долларын сату көлемі 11,8 млрд. АҚШ
долл. ... банк ... ... ... ... ... ұйымдардың айырбастау пункттері сатқан АҚШ долл. көлемі 3,4 млрд.
АҚШ долл. құрады. Екінші деңгейдегі банктердің айырбастау пункттерінің ... ... алу ... банк ... ... түрлерін жүзеге
асыратын уəкілетті ұйымдардың айырбастау пункттері сатып алған көлеммен
салыстыруға ...... 2,5 ... АҚШ ... жəне 3,4 млрд. АҚШ долл.
Банк операцияларының жекелеген ... ... ... уəкілетті
ұйымдардың айырбастау пункттерінде шетел валютасын сатып алу көлемі шетел
валютасын сату ... іс ... ... келеді. Ал екінші деңгейдегі
банктердің айырбастау пункттеріндегі шетел ... сату ... ... ... алу көлемінен орташа алғанда 3-4 есе асып ... ... ... ... айырбастау пункттерінің ғана қолма-қол шетел
валютасын шетелден ... ... оны ... ... ... ... ақпанда Қаржы министрлігінің мемлекеттік бағалы ... ... 3 ... ... ... ... ... МЕККАМ
(7,1 млрд.теңге), 5-жылдық МЕОКАМ (4,2 млрд. ... жəне ... ... ... ... ... бағалы қағаздар бойынша
тиімді кірістілік инфляция деңгейінен 12-айлық МЕККАМ бойынша – 7,64%, ... ... ... – 8,89%, ... ... ... – 0,01% ... министрлігінің айналыстағы бағалы қағаздарының көлемі алдыңғы аймен
салыстырғанда 3% ұлғайып, 2009 ... ... ... 833,3 ... ... Банк ноталары эмиссиясының көлемі 2008 жылғы қаңтармен
салыстырғанда 2009 ... ... 35,4% ... 82,4 ... ... ... ... ноталардың кірістілігі 2009 жылғы қаңтарда 6,17% -дан
2009 жылғы ақпанда 5,92%-ға дейін ... ... ... көлемі
2009 жылғы ақпанның аяғында 179,5 млрд. теңгені құрап, 2009 жылғы қаңтармен
салыстырғанда 25,5%-ға төмендеді.
2009 жылы қаңтарда 2008 ... ... ... ... ... жалпы көлемі 15,4% төмендеді жəне баламасы 3938,4
млрд. теңгені ... ... ... ... депозиттердің
көлемі 279,6 млрд. теңгеге дейін (орналастырылған ... ... 7,1%-ы) ... ... Бұл ... ... ... депозиттер бойынша орташа алынған сыйақы ставкасы 2009 жылғы
қаңтарда 6,81%-дан ... ... ... ... ... екінші
деңгейдегі банктерден тартқан депозиттерінің көлемі 2009 жылғы қаңтарда
2008 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 36,2% ... 94,2 ... ... 2009 ... ... ... доллардағы депозиттердің көлемі
18,6 млрд. АҚШ долларына ... 17,4% ... ... жалпы
көлемінің 57,4%-ы) төмендеді.
Орналастырылған доллардағы депозиттер ... ... ... ... 2008 жылдың желтоқсанындағы 0,53%-дан 2009 жылғы қаңтарда 0,24%-ға
дейін төмендеді. Қаңтарда еуромен орналастырылған депозиттердің көлемі 7,0%-
ға 8,6 млрд. ... ... ... ... ... көлемінің
35,1%-ы) төмендеді. Еуромен орналастырылған депозиттер ... ... ... ... ... 1,56%-ға дейін төмендеді. Рубльдегі
депозиттерге орналастыру көлемі шамалы болып ...... ... ... ... аз. Тұтастай ... ... ... ... ... орналастырылған депозиттердің
жалпы көлемінің 92,9% құрады. Бұл ретте шетел валютасындағы депозиттердің
негізгі бөлігі (89,9%) ... емес ... ... банк ... депозиттерінің жалпы көлемі 2008 жылғы
желтоқсанмен салыстырғанда 2009 жылғы ... 5256,3 ... ... ... ... Заңды тұлғалардың депозиттері 3775,4 млрд. теңгеге дейін
4,1% төмендеді, жеке тұлғалардың депозиттері 1480,8 ... ... ... ... ... 2009 ... қаңтарда депозиттердің ұлттық ... ... ... орын ... ... ... депозиттер 13,1%-ға немесе
458,1 млрд. теңгеге (3,8 млрд. АҚШ долл.) 3033,7 ... ... ... ... ... ... 16,0%-ға немесе 305,8 млрд. теңгеге
(2,5 млрд. АҚШ долл.) 2222,6 ... ... ... ... ... ... үлес ... 64,6%-дан 57,7%-ға дейін төмендеді.
Халықтың (резидент еместерді қоса алғанда) банктердегі салымдары бір ... ... ... ... 0,4% ұлғайды. 2009 жылғы қаңтарда ... ... ... ... ... ... 171,9 млрд.
теңгеге (1,4 млрд. АҚШ долл.) 700,0 млрд. теңгеге дейін ... ... ... ... немесе 178,0 млрд. теңгеге (1,5 млрд. АҚШ
долл.) 806,1 млрд. теңгеге дейін ... ... ... үлес ... 58,1%-дан 46,5%-ға дейін төмендеді. 2009 жылғы
қаңтарда банктік емес ... ... ... ... ... орташа алынған сыйақы ставкасы 6,2% (2008 ... ... ... ал жеке ... ... бойынша 11,4% (11,3%) болды.
Банктердің экономикаға кредиттері бойынша негізгі борышының жалпы көлемі
2008 жылғы ... ... 2009 ... ... 0,9% төмендеп,
7385,7 млрд. теңгені құрады. Ұлттық валютадағы кредиттер бір айда ... 4071,8 ... ... ... ал ... ... кредиттер
3313,9 млрд. теңгені құрай отырып, 0,7% ұлғайды. Нəтижесінде теңгедегі
кредиттердің үлес салмағы 2008 ... ... ... ... ... төмендеді. Ұзақ мерзімді кредиттер 5921,9 млрд. теңгені
құрай отырып, 0,2% төмендеді, қысқа ... ... 1463,8 ... ... отырып, 3,7% төмендеді. Нəтижесінде ұзақ мерзімді кредиттердің үлес
салмағы 2008 жылғы ... ... ... 80,2%-ға дейін
ұлғайды. Заңды тұлғаларға кредиттер 2009 жылғы қаңтарда 0,9% төмендеп,
5072,2 ... ... ... жеке ... кредиттер 2313,5 млрд. теңгені
құрай отырып, 1,0% ... ... жеке ... берілген
кредиттердің үлес салмағы бір айда 31,4%- дан ... ... ... ... субъектілеріне кредиттері 2008 жылғы
желтоқсанмен ... 2009 ... ... 1554,6 ... теңгеге дейін
1,0% төмендеді, бұл экономикаға кредиттердің жалпы көлемінің 21,0% құрайды.
Салалар ... ... ... ... (22,6%), құрылыс (20,0%),
өнеркəсіп (9,5%) жəне ауылшаруашылығы (3,5%) ... ... ... ... 2009 ... қаңтарда жеке тұлғаларға ұлттық валютамен
берілген кредиттер бойынша орташа алынған сыйақы ставкасы 18,8%-дан 18,4%-
ға ... ... ал ... ... ... ... 16,1%-дан 16,5%-
ға дейін ұлғайды.
Төлем жүйесі клиенттерге кассалық есеп айырысу қызметін ... ... ... ... ... өзара қатынастарға түседі, олар
корреспонденттік деп ... ... ... ... есеп ... ұйымдастырудың екі ... ... - ... ... ... ... негізделген, және орталықтандырылған - мұнда банктер арасында
есеп айырысулар Ұлттық Банкте алынған корреспонденттік ... ... ... ... ... болу ... ... ақша айналымын
бақылау және реттеуді жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Корреспонденттік шот – бұл Ұлттық Банкте ашылатын ... есеп ... және оның ... өз ... ... және де ... ... кассалық операциялар бойынша және басқа да коммерциялық банктердің
клиенттеріне қызмет көрсетуді білдіреді.
Операциялардың бұл түрі ... ... ... ... ... ... ... жекелеген түрлерін жүргізетін ұйымдардың
теңгеде және шетел валютасында корреспонденттік шоттарды жүргізу және жабу
тәртібін ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкпен банк арасында корреспонденттік шот
келісімі жасалғаннан кейін ашылады.
Корреспонденттік шот келісімі ... сай ... Банк ... ... қабылдауға, банкке немесе үшінші тұлғаға қолма-қол ақша
сомаларын беру ... ... ... ... және ... шот
келісімінде көрсетілген басқа да қызметтер көрсетуге міндеттенеді.
Бұл Ереже Ұлттық Банктің баланстық шотына және онда ... ... ... ... ... есеп позициясын білдіретін ... ... ... минималды резервтер талабы шоттарына қатысты емес.
Ұлттық банк бақылауында Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығының
(ҚБЕО) есеп ... ... ... ... ірі ... ... есеп ... жүзеге асырылады.
Тәртіптер ҚБЕО-мен анықталады. Ірі төлемдер аудару ... ... ... ... ... ҚБЕО ... төлемдер жүйесін тағайындау ұлттық валютадағы ... ... ... бір ... күн ішінде есеп айырысу
кепілімен, ірі ... ... ... Ұлттық Банк шотындағы ақша
қаражаттарды қолдану және сомалар шегінде жүзеге асырылады.
Ірі төлемдер жүйесі ... есеп ... ... ол арқылы
қолданушылардың жоғары басымдылықты төлемдер аударымдары ... ... ... жүйесі арқылы жүргізілетін төлемдердің ... ... ... ... оның қолдану мерзімінің үлкені мәні бар төлем,
нақтырақ айтсақ, ... ... ... ... ... және ... нарықтарымен байланысты операциялар. Бұндай төлемдер ірі сомаларды
аударумен байланысты болғандықтан, олардың кідіруі қолданушылар үшін үлкен
субъектілерге әкелуі мүмкін.
Ірі төлем ... ... ... ҚБЕО мен ... ірі ... ... көрсету туралы келісімге отырған банк немесе банктік емес
қаржы ұйымы есептелінеді.
Ірі төлемдер жүйесінде ... ... және есеп ... ... Банктің нормативті актілерімен анықталады.
Банкаралық клиринг жүйесі (БКЖ) – ұсақ ... ... ... ... ... ... төлемдер нетто (таза) негізде ... ... ... ... ... сомаға көптеген бөлшек төлемдер
жүргізуден тұрады. БКЖ ... ... ... ... ... көпжақты негізде жүзеге асырылады. Бұл ретте жүйеде  бір
төлем үшін 5 млн. ... тең ... ... ... шектеу белгіленді.
Жүйеде валюталау күнін пайдалануға, яғни жүйеге төлем құжаттарын үш
күнге ... ... ... ... ... ... Болашақ валюталау
күнімен түскен құжаттар көрсетілген күн басталғанға дейін жүйеде сақталады,
осыдан кейін клирингте өңделеді. Бұл ... өз ... ... ... мүмкіндік береді. Клиринг нәтижелері бойынша ... ... ... ... ... ... ... өзінің
жүйедегі барлық төлемдері туралы ақпаратқа қол жеткізе алады.
БКЖ-ның жаңа операциялық күні сағат ... ... ... ... ... бойы ... ... БКЖ ерекшелігі төлем
құжаттарының жеке өңделмей, сондай-ақ есеп ... ... ... FIFO
қағидаты бойынша кезекке қойылатындығында. ... ... күн ... ... жүйеге жіберілген төлем құжатын қайтарып
алуға мүмкіндігі бар.
Жүйеге қатысушылардың қарсы талаптары ... есеп ... ... ... ... бір рет ... 16:00-ге дейін жүзеге асырылады. Бұл
ретте  төлем құжаттарын есепке алу басымдық кодтарына сәйкес ... бір ... коды ... төлем құжаттары олардың кезекке ... ... алу ... ... ... ... таза позициясы
анықталады. Клиринг қатысушысының таза дебеттік позициясы осы ... ақша ... ... ... ... есеп ... үшін БААЖ-
дағы ақша жеткіліксіз болған жағдайда, БКЖ-да төменірек басымдықпен кезекте
тұрған төлемдер  жойылады. ... ... ... ... ... БААЖ ... ... асырылады. Ақша аударымы аяқталғаннан кейін 
клиринг жүйесінің жаңа операциялық күні басталады.
Банкаралық клиринг Қазақстан ... ... ... банк ... ... ... ... туралы ережеге сай
жүргізіледі және ол республикадағы төлем ... ... және ... және ... ... Ұлттық Банкі туралы», «Қазақстан
Республикасындағы қолма-қолсыз есеп айырысу ережесі» заңдарына ... ... ... ... ... ... ... директораты
бекіткен кірістер мен шығыстар сметасы негізінде өзінің қаржылық қызметін
жүзеге асыратын Ұлттық ... ... ... ... ... ... палата клирингтік операцияларды ... үшін ... және ... қорғау жүйесін қолдана отырып жүзеге асыруға
арналған.
Клирингке қатысу ... және ... емес ... ... Тікелей
қатысушы болып банк табылады, ал қызмет көрсетушілерге төлем туралы ... және ... ... басқа да қатысушыларымен құжаттарды
алмасу процестеріне тартылады. Тікелей емес қатысушы болып оның атынан ... ... ... ... ... үшін ... ... қызметін
қолданатын банк табылады.
Клирингтік палатаның негізгі қызметтері болып табылатындар:
а) клирингке қатысушы банктердің таза ... ... есеп ... ... ... есептеу;
б) банк мекемелерінің корреспонденттік шоттары бойынша ... ... ... үшін ... Банкке клирингтің нәтижелері туралы
ақпаратты ... ... ... ... ... ... өзара есеп
берулер қағидасы қолданылады, мұнда төлемді жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... карточкаларының орталығы құрылған, ол төлем
карточкаларының әртүрлі жүйелерінің үйлесімділігін қамтамасыз етеді.
Банкаралық ақша аударымдары ... ... ... ... уақыт режиміндегі
жалпы есеп айырысулар жүйесі (бұдан әрі – RTGS) болып ... яғни ... ... және ақша ... әрбір төлем құжатының негізінде ... ақша ... ... ... ... ... ... шотынан Ұлттық Банктегі жүйенің арнайы белгіленген шотына
аударылған ақша сомасы, сондай-ақ БААЖ ... ... ... ... шегінде жүзеге асырылады. Жүйенің шоты Ұлттық Банкте ... ... ... ... ... ... ... алу үшін
қызмет етеді.
 БААЖ-дың мақсаты елдегі неғұрлым ірі және ... ие ... ... ... БААЖ арқылы кредиттік, сол сияқты ... ... ... Жүйе операциялық күн ішінде ұлттық валютамен
(теңгемен) есеп ... ... ... ... ... ... төлемдер тек қана электрондық тәсілмен жүзеге асырылады.
 БААЖ-ды Ұлттық Банк басқарады, ал жүйенің жұмыс істеуін ... ... ... банкаралық есеп айырысу орталығы ... ... ... ... ... ... туралы» Заңда, «Қазақстан
Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Заңда және «Ақша төлемі
мен аударымы туралы» Заңда көрсетілген берік ... ... ... ... Ақша аудару ережесі, Қазақстан Республикасының аумағында
төлем құжаттарын пайдалану және ... ... ... мен ... ... ... ережесі, сондай-ақ басқа ережелер мен стандарттар
әзірленді және қолданылуда, мұнда жүйенің жұмыс ... ... ... ҚБЕО ... ... ... ... ету рәсімдері
сақталады, электрондық хабарларды өткізу ... ... және ... кезінде қателерді анықтауға бағытталады. ҚБЕО және пайдаланушылар
жіберілетін және алынатын электрондық хабарларды ... ... ... және ... ... ... БААЖ-де өңделген барлық электрондық
хабарлар аудиторлық із қалдырады.
Күнде таңертең операциялық күн басталар алдында ... 8-ден ... ... ... ... Банкі БААЖ пайдаланушылары
қаражатының белгілі бір бөлігін олардың ... ... ... ... ... ... ... бір арнайы шотына –
БААЖ-дың ҚҰБ-дағы шотына аударады. БААЖ-дың операциялық күні сағат 9:00-де
басталады. ... ақша ... ... Банктегі БААЖ шотына пайдаланушы
аударған ақша, сондай-ақ БААЖ-дың басқа пайдаланушыларынан түскен ... ... ... күн ... ... ... Төлемді жүзеге
асыру үшін ақша ... ... ... ... кезекке тұрады.
Кезектегі төлем құжаттары басымдық кодтарына сәйкес ... ... ... кодтары шегінде орындау олардың кезекке ... ... FIFO ... ... ... шығысқа бірінші) бойынша жүзеге
асырылады. Жүйе пайдаланушылары төлем ... ... ... белгілеуге
және ауыстыруға құқылы. Бұдан басқа, пайдаланушылар кезекте тұрған ... ... ала ... Операциялық күн ішінде пайдаланушыларға
олардың ... ... ... ... орындалған төлемдер, төлем
құжаттары және ... ... ... ақша ... туралы ақпарат
ұсынылады.
 Операциялық күн сағат 19:00-де жабылады. Алайда, жүйе пайдаланушысының
өтінімі бойынша Ұлттық Банк ... ... ... ... Операциялық күн
аяқталғаннан кейін БААЖ әрбір ... ... ... ... ... Бұл ретте Ұлттық Банкке пайдаланушылардың сальдо
позициялары бар электрондық ведомость ... ... Банк осы ... ... ... туралы ҚБЕО-ға хабарлайды, содан соң Ұлттық
Банк пайдаланушылардың сальдо позицияларының сомасында ... ... ... осы ... ... ... ... шоттарына ақша аударымын жүзеге асырады
Тұтастай алғанда, Қазақстанның төлем жүйелері (Банкаралық ... ... және ... ... жүйесі) арқылы 2008 жылы
141 853.3 млрд. ... ... 1 179.2 ... АҚШ долл.) сомаға 24.4 млн.
транзакция өткізілді. 2007 жылмен ... ... ... сомасы 1.1% (1 601.1 млрд. теңгеге) төмендеді, төлемдер саны 3.6%
(844.2 мың транзакцияға) ұлғайды.
Банкаралық ақша ... ... ... ... саны ... 1 ... жағдай бойынша 511 болды, оның ішінде: ... 36 банк және ... Даму ... АҚ; ... ... ... ... Комитеті; банк операцияларының жекелеген
түрлерін жүзеге асыратын 6 ұйым ... ... ... АҚ, «Бағалы қағаздардың орталық депозитарийі» АҚ, «Қазақстан
қор биржасы» АҚ, «Тимей» ҚӨК ЖШС, ҚБЕО ... ... ... төлеу
жөніндегі мемлекеттік  орталық үшін 3 шот; ... Банк және ... ... ҚР ... ... және ... ... Зейнетақы Қорының
Кастодиан Банкі (ҚҰБ МОЕБ).
2008 жылы БААЖ  арқылы ... ... ... млрд. АҚШ долл.)
сомаға 9.6 млн. транзакция жүргізілді.
Өткен жылмен ... ... саны 12.8% ... ... ... ал ... ... 1.1% (1 590.0 млрд. теңгеге)
төмендеді (сурет 1).
Орташа алғанда, 2008 жылы БААЖ арқылы күніне 560.5 млрд. ... ... мың ... ... ... өзі 2007 жылдың деңгейден ... 4.5  мың ... (13.2%) ... және ... бойынша 4.1 млрд.
теңгеге (0.7%) төмен.  Бұл ... ... бір ... ... ... 2008 ... 14.5  млн. теңгені құрап, 2007 жылмен салыстырғанда 12.3%
(2.0 млн. теңгеге) төмендеді.
Сурет 1
БААЖ-дың негізгі мақсатына сәйкес пайдаланушылар көрсетілген жүйеге
қаржы ... ... ... ... ірі және мерзімді
төлемдерді ... ... 2008 ... БААЖ арқылы негізінен шетел
валютасымен және қымбат металдармен ... ... ... ... ... резиденттерінің бағалы қағаздарымен (тиісінше 29.4%),
сондай-ақ банктердің және олардың клиенттерінің банкаралық ... ... ... ... (24.7%) ... бойынша төлемдер
жүргізілді.
Бұл ретте елдің жүйелік маңызы бар төлем жүйесі БААЖ арқылы 2008 жылда
елдегі ... ... ... ... ... 98.4% және ... ... 39.3% өңделді, мұның өзі неғұрлым ірі және басымдығы жоғары
төлемдер жүргізуде БААЖ мақсатының орындалатынын көрсетеді.
Банкаралық ... ... 2009 ... 1 қаңтарындағы жағдай бойынша
қатысушылардың саны 36 болды, олардың 29-ы ... ... ... ... Қаржы Министрлігінің Қазынашылық  Комитеті, ҚР
Ұлттық Банкі, Мемлекеттік Жинақтаушы Зейнетақы ... ... ... ... Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік  орталық үшін 3 ... ... ... ... 2008 ... ... 2 294.8 ... теңге (19.1 млрд.
АҚШ долл.) 14.8 млн. ... ... 2007 ... ... ... ... саны 1.6% (243.0 мың құжатқа) қысқарды, бұл ретте
төлемдер сомасы 0.5% (11.1 ... ... ... ... 2).
Орташа алғанда, 2008 жылында клиринг жүйесі ... ... 9.2 ... сомаға 59.6 мың құжат өткізілді, мұның өзі 2007 ... ... саны ... 0.7 мың транзакцияға (1.2%), төлемдер сомасы бойынша
7.5 млн. ... (0.1%) аз. Бұл ... ... ... жүйесіндегі бір
төлемнің орташа сомасы 154.6 мың теңге болды, бұл 2007 жылмен салыстырғанда
1.1% (1.8 мың ... ... ... жүйесінде төлемдердің ең көп үлесі 2008 жылда бюджетке (салықтар
және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді ... және ... ... ... жалпы көлеміндегі үлесі 27.9% құрады)
төлемдерге, сондай-ақ ... ... ... ... ... емес ... (үлесі – 29.0%), көрсетілген қызметтер ... ... үшін есеп ... ... ... ... болды.
Сонымен бірге, басымдығы жоғары болып табылмайтын және сомасы бойынша 5
млн. теңгеден аспайтын ... ... ... ... ... ... ... ақшамен жасалмайтын төлемдердің жалпы санының
60.7%  және олардың жалпы көлемінің 1.6% ... ... бұл ... ұсақ сомадағы айтарлықтай төлемдер санын жүргізуде өз міндетін
атқаратынын көрсетеді.
2008 жылы жаһандық қаржы дағдарысы әлемдік экономиканың өсу ... ... әсер ... ... елдерде экономикалық рецессия байқалып
отыр. Әлемдік қаржы және ... ... ... ... өсу ... ... етті. Алдын ала бағалау бойынша 2008 жылы
экономикалық өсу – 3,1 %-ды, жұмыссыздық ... ... – 7 % - ды ... ... ... – 9,5 %-ды ... – 2010 ... әлемдік нарықтардағы жағдай күрделене түсуі мүмкін
және оның салдары ... ... ... ... ... ... нарықтарында Қазақстанның негізгі экспорттық ұстанымдарына төмен
бағаның сақталуы мүмкін.
Осындай ... 2009 жылы ... ... ... ... ... жаһандық дағдарыстың теріс салдарын ... пен ... Банк ... басты мақсаты әлеуметтік тұрақтылықты
қамтамасыз ету және макроэкономикалық теңгерімді қолдау, ... өсім мен ... ... ... ... жылы ... нақты өсуі бағалау бойынша шамамен 2 %-ды құрайды,
жұмыссыздық деңгейі 8%-дан аспайды. Инфляция 2009 жылдың ... 9 ... деп ... ... ... қол жеткізу және елдің қаржы жүйесін
тұрактандыруды қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық Банк ... ... ... мерзімді өтімділікті реттеу және оны барабар деңгейде ұстап тұру
үшін Ұлттық Банк екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... РЕПО ... ... қамтамасыз ету ретінде
қабылданатын ... ... одан әрі ... ... ... ... кредиттер беру, банктерде Ұлттық Банк депозиттерін
орналастыру ... ... Банк ... деңгейдегі банктердің әр түрлі кредиторлар типтері
алдындағы міндеттемелеріне ... беру ... ... және ... ... ... ... арқылы қайта бөлуге және қысқа ... ақша ... ... қол ... ... ... ... байланысты Ұлттық Банктің ... ... ... қамтамасыз етуге немесе теңге бағамының шетел валютасына
қатысты бақыланатын шекте қалқымалы өзгеруіне бағытталатын болады.
| ... |2008 |2009 |2007 |2008 |2009 |2010 |
| ... | | | | | | ... ЖІӨ | ... |3,| |-1.2 | |
| | |,| |,| |2 | | | |
| | |7| |3| | | | | ... ... |22,2 | |20,2| |24,1| ... |26,9 ... ... |5,8 | |7,2 | |4,7 | |1,1 |-2,1 |-0,7 ... | | | | | | | | | ... ... ... |-4,8 | |-3,0| |-4,7| ... |-13,6 ... ... | | | | | | |3 | | ... ... |8,1 | |6,7 | |5,8 | |6,6 |8,6 |8,7 ... борышы (кезең аяғы)| | | | | | | | | ... | | | | | | | | | |
| ... ... | | | | | | ... | |12,5 | ... | |18,1 | |18,1| |14,4 |24,7 |13,2 |18,2 ... операциялардың сальдо| |-1,8 | |-2,5| |-7,8 |5,1 |-2,1 |2,3 |
|шоты | | | | | | | | | ... ... | |76,0 | |91,4| |92,4 |79,5 |98,9 |92,4 ... ... | | | ... АҚШ ... кезең | |7,1 | |19,1| |17,6 |19,9 |23,9 |33,6 ... | | | | | | | | | ... ... емес қызмет| |2,6 | |5,1 | |4,3 |6,4 |7,1 |8,8 |
|импорты ... | | | | | | | | | |
| ... ... | | | | | ... ... үшін теңге (кезең |3,0 |-4,4 |-5,6 |-0,2 |... | |... ... | | | | | | | ... ... үшін ... ... |-0,8 |3,6 |1,4 ... | |... ... | | | | | | | ... ... ... ... ... |7,5 |2,2 |6,8 |... | |... ... орташа) 4/ | | | | | | | ... ... ... ... ... ... Банк ... тікелей емес, ақша-несие жүйесі
арқылы реттейді. ... ... ... ете ... ... ... ... үшін белгіленген жағдайлар ... ... ... ... ... деңгейлі
банктер мен басқа да ... ... ... ... ... ұлттық ерекшеліктері орталық банктің
ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... бақылаушы органдардың функциялары жиі
тоғысады. ... ... банк ... ... ... резерв ... (ФРЖ) ... ... 1863 ... ... ақша ... ... ... құрылған. Ақша айналымын бақылаушы ... ... ... ... ... ... ... Нарық жағдайының тұрақтандырылған
және инфляция деңгейiнiн жалпы төмендеу ... банк ... ... ... ... ... ... тарапынан экономиканы
несиелеу үшiн ... ... ... Атап айтқанда, Ұлттық Банк
коммерциялық вексельдердi қайта ... ... ... ... ... ... түрде несиелейтiн екiншi деңгейдегi
банктердi қайта қаржыландырады. АҚШ-да бұл ... ... ... ... ... ... ... ... депозитттерді ... ... ... берілген, ол ... ... ... банк ... жасауға ... ... ... ... беру ... ... ... құрылған банкінің «қаржы ... ... ... ... ... тексерілді. Федералдық ... ... ФРЖ ... ... ... ... ... несие институты мәртебесі ... олар ... деп ... Штат үкіметінен лицензия алған банкілердің
штаттың несие институты ... ... ... ... ФРЖ мүше болу ... болмауды ... ... ... ... өздерінің банк ... ... ... ... АҚШ ... ... әртүрлі, бұл ФРЖ ... емес ... ... ... ... ақша-несие жүйесінде ерекше ... ... ... ... арнайы
мамандандырылған несие ... ... - ... ... ... артық көреді. Соңғылар Англия ... ... ... ... ... рөл ... ағылшын банк ... ... ... ... ... ... банк пен өзге ... арасында аралық орын ... ... ... ... ... ... ағылшын банк ... қана осы ... ... ғана ... банкте қайта
қаржыландыру артықшылығына ие ... ... ... ... ... мәжбүр, Ұлыбританияда қазынашылық
құнды ... ... ... ... ... ... өте ... Басқа елдердегідей, басқа ... ... ... ... қаржыландыруына тікелей
қол ... ... ... ... ... ... ... банкі тікелей ықпал ете ... банк ... ... ретінде болады. 10/39б
Елдің банк ... мен ... ... ... ... ... болып орталық банк пен
ұлттық ... ... ... ... ... ... Нидерландының банк жүйесінің екі ... ... бола ... Ел ... ... орталық банк ... ... ... шаралар әзірлеу мақсатында несие-қаржы ... ... ... өткізу көзделген.
Мұндай тәжірибе несие ... екі ... ... ... мен ... ... ... етеді. Нидерландының орталық ... ... ... банк те ... ... ... қарым-
қатынастарды қолдауға ... ... ... ... несие ... ... ... жүйе ғана ... ... ... банкілері арқылы да ... ... ... ... ... мақсаты – ... ... ең ... резервтер жөніндегі ... ... ... ... аумақта ... ... ... ... ... ... кеңселердің функцияларын атқрады. ... ... ... ... ... мен орталық ... ... буын ... ... ... және ... несие институттары
орталық ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыруға ... ... мен ... ... ... ... ... орталық банктен қосымша іс ... ... алуы ... бұл басқа еуропалық елдердің
коммерциялық ... ... ... өтімділігі
мен бәсекеге қабілеттілігі арттырады.
Дүниежүзінің ... ... ... ... ... ... болып табылатын бірқатар ірі институттармен
тығыз ... ... ... ... ... ... ... саясатының ... ... ... де, мемлекеттік реттеу де ел ... ету ... сол ... қолданылмайды деуге
болады. Келешекте орталық банк ... ... ... иек артуға болады. ... ... ... ... ... ... салыстырғанда, көптеген
жағдайларда нарықтық ... ... ... ... басында ... ... ... (Австрия,
Италия, Франция және т.б.) банк ... ... ... ... табылады.
Орталық банктердің стратегиясын ... ... бірі ... ... ақша ... ... ... бағдарлау немесе қандай да ... ... ... валютасына ... ... ... ... ... ... яғни , ішкі ... ... ... ... №2. ... ... ... банктің қандай да ... бір ... ел ... ... байланысты. Мұның өзінде
мына ... ... Ішкі ... ... ... ... банктері есептік индекс ... ... өсу ... ... ... ... мысалы, Неміс федералдық ... ... ... ФРЖ ... Ұлттық ақша ... ішкі және ... ... ... деп ... ... ... – басқа валюталар ... ... ақша ... ... ... ... ... мөлшерін реттеу мақсатында, ... ... ... ... ... саясаты),
не оның ... ... ... ... ... ... қрсы ... шаралар жүргізіледі. Алада, құлдырау
жағдайында орталық банк ... ... ... ... ... Ресейде және ... ... орын ... ... құралдарының ымыралық ... ... ... ... ... ... еуропалық
елдерде ұлттық ақша ... ... ... ... ... ... ... Австрия, ... ... ... ... ... ақша-несие саясатына
талдау
2.1 Ақша-несие жүйесіндегі реттеуді жүзеге ... ... ... ... мен міндеттері
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңы бойынша Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі Қазақстан Республикасының Орталық ... ... банк ... ... ... ... табылады.
Ұлттық банк – ақша резевртерінен, алтын валюта ... ... ... ... ... ... ... бар заңды тұлға. Мүліктің
құралу көздеріне – банк ... ... ... бағалы қағаздардан түскен
табыстар және сәйкес бюджеттерден түскен дотациялар жатады.
Заңның 9-бабына сәйкес, Ұлттық банк ... ... 10 млрд ... мына ... есебінен құрайды: республикалық ... ... ... ... ... ... және Ұлттық банк
тапқан пайдадан аударымдар.
Әлемдік тәжірибеде, нарықтық ... ... ... ... ұйымдастырудың әр түрлі құқықтық формалары бар:
- оның капиталының қалыптасуы 100% мемлекеттің қаражаты есебінен
болатын унитарлық банк;
- акцияларының бөлігі ... ... ... ... ... қоғам;
- бірлектес типтес ұйым ... ... ... ... ... қызметін бірігіп атқаратын тәуелсіз банктер
жүйесі.
АҚШ-та орталық банктердің капиталына мемлекет қатыспайды, ... ... ... ... мүше ... ... ... тұрады.
Негізгі Ұлттық банк унитарлық орган болып табылады. Мемелекет – жарғылық
қордың жалғыз иесі. Негізгі қор – ... ... ... ... да ... тұрады, ал айналым қаражаты – банкіге тиесілі ақша
қаражаттарынан тұрады. Ұлттық банк ... және ... ... ... қор ... ... құрылып, ол өзіндік табыс ... және осы ... ... ... ... ... ... шығындарды жабуға арналады.
Ұлттық банкінің қаржылық жылдағы пайдасы сол жылға жатқызылатын табыстар
мен шығындардың айырмасы ретінде анықталады. ... ... ... оның ішіндегі банкноттар мен монеталардың ... ... ... жарғылық, резервтік және басқа қорларды құрғаннан қалған бөлігі
республикалық бюджетке аударылады. Ұлттық банк және оның ... ... мен ... ... ... ... банкінің негізгі міндеті – Қазақстан
Республикасының ұлттық валютасының ішкі және сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз
ету болып ... ... ... ... ... ... мынадай
қосымша міндеттер жүктеледі:
- Қазақстанның экономикалық дамуы және оның дүниежүзілік
экономикаға ... ... ... ... ... ... банктік есептеулерді және валюталық
қатынастар саласындағы мемлекеттік саясатты ... және ... ... және банк ... ... қамтамасыз етуге
көмектесу;
- Банктік және басқа несиелік мекемелердің ... ... ... және ... ... ... ... банк несие берушілердің, салымшылардың мүдделерін
қорғауы.
Ұлттық ... ... ... ... елдегі несиелік ресурстарды және ақша айналысын басқару;
- өзіне ... ... ... ... ... ... және ... асыру;
- халық шарушылығындағы несиелік, есеп ... және ... ... ... ... ... ... нормативтік актілерді шығару (барлық банктерге
міндетті), есеп ... және ... есеп ... банк ісін лицензиялау, ақша-несиелік реттеудің әдістерінің
формаларын талдау;
- банк ісін қадағалау және бақылау;
- елдің банк ... ... ... ... ғылыми-зерттеу және аналитикалық жұмыстар жүргізу;
- валюталық операцияларды ... ... және ... ... валюталық саясатын жүргізу және т.б.
Ұлттық банктің несиелік ... ... ... ... меншікті қаражаттары;
- басқа банктерден тартылған және келісімшарт негізінде ... ... ... ... ... Республикасынан тыс жерлерден тартылған қаражаттар;
- мемлекеттік арнайы қорлардан және бюджеттің ... ... ... ... ... мен ... ... басқа да
мәселелері «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі ... Заңы ... ... ... ... туралы» Ережесі негізінде қаланды.
Ұлттық банкі өзінің қызметтерін орындауы үшін басқарма, директорат, бас
аумақтық және облыстық басқармалармен қатар, ... да ... ... бар. ... ... ... 1996 жылы ... (Қосымша А).
Ұлттық банкінің ең жоғарғы басқару ... ... банк ... ... ... ... ... 9 адамнан тұрады. Оның
құрамына – ... банк ... оның 4 ... ... ... бір-бір өкілі және Қазастан Министрлер Кабинетінің екі өкілі
кіреді. Басқарма мүшелері ... ... ... ... ... ... шешеді:
- мемлекеттік ақша –несиелік саясатын жасайды;
- ұлттық банк шығарған, банктер ісіне ... ... ... ... ... тұжырым негізінде банкноттар мен
монеталардың номиналдық ... және ... ... ... ... ... банктермен және Қазақстан Республикасының
бюджетімен операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... бағамын анықтау
тәртібін белгілейді;
- Сыртқы резервтерде сақтауға алатын ... ... ... ... банк ... ... Ұлттық банк құрылымын бекітеді және
Ұлттық банк департаменттерінің директорларын тағайындайды;
- Банктер және олардың филиалдары үшін экономикалық нормативтерін
бекітеді.
Басқарма ... ... ... немесе айына бір рет өткізіледі.
Ұлттық банк Төрағасы Қазақстан Республикасының Президентінің ұсынуымен
алты жылға сайланады.
Ұлттық банк ... ... банк ... және ... мемлекет
органдармен, банктермен, несиелік, халықаралық және басқа ... ... ... ... жедел басқару органы – Директорлар кеңесі (директорат),
ол Ұлттық банк төрағасымен басқарылады.
Директорат құрамына – ... оның ... және ... ... ... банкінің орталық аппараттарына келесідей : ақша-
несие операциялары, банктік қадағалау, халықаралық қатынастар, эмиссиялық-
кассалық ... ... ... бухгалтерлік есеп және
бюджет, ішкі қызмет, зерттеулер және статистика, ішкі ... ... заң ... және дербес басқармалар бар.
Ұлттық банк Қазақстан Республикасының валютасын шет ел мемлекеттерінің
ақша бірліктеріне айырбастау бағамын ... ... ... ақшаның айналымы, олардың банкінің кассасына үздіксіз оралып
отыру жолымен жүзеге асады.
Қазақстан Республикасында ақша банкноталарын өндіру және ... ... ... беру ... өз ... ... қолма-қол ақшаның жағдайы 1996 жылға дейінгі кезеңмен
салыстырғанда өзгерді. Екінші ... ... ... ... қалдығы шегінде қолма-қол ақша түрінде қолдау алады,
сонымен қатар, ... ... ... ақша ... ... – бұл ... банкноталардың, монеталардың, бағалы
қағаздардың шығарылуы. Ол қолма-қол түрінде де ... ... ... де ... ... ақша ... ... – айналысқа банкноталар мен
монеталардың ... ... ... ... көп ... ... негізгі себептерінің
бірі – кәсіпорындар арасындағы ... ... есеп ... ... есеп ... ... бұны ... жағымсыз құбылыс
деп есептеуге болады.
Ұлттық банк «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» ... ... ... мен ... ... ... ақша массасының көлемін реттеу жолымен Қазақстан
Республикасында ... ... ... ... кепіл берушісі Үкімет болып табылатын Қазақстан Республикасының
ішкі және сыртқы қарызына қызмет көрсетуге қатысады;
- банктердің бағалы қағаздар эмиссиясы ... оның ... өзі ... ... ... сараптауын жүргізеді;
- банктердің жұмысына және шетелдік валютаны ... алу, сату ... ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасында ресми мөлшерлемелерді өзгерту арқылы
банктік пайыз мөлшерлемелерінің деңгейін реттеуді ... ... ... мен ... ... алу, сақтандыру,
тасу және инкассациялау ережелерін ... ... ... есеп айырысу тәртібін, жүйесін және
нысандарын анықтайды, қазақстандық теңгемен банкаралық есеп
айырысулардың мезгілінде және ... ... ... ... ... банктерінің жиынтық балансын құрады және
тұрақты түрде жариялайды;
- Қазақстан ... ... ... кадрларды
дайындауға қатысады;
- Ақшалай қаражаттарды есепке алуда қате ... ... ... құжаттар бойынша есепке алынған қаражаттар анықталған
жағдайда клиенттердің және банктердің ақша қаражаттарын ... ... ие ... ... ... міндеті – ұлттық валютаның ішкі және сыртқы
тұрлаулығын қамтамасыз ету. ... ол: ақша ... ... ... ... мен валюталық қатынастарды ұйымдастырады; ақша, несие және
банк жүйелерінің тұрақты қызметін ... ... ... ... ... ... шетел валютасын сатып алу-сату және айырбастау
операцияларын жүргізетін банктік және басқа ... ... ... және
олардың жұмысын бақылау сияқты мемлекеттің экономикалық саясатын жүргізеді.
Ұлттық банктің міндеті оның атқаратын қызметтері арқылы орындалады:
Біріншіден, ... ... ... ... ... яғни Ұлттық банк айналымдағы ақша массасының көлемін реттеумен
және ресми пайыздық мөлшердің деңгейін өзгертумен шұғылданады. Егер ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі болмаған
жағдайда Ұлттық банктің несие салымдарын ... және банк ... ... ... ... ... бар. ... алты айға
дейінгі мерзімге шығарылған бірінші кластық жай және ... ... ... алып және ... ... банк ... бағалы қағаздарын шығарады, сонымен қатар мемлекеттік
бағалы қағаздарды, облигацияларды, ... ... ... өтеу ... бір жылға дейінгі проценттік бағалы қағаздарды сатып алу
және сатумен шұғылданады. Ұлттық банкте ... ... ... ... ... ... төлем құралдарының түрлерін
анықтайды.
Екіншіден, Қазақстан Республикасында қолданылатын банкнота және ... Ол үшін ... банк ... ... ... ... ... олардың қажет мөлшерін анықтап, дайындығын қамтамасыз
етеді.
Ұлттық банктің қолма-қол ақша ... ... ... мен ... ... ... алып сату ... айналысқа түсіруді
ұйымдастыратын айрықша құқығы бар. Сондай-ақ қолданылған ақша белгілерін
айналымнан шығарып, ... ... ... тозығы жеткендерін жоюмен
шұғылданады.
Үшіншіден, банктердің банкісі қызметін атқару. Ол үшін ... ... ... қаржыландыру жүйесін ұйымдастырып, бірінші класты,
жоғары өтімді бағалы қағаздармен және басқа активтермен қамтамасыз ... алты ай ... ... ... банк - екінші деңгейдегі банктер
үшін соңғы ... ... ... ... ... валютамен де, шетел
валютасымен де, сондай-ақ қамтамасыз етілген, ия болмаса ... ... ... ... ... ... ... және
мерзімге береді.
Төртіншіден, үкіметтің және мемлекеттік органдардың банкі және агенті
қызметін ... үшін ... ... ... республиканың ішкі және сыртқы
қарызын өтеуге қатысады, ... ... ... ... дебеттік
қалдықты болдырмау үшін қажетті іс-шараларды қабылдайды. ... ... шарт ... ... ... ... олардың депозиторлық ісін жүзеге асырады.
Бесіншіден, банктердің ісін бақылау және қадағалау қызметі. Ол ... ... ... одан шет ... банктермен олардың
филиалдарын ашуға рұқсат және ... ... ... лицензия
береді. Барлық банктер, банк емес қаржы мекемелер және ... ... ... орындауы үшін банк ісі, есептеу, есептесу, ... ... ... ... ... ... шығарып,
олардың орындалуын қадағалайды.
Банктердегі бухгалтерлік есеп айырысудың, бухгалтерлік, банктік және
басқа ... ... ... ... тәртібін және әдісін бекітіп,
сондай-ақ олардың орындалуын бақылайды. Банктер мен ... ... ... немесе аудиторлық ұйымдарды шақырып бақылайды.
Алтыншыдан, валюталық реттеу және валюталық бақылау қызметі. Оны атқару
үшін Ұлттық банк ... ... және ... валютасындағы бағалы
қағаздардың айналым ... және ... ... ... ... ... қажетті кезде, оның ішінде пайыздық мөлшер
деңгейіне шектеу қояды.
Резиденттер үшін шетел валютасын және ... ... ... ... аудару, әкелу, әкету және салып ... ... ... Қазақстан Республикасының резиденттерінің республикадан
тыс шетел валютасында шот ашуының мақсатын, тәртібін және жағдайын анықтап,
шот ашуға рұқсат береді.
Ұлттық валютаның ... ... ... ... ... есеп ... ұйымдастырып, шетелдермен валюта-қаржылық және
несие есеп қатынастарын ... ... ... ... ... жүргізеді.
Жетіншіден, елдің алтын валюта қорларын басқару қызметі. Оны атқару үшін
Ұлттық банк мемлекеттің алтын ... ... ... олармен
операция жүргізеді. Қазақстан Республикасы Президентінің “Бағалы металдарға
және асыл тастарға байланысты қатынастарды мемлекеттік реттеу ... ... бар ... сай ... ... ... ... бірінші сатып
алушы құқымен қатынасып, қазақстандық және ... ... ... ... ... ... ... үшін бағалы металдарды сатып алады.
Оларды сақтауға қабылдап, одан әрі ... ... ... ... заңға сәйкес сатады.
Президенттің немесе үкіметтің ... ... ... ... ... үшін үкіметтік резервке алынған құндылықтарды қабылдайды.
Алтын және басқа да бағалы метал құймаларын, монеталарды, ... ... ... асыл ... ішкі және ... нарықта сатып алу және
сату операцияларын жүргізеді.
Енді еліміздегі ақша-несие ... ... іске ... ... келесі 1-ші кестеден еліміздегі ақша ... ... ... өсу ... ақша ... және ... жылдық деңгейінің
шамаларын және ақша-несие саясатының жүргізілуіндегі олардың іске ... ... ... /11, 89 ... – 2009 жылдардағы ақша-несие саясатының жүргізілу барысы
| |2008 |2009 |2007 |2008 |2009 ... ... ... ... |175 |208.3 |316.9 |577.8 |663,05 ... ... салыстырғанда | | | | | ... ... ... % |29.5 |19 |52.2 |82.4 |21,3 ... ... |131.2 |161.7 |238.7 |379.3 |458,5 ... млрд. теңге | | | | | ... ... |23.3 |23.2 |47.6 |58.9 |28,7 ... % | | | | | ... ... млрд. теңге |576 |765 |971.7 |1650.1 |1833.3 ... ... ... %|45.1 |32.8 |26.8 |69.9 |11.1 ... ... ... % |6.4 |6.6 |6.8 |6.7 |7,9 ... ... ... ... ... ақша агрегаттарының,
ақша массасының өсу қарқыны жоғары болғанымен ақша-несие саясатының тиімді
жүргізілуі нәтижесінде инфляцияның жылдық ... 2009 және 2007 ... ... тұрақты қалпын сақтауда. Ал биылғы жылғы 11 айдың деректері
бойынша инфляция ... ... ... ... және ... асып ... ... Қазір инфляция деңгейі шамамен 8% болып, 2008
жылы 4,9%-6,5% болады деп белгіленген инфляциялық таргеттеу ... ... ... ... бұрыннан бері жүргізіліп келе жатқан саясаттар
нәтижесінде экономикаға берілген несиелердің тым артып ... ... ... алып келе ... және ... шілде айынан бастап
халықтың жалақыларының өсуі, әлемдік рынокта мұнай бағасының ... ... ... ... деңгейі 11 айдың ішінде осындай нәтиже
берді. Сондықтан ендігі жерде ... ... ... және ... бірі инфляцияны таргеттеуде ең тиімді әдіс болып табылатын
Ұлттық банктің қысқа мерзімді ... ... ... ... Яғни,
Ұлттық банк өзінің ақша-несие саясатын жүзеге асыруда «қайта қаржыландыру»
пайыз қойылымын ... ... ... ... ... ... ... банк бұл инфляцияның межелеген мөлшерден асып ... оны ... ... ... ... ... екі рет
өсірді. Оның бірінші жолғы ... 2008 ... 1-ші ... айында РЕПО
операциясының қайта қаржыландырудың пайыз қойылымын ... ... ... екінші рет пайыз қойылымын өсіру 1 шілдеде 8%-ға ... ... ... /7, 3 бет/
Сондай-ақ Ұлттық банктің валюталық нарықтағы интервенциясы ақша-несие
саясаты шегінде жүзеге асырылады. Валюталық интервенция бүгінде ... ... ... есебінен жүзеге асырылады. Алтын валюта ... ... ... ... ... ету үшін ... банктің 2009 жылғы қыркүйектегі №33 ... ... ... ... ... ... ... келесі 2-
ші кестеден көре аламыз. /15, 65 бет/
Кесте -2
Ұлттық банктің ақша ... ... ... ... ... бағалар |Тұрақты бағада |
| ... | ... ... ... млн. | | ... ... |8 124,4 ... ... | | ... «СКВ» активтері |7 288,8 ... ... ... |899,1 |835,6 ... базасы, млрд. теңге |626,4 |626,4 ... ... ... |133,85 |130,00 ... ... | | ... «тройскую унцию» USD бойынша |471,25 |438,00 ... ... – 2009 ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің белгіленуі
|Көрсеткіштер |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... ... % | |4-6 |3-5 |4-6 ... (ТБИ) ... % |6,5 |5-7 |4-6 |5-7 ... ... ... % |7,0 |6-6,5 |6 |6,5 ... ... ... |4852 |5156 |5679 |6438 ... АҚШ ... | | | | ... % |54,5 |6,3 |10,1 |13,4 ... ... млрд ... |312 |411 |495 |574 ... % |50 |31,6 |20,3 |16,1 ... ... млрд ... |1026 |1325 |1607 |1898 ... % |34,2 |29,1 |21,3 |18,1 ... жүйесіндегі резиденттердің |780 |972 |1183 |1407 ... млрд ... | | | | ... % |29,4 |24,6 |21,7 |18,1 ... беретін банктік |940 |1225 |1520 |1844 ... ... | | | | ... % |39,8 |30,3 |24,1 |21,3 ... ... |10-11 |9-10,5 |8-9,5 |7-9 ... депозиттері бойынша | | | | ... ... ... % | | | | ... ... ... |14,5 |12-13,5 |11-13 |10-12 ... ... ... | | | | ... ... ... % | | | | ... ... ... отырғанымыздай 2008 – 2009 жылға арналған ақша-
несие саясатының басты мақсаты орташа жылдық ... ... – 2007 ... және ... жылдары 3-5% шегінде ұстау қажеттігі ... ... ... 2009 жылы ... ... деңгейі біршама қарқынды өсіп
отыр. Оның деңгейі мемлекеттік статистика ... ... ... ... шамасында болады деп жоспарланса, ал тәуелсіз сарапшылардың болжамы
деректері 2009 жылы ... ... 15% ... ... ... ... соңғы жылдардағы ақша агрегаттарының жағдайы туралы ... ... ... Ақша агрегаттарының негізгі қөрсеткіштері,
(кезеңнің соңына)
| |1.1 Ұлттық |177899 |206025 |230513 |458518 |687 257 |859 852 |
| ... тыс | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| |1.2 ... және |30272 |47989 |52135 |204453 |814 072 |604 412 |
| |басқа ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |161701 |190039 |211805 |411813 |600 832 |739 729 |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... (млн.теңге), |287293 |362366 |602636 |799401 |1 261 |1 518 |
| ... ... | | | | |549 |204 |
| |3.1 ... |17799 |23261 |25168 |57875 |101 242 |135 140 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| |3.2 ... емес |107792 |149066 |365663 |329713 |579475 |643335 |
| |заңды тұлғалардың| | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |498071 |620087 |903703 |1 |2 814 |3 538 |
| ... ішінде: | | | |515962 |551 |990 |
| |4.1 ... |61442 |83818 |85193 |277720 |613 834 |794 115 |
| ... ... | | | | | | |
| ... және | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| |4.2 ... емес |149336 |173903 |215874 |438841 |613 834 |794 115 |
| ... ... | | | | | |
| ... басқа | | | | | | |
| ... және | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |764954 |892321 |1193768 |2 |3677561 |4613671 |
| |соның ішінде: | | | |065340 | | |
| |5.1 ... |171439 |177870 |198517 |251747 |304628 |503343 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... да | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| |5.2 ... емес |95443 |94264 |91548 |297631 |558381 |571338 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... да | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |22,6 |21,3 |17,8 |19,9 |16.3 |16,0 |
| ... ( | | | | | | ... |3,67 |3,51 |4,15 |3,11 |2,45 |3,15 |
| ... | | | | | | |
| |(Ам), ... | | | | | | |
|8 ... ішкі өнім |3776,3 |4612,0 |5870,1 |7457,1 |10214 |12726 |
| ... млрд ... | | | | | ... |20,3 |19,3 |20,3 |27,6 |35,3 |36,3 |
| ... | | | | | | |
| ... (М3-тің | | | | | | |
| |ЖІӨ ... () | | | | | | ... жылы ақша ... 1464,3 ... теңгеге дейін 2,5% тарылды, бұл
Ұлттық Банктің таза ... ... ... ... ... ... яғни екінші деңгейдегі банктердің Ұлттық Банктегі мерзімді
депозиттерін есептемегендегі ақша базасы 1454,3 ... ... ... ... ... 2009 – 2010 жылдарға арналған ақша-несие саясатының
бағыттары мен болжамдары
Ұлттық Банк өз қызметін Қазақстанның 2030 ... ... ... ... ... ... экономикалық саясатын ескеріп, оның
жүзеге асуына және ақша-несие және ... ... ... Ел ... ... ... ... 2030 жылға
дейінгі кезеңде Қазақстан ... даму ... ... ... болуын болжайды. Оның басты бөліктерінің бірі, тұрақтылығын ... ету ... ... ... банктік жүйе болып табылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... 3 ... ақша-кредит саясатының негізгі бағыттарын əзірлейді,
оларда инфляция бойынша мақсаттық бағдарлар, ... ... ... қол ... жөніндегі шаралары айқындалады. Орта мерзімді
кезеңге арналған саясаттың ... ... ... ... Ұлттық Банкі саясатының болжамдылығын арттырады жəне қаржы
нарығы қатысушылары үшін оны дамыту бағытындағы айқындалмаушылық дəрежесін
төмендетеді. 2007 жылы ... ... ... ... ... міндеттерді орындау əлемдік қаржы нарығының жəне тиісінше ішкі
экономиканың даму ... ... ... ... ... байланысты күрделі болды. Əлемдік қаржы нарығындағы ахуалдың одан
əрі нашарлауы ... ... ... жағдайында ірі дамыған ... ... ... ... үшін ... банк ... көмек
көрсете бастады. 2007 жылы Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... желтоқсанда) 18,8% (соңғы 7
жылдағы ең жоғары деңгей) болды. Ағымдағы кезеңнің ... ... ... жəне ... ... ахуалдың нашарлауы жағдайында
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... жəне ... да орталық
банктердің алдында белгілі бір таңдау туындауында ... ... ... ... ... қол жеткізуді, ал басқа жағынан алғанда қаржы
жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету, экономиканың одан əрі ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі осы жағдайларда екі жылға алға,
яғни ақша-кредит саясатының 2008-2009 жылдарға ... ... ... ... ... қабылдады. Бұл ретте негізгі мақсатты іске асырумен
қатар банк ... ... ... ету жөніндегі шаралар кешеніне
ерекше назар аударылды. Айқындалмаушылықтың төмендеуіне қарай Қазақстан
Республикасы ... ... үш ... кезеңге арналған ... ... ... ... ... қайтып оралуға ниеті
бар.
Əлемдік экономикадағы қаржылық сілкініс Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... соңғы бірнеше жылдар бойы ... ... ... негізгі факторларының бірі болды. Шикізат салаларының кірістері,
банктердің сырттан қарыз ... ... ... өсуі ... ... жəне жиынтық сұраныстың өсуіне ықпал етуін жалғастырды.
Сұраныс белсенді өсіп ... ... ... ... мен ... деген сұранысты тез қанағаттандыруға экономиканың ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік нарығының «қызып кетуіне» жəне құрылыс ... да ... ... ... кірістіліктің артуына алып келді.
Жылжымайтын мүлік нарығы инвестициялар үшін неғұрлым тартымды ... ... ... ... секторының соңғы жылдардағы
өсуі де банк жүйесіндегі тəуекелдердің айтарлықтай жинақталуына ... ... ... ... ... ... ... жəне отандық банктердің рейтингінің көтерілуі, банк секторының
инвестициялық тартымдылығы ... ... ... ... ... ... ... жасады. Сыртқы қарыз алудың өсуі
жəне кредиттеу көлемінің ұлғаю ... өсуі ... ... ... ... ... ... банктердің активтері сапасының
нашарлауының əлуетті тəуекелі ... ... ... ... жəне ... ... ... басымдықпен
кредиттеуі, бір жағынан, жылжымайтын мүлік нарығындағы бағалардың одан ... жəне банк ... ... тəуекелдерге ұшырауының күшеюі
себепші болды. ... ... ... ... іс ... банктердің
қаржыландыруына толық тəуелді болды. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
жəне Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын ... ... ... бірнеше жылдар бойы банк ... ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда,
несие портфелінің сапасын реттеу, ең төменгі резервтік талаптардың тетігін
жетілдіру ... ... ... ... ... неғұрлым барабар
бағалауға, провизияларды қалыптастыруға жəне қаржы ұйымдарының ... ... жаңа ... ... шетелден қарыз алуға
шектеулер енгізілді.
Сонымен қатар əлемдік ... ... ... проблемалар банк
жүйесінің жинақталған тəуекелдерінің пайда болуына жəне ұлттық экономиканың
сыртқы қаржы күйзелістеріне осалдығының ... алып ... ... ... ... толықтырудың маңызды көздері болып табылатын
Қазақстан банктері ағымдағы өтімділіктің жетіспеуі ... ... ... ... ... ... құрылыс көлемінің
қысқаруына, сондай-ақ басқа салалардағы белсенділіктің ... ... ... 2007 ... бірінші жартыжылдығында жоғары қарқынмен
дамыды. ХВҚ-ның бағалауы бойынша оның өсу қарқыны осы ... ... 5% жуық ... Осы өсудің жартысы Қытайдың, Үндістанның ... ... ... ... ... ... қаржы нарығы 2007 жылдың бірінші жартыжылдығында
ставкалардың ... ... ... ... Осындай өсудің себебі
инфляция деңгейінің артуы ... ... ... ... орталық
банктерінің ақша-кредит саясатын қатаңдатуы болды. Еуропа орталық ... ... ... ... ... ... екі рет көтерді-наурызда 3,75%
деңгейге дейін жəне маусымда 4% дейін. Жапония ... ... 2007 ... 0,5% ... ... ... ... базалық ставкасы 2007 жылғы
қыркүйекке дейін 5,25% деңгейде қалды.
Валюта нарықтарында АҚШ ... ... ... ... ... жəне ... ... баяу нығаюымен сипатталған 2009
жылғы трендтер жалғасты.
2007 жылдың екінші жартыжылдығында дамыған экономикалардың өсу ... ... мен ... ... ... ... валюталардың
нығаюымен жəне инвестициялар ағынының төмендеуімен байланысты болды. ... ... ... ... дағдарысы жəне нəтижесінде
тұтынушылық сенімділіктің құлдырауы себепші болды. Бұл ... 2007 ... ... 2007 ... басында туындаған ипотекалық заемдар нарығындағы
дағдарыс жергіліктіден ғаламдыққа ауысты. Нəтижесінде қаржы нарықтарындағы
құбылмалылық артты. АҚШ-ғы «sub-prime» ... ... ... сондай-
ақ тəуекелдер жəне түпкілікті шығындар туралы екі ұштылық əлемдік қаржы
нарықтарындағы өтімділіктің ... ... алып ... өсуі ... инвесторлар капиталды дамушы нарықтардан
шығаруға алып келді. Нəтижесінде дамушы нарықтардың көпшілігі үшін ... жол ... ... ... ... банктер, атап айтқанда АҚШ Федералдық резервтік жүйесі,
Еуропа орталық банкі өз ... банк ... ... ... ... басымдылығын жүргізу арқылы туындаған дағдарысқа жауап қатты.
Осы жағдайларда əлемдік нарықтардағы ... ... ... ... ... ... ... бойынша Либор ставкасы 2007 жылғы шілденің
аяғындағы жағдай бойынша 5,36%-дан 2007 ... 7 ... ... ... ең ... мəні ... жетті. Еуропа орталық банкі тарапынан 2007
жылғы желтоқсанда өтімділік құйылғаннан кейін Либор ставкасы 4,73% ... (2007 ... 28 ... ... ... ... əлемдік экономика негізгі көзі ... ... ... ... ... ... айқындалмаушылық
кезеңіне кірді. Соңғы айларда жағдайдың тұрақтануына қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... байланысты активтерді есептен шығаруын ... ... ... (АҚШ, ... Ұлыбритания, Канада жəне ... ... 2007 ... ... ... дағдарысынан шығу үшін
күштерін біріктіретіндігі туралы жариялады.
Əлемдік экономика қаржы ... ... ... ... ... ... өсуі проблемасына ұшырады. ... ... ... ... оған ... ... ... жатқан жəне геосаяси тəуекелдері ұлғайып ... ... ... ... өсуі ... 2007 ... басынан бері мұнай бағасының
тұрақты өсу үрдісі байқалды. ... жыл ... ... 2007 жылғы
желтоқсанда Brent сұрыпты мұнайдың орташа бағасы ХВҚ-ның деректері бойынша
46,8% өсіп, бір ... үшін 91,45 АҚШ ... ... жылы ... ... мен ... ... бағаларының да
өсуі жалғасты. Мəселен, азық-түлік жəне өнеркəсіп тауарлары кіретін, отынға
жатпайтын биржалық тауарлар ... ... ... ... ... ... 9 айда 6,1% өсті. Бұл ретте метал бағаларының индексі 1,5%, ал азық-
түлік бағаларының индексі 18,2% ... ... ... өндіруші елдердегі өнімнің төмен болуы, ... ... ... ... ... түрлерінің əлемдік
өндірісінің өсуі əлемдік нарықтағы тиісті тауарларға деген ұсыныс көлемінің
қысқаруына алып келді, бұл олардың бағаларының ... əкеп ... ХВҚ ... ... ... ... бағасы (Канада) 2007
жылы 2 есе өсті, АҚШ ауылшаруашылық департаментінің ... ... ... бағасы 2007 жылғы қаңтар-қарашада 91,9% өсті.
Əлемдік қаржы жəне тауар нарықтарындағы теріс үрдістер ... ... ... ... ... Мəселен, АҚШ-та жылдық инфляция
(соңғы 12 айда) 2009 жылғы желтоқсандағы 2,5%-дан 2007 жылғы қарашада 4,3%-
ға ... ... ... 1,9%-дан 3,1%-ға дейін, оның ... ... ... дейін өсті.
Қазақстан Республикасының төлем балансы жəне ... ... ... ... ... ... өсуі Қазақстан Республикасының
экспорттық кірістірінің одан əрі өсуін ... ... ... деректері бойынша тауарлар экспорты 2007 жылғы 9 айда 2009
жылдың ... ... ... 19% ... 33,8 ... АҚШ долл.
құрады. Энергия тасымалдауыштарының əлемдік бағаларының жоғары деңгейінің
сақталуы мұнай кен ... ... ... үшін ... ... ... ... болды. Бұл ретте негізінен банк секторының
сыртқы заемдары шикізатқа жатпайтын сектордың жоғары өсу ... ... ... ... ... ... экспортынан түскен
түсімдер) өткен жылдардағыдай импорт шығыстарын жəне резидент еместерге
қаржы жəне еңбек ... ... үшін ... ... жоқ. 2007 ... ... күшейді, нəтижесінде ағымдағы операциялар шоты бойынша дефицит
одан əрі ұлғайды. Төлем балансының ағымдағы шотының дефициті 2007 жылдың ... 5,3 ... АҚШ ... астам болды, ал 2007 жылдың нəтижесі бойынша ... АҚШ ... ... ... деп ... (2009 жылы – 1,8 ... ... тікелей инвестициялардың нетто-ағынының ... ... (2007 ... 9 айда 6 ... АҚШ долл. жуық) бірлескен
кəсіпорындардың импорт, ең алдымен ... ... ... шығыстары
өсті. 2007 жылғы 9 айдың қорытындысы бойынша халықаралық қызмет көрсету
балансының дефициті 5,7 млрд. АҚШ ... ... бұл 2009 ... ... ... 28,5% көп.
Шетелдік тікелей инвесторлар қайтарған сомалар ... шот ... ... ... ... 2007 ... 9 айында олар 6,9 млрд.
долл. құрады, бұл 2009 жылдың тиісті ... ... 23,3% ... операциялар шоты бойынша дефициттің ұлғаюы да банк секторының
сыртқы борышы бойынша сыйақылар төлемдерінің өсуі ... ... ... 9 айында бұл сома 2,3 млрд. АҚШ долл. құрады (2009 жылдың тиісті
кезеңімен салыстырғанда 2 есе ... ... ... ... жəне ... қызмет
көрсетуге жұмсалған шығыстар бірлескен кəсіпорындар алған экспорттық
кірістер мен ... ... ... ... түрде
қаржыландырылады. Сонымен бірге төлем балансының елден капиталдың əкетілуін
айқындайтын қалған операцияларын қаржыландыру мүмкіндіктері ... ... ... жəне ... ... ... ... капитал
нарықтарына кіруіне жəне резиденттер жинақтаған шетелдік ... ... ... ... 2007 ... ... жартыжылдығында қаржыландырудың банк
секторының сыртқы заемдармен ... ... ... 2009 жылдың
бірінші жартыжылдығындағы 5,2 млрд. АҚШ долл. нетто-ағынымен ... ... АҚШ ... ... Елге ... ... ... ағымдағы
төлемдердің қаржыландыру қажеттілігінен айтарлықтай асты жəне ... ... ... ... ... жоқ. Төлем балансының қаржылық
шотының операцияларымен қалыптастырылған шетел валютасына деген ... ... ... ... нығаю жағына қарай айтарлықтай қысым
көрсетті, ол Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ішкі ... ... ... əлсіреді.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің алтынвалюта резервтері бірінші
жартыжылдықта 3,2 млрд. АҚШ долл. оның ... 1,1 ... АҚШ ... ... ... (ҚҚБ) жəне банкаралық нарықта жүргізілген операциялар
есебінен өсті. Теңгенің 2009 ... ... бір АҚШ ... үшін ... құраған номиналдық бағамы 2007 жылғы сəуірде бір доллар үшін 120,1
теңгеге дейін нығайды, ал 2007 жылғы маусымның аяғына ... бір АҚШ ... 122,31 ... ... нарықтарындағы ғаламдық дағдарыстың көрінуі 2007 жылғы тамыздан
бастап Қазақстан банктері үшін сыртқы ресурстарды ... ... ... жəне ... ... Республикасы
экономикасының жұмыс істеуі жағдайының өзгеруіне алып келді.
2007 жылғы ... ... ... 4,2 ... АҚШ ... ... ұзақ
мерзімді сыртқы заемдарды (мерзімі 1 жылдан асатын) тартты, ал бірінші жəне
екінші тоқсанда тарту көлемі, ... 6,9 жəне 6,2 ... АҚШ ... ... ... ұзақ ... ... бойынша негізгі борышты
төлеуді жəне қысқа мерзімді заемдарды таза өтеуді өтеуді ескере отырып банк
секторының сыртқы заемдары ... ... ... 2007 ... ... 0,2 ... АҚШ долл. құрады.
Шетел валютасына ұсыныстың қысқаруы жағдайында сұраныстың өсуі Қазақстан
Республикасы Ұлттық ... ... ... есебінен
қаржыландырылды.
Əлемдік капитал нарықтарындағы оқиғалардан кейін банктерде ... ... ... ... болуы халықта валюта бағамының
одан əрі динамикасына қатысты дүрбелең ... ... ... ... ... бір АҚШ ... үшін 126,25 теңгеге дейін əлсіреді. Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің валюта нарығындағы ... ... ... өктемдігі жəне банк жүйесіне деген сенімділікті
қалпына келтіру жөніндегі шаралары теңгенің айырбас ... ... ... 2007 жылғы қыркүйектің аяғында айырбас бағамы бір ... үшін 120,96 ... ал 2007 ... ... ... бір ... үшін 120,30 теңгені құрады. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің
алтынвалюта резервтері 2007 жылғы тамыз-желтоқсан аралығындағы кезеңде ... АҚШ ... ... ... ... ... 17,4 млрд. АҚШ долл.
құрады.
Орта мерзімді перспективада теңгенің АҚШ долларына ... ... ... ... ... назарға ала отырып, теңге
бағамының күрт ... ... ... ... ... ... үшін ... фактор болып табылады.
Макроэкономикалық жəне қаржылық көрсеткіштер: Қазақстан ... ... ... ... ... 7 жыл бойы ... келе жатқан жоғары
өсу қарқынының сақталуымен сипатталды. 2007 жылғы 9 айдың ... ЖІӨ ... өсуі 2009 ... ... (10,7%) ... шамалы
бəсеңдеп, 9,7% құрады. Негізгі өсу өңдеуші өнеркəсіп, жылжымайтын ... ... ... ... ... жоғары даму қарқынымен
байланысты болды. Негізгі ... ... 2007 ... қаңтар-
қарашада 10,5% ұлғайды (2009 жылы - ... ... ... өсуі ... 2007 ... 11 ... ... экономикадағы жұмыспен қамтудың өсуі 2,4% құрады (2009
жылы - 2,0%). Нəтижесінде жұмыссыздық деңгейі 2009 жылғы ... ... 2007 ... ... ... ... қысқарды.
Сонымен қатар, 2007 жылғы үшінші тоқсанда экономиканың тау-кен өндіру
өнеркəсібі, құрылыс жəне қаржы қызметі сияқты ... өсу ... ... Бұл ретте өндіріс көлемінің қысқаруы іс жүзінде тау-кен
өндіру өнеркəсібінің барлық салалаларында ... ... ... секторындағы, ең алдымен банк сегментіндегі жағдайдың дамуы 2007
жыл ішінде əр түрлі бағыттағы ... ... 2007 ... ... ... банк ... одан əрі кеңеюі ... ... ... біршама қарқынмен өсті. Осы кезеңде əлемдік қаржы
нарығындағы ставкалардың ... ... ... олардың деңгейі
отандық банктерге сырттан қарыз ... ... ... саясатты жалғастыруға
мүмкіндік жасады. Банктердің резидент еместер алдындағы 2007 жылғы қаңтар-
шілде аралығындағы ... 32,9% ... (2009 ... ... ресурстардың біраз бөлігі отандық экономиканы кредиттеуді
ұлғайтуға бағытталды. 2007 жылғы 7 ай ішінде экономикаға берілген кредиттің
өсуі 46,6% ... (2009 ... ... ... ... ... ... қаржы секторындағы жағдайдың өзгерісін
сақтықпен сезінетін көрсеткіш ретінде халықтың депозиттері 2007 ... ... ... 4,7% төмендеді. Соған қарамастан олардың осы айлардағы
көлемі 2007 ... ... ... ... ал 2007 ... ... 1,9% ұлғайды.
Резиденттердің банк жүйесіндегі депозиттері 23,6% өсті, ал ... ... 42,4% ... ... ... жасалған шектеулерге, əлемдік қаржы нарықтарындағы
ставкалардың өсуіне, сондай-ақ депозиттердің біршама ... ... ... ... кредиттеуді тоқтатпады. 2007 жылғы тамыз-
қарашада экономикаға кредиттер 5,1% өсті.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... 2007 ... ... ... және инфляция бойынша қол жеткен мақсатты бағалау: Қазақстан
Республикасы Статистика ... ... ... ... 2007 ... ... инфляция 18,8% (2009 жылғы желтоқсанға 2007 ... ... бұл 2009 ... ... ... 10,4 ... ... тауарлары 26,6%, азық-түлікке жатпайтын тауарлар 10,5%,
ақылы қызмет көрсету 15,4% қымбаттады.
Базалық ... ... пен ... ... мен көмір бағаларының өсуін
қоспағандағы инфляция) инфляциялық үдерістер динамикасындағы жалпы үрдісті
көрсетеді, 2007 ... ... ... ... ... көрсетумен 17,3%
дейін (2009 жылы–7,3%) өсті. 2007 жылы ... ... əр ... сипатта болды.
Жылдың басында инфляцияның өсу қарқынның төмендеуі байқалды: жылдық
инфляция 2009 жылғы желтоқсанның ... ... ... 2007 жылғы
мамырдың қорытындысы бойынша 7,6%-ға дейін төмендеді.
2007 жылдың ... ... ... Республикасының
экономикасындағы инфляциялық үдерістер күшейді. 2007 жылғы қыркүйек-
қарашада ғана ... өсуі 9,7% ... бұл 2007 ... ... ... 50% астамын құрайды.
Нəтижесінде инфляцияның жылдық деңгейі 2007 жылдың қорытындысы бойынша
соңғы 7 жылдағы өзінің ең ... ... (18,8%) ... ал орташа жылдық
инфляция 10,8% құрады.
2007 жылғы инфляциялық ... ... ... жылдар бойы əсер етуі
жалғасып келе жатқан түбегейлі факторлардың ықпалымен ... ... бар ... ... əсер ... туындады.
Шетел валютасының ағыны, жиынтық сұраныстың жоғары өсу қарқыны, 2009
жылғы ақша ұсынысының ұлғаюы, еңбек өнімділігінің ... ... ... мен ... ... ... ... жеткіліксіз деңгейі 2007
жылы инфляцияның түбегейлі факторлары болып қалды.
Жоғарыда ... ... ... ... 2007 жылғы тамызда бірқатар
азық-түлік тауарларының (бидай, өсімдік майы) бағалары күрт ... ... ... ... ... ... мен олардан өңделіп жасалған
тауарлардың бағаларына сəл кешігіп əсер ... Атап ... 2007 ... нан, ұн жəне ... майы сияқты өнімдердің бағалары
біршама қарқынмен өсті.
Осы өнімдердің бағасының өсуі ... да ... ... ... əсер еткенін ескерсек, Ұлттық Банктің бағалауы бойынша
2007 жылғы жылдық инфляция ... ... ... өсуін
есептемегенде қыркүйек-қараша аралығындағы кезеңде нақты 18,8% орнына 14,8%
деңгейінде қалыптасқан болар еді.
Осылайша, ... ... əсер етуі ... ... ... ... 2007 ... инфляцияға қатысты жасалған
болжамы орындалмады.
Ақша-несие саясатының 2007-2009 жылдарға арналған ... ... 2007 ... ... ... ... ... экономика дамуының 3
сценарийі («капиталдың ... ... ... мұнайдың қалыпты бағалары»,
«капиталдың жоғары ағыны кезіндегі мұнайдың қалыпты бағалары» ... ... ... ... ... ... қорытындысы «мұнайдың жоғары бағалары» сценарийінің жүзеге
асырылып жатқанын көрсетеді, онда орташа жылдық ... ... ... шегінде белгіленді. Brent сұрыпты мұнайдың орташа бағасы 2007 жылы бір
баррель үшін 72,7 АҚШ долл. құрады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... 2007 жылдың бірінші ... ... ... Банкінің ақша-несие саясаты ақша-несие ... ... ... ... жөніндегі саясатты жүргізуге,
сондай-ақ банктердің артық өтімділігін абсорбациялау жөніндегі ... ... ... ... артық өтімділікті реттеуге валюта ... ... ... ... реттеу жəне валюталық бақылау туралы»
Қазақстан Республикасының Заңымен 2007 жылғы 1 қаңтардан ... ... ... еместер арасындағы күрделі операциялар бойынша шектеулер ... ... ... ... 2007 ... ... ... ақша-
несие саясатының негізгі құралы болды. Қаңтар-шілде аралығында шығарылған
қысқа мерзімді ноталар 3,8 трлн. ... ... (2009 ... тиісті кезеңге
қарағанда 2,1 есе көп). ... ... ... ... ... 2009
жылғы 4,69%-дан 2007 жылғы қарашада 5,64%-ға дейін өсті.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2007 жылғы 1 наурыздан ... ... 1 ... ... ... шығаруға кірісті (1 наурызға
дейін айналыс мерзімі тек 28 күн ғана ... ... ... Айналыс
мерзімі 28 күн (1 ай), 3 ай, 6 ай жəне 1 жыл болатын ноталардың шығарылымы
жүзеге асырылды.
2007 ... ... ... ... ... банктерден 4,1
трлн. теңге сомаға депозиттер тартылды, бұл 2009 жылғы тиісті кезеңге
қарағанда 34,5% аз. ... ... ... ... Банкіндегі
депозиттері бойынша қалдық 2007 жылғы шілденің аяғында 18,2 млрд. теңгеге
дейін 86,2% ... ... ... ... ... ... көлемінің төмендеуі олардың қысқа ... ... ... төмендеуіне байланысты болды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... 2007 ... ... ішкі ... ... ... түрде шетел валютасын сатып ... ... ... ... ... валютасын нетто-сатып алу көлемі аса
айтарлықтай емес - 291 млн. АҚШ долл. болды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің ішкі ... ... ... (40,8 ... ... жəне банктердің
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі депозиттеріндегі қалдықтарының
төмендеуі ... (113,4 ... ... ... алған теңгедегі
өтімділікті ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... (163,4 млрд. теңгеге).
2007 жылғы 11 ай бойы ... ... ... ... 9,0%
деңгейінде, ал екінші деңгейдегі банктерден Қазақстан ... ... ... ... бойынша қайта қаржыландырудың ресми
ставкасының ½ деңгейінде белгіленетін ставка 4,5% ... ... ... 1 ... ... екі ставка да тиісінше 11,0% жəне 5,5% ... ... ... ... ... ... ... ету
жөніндегі шаралары: Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2007 жылдың
екінші жартыжылдығында жағдайдың ... жəне ... ... ... ... дефицитінің туындауына əсер ете ... ... ... ... ... жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз
ету жөнінде қадамдар жасады. Қаржы тұрақтылығын қамтамасыз ету пайдасына
жасалған ... ... ... жəне де ... ... ... оның ішіне
дамыған елдердің банктері осы жолды таңдады.
Банктерді теңгедегі қысқа ... ... ... ... ... ... ... Банкі 2007 жылғы тамыздан
бастап кері РЕПО ... ... ... ұлғайтты, шетел валютасын
кепілге бере отырып, сондай-ақ банктердің Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкіндегі еркін айырбасталатын валютадағы ... ... ... бере ... ... СВОП операцияларын жүргізе
бастады. Сондай-ақ Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... өтеу практикасын жаңартты.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қайта қаржыландыру
заемдарының жаңа ... атап ... ... ... Ұлттық Банкіндегі ұлттық валютадағы корреспонденттік
шоттарындағы ... ... бере ... ... ... ... Осы қайта қаржыландыру операциялары 7 күн мерзіммен жүргізілді.
2007 ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі 723,9 млрд. теңге көлемінде кері ... 4043,1 ... ... ... валюталық СВОП операцияларын
жүргізді. 2007 ... ... ... ... бойынша банктердің
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі алдындағы кері РЕПО ... ... ... көлемі 4,0 млрд. теңгені, валюталық ... ... ... ... көлемі 123,8 млрд. теңгені
құрады.
2007 жылғы тамыздан бастап банктер тарапынан қысқа мерзімді ноталарға
деген сұраныс ... ... ... айналыс мерзімі 28 күн болатын
ноталар ғана шығарылды. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің депозиттер
тарту бойынша ... ... ... аз ... Бұл ... өтімділігінің болмауына байланысты болды.
Нəтижесінде айналыстағы ноталардың көлемі 228,9 млрд. теңгеге дейін
(тұтастай алғанда 2007 ... ... ... ... Ұлттық Банкіндегі депозиттерінің көлемі 9,9 ... ... ... алғанда 2007 жылы–92,4% төмендеді) қысқарды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2007 жылғы тамыз-желтоқсанда ішкі
валюта нарығында ... ... ... ... сатушы ретінде болды. Шетел
валютасын нетто-сату көлемі 6,5 млрд. АҚШ долл. жетті.
Екінші деңгейдегі банктердің ... 2007 ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ішкі
нарықтағы операцияларының нəтижесі болды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі тамызда ең ... ... ... қайта қарады. Өзгерістер резервтік міндеттемелер базасын
қысқартуға жəне ... ... ... ... арналды, бұл бағалау
бойынша банктерге 150 млрд. теңгені қосымша босатуға мүмкіндік ... ... 2007 ... 9 ... ... ... енді.
Сонымен қатар, 2007 жылғы шілдеде ең төменгі резервтік ... ... ... Оларға сəйкес ішкі міндеттемелер
бойынша нормативтер 6%-дан 5%-ға ... ал өзге ... ... ... ... қоса алғанда) 8%-дан 10%-ға көтерілді. Екінші
деңгейдегі банктердің міндеттемелері құрылымындағы өзге ... ішкі ... ... ... ескере отырып, осы
өзгерістермен банктердің өтімділігінің бір ... ... ... Осы ... 2007 ... тамыздан бастап ендіру жоспарланды.
Дегенмен банктердің өтімділікпен байланысты проблемаларының ... ең ... ... талаптардың жаңа нормативтерін күшіне
енгізу мерзімдері 2008 жылғы 1 ... ... ... өсу ... ... ... ... Ұлттық Банкінің 2007 жылғы шараларының нәтижесі болды. 2007
жылы ақша базасы 1464,3 млрд. теңгеге ... 2,5% (2009 жылы – ... ... 2007 ... ... аралығында ақша массасы 4521,0
млрд. теңгеге дейін 22,9% (өткен ... ... ...... ... ақша 686,1 млрд. теңгеге дейін 4,2% (27,4%) ұлғайды.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... саясатының мақсаты жəне басымдықтары Қазақстан ... ... ... ... Ұлттық Банкінің негізгі басымдағы инфляциялық
таргеттеу қағидаттарына көшу бойынша жұмыстарды ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің инфляцияны
төмендету жөніндегі негізгі мақсатына сай келеді жəне қойылған ... ... ... ... ... ... сенімін
қамтамасыз етеді.
Осы кезеңде ақша-кредит саясатын ... ... ... ... ... ақшаны таргеттеу немесе айырбас бағамды таргеттеу саласына
аудару тиімді емес.
Инфляциялық таргеттеу қағидаттарына көшу ... ... ... Банкі өзгермелі айырбас бағамының режимін ұстанатын
болады, яғни теңгенің айырбас ... ішкі ... ... шетел
валютасына сұраныс пен ұсынысқа қатысты ... ... ... ... көшу ... саясатын жетілдіру
бойынша əдіснамалық жұмысты күшейтуді болжайды. ... ... ... жаңа ... ... мен əзірлеудің қолданылып жүрген
үлгілерін жетілдіру бойынша күштерді шоғырландырады.
Қазақстан ... ... ... ... ... жазылғандарды ескере отырып, Қазақстан Республикасының 2008-
2009 жылдардағы экономикалық дамуының өткен жылдардағы осы кезеңде жасалған
болжамдардан түбегейлі ... ... ... Бұған, негізінен алғанда
əлемдік қаржы нарықтарындағы жағдайлардың өзгеруі себепші ... ... ... сценарийлік нұсқаларын əзірлеу тəсілдері толық ... ... ... ... ... рет ... өсудің
айтарлықтай бəсеңдеуі болған жағдаймен ұшырасты. Сондықтан осы ... ... ... ... ... ... ... болжайтын сценарий
қарастырылмайды. Сондай-ақ мұнайдың əлемдік бағаларының төмендеуі нұсқасы
да қарастырылмайды, себебі оны жүзеге ... ... екі ... ... ... ... өсу сценарийін жүзеге асыру сияқты
мүмкіндігі ... ... даму ... қатысты болып отырған
айқындалмаушылық бағалау бойынша, ... ... ... ... болады, əлемдік қаржы жəне тауар ... ... ... ... ... аймақтарындағы геосаяси жағдайлардың
айқындалмаушылығы оның көздері болып табылады.
Осыған байланысты Қазақстан ... ... ... ... əлемдік бағалар жоғары деңгейде болып қалады деп күтіледі,
əлемдік азық-түлік нарықтарында күрт ... ... ... ... үшін қарыз алу талаптары жақсарады деп күтіледі.
Осындай жағдай, бір жағынан, ... ... ... ... түсімдерінің сақталуына мүмкіндік ... ... ... ... ... өткен жылдардағы көлеммен сырттан
қарыз алуы кем дегенде жақындағы 1-2 жылда ... ... ... ... ... кірістердің айтарлықтай
өсуіне қарамастан, Қазақстан Республикасының ... ... ... сальдосы 2008 жəне 2009 жылдары дефицит күйінде қалады. Ағымдағы
операциялар бойынша біршама дефициттің ... ... ... ... құрылымында кəсіпорындардың ... ... ... ... ... ... импорты жəне
дивидендтерді қоса алғанда кірістер төлеу) жəне банк ... ... ... ... ... ... басым болуы себепші болады.
Энергия тасымалдауыштар мен басқа шикізат тауарларын ... ... ... баға ... ... ... ... нетто-ағыны оларға байланысты ағымдағы шығыстарды
қаржыландыруды қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... рұқсаттың шектелуі жəне бағалау бойынша
2008 жылы шамамен 12 млрд. АҚШ долл. болатын жинақталған ... ... жəне ... ... ... төлемдердің қажеттілігі ағымдағы жəне
қаржы шоттарының операцияларын қаржыландыру қажеттілігін өтеу үшін шетелден
ресурстар тартудың жеткіліксіз болуына ... ... ... ... ... ... орта мерзімді перспективаға арналған даму жəне
қаржы ресурстарының ағындарын жұмсау стратегияларын өзгертуді талап етеді.
Осы жағдайларда ... ... банк ... ... ... ... бəсеңдейді, бұл қалыпты экономикалық өсуді
қамтамасыз етеді. Экономикалық өсудегі ... ... ... ... ... ... бұл салалар соңғы жылдары ЖІӨ-нің нақты өсуіне
айтарлықтай үлес ... ... ... одан əрі ... ... Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 6 қарашадағы қаулысымен бекітілген
Қазақстан ... ... ... ... ету ... ... кезектегі іс-қимылдар жоспарын іске
асырумен қамтамасыз етіледі.
Сонымен қатар əлемдік қаржы ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда Қазақстан
Республикасының экономикасы неғұрлым теріс нұсқа бойынша дамиды.
Осыған байланысты экономиканың ... ... жəне ... ... ... ... ... ағымдағы операциялар бойынша айтарлықтай
дефициттің (5 млрд. АҚШ ... ... ... ... Бұл ... резидент еместер алдындағы, өтеу мерзімдері 2008 жəне 2009
жылдары басталатын ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыра алмайтыны болжанады. Осы жағдайларда банктердің
сыртқы активтері қысқарады деп күтіледі. ЖІӨ-нің нақты өсуі 2008 жылы ... 2009 жылы 6,3% ... деп ... өсу ... ... тауарлар импортына деген
қажеттіліктің төмендеуіне жəне ... ... ішкі ... ... болады, бұл төлем балансындағы жағдайды 2009 жылға ... ... ... 2009 жылы ... ... ... бұл Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық резервтері
көлемінің 2008 жылғы деңгейде сақталатынын жəне теңгенің номиналдық ... ... ... ... үшін ... ... мен төлем балансы көрсеткіштерінің
болашақтары ... ... ... ... кезде 2008-2009
жылдарға ... ... ... ... ... ... ақша
базасының орташа жылдық өсімі 11-15%, ақша ... ... ... ... ... 16-18%, банк ... ... өсімі
18-20% болады. (қосымша А)
Пессимистік сценарий ... ... ... ... ... орындалуы шетелден жаңадан қарыз алу болмаған ... ... ... ... ... етіледі деп
болжанады. Бұл ішкі инвестициялар көлемінің қысқаруына жəне ішкі жинақ ақша
өсуінің бəсеңдеуіне əкеп ... Ішкі ... жəне ... ... ... ... ... əкеп соғады жəне
ағымдағы шот ... 2008 жəне 2009 ... ... ... ... рұқсаттың болмауы жағдайында сыртқы ... ... ... қажеттілігі елден капиталдың нетто-
əкетілуіне ... ... ... айырбас бағамына оның əлсіреуі жағына қарай біршама жоғары
қысым жасайтын болады.
Бұл сценарийдің шегінде Қазақстан Республикасында 2008 жəне 2009 ... өсуі ... деп ... ... мен ... балансы көрсеткіштерінің болашақтағы динамикасына
қатысты жасалған болжамдар орындалған кезде ... ... ... ... жəне ішкі ... ... ... тиісінше,
депозиттердің əкетілуі есебінен экономикадағы ақша ұсынысы қысқарады.
Көрсетілген кезеңде ақша ... ... ... ... 2-4%, ақша ... ... 6-7%, ... кредиттер 4-5%, банк жүйесіндегі
депозиттер 2-3% төмендейді. ... ... ... іске ... ... инфляцияның біршама бəсеңдеуін
болжайтынын атап өткен ... Егер 2007 ... ... ... ... ... қалыптасқан болса, онда 2008 жəне 2009 жылдардың аяғында
ол бір мəнді ... ... ... ... ... ... ... ақша ұсынысы өсуінің қысқаруы, жиынтық сұраныстың өсуін
шектеу, ... ... ... ... ... ... əсер ... төмендеуімен байланысты.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2008-2009 жылдарға арналған ақша-
несие саясатының ... ... ... ... ... жылдың
желтоқсанымен салыстырғанда желтоқсанда) 2008 жылы 7,9-9,9%, 2009 жылы 7,5-
9,5% аспайтын базалық жəне пессимистік ... ... ... ... ... тұруға болады. Бұл орташа жылдық инфляцияның ... ... жəне ... ... сай ... ... ЖІӨ, мемлекеттік шығыстар жəне Қазақстан Республикасының құзыретіне
жататын басқа көрсеткіштер қайта қаралатын болса, инфляция болжамының да
қайта ... ... алу ... ... ... ақша ... жəне ... саясатының басқа индикаторлары индикативтік,
яғни экономиканың жұмыс істеуінің талаптары өзгерген жағдайда қол жеткізу
міндетті емес ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылы орташа
жылдық инфляция жылдық инфляция ... ... ... де жоғары
деңгейде қалады (өткен жылдың желтоқсанымен салыстырғанда желтоқсанда). ... ... ... ... ... ... ... ретте 2007 жылдың екінші жарты жылдығындағы инфляциялық қысым 2008
жылы да инфляция қарқынына əсер етеді. Тұтыну ... ... ... жағдайда өткен жылдармен салыстырғанда 2008 жылы жылдық инфляция
жылдың екінші жартысында бəсеңдей бастайды деп ... ... ... ... ... 2008 жыл бойы ... өсу қарқынын көрсетіп, жыл
аяғында ғана оның ... ... ... ... ... ... ... іс-қимылдары экономика дамуының
базалық немесе пессимистік ... ... ... ... ... ... ... асыру кезінде бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз
ету басым бағыт болып қалады. Пессимистік сценарийді жүзеге ... ... ... одан ірі нашарлауына жол бермеу мақсатында қаржы
секторының тұрақтылығын ... ету ... ... ... ... етеді.
Әлемдік және отандық экономикаларда қалыптасқан жағдайдың өзгерісіне
әсер ете отырып, Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... бас ... ... атап ... ірі елдерді қоса
алғанда көптеген елдердің орталық банктері өздерінің банк ... ... ... ... жасай отырып, ақша-кредит саясатын жүргізу
тәсілдерін қайта қарайды. Қазақстан Республикасындағы экономикалық өсудің
бәсеңдеуі жағдайында ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ақша-несие саясатының екі сценарийді жүзеге асыру кезіндегі шаралары.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2008 жылы ... ... ... бойынша, негізінен Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің операциялары бойынша пайыздық ставкалардың ролін арттыруға ... ... ... ресми ставкасы ақша нарығындағы жағдайға және
инфляция деңгейіне қатысты қысқа мерзімді ... ақша ... ... ... ... етіп белгіленеді. Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... бойынша ставка ресми қайта қаржыландыру ставкасының деңгейінде
белгіленетін болады және Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ставкалары
дәлізінің төменгі ... ... ... ... ... ... ... банктерге
мемлекеттік және агенттік бағалы қағаздарды кепілге бере отырып, кері ... ... ... ... ... ... ... Валюталық СВОП операцияларын жүргізу, сондай-ақ банктердің
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі ... ... ... бере отырып қысқа мерзімді заемдар беру ... ... ... ... ... ... беруі мәселелері
бойынша ынтымақтастық және өзара ... ... ... ... ... ғана ... ... болады.
Коммерциялық вексельдермен қайта есепке алу ... ... ... ... ... осыған байланысты кәсіпорындарға
вексельдердің бірінші класты эмитенттері мәртебесін беру тоқтатылады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... және ... конвертациялау бойынша
операцияларды ішкі валюта ... ... ... сатып алу немесе сату
арқылы және сол сияқты ... ... ... ... ... асыратын
болады. Бұл ретте ішкі ... ... ... қосымша сұраныстың
төмендеуіне Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі конвертациялау
операцияларын ... ... ... ... 6 айға ... ... ... қарашаға дейін–1 ай) себепші болады.
Ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі бірқалыпты қатаң ... ... ... ... Бұл бір жағынан, Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің операциялары бойынша ставкаларды қалыптасқан жағдайларға
барабар деңгейде ұстап ... ... ... ... қысқа мерзімді
өтімділікпен қамтамасыз ету бойынша операцияларды жүргізуді білдіреді.
Қысқа мерзімді ноталар шығару, ... ... ... ... ... ... заемдарын беру Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің қаржы нарығындағы ... ... ... сондай-ақ
банктердің өтімділігін реттеудің негізгі операциялары болып қалады. Қажет
болған кезде және сұраныс туындаған ... ... ... ... ... қысқа мерзімді қисығын қалыптастыру үшін айналыс
мерзімі 1 жылға дейінгі қысқа мерзімді ноталарды шығаруды ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
кірістіліктің қысқа мерзімді қисығының мониторингін ... ... ... ... жағдайға қарай тиісті шешімдер қабылдайтын болады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі теңгенің айырбас бағамына ... ... ... ... ... ... ... айырбас бағамының
қысқа мерзімді күрт ауытқуларына жол бермейді, бұл ретте теңге ... ... ... дәліздері белгіленбейтін болады. Ішкі
инвестициялық және ... ... ... ... ... жағдайды қысқарту, ең алдымен импорт шығыстарын ... ... ... ... ... ... олармен болуы мүмкін
уақытша уақытты ескере отырып, қысқа мерзімді ... ішкі ... ... пен ... ... жою үшін Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі қысқа мерзім ішінде шетел ... ... оның ... ішкі ... ... ... ... алу және сату
тәртібін өзгерту ... ... ... ... ... ... ... саясатының пессимистік сценарийді жүзеге асыру кезіндегі шаралары:
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қолдаушы ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі банктерге біршама
көлемде тікелей ұзақ мерзімді көмек көрсетуден бас ... ... ... ... Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасы
Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... ... Республикасының Үкіметімен бірлесіп әр түрлі жанама ... ... ... ... және
акцияларымен операциялар, даму институттары арқылы ... беру ... ... ... банк секторына қолдау көрсету тетіктерін әзірлеуді
және белсенді пайдалануды жоспарлап отыр.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... міндеттемелерін орындауы үшін қажетті деңгейде ... ... ... ... ... ... ... қысым жасалу
жағдайында базалық сценариймен салыстырғанда оның айтарлықтай әлсіреуіне
жол береді.
2.3 ... ... ... ... ... ... қызмет ету
механизмі
Валюталық реттеу – валюталық саясатты іске ... ... ... ... келесідей негізгі нысандары қолданылады: дисконттық,
девиз саясаты және оның бір түрі – ... ... ... ... ... шектеулер, валютаның айырбасталу
дәрежесін реттеу, айырбас бағамының режимі, девальвация, ревальвация.
Валюталық саясат нысандарының бірі ретінде ... ... ... ... Олар ... ... ... бөлігі болып
табылады, оған мемлекеттің көрсетілген ... ... ... ... алу ... шаралары кіреді.
Антиинфляциялық, әрі тұрақтандыру бағдарламасын ... ... ... ... және ... әдістеріне баса назар
аударылады.
Ортодоксалды әдісте мемлекеттік бюджет тапшылығын мемлекеттік шығындарды
(басқару, қорғаныс салалары, әлеуметтік мақсаттар, ... ... ... ... мен ... ... т.б.) азайту ғана емес,
сондай-ақ салықтық ауыртпалықты күшейту есебінен қысқартуға ерекше ... ... ... ... ... ... күшейту жолымен
қабаттаса жүреді, бұл «қымбат ... ... яғни ақша ... ОБ ... ... ... есептік мөлшерлемесін арттыру,
резервтік талаптар нормасын ұлғайту, мемлекеттік ... ... ... сату, т.б. іске асады.
Ортодоксалды әдістің экономикалық тұрақтандырушыны ... ... ... ... ... екі ... түрі ... жағдайда ақша зәкірі таңдалады, яғни негізіне қалқымалы айырбас
бағамына ие ... ... және ... саясатына негізделген
монетарлық әдістер қаланады, бұндайда антиинфляциялық шаралар ретінде
жиынтық сұраныстың ... мен ақша ... ... алға шығады.
Екінші жағдайда валюталық ... ... ... онда басты назар
басқарылатын девальвация, валюталық дәліз орнату, белгіленген бағам жолымен
айырбас ... ... ... ... шара ... ... ... субъектілер іс-әрекетін алдын ала
болжау ... ... ... ... ішкі бағаларды жария етілген
бағамға байлап тастайды, ... ... ... ... әдісте бағалар мен табыстарға қатысты қолданылатын
тұрақтылық ... баса ... ... ... бұл кезде
ортодоксалды әдістің екі зәкірін де, ... ... ... ... ... ... ... өз ішіне тартуы мүмкін. Әңгіме бағалар
мен табыстардың шын мәнісіндегі (көбінесе, уақытша) тұрақталуы жайында
қозғалып отыр, бұл ... ... ... ... пайда болуын
білдіреді.
Инфляцияның өсуі өндіріс көлемін қысқартады. Жоғары инфляцияның
экономикаға ұзақ мерзімді әсері ... ... ... көп бөлігін қамту
жолымен жүргізілген зерттеулер жоғары инфляцияның он жылдық ... ... ... ... ... ... ... өсімнің
үдеуімен емес, қайта тежелуімен байланысты. Бұрын ... ... ... ... көбінде инфляцияны салыстырмалы
түрдегі төмен деңгейде тұрақтандырғаннан кейін ғана жағымды экономикалық
өсімді ... ... ету ... ... ... ... ... төмендетуге көмектесетін
механизмдерді (тетіктерді) таңдау әр елде ... әрі ... ... ... әр ... өз ... де, сол ... өсу қарқыны да
әр түрлі. Олар уақыт жөнінен де ... ... Егер ... ... инфляцияның өсу қарқыны 70–80 жылдарда 300%-ға жетсе, Жапонияда
олар нөлге тең дерлік болды. Сонда да инфляция қарқыны көрінуінің ең ... ... ... онда соғыстан кейінгі кезеңге тоқтаусыз да
біркелкі инфляция тән болған.
Егер антиинфляциялық саясат тәжірибесіне тікелей назар ... онда ... ... да, дамушы да батыс елдеріндегі жоғары ... ... ... ... ... бұл жолда аралас бағдарламаларды
пайдаланғандығын көрсетеді. Бұнда ортодоксалды да, ... ... ... ... ... ... – Халықаралық Валюталық Қор миссиясының қорытынды|
|мәлімдемесі, 2009 жыл ... ... ... ... келе ... ... дамыған көптеген елдердегі және нарығы |
|қалыптасып келе жатқан елдердегі мемлекеттің бұрын-соңды болмаған ... ... ... ... капитал ағынының және |
|активтерге деген бағаның қалпына келуіне қолдау жасай отырып, ... ... ... ... ... сенімді қайта |
|қалпына келтіруге ықпал етті. Қазіргі уақыттағы оң динамикаға ... ... ... ... баяу болады деп күтіледі, себебі ... ... ... болып, жұмыссыздық пен жинақ ақшаның өсуі |
|халықтың шығысын тоқтатуда. Осылайша, экономиканың одан әрі дамуы қолдау|
|көрсету саясатын сақтаумен және ... ... ... қайта |
|қалпына келтірумен байланысты. Мұндай жағдайда Қазақстанда экономикалық |
|өсім де біртіндеп қайта қалпына келеді деп ... ... ... ... ... ... соңғы деректер бойынша 2009 |
|жылдың бірінші жартыжылдығында өткен ... ... ... ... 2.4 ... ... экономиканың өсу қарқынына теріс |
|әсер етті. Экономикалық белсенділіктің құлдырауына қарамастан, ол үшінші|
|тоқсанда өзінің ең төменгі ... ... ... ал ... ... ... ... тоқсанда өсудің қайта қалпына келуіне ықпал етуі мүмкін, |
|жеткілікті өтімділік болғанның өзінде кредиттің өсуі ... ... ... ... және ... ... секілді негізгі салалардағы |
|белсенділік бұрынғысынша төмен күйінде қалады, ал халық кірісі мен ... ... өсуі ... ... ... ... факторлар |
|үйлесімділігін ескере отырып, ХВҚ бұрынғысынша жалпы алғанда ... бір ... ... 2 ... болады деп болжауда, алайда |
|бұл болжам өсу ... ... ... де мүмкін. Шикізат тауарларына |
|деген бағаның ... ... ... ... ... ... ... |
|рекордты көлемі және дағдарысқа қарсы жұмсалатын қосымша шығыстарды ... ... ... жыл ... ... жоспарлар 2010 жылға арналған |
|экономикалық өсуге қатысты оптимистік болжамға негіз болып табылады. ... ... ... ... қала ... және одан да ... және ... негізге ие болуы тиіс. Экономиканың баяу қалпына келуі ... ... ... ... ... айтарлықтай артты |
|және банк активтері  сапасының одан әрі ... ... бұл ... ... балансына қосымша қысым түсіреді. Соңғы уақытта |
|банктердің капиталына деген талаптарды күшейту және шетел валютасымен |
|кредиттеуді және ... ... ... тұру ... қабылданған шаралар да |
|мақұлдауға тұрарлық. Соған қарамастан банк жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... қажет. Бұл мақсаттарға |
|қол жеткізу үшін банктердің төлем қабілеті проблемаларын ... ... ... ... табылады. Осыған қатысты маңыздырақ деген шаралар ... ... ... ... ... ... ... құрылымдау жөніндегі жұмысты аяқтау; 7 желтоқсанға БТА банктің ... ... қол ... ... ... ... |
|оралымды аяқтау; сондай-ақ басқа қаржы ұйымдарында ... ... ... жағдайда нақты шаралар қабылдау. Осындай барлық қаржы ұйымдары|
|қаржылық ахуалын тәуелсіз бағалаудан өтуі ... Осы ... ... ... сектор бұрынғысынша банк жүйесіне қолдау көрсетуі тиіс. |
|Мұндай ... ... ... ашық, банктердің баланстарында нақты |
|позицияны көрсетуді қамтамасыз ететіндей және барлық активтер бойынша ... ... ... ... ... ... ... база |
|және сенімді корпоративті басқару қаржы жүйесінің ахуалын жақсарту үшін |
|шешуші мәнге ие. Қаржылық қадағалау агенттігіне (ҚҚА) нормативтік ... ... ... ... ... ... ... қажет болған |
|жағдайда, бастапқы кезеңінде түзетуші шаралар қабылдауды қоса алғанда, ... ... ... орындауы үшін өкілеттіктер, заңмен |
|қорғау, тәуелсіздік және ресурстар берілуі тиіс. Бұл ... ... ... ... жерде тексеру жүргізу саласындағы әлуетін одан әрі ... ... ... ... ҚҚА ... орындалуын бақылауға|
|негізделген қадағалау тәсілін ғана пайдаланып қоймай, тиімді ... ... ... ... |
|директорлардың фидуциярлы ... және ... ... ... ... ... үлкен көңіл бөле отырып, тәуекелдерді ... ... ... замануи әдістемені де пайдалануы тиіс. ... ... ... ... бұл ... өте маңызды |
|қадам болып ... ... ... ... ... қазіргі |
|уақыттағы айырбастау бағамының АҚШ долларына таңылуы мақсатқа сай, бірақ|
|қаржы секторындағы ... ... ... ... ... ... ... бағаның төмендігі инфляцияны жақын перспективада ұстап |
|тұратын ... ... ... ... ... ... ... |
|нығайту үшін оң нақты пайыздық ставкаларды сақтауды қамтамасыз етуі |
|тиіс. ... ... ... ... ... ... ... әсіресе, энергетикаға салынатын инвестицияларға, мұнайға деген |
|бағаның өсуіне және ... ... жаңа ... көздеріне иек |
|артатын болады. Шетел валютасының осындай ауқымды көздерінің болуына |
|қарамастан мұнайға деген бағаның түсуінен және ... ... ... салдарлары 2010 жылы аздаған профицит қалыптастырмай тұрып,|
|ағымдағы жылдағы ағымдағы операциялардың шоты бойынша дефицитке негіз |
|болады. ... ... ... ... ... ішкі ... |
|қолдау табуда. Салық-бюджет саясаты экономикаға қолдау көрсетуге |
|негізделген тұрғыдан шоғырлануда, бұл ... ... да ... ... ... ... жеткіліксіз түсуі жағдайында үкімет |
|кәсіпорындардың пайдасына салынатын салық ставкасын жоспарға сәйкес |
|қысқартуды тоқтатып, 2010 ... ... ... кейбір шараларды жүзеге|
|асыруды кейінге қалдырды. Соған қарамастан болашақтағы кезең ... ... іске ... ... ... ... ... |
|жеткілікті, ол шығыстардың күрт ұлғаюына және бюджеттік позицияның ... ... ... ... және ... ... мәселелеріне жобалар сапасының өсуді қамтамасыз ету ... ... ... етіп басты назар аудару қажет. Дағдарыс |
|басталғаннан бастап ... Қоры ... ... ... ... ... жүзеге асыра және басқа |
|формалармен мақсатты ... бере ... ... қолдау көрсетуде |
|негізгі рөлді ... ... ... ... деген жаңа тәсіл |
|талдауда осы операциялар мен ... ... ... ... леп беру ... дәл ... ынталандыруға жұмсалатын шығыс|
|көлемін айқындау жөніндегі уақтылы шараларды қабылдауды және әлуетті |
|шартты міндеттемелерді тиісінше есепке алуды қамтамасыз ететіндей ... ... ... кезінде Қазақстанның алдында экономикалық ... орта ... ... ... үш ... ... тұратын|
|болады: ... ... ... ... ... секторды қолдауды бір мезгілде |
|тоқтата отырып қайта қалпына келтіру. Жеке ішкі жинақ ақшалар, - сыртқы |
|қарыздар немесе мемлекеттік сектордың ... ... - ... |
|қызметті қаржыландырудың негізгі көзі ... ... Бұл ... ... оның ... ... және банктік емес секторлар |
|облигацияларының нарығын тереңдетуге күш салуды теңгені пайдалануға ... ... ... ... ғана ... ... |
|әртараптандыруға және хеджирлеу құралдарын дамытуға ықпал ету ... ... ... ... әрі орнықтырақ қаржы жүйесі шет елдердің |
|қатысуы ... ... ... ... мен ... емес ... ... қарыздарын сақтықпен бақылау қажет, ал мемлекеттік ... ... ... ... таза әрі келісімді түрде шығу |
|стратегиясын әзірлеуге көшуі тиіс. Осы процесс барысында ішкі және ... ... ... ықпалдасуға қолдау көрсету маңызды болып ... ... ... және ... ... кірістерін жинауды |
|арттыруға бағытталған шығыстарды біртіндеп тоқтату. Экономикалық өсудің |
|қайта қалпына ... ... ... қолдау көрсетуді тоқтату мұнай емес|
|дефицитті экономикалық тұрғыдан қолайлы деңгейге тиісінше қайтаруды |
|жүзеге асыруға мүмкіндік ... ... және ... саясаты |
|бағытының тұрақтылығы саласындағы артықшылықтарды орта ... ... ... ... ... ... тыс) операцияларды ескере отырып|
|бірыңғай тәсілді пайдалана отырып бағалауды жүргізу қажет. Соған ... ... ... ... мен ... ... кірістерін |
|пайдалануды оңтайлы үйлестіруді айқындау ... ... ... ... ... ... жеңілдету үшін пайдалану өзін өзі |
|ақтады, алайда, бюджетте орта мерзімді кезеңде мұнай ... ... ... ... ... ... кеңірек пайдалану |
|мүмкіндігін қарастыру қажет. ... ... ... ... ... ... ... құрал болып табылады және басқа ішкі активтермен ... ... ... ... болып табылады. Мұнай ... ... ... ... ... ... ... |
|бағаның ... ... ... ... циклге қарсы салық-бюджет |
|саясатын жүргізуге және экономиканың әртараптандыруды ынталандыруға |
|мүмкіндік береді.  ... ... ... ... қалпына келтіргеннен |
|және қаржы жүйесін тұрақтандырғаннан кейін айырбас бағамының икемділігі |
|ақша-кредит саясатының тиімділігінің және ... ... ... баға|
|ауытқуы және сауда жасайтын әріптес-елдердегі ұлттық валюталардың ... ... ... ... ... ... ... әсер |
|етуі себепші болады. Осы қадамға дайындалған кезде ресми органдар ... ... ... ... одан әрі ... ... ... трансмиссиялық механизмін жетілдіруді, валюта |
|нарығын ... ... және ... мен форвард нарығын дамыту|
|арқылы валюта тәуекелдерін басқаруды жетілдіруге ықпал етуі ... Осы ... ... жетістіктер макроэкономикалық негізді және қаржы |
|жүйесінің шикізат ... ... ... ... ... немесе |
|нарықтың тәуекелдерді қабылдауға дайындық дәрежесіндегі ауытқушылықтар |
|ілесетін капиталдың волатильді ағындарына қатысты тұрақтылығын ... Бұл ... ... экономикалық өсудің жоғарырақ ... ... үшін ... ... ... ... ... ... ... ... ... ақша ... елеулі
өсуіне себеп болды. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық таза
резервтерінің өсуі 2009 жылы оның қаржылық базасының 26,5 ... ... ... теңгеге дейін кеңеюіне мүмкіндік жасады (4-кесте).
Инфляцияның төмендеуін тізгіндеу инвестициялық белсенділік ... ... ... ... ... ... ... әрекет етеді.
Экономикалық көтерілу экономиканың ақша көлеміне толығуын туындатады.
Мұндай толығудың ең ... ... ақша ... МЗ ... ... ... ... 1995–2009 жылдардағы бұл қатынастар келесі
жағдайда қалыптасты (6-кесте).
5-кестеден көрінгендей, ЖІӨ-нің өсуі ... ... ... орын ... ... ... ... келуі қуат көздеріне әлемдік бағаның
жоғары болуымен байланысты еді, олар ... ... ... ... ... ... 2009 жылдың аяғында ҚР ҰҚ-ның
активтері 13 млрд. АҚШ долларынан асты.
4-кесте – ... ... ... ақша ... АҚШ теңге
| ... |
| ... банк ... капиталдың халықаралық нарығынан қарыз алып,
артық ұсынысты көбейтуі ішкі валюталық нарықта елеулі ықпал көрсетті. Шетел
активтеріне қаржы салу көлемі ... ... ... ... инвестициялары түрінде валюталарды шетелге толассыз шығаруы, ҚР ҰҚ-
ның өсуі, сондай-ақ операциялар бойынша ... ... ... ... ... қатынастары мен нарықтағы валюта ұсыныстарын ... ...... ЖІӨ мен ақша ... ... |ЖІӨ іс ... бағада,|Жыл аяғындағы МЗ, |ЖІӨ-ге МЗ |
| ... ... ... ... |қатынасы, % ... |4449,8 |969,9 |21,8 ... |5542,5 |1650,1 |29,8 ... |6867,0 |1881,3 |27,4 ... |9738,8 |3716,0 |38,2 ... – ҚР ... ... ... бойынша автор құраған. |
Әлемдік тауар нарығында Қазақстан экспортының негізгі ... өсуі ... ... ішкі ... өз ... ... ... көтеруіне мәжбүр етті. Бір ... ... ... өсуі ... белсенділікті ынталандырса, екінші жағынан,
инфляциялық қысымды күшейтті. Ел табысының өсуімен ... ... ... ... фактор болды.
Қалыптасқан макроэкономикалық жағдай республиканың тұтыну нарығында
инфляциялық үрдістің күшеюіне алып келді. Нәтижесінде, ол жыл аяғында ... ... 2009 ... ... дейін) Статистика
агенттігінің деректері бойынша 2009 жылы 8,4%-ды (2008 жылы 7,5% еді), ... ... ... – 8,6%-ды құрады
2009 жылғы инфляцияға ықпал еткен негізгі микро және ... ... ... ... ... ... ... ағыны, банк несиелерінің айтарлықтай көтерілуі, қуат және шикізат
тауарларына әлемдік бағаның жоғары болуы жатты.
|Қазақстан ұлттық банкі 2009 ... III-ші ... ... ... ... дейін құраса, IV-ші тоқсанда 3%-дан 3,2%-ға дейін жетуі мүмкін |
|деп болжам жасайды. ... ... ... ... ... ... бар.|
|Шолуда айтылғандай, 2008 жылдың III-ші тоқсанында инфляция 2,3%-ды |
|құраса, сол жылдың IV-ші ... ... ... Сонымен қатар 2009 |
|жылдың II-ші тоқсанында 1,9% деңгейінде құралды (2008 жылдың II-ші ... ... ... ... ... қазіргі кезеңге |
|1,7%-дан 1,9%-ға дейін деп ... ... 2009 ... ... ... |
|қорытындысы бойынша жылдық инфляция 7,6%-ды құрап, 2008 жылдың ... ... бері ... ... ... банктің III-ші |
|тоқсандағы белгіленген ... ... ... инфляцияның таяу |
|уақыттағы болатын маусымдық факторының әсерімен құралады, деп атап ... ... ... ... жылдың шілде мен |
|қыркүйек аралығындағы кезеңде ең төменгі қарқынмен сипатталады. Кейбір |
|азық-түлік ... ... пен ... ет өнімдері мен |
|сүт өнімдері) түрлеріне бағалардың төмендеуі белгіленеді», - деп ... ... Сол ... Ұлттық банкі жанар-жағармай материалдардары,|
|көлік қызметі, білім беру мекемелерінің қызмет көрсету ... ... ... 2009 ... ... ... қорытындысы бойынша жылдық |
|инфляция 6,8-7% деңгейінде күтілуде деп көрсетілген ақпаратта. 2009 ... IV-ші ... ... ... ... ... ... 2009 |
|жылдың соңғы айларында тұтынушылар нарығындағы жағдай бағалардың ... ... ... «Бұл ... ... және ... |
|күндеріндегі сұраныстың өсуімен байланысты. Алдыңғы жылдар жағдайын |
|талдағанда, 2009 жылдың ... ... ... ... |
|жұмыртқа, сүт пен ет өнімдеріне, киім-кешек, аяқ киім мен басқа да |
|тұрғын үй-коммуналдық ... ... ... тауар мен қызметтерге |
|бағалардың ... ... ... - деп ... ... Сондай-ақ |
|шолуда белгіленгендей Ұлттық банктің болжамы бойынша 2009 жылдың ... ... ... ... ... ... ... |
З Қазаөстан Республикасында Ақша-Несие Саясаының Даму Келешегі
3.1 Қазақстан ... ... 2010 ... ... ... ... ... баяу қалпына келуі, тауар нарықтарындағы, оның
ішінде қазақстандық ... ... ... қалыпты әлемдік бағалар,
әлемдік қаржы нарығындағы ... ... ... ... ... факторлар болып
табылады. 2010 жылы Қазақстанға, негізінен өркендеу шыңы 2009 жылға сай
келген Солтүстік ... ... ... ... ... инвестициялардың төмендеуі күтіліп ... ... ... құралдарының әлемдік нарығына ... ... ... ... банктердің сыртқы қарыз алуды
жаңартуы жоққа шығарылмайды, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Ұлттық қорына түсімдердің өсуімен байланысты 2010 жылы  ресурстардың ... ... ... деңгейімен және Қазақстан
Республикасы ... ... ... жинақтау мен пайдалану тетігімен
айқындалатын болады. Қазақстан ... ... әсер ... ескере отырып, мұнайдың  әлемдік бағасының деңгейі 2010 жылға
арналған ақша-кредит саясатын әзірлеу кезінде сценарийлік нұсқаға ... ... ... ... ... ... дамуының үш
сценарийі қаралды. Бұл ретте мұнай бағасының  деңгейі бір баррель үшін ... 50 ... ... ... және ... ... Республикасының 2010-2014 ... ... ... ... ... ... бағаларымен синхрондалған және келісілген болып табылады. Сондай-
ақ  2009 жылы қалыптасқан  мұнайдың бағасының орташа жылдық деңгейін ... ... ... ... ... ... бағасы бір баррель
үшін 70 АҚШ доллары деңгейінде болатын үшінші ... ... жылы ... ... экономикасы дамуының барлық
сценарийлері іске ... ... ... ... ... ... мақсаты бағаның тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... 6,0-8,0% ... ұстап тұруды көздейді.
Бірінші сценарийді іске асыру ... 2010 ... ... ... Осы сценарий бойынша
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі алған үлгілеу мен ... ... ... ... ... ... және ... төмендеуін көрсетті. Бұл   іскерлік белсенділіктің төмендеуі,
жиынтық сұранысты шектеу ... ... ... ... ... балансының 2010 жылғы  ағымдағы шотының дефициті ЖІӨ-ге
қарағанда 8,5%-ға жуықты, жалпы төлем  балансының дефициті – ... ... ... ... ... ақша ... сұранысының
төмендеуі кезінде  белгіленген дәліз шеңберінде инфляцияны ұстап тұру ... ... ... ақша ... ... экономикаға кредиттің
– 1,4%-ға, банк жүйесіндегі депозиттердің – 5,4%-ға азаюымен қамтамасыз
етілетін болады. ... ... ... жетіп, іс жүзінде  өзгермейді (1-қосымша). Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкіні бағалауы ... ... іске ... ... ... асыру кезінде мұнай бағасының ең жоғары деңгейі
Қазақстанның сыртқы ағындарына қолайлы  әсер етеді, нәтижесінде 2010 ... ... ... ... ... төлем
балансының дефициті  – ЖІӨ-ге қарағанда 2%-ға жуықты ... Бұл ... ... ... ... ... Ақша базасының
кеңеюі 10,0%-ды құрайды, ақша массасы 9,6%-ға, банк жүйесіндегі депозиттер
– 9,2%-ға, экономикаға кредиттер ...... ... Бұл ... ... 46,5%-ға дейін  өседі (1-қосымша) Осы ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкіне және
Қазақстан Республикасының Үкіметіне 2010 жылы ... ... ... бұл ... ... ... қамтамасыз етеді.
Үшінші сценарийге сәйкес  2010 жылы ... ... ... ... деп ... ... ... конъюнктура қазақстандық
экспортерлерге оң ... ... ... шоттың ЖІӨ-ге 1%-дан аспайтын
деңгейде шамалы дефициті күтіледі, ... ... ... ... оң белгімен  қалыптасады. Осы жағдайда ақшаға деген сұраныс
алдыңғы сценариймен салыстырғанда анағұрлым  жоғары болады. Ақша базасы
2010 жылы ... ... ақша ... ... банк ... – 15,2%-ға, экономикаға кредиттер ... ... ... ... құрайды (1-қосымша). Бұл сценарийді іске
асыру Қазақстан Республикасының ... ... ... ... мүмкіндік береді. Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі  Қазақстан Республикасы экономикасы дамуының 2010 ... ... және ... ... іске ... ... ... деп
санайды,  осыларды ескере отырып 2010 ... ... ... ... ... 2010 жылға арналған ақша-
кредит саясаты 
Ақша-кредит саясатының негізгі мақсаты бағаның тұрақтылығын қамтамасыз
ету  болып табылады. Қазақстан ... ... ... ... ... шаралары экономикалық өсуді қолдауға, депозиттік
нарықтың әлуетін ... ... банк ... ... ... ... ықпал етеді. Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі ... ... ішкі және ... ... ... ... ... бағытталған
айырбастау  бағамы саясатын  жүргізуді жалғастырады. Бағамдық саясат үнемі
өзгеріп ... ... ... ... ... бағамының біршама ауытқуларына жол
бермеу ... ... ... ... ... ... ... 2010 жылғы  5 ақпаннан бастап теңгенің
ауытқуы дәлізі кеңейтіледі: 150 доллар/теңге (+)10% немесе 15 теңге, ... 22,5 ... ... ... ... әлемдік
қаржы  және тауар нарықтарындағы жағдайға және төлем балансының ... ... ... ... ... ... пайыздық
саясаты нарық ставкаларын қысқа мерзімді құралдардың ақша ... ... ... ... ... ... ... тұруға бағытталған. Жүргізілген шаралар нарық ставкаларының
құбылмалылығын ... және ақша ... ... ... ... сондай-ақ  өтімділікті тиімді басқаруға ықпал етеді.
Дәліздің ең жоғарғы ... ... ... ... ... қаржыландыру
ставкасы ақша нарығындағы жағдайды және инфляция  деңгейін ескере ... ... ... ... ... ... банктердің  депозиттері бойынша ... ... ... ... ... ... Бұл ... ол болуы мүмкін ең төмен
деңгейде, ... ... ... ... ресурстарды ... ... ... ... ... алып ... ... Республикасының Ұлттық Банкі қысқа мерзімді ноталар эмиссиясын
жалғастырады. Оларды шығару ... ... ... қағаздардың
қайталама нарығын  қолдауға, 1 жылға дейінгі ... ... ... ... ... қалыптастыруға  бағытталады. Фундаментальді
факторлар тарапынан күтілетін ... ... ... ... Ұлттық Банкі қаржы тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... оның ... валюталық тәуекелдерің мониторингі
жалғасады. Бұл операциялардың  мерзімі қысқа ... ... ... ... қорландыру базасын  қалыптастыру
кезінде  банктерді  ішкі көздерге бұдан әрі қайта бағыттауға ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... 11 ... капиталдандыруды ұлғайтады. Сондай-ақ банктердің ресурстық базасын
тұрақтандыру үшін ... ... ... ... емес қаржы ұйымдарының уақытша бос ақша қаражатын
отандық ... ... ... ... ... осы шараларын іске асыру Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкіне инфляция бойынша белгіленген  бағдарларға жетуге мүмкіндік береді.
Бұл экономиканың  тұрақты  және сапалы өсу  жағына ... ... 2010 ... ... ... ... БОЛЖАМЫ |
| ... ... ... ... ... ... |
| |
| |
| |
| ... ... ... |
| ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... % ... ... ... ... ... |
| ... ... қаржыландыру ставкасы, % ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... млрд. теңге ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... теңге ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... % ... ... ... ... ... |
| ... ҚР ... ҚҰБ-нің және ҚҚА-нің 2009 жылға арналған экономикалық|
|саясаттың негізгі бағыттары ... жылы ... ... ... ... экономиканың өсу қарқынының |
|тежелуіне едәуір әсер етті. Бірқтар ... ... ... ... ... ... қаржы және тауар нарықтарындағы тұрақсыздық Қазақстанның ... өсу ... ... ... ... ала ... бойынша 2008 |
|жылы экономикалық өсу – 3,1 %-ды, жұмыссыздық деңгейі шамамен – 7 % - ды|
|, инфляция жылдың ... – 9,5 %-ды ... 2009 – 2010 ... ... ... ... ... мүмкін және оның салдары отандық |
|экономикаға қолайсыз сипатта болады. Әлемдік тауар нарықтарында ... ... ... ... ... ... сақталуы |
|мүмкін. Осындай жағдайларда 2009 жылы экономикалық саясат елдегі ... ... ... ... ... салдарын |
|жұмсартуға бағытталады. Үкімет пен Ұлттық Банк саясатының басты мақсаты |
|әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету және ... ... ... ... өсім мен ... ... |
|ынталандыру болады. 2009 жылы ЖІӨ-нің нақты өсуі бағалау бойынша шамамен|
|2 %-ды ... ... ... 8%-дан аспайды. Инфляция 2009 жылдың|
|соңында 9 %-ды құрайды деп болжануда. ... ... ... |
|Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі және Қазақстан ... ... ... және ... ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі (бұдан әрі –|
|ҚНРА) қабылдаған экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі |
|2009 – 2010 ... ... ... ... ... ... әрі – ... іс-қимыл жоспары) іске асыру көрсетілген мақсаттарға жетудің ... ... бірі ... Бірлескен іс-қимыл жоспары шеңберінде |
|қаржы секторын тұрақтандыру, шағын және орта бизнесті қолдау, ... ... ... ... ... ... ... |
|экономиканы одан әрі әртараптандыру, жұмыспен қамтуды қаматамасыз ету ... ... ... ... ... ... жөніндегі міндеттер |
|шешіледі. Үкімет, Ұлттық Банк пен ҚНРА отандық қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... және ... нақты секторына кредит |
|беру үшін қажетті жағдай жасайды. Үкімет баға құрайтын екінші деңгейдегі|
|банктерді ... ... ... ... ... ... ... банктер деңгейіндегі тұрақтандырушы шаралары, оның |
|ішінде екінші деңгейдегі банктермен жасасқан меморандумдар шарттарының |
|іске ... ... ... ... ... қол жеткізу және|
|елдің қаржы жүйесін тұрактандыруды қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық Банк|
|теңгерімді ақша-кредит ... ... ... ... ... ... және оны ... деңгейде ұстап тұру үшін Ұлттық Банк екінші |
|деңгейдегі банктерге қайта қаржыландыру қарызын береді, ... РЕПО ... ... қамтамасыз ету ретінде қабылданатын құралдардың ... одан әрі ... ... ... ... ... ... беру, банктерде Ұлттық Банк депозиттерін орналастыру ... ... ... Банк ... ... ... әр түрлі |
|кредиторлар типтері алдындағы міндеттемелеріне кепілдік беру ... ... және ... Бұл ресурстарды банкаралық нарық арқылы қайта |
|бөлуге және қысқа мерзімді құралдар ақша нарығындағы операцияларға қол |
|жеткізуді кеңейтуге ықпал ... ... ... ... және ... ... ... міндеттемелер бойынша кепілдіктердің көлемі |
|екінші деңгейдегі банктің меншікті капиталы ... 50 %-ы ... ... ... Өз ... ҚНРА ... ... секторын реттеуді |
|күшейтеді. Қаржы ұйымдарының өз ... ... ... ... тәсілдер жетілдіріледі, қаржы есептілігінің халықаралық |
|стандарттарына сәйкес ... ... ... ... ... ... қатаңдатылады және қаржы ұйымдарындағы менеджмент |
|тәуекелге қойылатын талаптар күшейтіледі. ҚНРА акционерлердің ... ... ... ... ... ... зейнетақы |
|жүйесінің жұмыс істеуінің және салымшылардың мүддесін қорғауды ... ... жаңа ... ... болады. Ұлттық Банк пен |
|Үкімет экономиканың активтері мен ... ... ... ... ... ... және ... алушылардың активтер валютасы мен |
|міндеттемелерінің сәйкессіздігіне негізделген жоғары кредиттік ... ... ... ... тұрақтылығы көрсеткіштерінің нашарлауын болдырмау |
|үшін төлем теңгерімі мен теңгенің ... ... ... үнемі |
|мониторингі жүргізеді. Осыған байланысты ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз етуге немесе теңге бағамының шетел |
|валютасына ... ... ... ... ... ... |
|болады. Тұтастай алғанда, Үкіметтің қызметі экономиканы «сауықтыруға» ... ... ... ... өсуді қамтамасыз етуге бағдарланатын |
|болады.  ... ... іске ... ... ... ... ... бәсекелестікті дамыту және жобаларды экономиканың әлеуетті |
|экспортқа бағдарланған секторларында іске асыру арқылы перспективалы ... үшін ... ... ... Үкімет ауқымды инфрақұрылымдық ... іске ... ... агроөнеркәсіптік кешенді қарқынды |
|дамытуды және «Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшысы» бағдарламасын ... іске ... ... ... ... ... ... жөніндегі шаралар шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту үшін |
|қолайлы жағдай қалыптастыруға, оның ішінде ... ... одан ... ... бағытталатын болады. Отандық кәсіпорындарды қолдау |
|мақсатында оларға мемлекеттік органдардың, мемлекеттік ... мен ... ... ... ... кең қол ... ... |
|болады. Жылжымайтын мүлік нарығын тұрақтандыру үшін ... 2009 жылы ... ... ... ... ... жөніндегі жұмысты |
|жалғастырады және арнайы ипотекалық кредит беру бағдарламасын іске ... ... 2009 жылы ... қызметіндегі негізгі басымдық – ... ... ... ету және халықтың әлеуметтік әлсіз топтарын |
|қолдау болады. ... ... ... ... ... ... |
|көлемінің азаюы нәтижесінде уақытша босаған қызметкерлерді ірі ... ... ... қол ... ... |
|шеңберінде жұмыспен қамту және босатылатын қызметкерлерді кәсіби ... және ... ... ұйымдастыру жөніндегі жұмысты |
|жалғастырады. Жұмыс орындарын құру, оның ... ... ... ... және ... объектілер салу, заңсыз еңбек көші-қонын|
|бақылауды қатаңдату есебінен қосымша ... ... ... ... ... ... міндеттемелер, оның ішінде Мемлекет басшысының 2009 – |
|2011 жылдарға арналған республикалық бюджетте ... ... ... зейнетақыларды және бюджет саласының қызметкерлеріне ... ... ... ... іске ... шеңберінде толық |
|көлемде әрі уақтылы қаржыландырылады. Салық-бюджет ... ... ... ... жүктемесін азайту арқылы экономикалық белсенділікті |
|ынталандыруға және мемлекеттік шығыстардың теңгерімді саясатын жүргізуге|
|бағытталатын болады. Жаңа Салық кодексінің нормаларын іске ... атап ... жылы ... ... ... ... 30 %-дан 20 |
|%-ға дейін, қосылған құн салығын 13 %-дан 12 %-ға дейін азайту, ... ... ... шегерімдер жүйесін ырықтандыру |
|кәсіпорындар үшін нарықтардың қолайсыз конъюнктурасын жұмсартуға және ... ... ... ... ... береді. |
|Ағымдағы экономикалық жағдайды ескере отырып, экономикаға ... әсер ... ... ... ... ... және халықтың қажетті жұмыспен қамтылу деңгейін қолдауға |
|бағытталған икемді бюджеттік инвестициялық саясат жүргізілетін болады. ... ... ... ... нашарлаған және бюджетке түсетін түсімдер |
|қысқарған жағдайда, кідіріссіз шешуді талап етпейтін шығыстар ... ... ... кеш мерзімге қалдырылатын болады. |
|Бюджет ... ... ... және ... |
|кепілгерліктерінің мөлшері макроэкономикалық теңгерімділікке қол ... ... ... ... Қазақстанның ақша-несие аясы өзiнiң даму кезегiнде
басқа уақыттарда ... оңай емес ... ... ... даму ... ... ... Орталык Банкi
жоғарыда атап кеткен ақша-несие реттеудiң барлық құралдарын қолданады. Және
де мұнда ең ... ... ... ... негiзгi әдiстерi
экономикалық болып табылуы.
Ұлттық Банк Ұлттық валютаның ... ... ... соңғы 3-4
жылда, тұрақты, экономикалық жағдайға сай ... ... ... ... Ұлттық Банк өзiне жүктелетiн ... ... ... ... дүниежүзiндi жолданатын ақша-несие
саясатының құралдары ... ... ... мемлекеттің зкономикалық шаруашылығының дамуында
беделдi сипатқа ие. Жаңа ... ... ... елдегi қаржылық
аясының ядросы болып табылатын банктiк жүйенi тұрақтандыруды мақсат етедi
және экономиканың ... ... ... ... шараларды
жүргiзедi.
Несиелiк саясат — банктiң ... ... ... негiзiн және
несиелеу процесiне қажеттi құжаттар жүйесiн жасау ... ... ... ... ... ... банк пен қарыз алушылар
тұрғысынан қарастыруға болады. Тар ... ... ...... ... ... барысыдағы банктiң стратегиясы мен тактикасы
сипаттайды.
Сондай-ақ, несиелiк механизм туралы айтып кетсек, ... ... ... айта ... екi ... ... және
несиелiк механизмдi бiр-бiрiнен бөлiп қарау дұрыс емес. Несиелiк ... ... оның ... ерекшелiктерiн сипаттайтын қатынастар және
олардың пайда болу әдiстерi, тәсiлдерi және формалары жатады.
Ұлттық Банк ... ... ... бағыитарда өз жұмысын күшейтуге
тырысады:
• банктiк жүйеге деген сенiмдiлiк деңгейiн күшейту;
... ... ... ... ... бастау беру;
• банктердi қадағалау жұмыстарын жүргiзу және бәсеңдету;
•Үкiметпен ... ... ... ... дәл ... салықтық
заңнаманы дамыту және бәсеңдету;
• банктердiң арнайы аяларды несиелендiру жұмыстарын қолдау;
Қолданылған әдебиеттер
1. Нормативтiк актiлер:
2. Қазақстан ... ... 30 ... 1995 жыл, ... 17 ... 1998 ... енгiзiлген өзгерiстер мен толықтырулар.
3. Заң «ҚР Ұлттық банк туралы» 30 наурыз 1995 жыл №2155
4. Қазақстан Республикасының банктерi және ... ... ... ... Заңы
5. «Ақша – несие саясаты», Раматуллаева Г.А. – Алматы 2009 жыл.
6. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, Ерекше бөлiмi, 1999 ... ... ... ... ... ... ... 29.08.1999 жылғы қаулысы.
8. Арнайы әдебиеттер:
9. Балабанов И. Т., «Банки и банковское ... ...... ... Б. А., «Ақша, несие, банктер, валюталық ...... ... С. Б., ... ... және ... ... — 2004;
12. Свиридов О. Ю., «Деньги, кредит, ... ...... б. ... Г. С., ... несие, банктер», Алматы — 2001;
14. Сейткасымов Г. С., «Банковское дело», ...... ... В.К. Финансы, денежное обращение и кредит. Москва ,
Проспект,2000 ж.
16. Жуков Е.Ф. Деньги , ... ... ... . ... , 2000 ... ... Журнал «Банки Казахстана» 2001 №2
18. Журнал ... ... ... Е. ... ... ,2004
19. Аманбаева Г.З. Статистический Бюллетень Национального Банка
Казахстана ... ... А.К., ... Т.Т. ... политика
Национального Банка за 13 лет независимости. // ... ... Банк ... ... ... ... Елiмiздегi аса iрi банктер
өкiлдерiнiң мәлiмдемесi //Егемен Қазақстан.2006. 3 желтоқсан.
22. ... ... ... – 2001. – 28 ... ... теория негіздері. ІІ-бөлім.
25. www.egov.kz
26. www. Nationalbank.kz/psp435/32245das/
-----------------------
Сыртқы ... ... ақша ... ... ... ... ... өсу қарқынын реттеу
Ішкі көрсекткіштерге бағдар

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының ақша-несие жүйесінің қазіргі жағдайы және оның ерекшеліктері21 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы заңы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь