Бастауыш сыныпта есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту жолдары

Кіріспе
I.тарау. Көрнекіліктер арқылы оқушылардың білімғ білік, дағдыларын қалыптастыру
1.1 Көрнекілік принципінің психологиялық . педагогикалық негіздері.
1.2 Математиканы оқытуда көрнекілік түрлері мен ролі.
II . тарау. Текстілі есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану әдістемесі.
2.1 Арифемтикалық амалдың мағынасын ашатын текстілі жай есептерді шығарудағы көрнекіліктер.
2.2 Арифметикалы амалдардыє компонетерi мен нґтижелерi арасындаµы байланыса терiлген текстiлi жай есептердi шыµаµрудаµы кјрнекiлiктер.
2.3 Айырма және қатынас ұғымына берілген текстілі жай есептерді шығарудағы көрнекіліктер.
2.4 Құрама есептерді шығарудағы көрнекіліктір
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында: «Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдардың бірі».
Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі қажет.
Жоғарғы білім беру саласында техникалық білім беруді дамытуға ерекше назар аудара отырып, жоғары оқу орындары желісінде оңтайландыру жүргізілуге тиіс. Осы заманғы мемлекеттік менеджерлер даярлау үшін Мемлекеттік басқару академиясының негізінде шетелдік серіктестіктердің қатысуымен ең жоғары шығармашылық стандарттарға сәйкес келетін ұлттық басқару мектебі құрылуы қажет.
Білім беру жүйесін дамытуда ынталандыру мақсатында және сектор мен мемлекет арасындағы серіктестікті нығайту мемлекеттік жекеменшілік білім беруге кредиттер бөлу жүйесін жетілдіру қажет –делінген.
Ал, оның негізі бастауыш сыныпта қаланбақ. Осы орайда оқушыларды математика негізі болатын білімдер жүйесімен және ол білімдерді саналы түрде шығармашылықпен қолдана алудың іскерлігі мен дағдыларын берік қалыптастыру мен ой-өрісін дамыту болып табылады. Сондықтан да бастауыш мектепте текстілі есептер шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту көкейтесті мәселе.
Ғылыми жұмысты әуелі осы тақырып бойынша курстық жұмыс жазудан бастадым және студенттердің ғылыми конференциясында баяндама жасадым.
Ғылыми жұмысқа жинақталған материалдар №50 А.Байтұрсынов атындағы көп - салалаы гимназия мектебінің бастауыш сынып мұғалімдері Турегелдиева А, Сейтова Г, Балғабекова С.апайлардың сабақтарына қатысып, есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану әдістемесімен танысып, педагогикалық іс-тәжірибемде пайдаландым.
Зерттеудің мақсаты – бастауыш сыныпта есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту жолдарын қарастыру.
Зерттеу объектісі – бастауыш мектепте математиканы оқыту процесі.
Зерттеу пәні – бастауыш мектепте есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту жолдары мен әдістері.
Зерттеудің ғылыми болжамы – егер бастауыш сыныпта есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісі дамитын болса, онда математикадан білім деңгейі жоғарылауы және пәнге деген қызығушылығы нәтижелі қалыптасады.
Зерттеудің міндеттері:
1. Зерттеу тақырыбы бойынша әдебиеттерге шолу жасап, ғылыми тұрғыдан талдау жасау.
2. Балалардың есеп шығаруда математикалық білімін көрнекі құралдар көмегімен белгілі бір жүйе бойынша дамыту мүмкіндіктерін анықтау.
3. Балалардың есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамытудың тиімділігін тексеру.
1. Әбірова Қ. Сабақ өту тәжірибемнен. //Бастауыш мектеп - 1990. №10. 13бет.
2. Р.Әтейбекова Пысықтау сабағы //Бастауыш мектеп 2002 №8 46 бет.
3. Бантова Г., Бельтюкова Г.Методика преподавания математики в начальных классах. Москва “Просвещение”, 1984.
4. Баймұханов Б. Математика есептерін шығаруға үйрету. Алматы “Мектеп”, 1983.
5. А. Балғазиева Логикалық есептердің шешуі //Бастауыш мектеп. 2003 №10 45 бет.
6.Байжұманова Б.Оқушының психикалық даму ерекшеліктері. //Бастауыш мектеп 1998, №12. 17 бет.
7. Барсай Б. Бастауыш сыныпта окытудың жаңа технологиялары. //Бастауыш мектеп 1998 №1. 27 бет.
8. Елубаев С. Қазақ халқының есептері. Алматы. “Өнер”, 1997.
9. Елубаев С. Елубаева С. Дидактикалық ұлттық ойындар мен логикалық есептер. Алматы, 1995.
10. Жепенова А. Қызықты есептер. Алматы, 1998.
11. Жанұзақова Ж. Жарыс сабақ. //Бастауыш мектеп. 1991 №12 30 бет.
12. Жанұзақова Ж. Жарыс сабақ. //Бастауыш мектеп. 1991 №30 бет.
13. Жұбандықызы Т. Аукцион сабак. //Бастауыш мектеп 1993 №7
14. Жепенова А. Қызықты есептер. //Бастауыш мектеп 1998 №54-42 бет.
15.КөшіковаM. Жекенова Р. Сайыс сабақ. //Бастауыш мектеп 1991№3.40
16.Қазақстан Республикасы орта білім мемлекеттік стандарты. Алматы. 1998.
17. Қайырбекова Г. Дамытпалы саяхат- сабақ. Алматы. 1997.
18. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана. 1998.
19. К. Құлтасова Тиімді тәсілмен Б.м. 2005 №3. 32-33 бет
20. Т.Мұстафина, Б. Қанағатова “Көрнекті құралдарды пайдаланудың тиімділігі”. 2000ж. №2. 22-24 бет.
21. М.Мұсабеков, Д.Жүнісбекова Есеп шығарудағы таным әдістері //Бастауыш мектеп. №19 бет.
22. Моро М., Бантова М., Бельтюкова Г. Математика. 1 сыныпқа арналған оқулық. Алматы “Mектеп”, 1984.
23. Моро М., Бантова М., Бельтюкова Г. Методика обучения математике в 1- 3 классах. Алматы. “Мектеп” 1998.
24.Т.Қ. Оспанов, Қ.Ә. Өтеева, Ж.Т. Қайыңбаев, Қ.Ә. Ерешева «Математика оқулығы» 1 класс. Алматы. “Атамұра” 2001.
        
        Жоспар
Кіріспе
I-тарау. Көрнекіліктер арқылы оқушылардың білімғ білік, ... ... ... ... - ... ... ... оқытуда көрнекілік түрлері мен ролі.
II - ... ... есеп ... ... ... ... ... мағынасын ашатын текстілі жай есептерді
шығарудағы ... ... ... ... мен ... ... ... текстiлi жай есептердi шыµаµрудаµы
кјрнекiлiктер.
2.3 Айырма және қатынас ұғымына берілген текстілі жай есептерді ... ... ... ... ... әдебиеттер
Кіріспе
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдауында: «Білім беру реформасы – ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін аса маңызды құралдардың
бірі».
Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай ... ... ... беру ... ... білім беру саласында техникалық білім беруді дамытуға ерекше
назар аудара отырып, жоғары оқу орындары желісінде оңтайландыру жүргізілуге
тиіс. Осы ... ... ... ... үшін ... ... ... шетелдік серіктестіктердің қатысуымен ең жоғары
шығармашылық стандарттарға сәйкес келетін ұлттық ... ... ... беру ... дамытуда ынталандыру мақсатында және сектор ... ... ... ... ... ... білім
беруге кредиттер бөлу жүйесін жетілдіру қажет –делінген.
Ал, оның негізі бастауыш сыныпта ... Осы ... ... ... ... ... ... және ол білімдерді саналы
түрде шығармашылықпен қолдана алудың іскерлігі мен ... ... мен ... ... ... ... ... да бастауыш
мектепте текстілі есептер шығаруда ... ... ... ... ... ... ... жұмысты әуелі осы тақырып бойынша курстық ... ... және ... ... ... ... ... жұмысқа жинақталған материалдар №50 А.Байтұрсынов атындағы көп
- салалаы гимназия мектебінің бастауыш сынып ... ... ... Г, Балғабекова С.апайлардың сабақтарына ... есеп ... ... ... ... ... ... мақсаты – бастауыш сыныпта есеп ... ... ... ... ой-өрісін дамыту жолдарын қарастыру.
Зерттеу объектісі – бастауыш мектепте математиканы оқыту процесі.
Зерттеу пәні – бастауыш мектепте есеп ... ... ... ... ой-өрісін дамыту жолдары мен әдістері.
Зерттеудің ғылыми болжамы – егер бастауыш сыныпта есеп ... ... ... ... ой-өрісі дамитын болса, ... ... ... ... және пәнге деген қызығушылығы
нәтижелі қалыптасады.
Зерттеудің міндеттері:
1. Зерттеу тақырыбы бойынша ... шолу ... ... тұрғыдан
талдау жасау.
2. Балалардың есеп шығаруда математикалық ... ... ... белгілі бір жүйе бойынша дамыту мүмкіндіктерін анықтау.
3. Балалардың есеп шығаруда көрнекілікті пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық – психологиялық,
әдістемелік әдебиеттермен танысып, талдау ... озат ... ... ... ... ... ... және зерттеушілік
жұмыстар.
Зерттеудің практикалық құндылығы ... ... ... «Педагогика және бастауыш оқыту әдістемесі» мамандығы ... ... ... ... лабораториялық және практикалық
сабақтарда, арнайы курс пен арнайы семинар сабақтарында, ... ... ... ... ... ... оқушылардың білімғ білік, дағдыларын
қалыптастыру
§1.1 Көрнекілік принципінің психологиялық - педагогикалық ... ... ... ... алатын орны ... ... ... ... ... ... ... Ол заттардың өзін немесе бейнесін, ... ... ... ... береді.
Көрнекілік принципінің ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығын орнату және есте сақтау
қабілетін шыңдау; мұғалімнің өз ойын оқушыларға нақтылы ... ... ... міндеті, біріншіден заттың немесе құбылыстар
мен оқиғалардың бейнелерін, көлемін түр – түстерін ... ... ... оқушыларға жеткізу.
Бұл принциптің екінші міндеті оқушылардың ... ... ... ... жүйесінде қолданылатын көрнекі құралдары мен оқудың
барлық ... ... мен ... байланысын қамтамасыз етуді
көздейді.
«Көрнекілік құралдары » ... ... ... ... ... түрліше сипатталады.
«Көрнекілік терминінің түбірі ... ... ... ... ... ол ... ... мүшелері арқылы ... ... ... білдіреді.
Себебі біз оқушылардың ... ... ... ... жайлы жоғарыда айтқанбыз. ... ... ... есту ... ... ... заттардың формасын,
түсін, көлемін, бейнесін көріп, дыбысын естиді.
Осылардың ... ... ... ... ой ... ... құбылыстарды байқауға, қабылдауға деген ынтасы
оянады, ... ... - ... ... ... бастау алса, тікелей
сезіну - ... ... ... ... іске асады.
Қабылдаудың ерекше түрі - ... ...... процесінің күрделі түрі. ... ... ... пайдалану барысында оқушыларды бақылай ... ... қоя ... қабылдаған ұғымдарын дамытып,
оларды ... ... ... А. ... ... ... оқу ... құралы ретінде қарастырса, И. Г. ... ... - ... ... дамыту құралы деп қарастырады.
Осы ... К. Д. ... ... ... ... ... дамыту үшін көрнекі оқытуды
талдау негізінде оқушыларда айқын ... ... ... ... жаңа жақтарын ашатын, оқу ... ... ... ... ... құралды ... ... ... олар бір ... ... ой - өрісін, ауыз
екі тілін, жазу ... ... өмір ... ... және ... ... сай ... жасалғанда нәтижелі
болады. Демек, оқу ... ... Әрі ... ... ... қалып қоймай олардың ... ... ... дамытуға әсер етеді.
В.Шаталов «Жинақы әдеттен тыс ... ... ... ... белсенді еңбекке, ізденіске ... ... оқу ... аударады.
Осыған орай ... ... аса ... қасиет
қалыптасады, күнделікті, сан мәрте көз ... өтіп ... мен ... ... ... тыс ... ... »
десе,
көрнекі құралды ... ... ... ... ... объектімен оның қасиеттерін ... ... сөз бен ... ... ... ... дәрежеде
қабысуына қол жеткізу деген сөз ... Егер ... ... өзі ... алса және оған ... өзі ... ... бойында объекті туралы ... ... және ... ... ... ... түседі».
Көрнекі құралдар мен мұғалім сөзін ұштастыру проблеммалары
Л. В.Занковтың ( ... ... мен ... ... ... ... оқушылар белсенділігін ... » ... ... ... ... ... ... пікірінше, мұғалім сөзімен ... ... алты ... бар, атап ...... ... сөздің ... ... ... ... жасайды, объектінің бейнесі туралы ... ... ... мен қатынастары туралы ... ... ... ... ... өзінен
алады.
2 - форма: Мұғалім ... ... ... ... объектілерге ... ... және ... бұрынғы ... ... ... арасындағы қабылдау процесінде ... ... ... саналы түрде ұғынуға ... ...... ... ... ... оның тікелей
қабылданатын қасиеттері мен ... ... ... оқушылар
мұғалімнің сөз ... ... ал ... ... берілген мәліметтерді дәлелдеу қызметін ... - ... ... ... ... жасаған
бақылауына ... ... ... ... ... тікелей қабылдай ... ... ... яки ... ... ... ... жинақтайды.
5 – форма: Не сөз ... ... ... ... ... мұғалім оқушыларға ... ... мен ... ... ... ... іс
әрекеттерге қатысты, сондай – ақ ол іс - ... ... ... ... ...... ... сөздің жәрдемімен, ... бар ... мен олар ... ... іс - ... әдістері жайында ... ... ... өзінде
мұғалімнің нұсқауы ... – қол ... ...... Я. А. ... И. Г. ... Ж. Ж. Руссо, А.
Дистерверг, Ы. Алтынсарин, К. Д. ... т.б ... ... ақыл – ой ... дербестігін дамытуға
көңіл бөлу ... ... ... ... ... мен ... ... әдістерімен ... М. А. ... Н. Я. ... Р. Г. ... Ю. ... В. ... М. Жұмабаев, Ж. ... ... М. ... С. Н. ... ... С. ... ... оқуға даярлау балалардың алған
білім, дағды, біліктерінің ауқымынан зор, ақыл – ой ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткізудің аса ... ... бірі - ... танымды тудыратын тәсілді қалыптастыру болып ... ... ... ... ... танымдық міндеттерді қойып,
оның белсенділігін ... бола ма? - ... ... ... ... ... ... әдістілік
ережелері мен ... ... Т. ... ... ... ... бақылауын - ... ... ... ... ... байқайтын ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың барлық сезім
мөлшерін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... жан - ... байқатқан жөн.
3) ... ... ... ... ... бен
синтез ... ... ... қасиеттерін айыру,
топтастыру ... ... ... қоданып, ... ... ете ... ... Бақылау кезінде мұғалім өз ... ... ролі мен ... өздігінен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... бақылау ... ... ... ... ... ... ... баяндайды, ... ... ... ... ... мен техникалық
құралдарды көрсетеді, ал ... сол ... ... ... ... , ... және т. ... ... ... « ... ... ... ... білім беруде өзінің іс - ... ... ... басшылық, етумен байланыстырлады » - деп ... ... ... Т. ... ... өзі ... ... құбылыстрдың аса ... ... ... динамикалық белегілерін жан - ... ... ... ... үрдістерінің ( ... ... ... ... т. б. ) ... бірге баланың психикалық
қасиеттері де ... ... ... ... ... байланысты ойлаудың қабылдағыштық, бақылағыштық,
білімге ... ... ... сияқты ... да ... ... - ... Р. М. ... ... жайында жазған өз ... ... - ... ... ... ... оқыту, тәрбиелеу және жетілдіріп ... ... ... ... ... табылатын оқушылардың
белсенді іс - ... ... ... ... ... ғана ... өз іс - қимылының мақсаты мен ...... ... ... ... ... жан ... ... ... - ... ... өміріне ... ... және ... ... ... ... ... дамытуға көрнекіліктің
бір жағынан ... ... мен ... ... ... ... ... аудармауға мүмкіндік
беретін, ал екінші ... ... ... ... түрлерін қодануға жәрдем етеді. Көрнекі құралдардың бұл
мүмкіншіліктері А.М. ... ... ... ... ... - алуан нәрселерімен және ... ... ... ... ... ... ... олардың қандай материалдан жасалғандығын, түр ... ... және т. с. с. ... ... ... ортақ қасиеттерді айқындайды»!
Кейінгі ... ... ... жеке ... ... әдістерін ... ... ... ... ... түсті.
Қазақстандағы педагогикалық ой - ... ... ... ... ... ... ... еңбектрінде оқыту мен ... ... ... ... ерекше орын алады.
Абай өзінің ... ақыл ойды ... ... ... ... ол үшін ... ес, ... құлық, ерік ... қиял ... ... ... ... екендігін ашық
ұғынады. ... ... ... ... ... ... ... дидактикалық мұра ... Ұлы ... ... ... ... ... ... қолмен ұстап, тілмен татып, мұрын мен ... ... ... ... ... дана ойы ... пікілері мен ұштасып ... ... ... ... арқылы оқушылардың
білімі нанымды, дәлелді ... ... ... түседі.
Сонымен бірге көрнекілік оқылатын ... ... ... ерекшеліктерін білуді ... ... әр ... ... ... мен ... ... көмектеседі. Көрнекілік нәрсе ... ... ... есте ... ықпал
жасайды.
§1.2 Математиканы оқытуда көрнекілік түрлері мен ролі.
Математика ... ... ... ... ... бір - ... байланысты ... ... ... ... ... ... ескерілуі, жекеше ...... т. ... ... көрнекілік принципінің рольі ерекше.
Көрнекі ... ... - ... ... ... ... бірақ көрнекі ... ... тек ... ... оқыту деп ... ... ... ... дұрыс пайдалану
айқын кеңістік және ... ... ... ... ... оқушылардың логикалық ойлау және сөйлеу
қабілетін дамытады, ... ... ... және ... ... практикада қолданылатын, тұжырымдарға ... ... ... ... ... ... мектепте түрлі оқыту ... ... ... ... ... ... және қоршаған ортаның барлық заттарымен ... ... ... қарастырылуы керек деп есептейді.
Оқыту процессінде табиғат ... мен ... роль ... және ... бейнелері қалыптастырудың
қажеттігі болып табылатыны белгілі.
Мысалы В.А. ... жеке ... жан – ... ... ... көріністерімен қамтамасыз ... ... ... ... ортада тәрбиелеп – оқытуды қарастырады.
Ол ... ... ... ... ... ... отырып, ... – бала ойын ... ... деп атап ... ортаның ... ... мен ... ... ... зор ... ие. ... О. ... Э.Т. ... Л.И. ... ... В.И. ... И.Н. Нұшманов, К. Жүнісова және ... ... ... осы ... ... ... тұжырымдаған.
Таным теориясына сәйкес, ... ... бір ... ... мен, ... ... ... болмауы
әбден ықтимал. Сондықтан, “көрнекілік ... ... ... ... ... түрде ғана айтылады.
Ал, В.И. Евдокимовтың пікірінше, ... ...... ... ... құбылыстар мен ... ... ... ... таңдап ... ... ... ... ... ... ... жалпы сипаты мен ... ... ... Олар :
1. ... құрал – нақты объектінің, заттың ... ... ... ... ... құрал – таным құралы. ... ... ... ... олардың табиғи немесе қоғамдық өмір
сүру ... ... ... ... Оқу ... ... шешуге бағыттала құрастырылған
кез – келген ... ... ... ... көрнекі ... ... ... ... пайдаланудың маңызды
мәселелердің бірі – ... ... ... ... Бұл мәселе оқытудың теориясы мен ... ... ие. Осы ... ... құралдардың жүйесі және
көрнекіліктің әрбір түрі мен ... ... ... ... анықталады. Кейбір
деректерде - “ ... ... ... ... ... ... ... пайдалану
әдістерінің ... ... ... ” делінген.
Педагогикада көрнекі ... ... ... бар. Көп ... ... жеке ... ( көлемі, ... ... ... ... ... ... ... ұйымда
қолдануға арнаулы және т.б. ), ... ... ... ... тұрғыда топтастырылады.
Егер танымды ... ... ... ... И. В. ... ... ... ақиқатты
бейнепеу тәсіліне сәйкес ... ... ... ... ... ... сызба нұсқаны
қарастырып ... ... ... ... ... ... ... сызбанұсқа
диапозитивтер ... ... ... ... план ... ... ... бейнелер
(формула,таңдау белгілері)
Жалпы орта ... оқу – ... ... ... ... құралдарының ... ... ... мен тәрбиелік ... ... ... ... Л.И. ... ... ... тұжырымдайды.
- көрнекілік ... ... ... ... құбылыстың
қандай да бір ... ... ... емес ол ... ... ... ... мен
қасиеті; - жеке адам үшін ... ... ... көрсеткіші;
- адам санасында ... ... ... ... ... ... ... Олар - ... және ... ... ... ... ... ... түрлі модельдер
қарастырылады. Л. И. ... ... ... құрастырылған
затына қарай ... ... ... ... ... ... |лық ... |объектіде| ... | ... және ... | |
|т.б. | | ... ... ... ... ... заттық
және заттық және идеалды (бейнелік және ... ... ... ... ... көрнекі
бейнелерінің ... – ала ... ... ... ... , ... немесе заттың теориялық сызба – ... ... ... ... ... ойдың
нақтылықтан абстрактылыққа, сезімталдық сипаттан ... көшу ... ... ... Л.И. ... ... арналған ... ... ... атап ... Біріншіден, модельдеу ... ... ... тиіс ... мазмұны мен
игеруі қажет ... ... ... ... ... жетілдірілген оқытудың ... ... ... ... ... ... оқу жүйесінде мұғалімердің ... ... ... ... түрлері бар:
1.Табиғи (табиғат, өсімдік, жан –жануар, жәндік т.б.)
2.Көлемділік (әралуан заттардың ... ... ... ... ... чертеж, таблица).
5.Дыбыстық (үн таспа ⁄пластинка ⁄,магнитофон, ... ... ... ... карталары).
Көрнекіліктің табиғи түрінен басқалары ... ... өзін ... ... ... ... ғана ... көрнекілік ... ... ... ... ... түр - түсін байқап, көзімен ... ... ... ... ... ... туғызылады.
Оқыту ... ... ... ... баяндаған
көренкіліктерден басқа да түрлеін ... Оған ... ... ... (егерде зат болмаса, ... ... ... ... ... сабақтарында түрлі
эксперлобороториялық байқаулар жүргізу).
- ... ... ... ... ... жазбалары).
- Аудиовизуалық (кино, ... ... ... ... ... ... сай қойылатын
негізгі ... ... ... ... ... ... мақсатына сай
қолдану.
- Көрнекілікті қолдану ... ... оның ... өзіндік үйлесімдігін ... ... ... оқушылар ойының оған ... ... ... ... ... барысында оқушылардың бақылау әрекетін
тиімді ұйымдастыру.
- ... ... ... сөзімен дұрыс
байланысын қамтамасыз етіп, қорытындылар ... ... ... ... (заттық, бейнелілік,
графикалық, ... ... ) оқу ... ... ... өз орнында пайдалану ... жас, ... ... ... ... ... ... қодануда сан ... ... ... ... ... ... ... құралдарын мектепте оқыту мен ... ... ... жеке ... - ... әсер ... ... ғылыммен, өнермен байланыс жасауы мен ... ... ... ... ... ... қызметі);
- ақиқатты объекті ... ... ... шамаға
дейін ұғынуға мүмкіндік ... ... ... ... іскерлік пен ... ... үлес ... ... оқу - ... жұмыстарының нәтижесін бақылауға ... мен ... ... ... ... шарттарды ескеру
барысында ғана өз ... ... ... ... оқу бөлмелерінің толық жабдықталуы;
- қажетті ... ... беру мен ... ... ... ... асырылуы;
- оқу - ... ... ... ... ... және ... ... ... мен ... ... кездегі оқыту әдістерін
пайдалану ... ... ... ... ... ... ... - тарау. Текстілі есеп шығаруда көрнекілікті ... 2.1 ... ... мағынасын ашатын текстілі жай есептерді
шығарудағы көрнекіліктер.
Математиканы ... ... ... орны ... ... ... мақсаты - математика ... бір ... шешу ... ... ... ... шешу - оқытудың мақсаты ғана емес, ... ... ... ... оқытудағы басты мақсаттарға жетуге ... ... ... ... ... ... ... уақыты есеп шығаруға ... . ... ... ... орта ... 15000 – дай есеп ... Ал солардың көпшілігі жоғарғы және ... ... ... ... ... Бұл әліде мектеп
математикасын ... есеп ... ... аз бөлініп
отырғандығының ... ... есеп ... ... яғни әр ... оқулығында үш ... ... ... ... ... ... ... пайдаланып, қарастыратын және ... ... мен ... ... ... Есеп шығару міндеттері: ... ... ... ... болып ... ... ... ... ... ... ... кез - ... ... ... ... білім алады,
шығару біліктілігі ... ... ие ... яғни
математикалық білім деңгейі жоғарылайды. ... әр ... ... ... ... ... ... Мысалы;
қоғам дамуының әр түрлі ... ... ... да ... ... Бір кезеңде есептер ... ... ... ... ... алу, ... ... құмарлық ойындарда ұту ... ... ... ... есеп ... ... ... ... ... ... ... интерноционалдық және патриоттық
рухта ... ... Есеп ... ... ... ... құлқының қалыптасуына, табандылыққа,
шыншылдыққа, еңбек ... ... ... ... ... оқушылардың ... ... ... жеке бас ... ... ... – бір
себепші болатын құрал болып ... ... ... ... Жай және ... ... ... деп бір ғана ... ... ... ... ... жай есептер аса маңызды
роль атқарады. Жай ... ... ... математиканың
бастауыш курсының негізгі ... бірі ... ... ... ұғым т.б. ... ... Жай ... шығара білу оқушылардың ... ... ... ... дайындық басқышы болып
табылады.
Өйткені құрама ... ... ... жай есептерді
шығаруға келіп тіреледі. Жай ... ... ... оның ... ... ... танысу болады.
Жай ... ... ... ... ... ... ... игеретін болады.
Сондықтан мұғалімнің жай ... әр ... ... ... ... және ... ... үйретудің маңызы зор. ... ... ... жай ... ... және соған сәйкес
қандай көрнекіліктер пайдалану ... ... жай ... ... бір ... енгізу көзделген. Бастауыш курс ... ... ... ... ... ... ... мағынасын ашатын
жай есептер ... ... ... ... ... ... ... табу, тең ... ... ... ... ... ... жай есептер ... ... ... ... ... ... нақты мәнін ... ... яғни ... ... амал ... ... ... да
бір операцияға сәйкес болатындығын ... ... бес есеп ... Екі ... ... ... бала 3 шұңғыл тәрелкені және 2 ... ... бала ... ... тәрелке жуды?
Тірі табйғат мүйісінде, үш торда ... 2 – ... ... бар еді. Тірі ... ... ... ... үй
қояны бар ?
4. Тең ... ... екі тобы 8 ... ... ... ... ... Әр топ оқушылары ... ... ... ?
5. ... ... ... әр тобы 8 алма ... түбін
қопсытты. Мектеп ... ... ... бұл ... ?
Міне, осы ... жай ... ... ... ... ... ... иллюстрациялау – есепке ... ... ... ... ... сандарды мүшелерге бөлу үшін, ... ... ... арасындығы байланысты тағайындау
үшін көрнекілік құралын пайдалану.
Иллюстрация ... ... ... ... түрінде болуы
мүмкін.
Бірінші жағдайда иллюстрация ретінде ... сөз ... не ... өзі ... ... ... ... ... ... ... тиісті амалдары
иллюстрацияланады.
Мысалы, мына есепті ... ... :
1 – есеп : ... төбешіктен төмен қарай сырғанап ... 5 қыз бала және 2 ер бала ... ... ... ... бала ... ... ?».
Бұл жағдайда иллюстрация ... ... ... ... ... ... ... сырғанап жүрген
балаларды кескіндейтін бір топ ... ... ... ... ... көрсетуге болады, ... 5 ... ... ... ... ... кейін 2 ер бала үйлеріне кетеді.
(Қыздарға ... ... ... жиындардың бірігуі
иллюстрацияланады, ... ... ... ... ... да
есеп қосу амалымен шығарылатыны оқушыларға ... ... ... ... гөрі ... немесе басқа
заттар пайдаланылады.
2 – есеп «Қорапқа Дана 3 шар, ал Сара 2 ... ... ... неше шар бар ?» ... ... ... ... шар әкелудің қажетті жоқ, ол үшін ... ... ... ... Мұнда балалардың
өздері нәрселерімен жұмыс ... мәні зор. ... ... ... 3 ... ... кейін 2 ... ... олар өз ... ... істегенде есептің
мазмұнын ... үшін ... ... ... керек.
Нәрсені көрсете отырып ... ... ... ... ... ... көз ... жақсы елестеуге
көмектеседі, ал есепті ... үшін ... амал ... керектігін ... ... ... ... 1 – ші ... ... ... ... ... ... әдіс жоқ, қай ... керектігі ... ... ... ... ... схема түрінде көрсетейік.
1) ... ... ... ... ... ... шардың әр қайсысы ... ... әр ... және ... ... қоршаймыз, яғни
Немесе 3 шар-3 ... ал 2 шар -2 көк ... ... ... ... ... кейін көк
дөңгелектердің ... ... ... ... 1 ... ... ... түсіндіру де пайдаланылады, ол ... ... ... ... ... ... берілген және
ізделіп ... ... ... - ақ ... не ... көрсететін кейбір «бар ... ... ... ... ... жазылады.
Есепті қысқаша жазу ... ... ... ... ... жазуға болады. ... ... ... ... ... ... – 3 шар ? Д – 3 ... – 2 шар С – 2 ... ... - ... ... ... ... жазуды көрнекілікпен
көрсету ... есеп ... мен ... ... ... ... көмегі тиеді.
3 – есеп «Дананың қолындағы ... 5 шар бар еді. ... екі екі шар ... ... неше шар ... түрдегі
есепті көрнекілік ... ... ... ... ... ... ... 5 санау шабығы немесе сонша ... ... ... шыбық шарды ... ... бес ... қолға
алып, одан екі ... жеке алып ... ... соң ... ... 5 ... ... салып, оларды тұйық сызық пен
қоршаймыз. 2 шар ... ... , ... тағы 2 ... ... өйткені Сараға берілген шар 5 шар ... 2 ... тағы ... ... ... немесе
оларды бояуға болады.
в) шартты ...... әр бір ... ... ... ... дөңгелек шығады, 2 шарды Сараға ... ... ... ... ... ... ... суреттен есеп
сұрағына ... беру үшін ... ... ... ... көрнекілікпен көрсетейік:
немесе осы ... ... ... ... ... ...... – 2
Қалғаны - ?
Келесі сабақта ... ... ... түрлерін
көрнекілік бойынша ... және ... ... ой - ... ... сұрақтар жүйесіне ... беру ... ... 4 ... ... », ал ... 2
машинасы бар еді. ... ... неше ... ... Анардың 6 қуыршағы бар еді. Ол ... ... ... ... неше ... ... берілген есептердің ... оқы. ... ата. ... оқы, ... саны нені ... ... шартын көрсет. Шашуін дәптерге ... ... бер. ... ... ... шығардың ?
Неліктен ?
4 – ... 3 – ... 9 – бет. ... және ... пайдаланамыз.
Суретке қарап есепті ... | | ... ... мен ... ... бөлу ... ... + 2 + 2 = 6 6 – 2 - 2 – 2 = 0
3 рет 3 ... 2 · 3 = 6 ... үшке | ... 0 – ге тең, ... 6 ... 6 ... |2 = 3 үш ... ... ... ... ... |: - бөлу |
|2 · 3 – ... ... ... |
|6 – ... мәні |6 : 2 – ... |
| |3 – ... мәні |
| ... 2 алмадан | 6 алманы екі – екіден| 6 алманың 2 ыдысқа ... рет ... ? ... ... бөліп |тең бөліп нешеден |
|Барлығы неше алма ? ... ... ? ... ... |
|2 + 2 + 2 = 6 |6 – 2 – 2 – 2 =0 |6 – 2 – 2 – 2 = 0 ...... үш рет |6 – ның ... екі – |6 ... ... екі – |
|алғанда 6 шығады. |екіден үш рет ... ... үш рет ... ... 6 алма. |Жауабы : 3 алма. ... : 3 ... ... ... ... ... таңдап алуда,
көбейтудің және ... мән – ... ... ... ... нәтижені табуда тек ... ... Ол ... ... ... ... ... материалдармен немесе ... ... ... ... және ... ... және ... бөлу
ерекшеліктерін ... ... ... ... ... көрсетуге болады.
Бірдей ... ... ... ... ... ... Тең бөліктерге ... ... бір ... ... ... ... ... ерекшеліктерін көрсетеиік.
б) ... екі ... ... қатарынан ... Ол екі ... ... бір тәрелкеге салынғанынан
білдіреді. Әрі ... ... және ... ... осылайша
алма салынады. Енді үш ... ... ... ... Ол үш ... ... бір – бірден алма салу
үшін үш ... алу ... ... Сол үш ... ... Одан соң үш ... ... Яғни ... ... ... ... ... саналы орындау үшін шартты
суреттерді, көрнекілік ... ... ... ... ... ... жаттығулар жүйесіне
берілген есептер ... ... ... түсіндір (3 класс 10 ... + 3 = 6
3 · 2 = 6
6 : 3 = 2
6 : 2 = 3
2. ... ... сал және ... ... Әр ... 6 қарындаш бар. Осындай екі ... ... ... теєге 2 ... ... екi ... ... ... 3 ... ... алды. Ол неше теєге
тјледi?
5-есеп. БЅл јзара керi есептер бола ма? ... ... екi |8 кг ... ґр |8 кг ... 4 ... ¶ант ... 2кг ... |дорбаµа теє бјлiп |
|бар. 4 ... ... ... ... ... ... ¦р дорбаµа |
|неше килограмм ¶ант |болды. ... кг ¶ант ... | ... ... 2кг 2кг 2кг ... ... ... есеп ... жґне оны ... 2.2 ... амалдардыє компонетерi мен нґтижелерi
арасындаµы байланыс¶а ... ... жай ... ... ... ... ... компонентiн табуµа
арналµан есептер I ... ал ... ... амалдар II
класста енгiзiледi. Осы ... ... ... ... ... мен ... арасындаµы
байланысы туралы бiлiмдi игередi.
Белгiсiз ¶озµалµышты табуµа ... ... ... ... байланысты ашып кјрсету болып табыладû: ... ... бiрiн ... онда ... ¶осылµыш
шыµады.
Есептердi ... ... ... бар ... дЅрыс, мысалы: Егер белгiсiз санµа 2 – нi ¶осса, 10 – ... ... табу ... ... х ... ... сонда х + 3 = 8
äåï æàçóµà ... Á½ë – ... Íå ... ? ... ... Íå ... ... Åãåð ¶îñûíäû ìåí ¶îñûëµûø áåëãiëi
áîëñà, îíäà íåíi òàáóµà ... ... ... ... ... ¶îñûíäûíû øåãåðó êåðåê.) Øåøóií æàçàìûç: õ=8-3, õ=5.
Á½äàí êåéií íà¶òû ìàçì½íäû ... ... ... «¬ûç ... 4 ê¼ê æ´íå ... ¶ûçûë æ½ëäûçøà ¶èûï àëäû, àë îë áàðëûµû 7
æ½ëäûçøà ¶èûï àëµàí. ¬ûç áàëà ... ... ... ¶èûï ... ... ... ¶ûñ¶àøà áûëàé æàçûëàäû:
Ê. – 4 æ½ëä.
¬-? 7 ... ... ... ¶½ðàìûç. Íå áåëãiñiç? (¬ûçûë æ½ëäûçøàëàðäûº ñàíû
áåëãiñiç) ¬ûçûë æ½ëäûçøàëàðäûº ñàíû õ ... ... ʼê ... áîëµàí? Àë ¶ûçûë æ½ëäûçøàëàð øå? Áàðëûµû ¶àíøà æ½ëäûçøà ... ìå? ... 4+õ ... 7-ãå òåº. ... ... ... ... øåøóií åêi ò´ñiëìåí ò¾ñiíäiðó êåðåê: àëµàø¶ûäà íà¶òû
æàµäàéµà ñ¾éåíó êåðåê- ... 7 ... áàð – á½ë ê¼ê æ´íå ... Åãåð ... ... ê¼ê æ½ëäûçøàëàðäûº ñàíû øåãåðåòií
áîëñà¶, îíäà ¶ûçûë ... ñàíû ... õ=3): ... êåéií íå
áåëãiëi, íå áåëãiñiç åêåíií æ´íå áåëãiñiç ¶îñûëµûøòû ¶àëàé ... ... ... ... ... îñû ... ... ïàéäàëàíàòûí
áîëñûí.
Øûµûàðó ò´ñiëií æàëïûëàµàíäà ¾øòiê åñåïòåðäiº øåøóií ¶îñ¶àí
ïàéäàëû, îëàð: ¶îñûíäûíû òàáóµà áåëãiñiç ... ... ... ... ... ... åñåïòåð. Шығарған соң есептердің өздерін
және олардың шешулерін ... ... ... және ... ... берілген
есептерді шығару жұмысы осылайша ... ... ... және ... ... ... тек ... сандар мен берілген есептер болуы
тиіс. Есепті шығару ... ... және оны ... ... шешуге
келіп тіреледі.
Мысалы, мынадай есеп ... «42 шығу үшін ... 7 - ге ... керек ?» Оқушы былай пайымдайды: «Белгісіз санды
әріппен, мысалы х - ... ... де х · 7 = 42 ... Мұнда көбейткіш белгігісіз. Оны табу үшін ... ... бөлу ... х = 42 : 7, х = ... көремін: егер 6 - ны 7 - ге көбейтсе, 42 ... ... ... дұрыс тапқанбыз».
Екінші топқа мына ... жай ... ... ... ... ... ... амалдардың
компонентері мен нәтижелері арасындағы байланысты ұғынады.
Оларға белгісіз компонентерді ... ... ... ... ... мен ... ... бойынша бірінші қосылғышты
табу.
Қыз бала бірнеше шұңғыл ... және 2 ... ... ... ал ... 5 тәрелке жуды. Қыз бала барлығы қанша шұңғыл тәрелке жуған ?
2. Белгілі ... мен ... ... ... қосылғышты табу.
Қыз бала 3 шұңғыл тәрелке және ... ... ... ... Ол ... ... тәрелке жуды. Қыз бала барлығы қанша кішкене тәрелке жуған ?
Белгісіз қосылғышты ... ... ... ... және ... күнде 60м жол жөнделді 1 - ші күні ЗОм ... метр жол ... ... ... ... және айырма бойынша азайғышты табу. Балалар
бірнеше ... ... ... Олар 2 ұяны ағаш ... қойғанда, оларда тағы да 4 ұя ... ... ... ... жасаған ?
4.Белгілі азайғыш пен айырма бойынша азайғышты табу.
Балалар 6 қараторғай ұясын жасады. Олар ... ұяны ... ... оларда тағы да 4 қалды. Балалар қанша ұяны ағаш ... ... ... ... ... берілген есеп.
Есеп құрастыр және шығар.
Болғаны 25, ... доп ... егер 9 ... ... ... және ... ... бойынша
бірінші көбейеткішті табу.
Белгісіз санды 8 - ге ... те 32 ... ... ... ... Белгілі көбейтінді мен ... ... ... ... ... - ды ... ... көбейтіп, 27 - ні ... ... ... бөлгіш пен бөлінді бойынша бөлінгішті табу.
Белгісіз санды 9 - ға ... 4 - ... ... ... ... 2.3 Айырма және қатынас ұғымына берілген текстілі жай есептерді
шығарудағы көрнекіліктер.
Айырма ұғымымен байланысты барлық алты түрдегі есептер 1 ... ... ... ... санды бірнеше бірлікке арттыру және кемітуге
берілген (тура формада берілген ) ... ... ... ... ... есептер, ақыр соңында санды бірнеше бірлікке арттыру
және ... ... ... ... формада берілген) қарастырылады.
Мұндай тәртіп мынаған негізделген: тура ... ... ... ... ... және кемітуге арналған есептер шығарғанда «...артық »,
«...кем » деген сөздердің мағынасын, (егер бір сан ... ... ... ... ... онда ... сан бірінші саннан бірнеше бірлікке кем
болады ) ашып көрсету жеңілірек болады, ол айырмалық ... және ... ... ... және ... ... ... формада берілген )
есептерді шығаруға негіз болып табылады.
Бұл ... ... ... ... ... әуелі жиындар мен берілген
есептерді, содан кейін ... мен ... ... ақыр ... ... берілген есептерді енгізген тиімді. Жиындар мен берілген
есептерді шығарғанда жиындарды және оларға ... ... ... ... ... ... ол ... таңдап алуды жақсы
түсінуді қамтамасыз ... және ... ... ... жалпылауға
келтіреді. Содан кейін оқушылар шығару тәсілдерін шамалармен және дерексіз
сандармен берілген есептерге көшіреді.
Тура түрде берілген, ... ... ... арттыруға және кемітуге
берілген есептер қосынды және ... ... ... ... бір ... енгізіледі.
Қатынас ұғымымен байланысты жай есептер, айырма ... ... ... ... енгізіледі. ... ... есе ... тура ... ... ... ... көбейту амалының нақты
мағынасын және «... артық» деген сөздің ... ... ... ... дайындық жұмысы осы мәселелерді оқып үйренуге
бағытталуы ... «... ... ... ... ... ашып көрсету үшін
мынаған ұқсас бірқатар жаттығуларды орындаған тиімді.
Үшінші топқа мына түрдегі есептер ... ол ... ... ... жаңа ... ... ... Оларға айырма
ұғымымен байланысты жай есептер (6 ... және ... ... ... ... (6 ... ... ... айырмалық салыстыру немесе екі санның айырмасын табу (1
- ші ... 7 ... ал ... 3 ... ... ... өшіргіштен
неше теңге қымбат?
2. Сандарды айырмалық ... ... екі ... ... табу ... ... 7 жем сауыт, ал Болат 4 жем ... ... ... неше ... кем ... ... ... бірлікке арттыру (тура формасы)
Лақтың салмағы 7 кг, ал қозының салмағы одан 3 ... ... неше ... ... бірнеше бірлікке арттыру (жанама.формасы)
Лақтың салмағы 7 кг. Бұл қозының салмағынан 3 кг кем.
Қозының салмағы неше килограмм?
5. Санды ... ... ... (тура формасы)
Аққу 88 км, ал көгершін одан 26 км кем ... неше ... ... Санды бірнеше бірлікке кеміту (жанама формасы)
Аққу 88 км үшты. Бұл көгершіннің ұшқанынан 26 км ... неше ... ... ... ... ... ... Сандарды еселік салыстыру немесе екі санның қатынасын табу (1-ші түрі).
Мектеп ауласында 10 ... және 5 ... өсіп тұр. ... ... ... ... Сандарды еселік салыстыру немесе екі санның қатынасын табу (2-ші түрі)
Спорт алаңында 8 ұл және 4 қыз бала ... жүр. Қыз ... ... неше есе кем?
3. Санды бірнеше есе арттыру (тура формасы).
Бүркіт 30 жыл ... ал ... одан 10 есе ... неше жыл ... ... ... есе арттыру (жанама формасы).
Бүркіт 30 жыл жасайды. Бұл тасбақаның жасынан 10 ... нсше жыл ... ... ... есе кеміту (тура формасы).
Ботаның салмағы 35 кг, ал қаздың салмағы одан 7 есе ... ... неше ... ... ... есе ... ... формасы).
Ботаның салмағы 35 кг. Бұл қаздың салмағынан 7 есе артық.
Қаздың ... неше ... ... ... ... бағдарламалық материалдың мазмұнына
бағынады. 1 сыныпта қосу және азайту амалы оқытылады, ... ... мен ... ... жай ... ... 3 ... көбейту мен
бөлу амалдарын оқып үйренуге байланысты осы амалдармен шығарылатын жай
есептер енгізіледі. ... ... ... ... ... ... ... оқушыларын жай есептің түрлерімен таныстыру, есеп
шығартуға үйрету үшін ... ... ... көп ... ... сондықтан да математиканы оқыту әдістемесі пәні ... ... ... ... ... ... берілу керек. Болашақ
оқытушылар есеп құрастыруға, кез келген ... өз ... ... ... шығартуға дайындайтын тапсырмалар:
1. Сурет бойынша есеп ... ... ... ... қай ... қандай тақырыпқа берілетін
есеп;
3. Есептің шешуін әдістемелік талапқа сәйкес дәлелдеп талда;
4. Кері есеп ... ... кері есеп ... текстілі есептер шығаруда көпшілікті пайдалануда көрсетейік.
6-есеп. «Қорада 6 үйрек және одан ... ... ... жүр. ... ... (1 ... 92 бет)
|Бағасы ... ... |
| 4 ... |3 |? |
|? |3 |12 ... |
| 4 ... |? |12 ... ... ... және ... жүр. Бір үйректі бүр дөңгелекпен шартты түрде
алмастырайық. Алдымен үйректерді бір қатарға орналастырайық.
Мұғалім: Қанша үйрек бар?
Оқушы: 6 үйрек.
Мұғалім: ... ... ... 6 ... ... Ал қанша тауық
жүргені белгілі ма? Ол жайында не ... ... ... ... ... ... ... төртеуі артық.
Мұғалім: Демек, үйректер қанша болса, тауықтар сонша және тағы 4. ... ... ... ... ... ... сонша үйректерді, яғни 6
дөңгелекті қойыңдар. Бірақ тағы 4 терек бар, ендеше сол ... тағы ... қою ... 0 0 0 0 0 0 ... 0 0 0 0 0 ... 0 0 0 0 0 0 және тағы 4 ... ... есеп ... тағы ... көрсетуге болады.
Үйрек – 6
түрінде көрнекіліктер бойынша ... ... ... ... 7 ... өсіп тұр. ... ... үшеуі
артық. Аулада қанша шырша өсіп тұр?
Мұнда «бірнеше бірлікке артық» қатынасы жанама түрде тұжырымдалып тұр.
Теректердің үшеуі ... олай ... ... ... кем. ... ... ... сонша және тағы 3. Сондай-ақ теректер қанша болса, шыршалар
да сонша, бірақ үшеусіз.
Бірнеше есе артық не кем ... ... ... ... ... не бөлу ... бірі ... алынады.
Осы тұста бірнеше бірлікке артық не кем ... ... қосу ... ... орындалатынын не кем қатынастарына сәйкес қосу мен ... ... ... ... ... ... жөн, ... есе артық не кем» жағдайлардың енгізілуіне байланысты кездесіп
қалатын қателіктерден сақтандыруға ... ала қам ... ... Мұны
практикалық іс-әрекет арқылы жүзеге асыруға болады.
Мәселен, мұғалім тапсырмасы бойынша оқушылардың әрқайсысы геометриялық
фигуралар жиынтығынан екі ... ... ... ... ... ... ... алдымен екі үшбұрышты және тағы үш үшбұрышты ... ... ... ... ... дөңгелектерден 3-ке артық екені
тағайындалады, яғни дөңгелектер қанша болса, үшбұрыштар сонша және ... Әрі ... екі ... және ... үш рет үшбұрыш алып ... ... ... ... санын салыстырып: үшбұрыштар
санының дөңгелектерден 3 есе ... ... ... яғни ... ... ... ... болса, сонша үш рет екені тұжырымдалады. Енді
осындай практикалық жұмыстың қорытындылары есеп ... ... ... ... ... ... екі ... ал столдың тартпасында одан
үшеуі артық үшбұрыштар бар. Тартпадағы үшбұрыштар ... ... ... ... ... ... ала шамалап салыстырыңдар. Кіші сан белгілі,
үлкен санды табу керек, яғни 2-ден ... ... ... ... Тартпадағы үшбұрыштар бесеу, өйткені онда дөңгелектер қанша ... және тағы 3 ... бар. ... ... үшбұрыштар
2 +3 = 5.
- Менің қолымда екі дөңгелек, ал столдың тарпасында одан 3 есе артық
үшбұрыш бар. Тартпадағы үшбұрыштар ... ... да ... және ... ... ала ... салыстырыңдар. Кіші сан белгілі, үлкен санды
табу ... яғни 2-ден 3 есе ... ... ... ... үшбұрыштар, дөңгелектер қанша болса, сонша 3 рет яғни
3·2 = 6.
Ілгеріде осы ... ... ... ... ... есеп ... өздігінен орындауға балалар біртіндеп жаттығады. Ол ... ... ... ... ... ... ... ауызша
жаттығулардың құрамына енгізген тиімді. Мысалы: ... ... ... 4 ... ал ... күні одан үшеуі артық фигура ойып ... ... күні 4 ... ал ... күні одан 3 есе артық үшбұрышты
бояды. Кәмшат екінші күні ... ... ... т. ... ... не «есе кем» ... ... көбейту немесе бөлу
амалдарының саналы таңдалып алынуында да шатты суреттердің пайдасы зор. 10-
есеп. Ұл бала 2 ... ал қыз бала одан 3 есе ... ... қиып ... ... ... қыз балада 2 дөңгелектен 3 рет болуы ... ... ... суреттердің шығуы мүмкін:
Бұл суреттерден әр топта неше заттың бар екені және бірнеше ... ... ... ... екі ... неше рет бола алатыны
айқын көрінеді.
11-есеп. Марат 4 үйрек асырады, бұл - Қанат асыраған тауықтардан 2 ... ... неше ... ... ... ... түрде дөңгелекпен алмастырамыз.
Кейбір есептерде әр түрлі топтағы заттарды ... тура ... ... салыстыру болса - үлкен саннан кіші санды азайту, ал
еселік ... ... ... ... кіші санға бөлу амалы ... бір ... ... ... ... ... бірлікке
(немесе есе) артық болса, онда екінші топтағы заттар ... ... ... ... есе) кем ... және ... ... түрін шығаруда пайдаланатын қорытындылардың нақты заттарды немесе
олардың суреттерін және шартты бейнелерді қолдану ... ... ... 4 қоян ... еді, ... 3 көжек өсірді.
Жасқайрат қанша қоян артық асырады?
Әр қоянды ... ал әр ... ... шартты түрде
бейнелейміз, сонда «дөңгелек-үшбұрыш» ... ... ... тәсілмен
құруға болады, мысалы бір үшбұрыш пен бір дөңгелекті қатарынан алып қою,
үшбұрышты дөңгелектің (немесе керісінше) ... қою, ... ... ... ... ... сәйкес фигураларды сызықтармен қосу. ... ... ... болмасын, үлкен саннан кіші санды алудың
қажеттігін нақты ... ... ... есептер математика курсындағы ... ... ... ... ... қандай да бір түрі алғаш енгізілгенннен
бастап, есеп ... ... ... ... ... алуға және оны негіздеп
беруге үйрету басты ... ... ... ... әрі сенімді анықтауға
себібі тиетін көрнекілік түрлерін, әр алуан әдіс-тәсілдерді қолдану арқылы
оқытудың ең ... ... бірі жай ... ... бейімділігі
қалыптастырыла бастайды. Ол жай есептің үйреншікті түрлерін алма кезек
қарастыру және оның жаңа ... ... ... ... және шыңдала
береді. Бұл өте қажет ... ... жай ... ... ... дұрыс
таңдап ала білу құрама есепті шешудің негізгі кілті.
Математика сабақтарында көрнекілікті қолдану оқушылардың белсенділігін
арттырады, көрнекі құралды пайдалана отырып, мұғалімнің жетегімен, ... оңай ... ... алады, есепті тез шығара алады. ... ... әр ... ... мен ... жаңа
материалды таныстыру үшін, білімдері, біліктерін, ... ... ... ... ... тексеру бекіту үшін.
Математика сабақтарында есеп шығарғанда көрнекілікті дұрыс ... ... және ... ... ... ... ... оқушылардың логикалық ойлау, нақтылы құбылыстарды ... ... ... ... келулеріне көмектеседі. Математика
сабақтарында көрнекілік принципін жүзеге асыра отырып, бір ... ... ... ал ... ... ... түсініктеріне
(ұғынуына) сүйенеді. Бірінші жағдайда көрнекі ... ... ... ... ... қолданбауға болады. Мұнда балалардың бұрынғы
тәжірибесін, олардың ... ... ... ... ... болады. Мысалы, балаларды үшбұрышпен таныстыра отырып,
мұғалім сондай ... ... ... ... (3 ... 3 ... ... көрсететін модельдерін пайдаланады. Сонымен ... ... ... ... ... үшбұрыш тәріздес екенін естеріне
түсіреді. Сөйтіп математиканы оқытуда оқушылардың тікелей ... ... ... ... ... ... принципі дұрыс орындалса онда оқыту
процесінде тікелей сезуден обстрактілі ойлауға көшу ережесі орындалады. ... ... ... әсер ... ... (зат, модель, чертеж т.с.с)
арқылы оқушы дерексіз ойдануды үйренеді, материалды түсініп, қызығып оқиды.
§ 2.4 Құрама ... ... ... ... бір ... ... ... екінші есептердің
берілген шамалары болатыңдай байланыстағы, бірқатар жай есептерден тұрады.
Құрама есепті шығару, оны ... жай ... ... және ... ... болыл табылады. Сонымен, құрама есепті шығару үшін берілген шамалар
мен ізделінді шамалар арасындағы бірқатар байланыстарды тағайыңдау ... ... ... ... ... ... ... кейін шығаруға
болады.
Мысал ретінде мына ... ... 8 қыз бала ... ... ал ... одан ... Мектепте қанша бала кезекші болған?"
Бұл есеп екі жай ... ... ... 8 қыз бала ... ... ал ... ... ұл балалардың
одан 2-уі артық. Мектепте канша ұл бала кезекші болған?
2. Мектепте 8 қыз бала. 10 ұл бала кезекші ... ... ... бала кезекші болған?
Бірінші есепте ізделінді болған сан (ұлдар саны) ... ... шама (10 ұл ... ... ... ... Бұл ... ретімен
шығару құрама есепті шығару болып табылады:
1) 8 + 2 = 10; 2) 8 + 10= 18.
Құрама есептің ... де жай ... ... ... бір ... ... ... мұнда бір емес, ... ... осы ... ... ... амалдар таңдап
алынады. Сондықтан балаларды құрама ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру үшін арнайы жұмыс
жүргізеді.
Құрама есептермен таныстыруға дайыңдық ... ... ... ... ... ... оқушылардың түсінуіне көмектесуі тиіс. Оның
айырмашылығы мынада: құрама есепті ... яғни бір ... ... оны ... үшін ... шамалар мен белгісіз шама-лар арасындағы
сәйкес байланыстарды ... жай ... ... керек. Осы мақсатпен
төмендегідей арнайы жаттығулар қарастырылған.
1. Мәліметтері жеткіліксіз жай есептерді шығару, мысалы:
а) ... жүк ... және 4 ... машина бар еді. Ұжымда барлығы
қанша жүк машинасы мен жеңіл машина бар еді?
ә) ұл ... мен қыз ... ... барды. Саяхатқа барлығы қанша
бала барған?
Осындай есептерді оқығаннан кейін мұғалім ұжымда барлығы қанша ... ... бала ... ... ... бола ма деп сұрайды, әйтпесе
неліктен болмайды (жүк машинасы қанша екені белгісіз немесе қанша қыз ... үл бала бар ... ... ... ... балалар сандарды таңдап
алып, есепті ... ... ... отырып оқушылар есептің сұрағына әр
уақытта бірден жауап беру мүмкін еместігіне көздері ... ... ... ... ... ... ... алу керек (бұл жағдайда
сандарды таңдап алу керек, ал құрама есептерді ... ... ... отырып, ол санды табу керек).
2. Бірінші есептің ... ... ... ... сан екінші есептің
берілген мәліметтерінің бірі болатын жай есептер парын шығару, мысалы:
а) Қыз ... 3 үй ... бар еді, ал ұл ... одан 2-уі артық. Ұл
баланың қояны қанша?
ә) Қыз баланың 3 үй қояны, ал ұл ... 5 үй ... бар еді. ... ... қанша қояны бар еді?
Мұғалім мұндай екі есепті ... бір ... ... ... "Қыз ... 3 үй ... бар еді, ал ұл ... одан 2-уі артық. Бірге
есептегенде оларда қақша үй ... ... ... балалар өздері осындай пар есептерді бір есеппен
алмастыратын болады.
3. Берілген шартқа қойылатын ... ... ... ... ал сендер ойланып көріп, қандай сұрақ қоюға
болатынын айтыңдар, — дейді мұғалім:
'"Мектепті безендіру үшін оқушылар 10 қызыл жалау және 8 көк ... ... ... барлығы қанша жалау қиып алған?)
4. Құрама есепке енетін жай есептерді ... ... ... ... ... ... шарт — ... құрама есепке енетін жай
есептерді жақсы шығара білуі. Демек, ... бір ... ... ... ... сәйкес жай есептерді шығара білуді
қалыптастыра білуді қалыптастыру керек. ... осы ... ... ... ... жай ... жұмыс істегенге кірістіру керек.
Құрама есеппен таныстыруға 2 сыныпта арнайы екі-үш ... ... ... ... мен ізделінді шамалар арасындағы байланысты
тағайыңдауға, есепті шығару жоспарын құруға және ... ... ... көңіл
бөлінеді. Алдымен, шығару үшін әр түрлі екі арифметикалық амал: қосу және
азайту амалдары ... ... ... жөн. ... ... ... иллюстрациялауға мүмкіндік тудыратыңдай болуы ... ... ... ... ... ... керек деген сұрақ
туады. Бұл жөнінде екі пікір бар:
1. Қосындыны табуға және ... ... ... жай есептерден
тұратын есептерді шығарудан бастау керек, мысалы мынадай есеп: ... алма ... 5 ... ал ... ... 3 алма үзіп ... ол 6 алмасын
балаларына берді. Мамасының, қанша алмасы қалды?" осыдан кейін ... ... ... ... керек.
2. Санды бірнеше бірлікке кемітуге берілген және ... ... жай ... ... және екі ... ... ... керек, мысалы: "Бір вазада 7 конфет бар, екінші вазада одан ... Екі ... ... ... бар?" ... ... ... басқа
есептерді шығаруды қарастыру керек.
Бастауыш мектеп ... ... ... ... өз
беттерімен шығара білу дағдыларын дамытуды талап етеді. Әрбір оқушы есептің
шартын қысқаша жаза білуі, сурет, схема, ... ... ... ... ... ... ... түсіндіре білуі, тексере білуі қажет. Бірақ
математиканы оқыту тәжірибесіне қарағанда, бағдарлама көлеміндегі ... ... кету ... оқушының үйреншікті ісіне айнала алмай келеді.
Әдетте класта бірнеше оқушы ... ... Ал ... ... ... ... ... күтіп отырады немесе белсенді көмегін күтеді, ал
кейбір оқушылар тіпті жай ... өзін ... ... ... Мұның
себептері әртүрлі. Ең басты себебі "есеп" шартымен ... ... ... ... яғни есеп ұғымын енгізу оның құрама
бөліктерімен (шарты, сұрағы, ... ... ... ... ... суреттерінің көмегімен немесе сызба ... ... Есеп және оның ... бөліктерімен оқушыларды айқын түрде
таныстыруға дейінгі уақытты дайындық кезеңі деп айтуға ... ... есеп ... оқьш ... ... ... суреттер
ретінде ұсынылатын жай есептер 10 көлеміндегі әрбір ... ... ... және 1-ді ... ... шығарып аларда көрнекі құрал ретінде
пайдаланылады. Есеп шығаруға үйретуге дайындық ... ... ... ... ... ... ... алып оның ішінде жұлдызшалар бар.
Оқушылардан сұрау, қорапта бар жұлдызшадан ... ... ... ... ... ... жұлдызшалар салып, қораптағы ... ... ме, әлде ... ма? — деп ... ... ... ... жұлдызшаны
алып тағы сол сұрақты сұрау т.с.с.
Құрама есептерде жаңа ... ... ... ... ... ... ... көрнекі құрал пайдаланылады. Бұл
жағдайда көрнекі құрал сөзбен берілген түсініктемелерді ... ... ... ... ... ... балалардың іздеп табуына
көмектесе отырып, мұғалім есепке схемалық сурет немесе чертеж ... ... ... ... нәрселермен іс-әрекет жасап
және тиісті жазуларды жазып көрсетеді ... ... ... ... ... ... істелетін жұмысқа және түсіндіруге оқушылардың
өздерін қатыстыра отырып, ... ... ... дер ... маңызды. Есептеуде есептер ... ... ... ... керек. Мысалы, қосу-жылжытып қосып қою, азайту-жылжытып
алып қою т.б. ... ... ... және тақтаға математикалық
жазулармен жазып көрсете ... ... тек ... материалды
қабылдауын ғана жеңілдетіп қоймай, сонымен ... ... ... орындау
үлгісін де көрсетеді, мысалы дәптерге сызба мен шешуін қалай ... ... ... ... ... қалай белгілеу
керектігін т.б көрсетеді. ... ... мен ... ... сауатты
орындау, оларды әдемелеп орналастыру және олар барлық балаларға ... баяу ... ... отыру қажет.
Жаңа материалмен таныстыруда және әсіресе білімдері мен біліктерін
бекітуде ... ... ... жұмысты, оқушылардың өздері алып
көрсетіп, іс-әрекеттеріне тиісті түсініктемелерді беріп ... ... ... ... ... ... ... пайдаланып,
тұйықталған және тұйықталмаған ... ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайда да ... ... ... ... анализаторлар көру, қозғалту,
сөйлеу, есту) қатысады. Мұнда балалар тек математикалық білімдерді ... ... ... ... өздігінен пайдалану білігін де игереді.
Мұғалім балалардың ... ... ... ... ... ... ... керек.
Білімдер мен біліктерді бекіту кезеңінде алуан түрлі жаттығулар ... ... ... ... кестелері суреттер, схемалар,
балалардың есептер құрастуруына қажетті сызбалар кең ... ... ... үшін ... өлшеу аспаптары пайдаланып, сызуға ... ... ... ... ... ... қабылдағанды
модельдеу, сурет салу, сөзбен сипаттау жолымен суреттен ... ... ... ... ... ... білімдері мен біліктерін
тексеру үшін де пайдаланылады мысалы, көрнекі ... ... ... есеп
шартынан есеп құрастыру т.б. жатады. Таратылып ... ... ... ... ... ... көп бұрыш ауданын
және периметрін ... т.б. ... ... ... көрнекі құралдардан есеп түрлерін ажырата білуде тапсырмалар
ұсынуға болады.
Оқыту процесінде нәрселік және бейнелік ... ... ... ... дер ... ... ... маңызы зор. Мысалы,
егер жаңа түрдегі есепті шешумен алғаш таныстырған кезде ... ... ... ... ... иллюстрациялайтын болса, кейінірек
есепті қысқаша жазу жеткілікті ... ... ... ролі балалардың
математикалық білімінің артуымен жэне оқушылардың ... ... ... өсіп ... символдық көрнекілік (схемалар, сызбалар,
математикалық жазулар т.с.с) математиканың көрнекі оқытудағы ... ... ... ... ... ... ... шарты сабаққа
көрнекі материалды жеткілікті және қажетті мөлшерде қолдану болып табылады
(қажетінше, шамадан тыс ... Егер ... ... ... емес ... болса, онда балалары зейіні қойылған міндеттен басқаға ауып,
оның зияны тиеді.
Практикада осындай фактілер ... ... ... ... ... ... шығарғанда, арифметикалық амалды (қосуды
немесе азайтуды) ... ... ... ... мұны түсіндіру үшін
бұтаға қонып ... ... мен оған ұшып ... құстардың ( немесе
керісінше, одан ұшып кетіп бара жатқан құстардың суретін пайдаланады. ... ... ... ... ... ... ... амалдар қолданбастан
есептің жауабын құстарды жай ... ... ... Бұл ... ... ... тимейді, қайта керісінше есеп шығаруын
яғни есеп шартында берілген сандарға қолданылатын амалды таңдап ала ... ... ... ... бір мысалда балаларға ... ... емес ... ... ... ... т.с.с - ... көлік, мал, үйме т.с.с - дала балаларына) суретін иллюстрациялап
көрсету қажеттігі түсінікті.
Көрнекі құралдар - бұл ... ... ... өту үшін ... ... болып есептеледі. Көрнекі құралдар арқылы түсіндірілген
сабақ әрдайым баланың ... ... ... ... ... ... ... құрама есептердің төмендегі түрлері қарастырылады:
4) қозғалыс есептері:
5) пропорционал шаманы табуға ... ... (жай ... ... ... ... берілген есептер.
7) Екі айырма бойынша белгісіз шаманың табуға берілген есептер.
8) Геометриялық мазмұнды есептер.
Енді осы ... ... ... қолданылатын көрнекі түрлерін
қарастырайық.
Жалпы бастауыш сыныпта қарастырылатын төртінші пропорционал шаманы
табуға берілген ... ... ... ... ... ... |Шамалар ... |
| ... ... ... | ... ... |Екі мәні |Бір мәні |2 кг ... үшін 30 |
| | ... ... ... ... ... |
| | | ... ... 6 кг сәбіз үшін|
| | | ... ... ақша ... ... ... |Бір мәні |Екі мәні |6 кг ... 90 ... |
| | ... ... ... 30 ... |
| | ... | ... ... |
| | ... | ... ... ... |
| | | | ... ... болады ? |
|ІІІ |Екі ... |Бір мәні ... 20 ... тұратын |
| ... | ... |бір ... ... ... |берілген | ... |80 ... ... |
| | | ... ... 40 ... |
| | | ... ... ... |
| | | | ... ... бір |
| | | | ... жібек матаға |
| | | | ... ақша ... ? ... |Бір ... |Екі мәні |Метрі 40 теңге тұратын |
| ... | ... |бір ... ... ... |
| |берілген, | | |160 ... ... ал |
| ... | | ... ... бір |
| ... | | ... ... Матаға 80|
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... алған? |
|V |Екі |Бір мәні ... ... 120 ... |
| ... ... ал | |тұратын 6 балалар |
| ... ... | ... ... 360 |
| | ... | ... ... |
| | ... | ... ... |
| | ... | ... ақша |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... |бір мәні |Екі мәні ... ... 360 теңге |
| ... ... | ... 2 балалар |
| |ал | | ... 6 ... |
| ... | | ... ... ... | | ... ... |
| ... | | ... ... |
| ... | | ... ... алған? |
Кестеде төртінші пропорционалдық шаманы табуға берілген төрт ... ... ал ... ... кері пропорционал
тәуелділіктегі есептердің классификациясы. ... ... Ал — ... ... одан ... ... бізге келген. Мұндай есептерді шығару
балаларға алғаш ... ... ... ... ... ұғым ... алты есептің әрқайсысын тұрақты ... ... табу ... болады, яғни әуелі тұрақты шаманың мәнін табу керек, содан соң оны
пайдалана отырып, ... ... табу ... ... 1 ... 30:2 ... ... сәбіздің бағасын-тұрақты шаманың мәнін, содан кейін 6 кг-ның
құнын білдік).
I және II түрдегі есептер үшін бұл ... ... ... ... ... Бастауыш кластарда көбіне осы тәсіл пайдаланылады, ал 4 сыныптан
бастап теңдеулер құруды ... ... Бұл ... III және IV
кластарда шығарылады. Бастауыш сыныпта мынадай шамалар тобы бар ... ... ... құны; бір нәрсенің массасы, нәрселердің саны, жалпы
массасы; бір ыдыстың сыйымдылығы, ыдыстардың саны, жалпы сыйымдылығы; ... ... ... ... ... ... жалпы өнім; бір затқа
жұмсалатын мата, заттардың саны, жалпы жұмсалған мата. IV класта есептердің
барлық алты ... ... ... пропорционал шаманы табуға берілген есепті шығаруға дайындық
жұмысы ... және ... ... ... ... ... керек. Бірқатар шамалармен (кесіндінің ұзындығы, масса, сыйымдылық,
уақыт, аудан) таныстыру ... және ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Төртінші пропорционал шаманы табуға берілген есептерді енгізу ... ... құн, ... т.б. ... ... қажет. Мұнда
олармен таныстыру пропорционал шамалар арасындағы ... ... ... бір ... ... ... ... баға, сан, құн
шамалары және олардың арасындағы байланыспен таныстырғанда сабақта "дүкен"
ойынын ойнауға болады: тақтаға ... ... іліп ... ... ... ... ... бүгін "дүкен" ойынын ойнаймыз және сатып алынатын
заттар ... ... ... ... ... (мұғалім тақтаны көрсетеді).
Дүкенде не сатылады? (Балалар атап шығады.) Заттардың ... ... ... ... (6 ... ... бағасын атандар. (10
теңге.) Баға нені білдіреді? ( 1 дәптер, 1 блокнот қанша ... ... ... алдық: 3 саны нені білдіреді? (Қанша дәптер ... ... ... саны немесе дәптерлер мөлшері деп атайды. 4 ... ... 4 саны нені ... ... ... тақтаға 4 блокнотты бекітеді, әрқайсысының астында "10 теңге"
деген жазуы бар.
4 блокнотқа қанша ақша ... ... (40 ... Оны қалай білдіңдер?
(10-4=40.) 40 теңге - блокноттардың құны.
Бұл ... не ... ... мен ... Нені білу ... ... бағасы мен мөлшері белгілі болса, онда құны ... ... ... ... ... кәдімгі ойын басталады: бір оқушы сатушы болып
тағайындалады, ал бірнеше оқушы сатып алушылар ... ... ... ... ... ... зат ... алады. Класта отырған оқушылар
осы сатып алынған заттар туралы есептер құрастырады, оларды кестеге қысқаша
жазып, сонан ... ... ... ... ... байланыс тағайындап
отырады: бағасы мен мөлшері белгілі болса, құнын көбейту амалымен тапқан.
(Бұл ... ... ... ... ... ... сабақтарда байланыстар айқындалады: егер құны ... ... ... онда бөлу ... бағасын табуға болады; егер құны
және бағасы белгілі ... онда бөлу ... ... ... ... ... ... туралы білімді бекіту үшін ауызша шығаруға
арналған есептерді енгізу керек, мұнда берілген жай есепке ... ... ... ... және ... ... орындау пайдалы. Сонымен
қатар, жазбаша шығару үшін сол ... ... ... ... жөн, мысалы: "Оқу жылының басына қарай оқушы 6 теңгеден 10 дәптер
және 12 теңгеге сурет ... ... ... ... ... ... қанша ақша
төлеген?"
Жай және құрама есептерді шығару процесінде ... ... ... ... ... ... ... қарай үш шаманың
біреуінің, ... шама ... ... екіншісінің өзгеруіне
байланысты, өзгеруін ... ... жөн. ... бір ... ... шығару жаттығулары ұсынылады: "Блокнот 10 теңге тұрады. 2 блокнот
қанша тұрады, 3 блокнот ше? 5 ... ше? 9 ... ше? ... ... ... тиімді.
|Блокноттың |10 |10 |10 |10 |10 ... саны |2 |3 |5 |12 |А ... |20 |30 |50 |120 |10 а ... ... ... егер ... ... арттырса немесе
кемітсе, олардың құны артады ... ... ... ... ... ... пропорционал шаманы,
тұрақты шаманың мәнін табу тәсілімен, табуға берілген есептерді шығару
оқушыларға ... ... ... ... ... таныстырғанда
балалардың жұмысына жасалатын басшылықты дұрыс іске асырудың маңызы өте
зор. Осы ... ... ... ... ... ... ... мөлшер, құн шамаларын мол ... ... осы ... ... есептерді 1 түрдегі есептерді қарастыру
керек. Клеткалы дәптерлер үшін 36 тенге ... Ол ... ... үшін
қанша ақша төлеген?" Есепті мұғалім оқығаннан ... ... ... жазылады
|Бағасы |Мөлшері ... ... |6 ... |36 ... |
| |3 ... |? ... ... ... ... сан нені ... көрсетеді:
Есепті шығарғанға дейін шамалап көрген пайдалы, яғни 30 теңгеден кем
тұратынын, себебі клеткалы дэптерлерге қарағанда оларды аз ... ... ... ... ... ... тағайьшдайды.
Есептің шешуіне кері есеп жауаптың клеткаларын анықтау тәсілімен
орындалады. Шығару тәсілін ... ... ... ... ... I ... ... бірнешеуін қарастырғаннан кейін басқа шамалармен
алынған осы түрдегі ... ... ... ... ... түрдегі есептер
ұсынылады. Сондай-ақ шығармашылық сипаттағы әртүрлі жаттығулар жүргізіледі.
Шамалардың қандай да бір тобымен байланысты әр ... ... ... ... ... қатар бастауыш класта ... ... 4 ... ... байланысты есептерді шығаруға дайындық жұмысы
балалардың ... ... ... ... жаңа ... ... ... уақыт, қашықтық шамаларының арасындағы байланыстарды
айқындай түсу жағын қарастырады.
Балалардың транспорттың қозғалысын бақылауға арналған арнайы экскурсия
өткізген ... ... және ... жұмыста балалар өздері
транспорттық қозғалысын ... ... ... ... екі
дененің кездесу қозғалысын мынадай көрнекілік бойынша көрсетеді:
Оқушылар кесінді ... ... ... ... ... жалауша - кездеекен орынды, А және В нүктелері ... ... ... - ... ... көрсетеді. Кері жаттығуларды
орындаған да пайдалы: берілген, ... ... ... ... орындап
көрсету керек.
Жылдамдықпен оқушыларды таныстырғанда өздерінің жаяу жүргендегі
жылдамдығын таба білетіндей етіп ... ... Ол үшін ... ... ... жол" сызып, жол бойына әр 10 м қашықтықты белгілеу керек,
содан кейін әр ... ... жол ... табу ... ... ... бойынша корсетейік. Мұғалім балаларға 4 минут
жол жүруді ұсынады:
Балалар он метрлік белгі бойынша 10 минутта жүретінін ... ... ... 1 ... ... откен қашықтық оның жылдамдығы болатыны
айтады.
Бастауыш сыныпта қозғалыс есептерінің мына түрлері ... т ү р і - ... ... жылдамдығы және қозғалыс уақыты
берілген, ізделінді шама - қашықтық;
II т ү р і - ... ... ... және ... ... шама - ... уақыты;
Ш т ү р і - қашықтық, ... ... және ... ... берілген, ізделінді шама - екінші дененің жылдамдығы.
Қозғалыс есептерін таныстыру кезеңінде бір сабақта есептің үш ... ... ... кері ... ... ... ... алуға болады. Мысалы, мұғалім мына есепті оқиды. ... ... 78 ... ... ... жүргізу керек. Суреттен не байқадың? Айтып бер.
Мынадай сұрақтарға жауап бер. Бір-біріне қарама - қарсы қозғалған екі ... ... ... өзгереді?
Олар бір-біріне жақындай ма? Әлде бір-біріне алыстайма? Бірінші адам
екіншісіне қарай сағатына неші км ... ... адам ... ... ? Екеуі бір-біріне сағатына неше км жақындайды? Екі адамның бір-біріне
жақындау жылдамдығы 4+6=10 км/сағ деуге болама? Екеуі бір ... ... ... олардың қзғалыс уақыты туралы не айтуға ... ... ... сондықтан кездескенге дейін бірдей уақыт
аралығында жүрген ... ... не ... ... ... ... ... жалғастырса, қандай өзгеріс болар еді?
2-есеп. «Екі ауылдан бір мезгілде бір-біріне қарама ... ... ... атты адам үш ... соң ... ... жылдамдығы 12 км/сағ,
ал екіншісі 15км/сағ. Екі ауылдың арақашықтығы қандай? Салт атты қозғалысы
туралы не белгілі? Нені білу ... ... ... салт ... ... ... (мұғалім қалталы полотнаға 1 деген ... ... ... ... ... ... салт атты ... ауыл (мұғалім карточканы қыстырады)
Біріншісі қандай жылдамдықпен жүрген? (12км/сағ) Ал екіншісі ше? ... Олар ... ... ... ... ... (3 сағат.) Нені білу
керек? Сұрақ ... ... ... ... ... 1-2 ... ... берілген есептерді чертеж түрінде немесе кесте түрінде көрнекілік
арқылы көрсетуге болатыны айтылады.
Немесе
|Жылдамдық ... ... ... ... |? ... ... |? |
| | |? ... ... шешуін жеке амалдар түрінде, өрнек түрінде
немесе тендеу ... ... ... ... · 3 = 36 (км) — бірінші салт аттынның жүрген жолы;
2) 15 • 3=45 (км) — ... салт ... ... ... 36+45=81 (км) ... ... ара қашықтығы.
Екінші тәсіл:
1) 12+15=37 (км)-салт аттылардың бір сағатга біріне-біріне жақындауы;
2) 37 • 3=81 (км) - екі ауылдың ара ... ... ... ... ... кезеңінде тврчестволық
сипатты әр түрлі жаттығулар жүйесі қарастырылады. Мысалы:
3. Кестені толтыр:
|Қозғалыстағы дене |Жылдамдық ... ... ... ... |2мин |?м ... ... |2 мин |?м ... |1200 ... |2 мин |?м |
4. ... ... есеп құрастыр.
5. Кестені пайдаланып есеп құрастыр.
|Жылдамдық ... ... |
|? |4 ... |240 км |
|? ... | | |
| |5 ... |? ... айырма бойынша белгісіз шамаларды табуға берілген есептеп 3
класта ... Олар екі ... және бір ... бірнеше тұрақты
шамадан тұрады, мұнда бір айнымалының екі мәні және екінші айнымалының
сәйкес мәндерінің ... ... ал бұл ... ... ... ... табылады.
Бастауыш сыныпта екі айырма бойынша белгісіз шаманы табуға ... 2 түрі ... ... ... ... бойьшша
көрсетейік.
|Есеп |Шамалар ... |
| ... ... |құны | |
| ... |Екі мәні ... |Екі адам ... ... 6 м ... | |берілген |сай |4 м мата ... ... ... ... | | ... ... артықтөледі. |
| | | ... |Әр адам ... ... |
| | | ... | |
|1 ... |Құнға |Екі мән |Екі адам үшін ... ... |
| | ... ... |екі ... мата сатып алды. |
| | ... | ... 300 ... ал ... |
| | ... | |200 ... ... |
| | ... | ... ... мата екіншіге |
| | ... табу | ... 2 м ... Әр ... | |керек | ... метр мата бар? ... ... қысқаша жазуы бойынша есеп ... ... ... ... ... ... кестемен берілен.
|Бағасы ... ... ... |I - 6м |600 ... |
| |ІІ – 4 м |? ... ... кейін қысқаша жазуға жауапта шыққан сан 400 ... ... ... ... ... ... (200 ... табуды
ұсынады. Бұл сан нені көрсететіні анықталады. Мұғалім ... ... ... ... ... |Құны ... |1-6 м |? ... |
| ... |Артық ... ... ... есеп ... "Екі адам ... ... сатып алды: біреуі 6 м, екіншісі 4 м мата ... ... адам 200 ... төледі. Әр адам қанша ақша төлеген?"
Тақтаға және дәптерге мынадай иллюстрацияны орындауға
ІІ
Неліктен бірінші адам, екіншіге қарағанда, ақшаны ... ... адам ... метр мата үшін ... адам төлегендей ақша төлгендігі;
ал қандай мата үшін 200 ... ақша ... ... ... тагы чертеж түрінде көрнекілікпен көрсетуге болады.
Осы көрнекіліктен оңай жоспар құрып, есепті ... ... 6-4 = 2 (м) -200 ... - ... ... ... 200 : 2 = 100 ... - матаньщ бағасы;
3) 100 • 6 =600 (теңге) -бірінші адамның төлегені;
4) 100 • 4 = 400 (теңге) ... ... ... ... ... жауапта алынған сап мен есептің шартында берілген
сан арасындағы сәйкестікті тағайындау тәсілі ... ... ... ... есеп ... шығарылды деп ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде бір түрдегі
дайын ... ... және ... тұрғыдан түрлі жаттығулар
жүргізілді. Содан кейін осындай әдістеме бойынша II ... екі ... ... ... ... берілген, есептер енгізіледі.
Екі түрдегі есептерді шығару тәсілдерін жалпылау мақсатында есептерді
түрлендіруте берілген жаттығуларды ұсынған пайдалы.
Қорытынды.
«Білім негізі - ... деп, ... ... Бұл ұзақ ... бойы
қиыны мен қызығы қатар жүретін педагогикалық мол тәжірибеден альшған сөз.
Иә, білімнің берік негізі бастауышта ... яғни ... ... болуына ықпал етіп, адамзат қоғамын алға апаратын күш, тек ... ... ... ... ... ... ... мен
мүмкіндіктерін толық пайдаланады, оларға оқу үрдісінде үздіксіз ... және ... ... ... білімдерін тәжірибеде қолдану дағдыларын
қалыптастыру үшін көрнекі -құралдарды ... ... зор. ... ... ... ... алатын орны жоғары, оны дұрыс
пайдалану мұғалімнің шеберлігіне байланысты.
2.Есеп шығарғанда көрекі ... ... ... ... арттырады, есептеу дағдыларын шыңдай түседі, кеңістікті
елестету, жеке қас ... ... ... ... болатын басты
құрал болып табылады.
3.Есеп шығарғанда көрнекілікті пайдалану санды түсініктердің мазмұнды
ұғымдардың қалыптасуына көмектеседі.
4.Есеп шығарғанда көрнекілікті, пайдалану ... ... ... ... ... ... теориялық мәселелерді меңгеруге және
оларды практикада қолдана білуге машықтандырады.
5. Есеп ... ... ... ... ... ... ... табандылыққа, шыншылдыққа,
шындықты жеңе білу сияқты қасиеттерінің тәрбиеленліне ықпал етеді. Жоғарыда
бірнеше ... ... ... ... ... бойынша жүргізілген эксперимент нәтижесі ... ... ... Қ. ... өту ... ... ... - 1990. №10.
13бет.
2. Р.Әтейбекова Пысықтау сабағы //Бастауыш мектеп 2002 №8 46 бет.
3. Бантова Г., ... ... ... ... ... классах. Москва “Просвещение”, 1984.
4. Баймұханов Б. Математика есептерін шығаруға ... ... ... А. ... ... ... шешуі //Бастауыш мектеп. 2003
№10 45 бет.
6.Байжұманова Б.Оқушының ... даму ... ... 1998, №12. 17 ... ... Б. ... ... окытудың жаңа технологиялары.
//Бастауыш мектеп 1998 №1. 27 бет.
8. Елубаев С. ... ... ... ... ... ... ... С. Елубаева С. Дидактикалық ұлттық ойындар мен логикалық
есептер. Алматы, ... ... А. ... ... ... ... ... Ж. Жарыс сабақ. //Бастауыш мектеп. 1991 №12 30 бет.
12. Жанұзақова Ж. Жарыс сабақ. //Бастауыш мектеп. 1991 №30 ... ... Т. ... ... ... ... 1993 №7
14. Жепенова А. Қызықты есептер. //Бастауыш ... 1998 №54-42 ... ... Р. ... ... ... мектеп 1991№3.40
16.Қазақстан Республикасы орта білім мемлекеттік стандарты. ... ... Г. ... ... ... ... 1997.
18. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана. 1998.
19. К. Құлтасова Тиімді тәсілмен Б.м. 2005 №3. 32-33 ... ... Б. ... ... ... пайдаланудың
тиімділігі”. 2000ж. №2. 22-24 бет.
21. М.Мұсабеков, Д.Жүнісбекова Есеп шығарудағы ... ... ... №19 ... Моро М., ... М., Бельтюкова Г. Математика. 1 сыныпқа арналған
оқулық. Алматы “Mектеп”, 1984.
23. Моро М., Бантова М., ... Г. ... ... в 1- 3 ... ... “Мектеп” 1998.
24.Т.Қ. Оспанов, Қ.Ә. Өтеева, Ж.Т. Қайыңбаев, Қ.Ә. ... ... 1 ... Алматы. “Атамұра” 2001.
-----------------------
Динамиалық бейнелік таңбалық ұғымдық

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныпта көрнекілікті пайдалану22 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытудың теориялық негіздері25 бет
Бастауыш сынып оқушыларына математиканы оқытуда көрнекілік арқылы білім беру жолдары33 бет
Көрнекі құралдарды қолданудың тиімді жолдары7 бет
Математика сабағындағы дидактикалық материалдың маңыздылығы.18 бет
Математика сабағындағы құрал – жабдықтар18 бет
Математикалық түсініктерді қалыптастыруда көрнекі материал түрлері. Қолдану ережелері33 бет
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
Баспа өнімдерін шығарудағы макеттің негізгі принциптері3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь