Ақша-несиелік реттеу саясаты

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ақша.несиелік реттеудің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Ақша.несие саясатының экономикалық мәні және негізгі
құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
2 ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЖҮРГІЗІЛУ БАРЫСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.1 Ұлттық банк жүргізетін ақша.несие саясаты, жүргізілу қағидалары .16
2.2 Ақша.несие саясатын жетілдіру мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АҚША.НЕСИЕЛІК РЕТТЕУДІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ БОЛАШАҚТАҒЫ ДАМУ СИПАТЫ ... ... 26
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Қазақстан Республикасының әлемге нарықтық экономикалы және дербес ел ретінде танылғаны бәрімізге белгілі. Ал нарықтық экономиканың негізгі талабы бұл экономиканың еркіндігі және мемлекеттің экономикаға тек қана жанама реттеу әрекеттерімен ғана араласуы болып табылады. Экономиканы жанама реттеудің негізгі құралдарына: ақша-несие саясаты, бюджеттік-салық саясат, тарифтік және валюталық саясаттар жатады. Өз кезегінде экономиканы ынталандыруда және шаруашылық механизмді реттеуде ақша-несие реттеудің маңызы зор болып табылады.
Ұлттық экономиканың нарықтық экономикаға өтуіне байланысты экономиканың тиімді және тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін елдегі ақша қатынастарын, оның құнсыздану дәрежесін, ақшалардың және несиенің айналысын, олардың көлемін, банк және қаржы жүйелерінің қызметтерінің тиімді жүргізілуін, сондай-ақ тұрақты дамуға бет алуын реттеу құралдары мен саясаттарын ұтымды жүргізу мемлекеттің және қаржы саласының негізгі міндеті мен мақсаты болып табылады. Осы аталған экономика салаларын реттеудегі кең қолданылатын саясаттардың бірі Қазақстан Республикасының Ұлттық банкік жүргізетін ақша-несие саясаты болып табылады.
Ақша-несие саясатын іске асыруда Ұлттық банк өзінің іске асыратын шаралары туралы мемлекеттік қаржы жүйелерімен біреге отырып анықтайды. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің ақша-несие саясатының басты мақсаттарына ұлттық экономиканың даму деңгейіне қарай 2002 жылдан бастап ұлттық экономикада ақша массасының және несиелік қатынастардың артық мөлшерде өсіп кетуіне байланысты алдағы үш жылға негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің шамасын анықтау, яғни инфляциялық таргеттеу саясатына өте бастады. Бұл саясаттың басты қолға алатын объектісі ұлттық ақша бірлігінің тұрақтылығын және шетел валюталарына қарағанда нығаюын қамтамасыз ету болып табылады.
Бүгінгі таңда өзекті және негізгі саясатардың бірі болып отырған ақша-несие саясатының қалай іске асатындығын, қызмет ету механизмін, Ұлттық банктің ақша-несие саясатын жүргізудегі басты қызметтерін және ақша-несие саясатындағы инфляциялық таргеттеудің жүргізілуінің бүгінгі таңдағы негізгі бағыттарын оқып үйреніп және оны зерттеу осы тақырыптың өзектілігі болып табылады. Сондықтан курстық жұмысымның тақырыбын «Ақша-несиелік реттеу» деп алдық.
Бұл тақырыптың өзектілігі еліміздің ақша-несие саясатының экономиканы жанама ретеудегі маңыздылығын, оның іске асу механизмі мен қазіргі таңдағы даму беталысын қарастыру болып табылады.
Жұмысты орындаудағы негізгі міндеттерге:
• Ақша-несие саясатының экономикалық мәнін, оның іске асу барысын түсіну,
• Ақша-несие саясатының негізгі құралдарына тоқталу және оның Қазақстандағы қолдану барысын талдау;
1. «Деньги, кредит, банки» Учебник Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд. 2-е, - Москва: 1999г.
2. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика. - 2003. – 432 бет.
3. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
4. Балабанов И. Т., «Банки и банковское дело», Санкт-Петербург – 2001;
5. Мэнкью Н.Г. Макроэкономика. Гл. 8. – Москва., - 1994 г.
6. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001, - 466 б.
7. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №12, - 2004 г. 2-4 стр.
8. Досниязова А.К. «Инфляционное таргетирование: SWOT-анализ» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г. 56-61 стр.
9. Баян Көшенова, Оқу құралы Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
10. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2006 г.
11. “Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi туралы” ҚР-сы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлығы, 1995 жылғы 30 наурыздағы, №2155;
12. «О международных резервах и денежной базе» // (Национальный Банк РК Пресс-релиз №33 от 17 октября 2007 года) Банки Казахстан, 2006 г. №10. 65стр
13. «Статистикалық мәліметтер» // Банки Казахстан, 2008 г. №7. 1-7 стр
14. «Текущее состояние банковского сектора на 1 июля 2007 года» // Банки Казахстана, №8, 2007 г.
15. Национальный Банк Республики Казахстан Пресс-релиз №33 от 7 сентября 2007 года.
16. «Перспективы перехода Казахстана на инфляционное таргетирование» // Сембиева Л.М., Банки Казахстана, №9, 2007 г.
17. Статистический ежегодник. Алматы. – 2007г.- 446 с.
18. «О ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №9, - 2008 г. 2-7 стр.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
................................3
1 ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ақша-несиелік реттеудің ... ... ... саясатының экономикалық мәні және негізгі
құралдары
.......................................................................
.................................10
2 ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЖҮРГІЗІЛУ
БАРЫСЫ .........................................................16
2.1 ... банк ... ... саясаты, жүргізілу қағидалары
.16
2.2 Ақша-несие саясатын жетілдіру мәселелері
.........................................22
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ АҚША-НЕСИЕЛІК РЕТТЕУДІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ
БОЛАШАҚТАҒЫ ДАМУ ... ... ... ... ... ... нарықтық экономикалы және дербес ел
ретінде танылғаны бәрімізге белгілі. Ал нарықтық ... ... бұл ... ... және ... ... тек қана
жанама реттеу әрекеттерімен ғана араласуы болып табылады. Экономиканы
жанама ... ... ... ... саясаты, бюджеттік-салық
саясат, тарифтік және валюталық саясаттар жатады. Өз кезегінде ... және ... ... ... ... ... зор ... табылады.
Ұлттық экономиканың нарықтық ... ... ... ... және ... ... ... ету үшін елдегі ақша
қатынастарын, оның ... ... ... және ... олардың көлемін, банк және қаржы жүйелерінің қызметтерінің
тиімді жүргізілуін, ... ... ... бет алуын реттеу құралдары мен
саясаттарын ұтымды ... ... және ... саласының негізгі міндеті
мен мақсаты болып табылады. Осы аталған экономика салаларын реттеудегі кең
қолданылатын ... бірі ... ... ... ... ... саясаты болып табылады.
Ақша-несие саясатын іске асыруда Ұлттық банк өзінің іске асыратын
шаралары туралы ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкінің ақша-несие саясатының басты
мақсаттарына ұлттық экономиканың даму деңгейіне қарай 2002 ... ... ... ақша массасының және несиелік қатынастардың артық
мөлшерде өсіп кетуіне байланысты алдағы үш ... ... ... шамасын анықтау, яғни инфляциялық таргеттеу саясатына өте
бастады. Бұл ... ... ... ... ... ... ақша бірлігінің
тұрақтылығын және шетел валюталарына қарағанда нығаюын қамтамасыз ету болып
табылады.
Бүгінгі таңда өзекті және ... ... бірі ... отырған ақша-
несие саясатының қалай іске асатындығын, қызмет ету механизмін, ... ... ... ... ... ... және ақша-несие
саясатындағы инфляциялық таргеттеудің жүргізілуінің бүгінгі таңдағы негізгі
бағыттарын оқып үйреніп және оны ... осы ... ... ... Сондықтан курстық жұмысымның тақырыбын «Ақша-несиелік ... ... ... өзектілігі еліміздің ақша-несие саясатының экономиканы
жанама ретеудегі маңыздылығын, оның іске асу механизмі мен қазіргі ... ... ... ... табылады.
Жұмысты орындаудағы негізгі міндеттерге:
• Ақша-несие саясатының экономикалық мәнін, оның іске асу ... ... ... ... ... тоқталу және оның
Қазақстандағы қолдану барысын талдау;
• Ұлттық ... ... ... іске ... ... ... ... оған талдау жасау,
• Қазақстан Республикасының бүгінгі таңдағы ақша-несие саясатының
ерекшеліктеріне, атқарылып жатқан нақты ... ... ... саясатындағы әлемдік стандарттардың бірі болып табылатын
инфляциялық ... ... ... ... және ... арналған ақша-несие саясатының іске асу барысын жан-жақты
талдау мен туындап отырған мәселелерге тоқталу болып табылады.
Сонымен Қазақстан ... ... ... үшін ... ... ... және ... қаржы жүйесін, ... ... ... ... ... ... және ... өсуге бет бұруымыз керек. Ол үшін біз қаржыгерлер қазірден
бастап ақша-несиелік реттеу саясатының ... ... ... ... ... ... қандай әсерлерінің барлығын зерттей білуіміз
міндетті болып табылады.
1 ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ақша-несиелік реттеудің ... ... ... ... ... ... ... ендiруге,
түсiндiруге және қорытуға негiзделедi, экономикалық ғылым басқалар сияқты
фактiлерге, яғни, белгiлi деректердiң ... ... ... ... негiзделу салдарынан-осы ... ... ... ... ... ... ... жиынына мағына енгiзедi, оларды бiрiктiрiп байланыстырады, олардың
арасында ... ... ... және олардан белгiленген қағидалар мен
беталыстар шығарады.
Ғылыми тұрғыдан фактiлер қазiргi бар ... ... ... үшiн де, сондай-ақ жаңа теория үшiн негiз болуы мүмкiн.
Замандастар ... ... ... ... саясат
негiзiнде ескеретiн макроэкономикалық теориялар (кейнсиандық теория мен
монетарлық) – негiзiнен индуктивтiк жолмен пайда болатын ... ... ... ғалым экономисттер оларды макроэкономика ... ... ... ... ... гөрi ... жатқызады. Осыған қарамастан
макроэкономикалық теоиялардың болжалдығы олардың маңызын кемiтпейдi.
Экономистер экономикалық өсу факторларына ықпал ... ... ... ... ұзақ ... бойы пiкiр таластыруда.
Ақша-несие саясатының мәнi айналымдағы ақша ... ... ... ... ықпал етуге негiзделедi. Монетарлық билiктердiң
тиiстi құралдары болса да, алайда әр түрлi ... ... ... ... экономикаға ықпал етуiне қатысты әртүрлi келiспеушiлiктер
орын ... ... ... ... оның ... ... ... алдымен теориялық қағидаларды айқындауды және оның iшкi
тетiктерiн ашуды талап етедi. /1, 256 ... ... ... ... көптеген он жылдар бойы терең
теориялық ... ... олар iс ... ... ... ... Басты мәселе-осы салада дүниежүзiлiк ғылыми бiлiм әлеуетiнiң
қолданылуы, бұған мына құбылыстар кiредi:
-экономикалық және институционалдық ерекшелiктердi ... ... ... ... орталық банктiң ақша жиынын бақылау мүмкiндiгi анықтау;
- ақша ... ... ету ... ... және олардың
салыстырма тиiмдiлiгi;
Ақша-несие реттеу тұжырымдасы әдiстемесiнiң сипатты ерекшелiгi айырбас
тұжырымдамасына тән ақша-несие айналым саласында iс-шара жүргiзу ... ... ... ... ... асыру көзқарасы болып
табылады. Мысалы, Неокенсияндық мектептiң өкiлi Ф. ... ... ... ... ... ... ... Ақша-несие
саясаты ақша ұсынысын ... ... ... ... ... деп атап өттi. /2, 224 ... 1 - Ақша-несие реттеу тетiгiнiң үлгiсi /4, 156 б/
|Ақша-несие реттеу тетiгiнiң үлгiсi ... ... ... ... құралдары (ресми пайыздық мөлшерлемелер, |
|мiндеттi резерветер нормалары, валюталық басқыншылық, мемлекеттiк |
|қарызды басқару, банктерге ... ... ... ... ... ... ... –несиелеудi реттеу, пайыздық реттеу, |
|мемлекеттiк қарызды басқару, валюталық реттеу ... ... ... ... валюта бағамын |
|тұрақтандыру, инфляция қарқынын төмендету, өндiрiстiң өсуi және ... ... ... ... П. Самуэльсон “тиiстi ақша-
несие саясатының ... ... ... және күрт ... кең ... өсуге сенiм артуға болады” деп ... ... ... ... ... ақша-несие құралдары ақша
мөлшерiнiң тұрақты, ... ... ... ... ... ... қол ... елеулi әсер етуi мүмкiн деп
санайды.
Осы пiкiрлер экономиканы ақша-несие реттеу ... ... ... ... ... растайды, ол экономиканы ақша
айналымы мен несие құралдарымен мүмкiндiктерiн әсiре өсiруге, ... пен ... ... ... ... реттелетiн тепе-тең,
жеткiлiктi тұрақты жүйе ретiнде қарауға негiзделген.
Ж.Ю.Сэй, Л.Вальрас сияқты батыс экономистерiнiң жұмыстарында, ... ... мен ... ... ақша ... әр ... ... тепе-тең жағдайлар жүйесi ретiнде дамыту қағидасы байқалады.
/4, 187 б/
Ақша-несие жүйесiн ... ... ... ақша-несие реттеудiң
кейнсиандық және неоклассикалық теорияларын қозғайды.
“Несиелiк реттеуге негiзделген кейнсиандық үлгi ... ... мен ... ... ... ... және несие саясатының
жәрдемiмен жоюға ұмтылады. Алайда, ол iшкi өндiрiс пен ... ... ... ... ... ... Осыған қарама-қайшы
монетаризмдi қолдаушылар осы ықпалды мойындай ғана қоймай, ұтымды ... ... ... ... ... ... шарттары деп
санайды.
Кейнсиандықтар мен монетаристер арасындағы ... ... екi ... да ... ... мен ... де ... бередi. Бұл теориялар алғашқыда қарағанда қарама-қарсы, алайда
мәнi бойынша бiрiн-бiрi толықтыратын экономикалық үлгiлерден барлық ... ... ... ... ... ... ... болды.
Кейнсиандық экономикалық тұжырымдама. Дж.М. Кейнс 1936 жылы ... ... ... ... ... ... атты кiтабында өз
тұжырымдамасының мазмұнын ... ... ... бас ... ... ... ... реттеудi жоққа шығару. Ол өз ... атап ... ... ... кезеңдi құлдырауы мен
одан туындаған жұмыссыздықтың орын ... ... жаңа ... ... ... ... ... өзiнде жаңа теорияда кезеңдi құлдырау
мен өндiрiс дағдарысына байланысты заңды туындайтын мәжбүрлi ... ... ... әрi ... ... өзiнен-өзi реттеушi бола алмайтынына және
толық жұмыспен ... ... және ... ... ... алмауына байланысты, онда кейнсиандықтар ... осы ... ... ... рөль ... тиiс деп ... ... кезең-
кезеңмен туындайтын құлдыраулар мен өндiрiстiң күрт өрiстеуiн (экономикалық
циклдар) жұмсартатын осындай қазынашылық және ... ... ... ... және ... мемлекеттiк сатып алу жиынтық шығындардың
негiзгi құрамы, мемлекеттiк реттеу саясатының маңызды ... ... ... ... ... ... ... арттыру мен азайту iшкi
өндiрiс мөлшерiнiң ... және ... ... ... ... ... ... өзiнiң шығындарын арттыруға, ал инфляция кезiнде оларды
қысқартуға тиiс. Осындай шығындар өндiрiс ... ... ... ... әсер ... атап өту ... Салықтық және ақша –несие
саясаты, керiсiнше, өндiрiс мөлшерiне жанама әсер ... ... ... тiкелей әсер етсе, ал ол арқылы ұлттық өндiрiс мөлшерiне ... ... ... ... олар ... экономиканы реттеудiң маңызды құралы деп санамайды. Ақша ұсынысы
пайыздық мөлшерлеменiң өзгеруiне әкеп ... ал ... ... ... әсер етуiне байланысты, сондай-ақ ақша мен
пайыздық мөлшерлеменiң реттеушi рөлi мемлекеттiк шығындар сияқты едәуiр
емес деп ... ... ... зерттеушiлер ақшаның экономиканы
тұрақтандыру үшiн маңызы жоқ дегендi айтады.
Кейнстiң ... ... ... деп ... ... ... ақша-
несие саясатын қолдамауы, әсiресе, Екiншi дүниежүзiлiк соғыстан кейiн
басталған инфляция жағдайларында оның ... ... ... себеп
болды.
Экономикада iскерлiк цикл деп нақты өндiрiс мөлшерiнiң кемуiмен немесе
артуымен, халықтың жұмыспен ... мен ... ... ... ... мен өрлеудiң кезектесуi аталады. Мұның өзiнде кәдiмгi
iскерлiк цикл төрт фазадан тұрады: нақты өндiрiс ... ... ... құсыру және тиiсiнше жұмыссыздық күшейедi және егер құсыру фазасы
жарты жылдан астам жалғасса, онда ... орын ... цикл ... ... ... кезде және орташа бiр ... жыл ... -ол ... ... өндiрiс мөлшерi кеңейе бастап, халықтың ... ... ... ... ... фазасы орын алады. Нақты
өндiрiс мөлшерi барынша жоғары деңгейге жеткен ... ... деп ... ... жаңа цикл ... Фридмен мен А. Шварц өздерiнiң АҚШ-да 1867-1960 жылдары ақша
айналымының тарихы” деп ... ... ақша ... ... ... ... ... статистикалық материалдың негiзiнде, олар
айналымдағы ақша жиынының өсу ... ... ... ... ... ... байланысты циклдiк схемаға сәйкес екенiн айқындады. Ақша циклы
iскерлiк циклдың алдында болады, өйткенi айналымдағы ақша ... ... ... ... нүктеге- iскерлiк циклының шарықтауына дейiн түсе
бастайды. Және ... ақша ... ... цикл ... төменгi нүктесi-
түпке дейiн жеткен сәтке дейiн арта бастайды. /4, 189 б/
Нақты мысалға жүгiнейiк: экономикалық өсу қарқыны 3% ... ... ... ұзақ мерзiмдi уақытша аралықтардағы нақты көрсеткiштерге
сәйкес ... Бұл ... ... ЖIӨ мен ... ақша мөлшерi де
үшпайыздық өсуге сәйкес келедi деп ұйғарайық. Егер ақша жиынының ... ... не ... ... ... ... номиналдық ЖIӨ өсу қарқыны өсе
бастап болжаммен атаулы ақша жиынының өсуiнiң тиiстi 10 пайыздық деңгейiне
жетедi. ... ... ЖIӨ ... 10% құраса да, нақты өндiрiстiң ... тағы да 3% ... Бұл ... өсу жыл ... 7% ... ... баға деңгейiнiң арту есебiнен қол жеткiзiлетiнiн бiлдiредi.
Монетаризм. Дж. ... ... ... ... мен ... ... аударуына байланысты, әртүрлi елдерде кезең-кезеңмен
туындайтын инфляциялық процестерге орай ақша ... жаңа ... ... ... ... ... оппозиция ретiнде пайда болды. Дж
Кейнстiң iзбасарларына қарама-қайшы М. ... ... ... ... ... ғана ... ... тоқыру кезiнде де маңызды рөл
атқаратынын атап ... мен ... ... ... ... көру
үшiн олардың негiзгi теңдеулерiн талдау қажет:
Кейнсиандықтар өздерiнiң теоретикалық құрулардың негiзiне нақты өнiм
мөлшерiн өндiруге жұмсалған ... ... ... ... = NVP. (1)
Монетарлықтар айырбас теңдеуiн негiзге алады:
МV=PQ, ... ... ... ақша ... ... ... жеке ... мен тауарлар сатылатын орташа P ... ... таза iшкi ... (NVP) ... ... сол ... ... алғандықтан мына теңдеудi
аламыз:
C+I+Eч= MV. (3)
Жаңа ... сол ... ... таза iшкi өнiм өндiрiсiне жұмсалған
жиынтық шығындар, ал сол жағында сатып алушылар осы өнiмге жұмсаған ақша
мөлшерi ... Егер MV ... ... ... шығындардың жалпы
сомасы болса онда ол NVP тең болуға тиiс. Тиiсiнше, бұл сома NVP өндiрiсiне
жұмсалған жиынтық ... ... ... ... ... және ... ... өнiм өндiрiсiнiң сол бiр
экономикалық процесiне әртүрлi екi ... ... екi ... ... ... теңдеулерiнде ақшаға қосалқы рөль бередi,
өйткенi ақша ұсынысының өзгеруi пайыздық мөлшерлеменiң өзгеруi ал ол арқылы
инвестицияларға ТЖӨ ... ... ... әсер ... ақша ... өндiрiстiң, жұмыспен қамтудың, бағалардың
дейгейiн айқындайтын негiзгi фактор деп ... ... ... ... мен ... тұрақтандыру саясаты. Iскерлiк
циклдар уақытында ... ... ... мен ... ... саясат жүргiзудi талап етедi. Ол көбiнесе әртүрлi
экономикалық көзқарастарды жақтаушылар ұстанатын теориялық ... ... мен ... ... ... ... ... құрамдас бөлiгi болғандықтан және ... ... ... ... (ТЖӨ) ... тiкелей әсер етуiне ... ... ... ... ... ... ... Қазынашалық саясаттың екiншi бөлiгiн құрайтын салық түсiмдерi
тұтыну мен жинақтауға кететiн кiрiстерге ... әсер ... ... ... ... олар ТЖӨ ... де әсер ... Кейнсиандықтар
ақша-несие саясатының әсерiн мойындайды, алайда, олардың пiкiрiнше, ... мен ... ... ... аз байқалады.
Монетаристер қазынашылық саясат экономиканы тұрақтандырудың ... ... ... деп ... ... ... олар
мемлекеттiк шығындарды арттыру бюджет тапшылығы мен мемлекеттiк банктерден
қарыз беру, ... әкеп ... ... басу ... ... ... ... нарықтарында ақшаға сұраныс артады, осының
салдарынан пайыздық мөлшерлеме артады. Инвестицияларға ... ... ... ал ... ... ... шығындардың қысқаруына және
тиiсiнше ТЖӨ кемуiне әкеп ... ... ... ... ... ... ... мақсатына жетпейдi, өйткенi ... ... ... ... ... жеке ... ... дәлiрек айтқанда оның орнын басады.
Ақша ұсынысы экономикалық белсендiлiлiкте шешушi рөл атқарады деген
өзiнiң iргелi ... ... ала ... ... ақша-несие саясатын
жүргiзудi табысты тұрақтандырудың басты шарты деп санайды. Алайда, дұрыс
ақша-несие ... ... ... ... ... Бiрiншiден, ақша
ұсынысының өзгеруi мен оның ... NVP ... ... жеткiлiктi ұзақ уақыт
немесе уақытша лаг өтедi. Осы лаг едәуiр қысқа (6-дан ... 8 айға ... ұзақ (екi ... ... орын алуы ... Ақша ұсынысы атаулы ТЖӨ
әсер ететiн сәттi дәл анықтау ықтималдығы мардымсыз. Егер кейбiр ... ... ... ... онда ... ... ... яғни,
төмен пайыздық мөлшерлеме саясатын қолдана бастайды.
1.2 Ақша-несие саясатының экономикалық мәні және ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын және
жүзеге асыратын басты орган болып табылады. ... ... ... бұл ... ... экономиканы реттеудегі өте тиімді
мемлекеттің реттеу және дамыту саясатты болуында.
Ақша-несие ... – бұл ... ақша ... ... ... ... өзгертуге, жалпы банк жүйесiнiң қызметiн реттеуге
бағытталған шаралар ... ... ... макроэкономикалық
деңгейдегi субъектiсi – ... Банк ... ... Ал ... Ұлттық Банк тарапынан реттеу объектiлерiне экономикадағы қолма-
қол және қолма-қол ... ... ... ... жағдаятына байланысты ақша-несие саясатының екi түрi бар:
• рекстрикциялық ... ... ... ... саясаты.
Рекстрикциялық ақша-несие саясаты - коммерциялық банктердiң несиелiк
операциялар көлемiн шектеуге және қатаң шарт белгiлеуге, ... ... ... ... ... ... жиынтығы.
Экспанциялық ақша-несие саясаты – несие беру көлемiн кеңейтумен,
айналымдағы ақша ... ... ... әлсiздiгiмен және сыйақы
мөлшерлемесiнiң төмендеуiне байланысты сипатталады. / 1, 273 б/
Ақша ... ... ... ... ... ... экономиканың өсуi;
ә) толық жұмысбастылық;
б) бағаны тұрақтандыру;
в) төлем балансын тұрақтандыру.
Аралық мақсат:
а) ақша жиыны;
ә) пайыз мөлшерлемесi;
б) айырбас курсы.
Құралдары:
а) несие ... ... ... мөлшерлемесiн тiкелей реттеу;
ә) мiндеттi резервтер нормасының өзгеруi;
б) есептеу мөлшерлемесiнiң өзгеруi;
в) ашық нарықтағы операциялар.
Тiкелей (а) және ... ... ... арасында айырмашылықтар
бар. Жанама құралдарды тиiмдi пайдалану ақша нарығынаң дамуымен ... ... ... ... ... өзгерiстер кезеңiнде,
тiкелей және жанама құралдар пайдаланылады, соңғылары ... ... ... операциялар бойынша ресми қайта қаржыландыру
мөлшерлемесiн, сол сияқты басқа да мүдделендiру мөлшерiн белгiлейдi. Ресми
қайта қаржыландыру ... ақша ... ... жағдайына несие
бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейiне ... ... ... ... мүдделендiру мөлшерлемесi саясатын мемлекеттiк ақша-
несие саясаты жүзеге асырылатын аумақтағы ... ... ... ету үшiн ... атап ... ... жылдардағы ақша-несие саясатының
басты көздеген бағыты: ... ... және ... ... ... ... алу. Бұл мақсатты орындауда Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ақша базасы келесідей ақша-несие саясатының ... ... ... / 2, 79 ... Қайта қаржыландыру мөлшерлемесi: ресми мүдделендiру мөлшерлемесi
деңгейiн ... ... ... ... ... ең төменгi мiндеттi резервтер
нормасын белгiлеу, оның ... ... ... ... ... және түрлерiне байланысты жiктеу;
• Мемлекеттiң бағалы қағаздарын сатып алу және сату бойынша ... ... ... осы ... ... ақша ... ... Банктерге және үкiметке, экономикалық құрылым салаларына несиелер
беруді тиімді жүргізу;
• Валюталық нарықтағы басқыншылық, яғни ... ... ... өзі ең бірінші сатып алуы және осы ... ... мен ... ... реттеп отыру;
• Кейбiр жағдайларды несиелiк операциялардың жекелеген түрлерiнiң
деңгейi мен көлемiне тiкелей ... ... ... ... есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесi.
Соңғы мақсаттар жалпы ... ... ... ... валюталық, сыртқы сауда, құрылымдық және басқа да ... ... ... ... ... ... саясаттардың бiр бағыты
ретiнде қарастырылады.
Аралық мақсаттар ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Қазақстан Ұлттық Банкi ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесiн, сол ... ... ... мөлшерiн белгiлейдi. Ресми қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция
деңгейiне байланысты белгiлейдi. Қазақстан Ұлттық ... ... ... мемлекеттiк ақша-несие саясаты жүзеге асырылатын
аумақтағы нарықтың мүдделендiру мөлшерлемесiне әрекет ету үшiн ... ... ... ... саясатының басты мақсаты – айналыстағы
теңге деңгейiн көтере отырып, несиеге деген сұранысты ... ... ақша ... және ... өсуiн төмендетудi қамтамасыз ету
болып табылады. ... ... ... шын ... ... ... өз кезегiнде шығынның көлемiн құрайды. Демек, жаңа ... ... ... ... ... бiр уақыт аралығында өзiнiң нәтижелерiне ... тиiс. ... ... ... мөлшерлемесi ақша нарығындағы
қаржылық операциялардың барлық түрлерiне пайыз мөлшерлемесiнiң белгiлеу
базасы ... ... етіп ... /2, 80 б/
Қазақстандағы инфляциямен күресудің тағы да бір ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Өткенге оралатын
болсақ, теңгені енгізгеннен кейінгі жарты жылдай уақыт ішінде, ... ... ... ... ... қол ... ... банктің қысқа мерзімді капиталдары ссудалық нарықтан валюталық
нарыққа ауысып кетті. ... ... ... ... көрінісі мен ішкі
құны арасындағы шекті қатынастың бұзылуы, ұлттық валютаның тұрақсыздығын
одан сайын арттыра түсті.
Қайта ... ... ... ... ... ... және инфляция деңгейiне ... ... ... ... мөлшерiн реттеу арқылы ... ақша ... әсер ... және ... ... ... арттыруға немесе
қысқартуға мүмкiндiк жасайды. Ресми пайыз мөлшерлемесiнiң деңгейi екiншi
деңгейдегi ... үшiн, ... Банк ... ақша ... бақылау жасау
шегiндегi негiзгi бағыттарын сипаттайтын басты бiр көрсеткiштi ... ... ... ... оның ... ... жатпайтын
несиелiк ресурстар нарығының шартына сай банктер дербес белгiлейтiн
нарықтық пайыз мөлшерлемесiне ... ... ... ... Соның негiзiнде
сұраныс пен ұсынысқа байланысты саудада белгiленетiн ... ... ... ... ... банкаралық несиелер және мемлекеттiк қысқа
мерзiмдi несиелер бойынша пайыз мөлшерлемелерi жыл бойына ... ... ... ... ... төмендеп отырған.
Пайыздың нақты бейнелерi, өз кезегiнде инвестициялау үшiн ... ... ... ... ... ... ағылуын арттыра түстi.
Ақша нарығындағы тепе-теңдiктi қамтамасыз етуде, банктерге берiлетiн
несие көлемiн реттеуде және олардың ... ... ... сол ... ... ... ... мен акционерлерiнiң мүдделерiн
қорғау мақсатында Ұлттық Банк ең ... ... ... ... /3, 410 ... ... ашық нарықтағы операциялар және пайыз саясатымен
қатар коммерциялық ... ... ... ... ... ... жатады. Қазақстан банк ... ... ... ... ... ... депозиттерiн сақтандыру
қызметiн, екiншi жағынан, экономикадағы ... ... ... ... ... тәжiрибеде мiндеттi резервтердiң өте жоғары деңгейде ... ... ... делдалы ретiндегi тиiмдiлiгiн нашарлатып, ал ... ... ... ... ... ... экономикаға
құйылуына тосқауыл болатындығын көрсетедi.
Ұлттық Банк екiншi ... ... үшiн, ... ... ... ең төменгi резервтiк талаптарды орындау ... ... екi ... ... ... резервтеу;
2) резервтеудiң баламалы тәртiбi. /3, 411 ... банк ... ... ... ... жоғары
тағайындаған сайын, коммерциялық банктердiң операцияларды жүзеге асыруға
пайдаланатын қаражаты аз болады. Резерв ... өсуi ( rr ) ... ... ақша ... азаюына алып келедi. Сонымен
Орталық банк мiндеттi ... ... ... ... , ақша ... әсер ... саясаты арқылы реттеудiң бiрi есеп мөлшерлемесiн өзгерту.
Мұндай тiркеу ... ... ... банк ... несие бередi. Егерде есеп мөлшерлемесi өсетiн болса, онда ... ... алу ... демек коммерциялық банктiң қарыз беру
операциялары азаяды және ... ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесiн өсiредi.
Ақша мультипликаторы – ақша ... бiр ... ... ... ... ... ... Ақша мультипликаторының мөлшерi
мiндеттi резервтеу нормасына байланысты, өйткенi мiндеттi резерв банктер
мен ... ... көзi ... ... ... қатар
айналымдағы қолма-қол ақшаның үлес салмағына байланысты болады.
Бұл айналымдағы қолма-қол ақшаның банктерден тыс орналасқан бөлiгiнiң
мультипликацияланбауына байланысты. Ақша ... ... ... айналу жылдамдығына әсер етедi, мультипликатордың
коэфиценттiк жылдамдығы азаяды.
Экономикадағы ақша айналысының жылдамдығы Ұлттық Банк ... ... ... оның ... инфляция деңгейiне әсер етедi және ақша-
несие саясаты үшiн ... мәнi бар. ... ақша ... ... ұзақ ... ... және ұзақ мерзiмдi
инвестициялық несие ... ... ... бұл тек қана жалпы
экономиканың тұрақтылығы және ұлттық валютаға деген сенiм болғанда ... ... ақша ... жоғары жылдамдығы ұлттық валютаға деген
сенiмнiң көрсеткiшi болып, ақша жынындағы ... ақша ... ... мерзiмдi жинақтардың төменгi үлес ... ... ... валютасын сенiмдi активтерге аударумен бiрге жүредi.
Ақша айналысының жылдамдығы ... ... ... ... ол ақша жиынының жалпы iшкi өнiмге қатынасымен
анықталады. ... ... ... ... ... ... деңгейi
жоғарылайды. Ақша базасы – Ұлттық Банк ... ... Оған ... ... ... және артық резервтер жатады. Мiндеттi резервтер
– бекiтiлген ... ... ... ... арнайы шотта несие
корреспонденттiк шотында сақталуға мiндеттi банк ... ... ...... ... ... ... корреспонденттiк
шотта қаражатының барлығына байланысты болғандықтан, ... Банк ... ... екiншi деңгейдегi банктердiң Ұлттық ... ... ... ... яғни ... ... ... реттейдi.
Ол ақша-несие саясатының құралдарын пайдаланумен iске асады. Бұл
құралдар ақша базасының кенеюi шегiн көрсететiн және ақша ... ... ... ... ақша ... ... әсер етедi.
Ақша ұсынысының үлгiсi және ақша мультипликаторы келесi формуламен
берiледi: / 1, 283 ... = C + D ... – ақша ... - банк ... тыс ... бар ... – депозиттер.
Қазiргi замандағы банк жүйесi – жеке ... ... ... Банк депозиттерiнiң бiр бөлiгiн ғана резерв түрiнде ... ... ... ... беру үшiн және ... операциялар үшiн пайдаланады.
Басқа қаржылық институттармен салыстырғанда, банктiң ақша ... ... бар. ... ...... банктер жүйесi
шеңберiндегi төлем құралдарының эмиссиялық үрдiсi.
Қосымша ақша ұсынысының жалпы түрi жаңа ... ... ... ... = 1 / rr * D ... – банк ... ...... ... – банк ... немесе депозиттiк
мультипликатор.
Ақша ұсынысының жалпы үлгiсi Орталық банк ... ... ... және банк жүйесiндегi депозиттiк ақшаның бiр бөлiгiнiң қолма-қол
ақшаға ... ... ... ... сақталатын коммерциялық банктердiң
резервтерi мен банк ... тыс ... ... = C + R (6)
Мұндағы:
MB – ақша базасы;
С – ... ...... = C + D ... – ақша ұсынысы;
С – қолма-қол ақша;
D – депозиттер.
Ақша мультипликаторы – ақша ұсынысының ақша базасына қатынасы:
m = MS / MB => MS = m * MB ... – ақша ... ... ... ақша ... (с * r) депозит
коэфиценттерiне және резерв депозитiне (rr) қатынасы түрiнде ... = cr + 1 / cr + rr * MB ... = C / D – ... бар ... = R / D – ... ақша ... ақша базасы және ақша ... ... /1, 284 ... ... ... келе ... саясаты экономиканы
реттеудің жанама құралы болып табылады, яғни ... ... ... ақша ... ақша ... ... және жалпы банк
жүйесін реттеу шаралары ... ... ... бұл ... ... ... ... мен негізгі құралдары да қарастырылып өтті.
Енді келесі екінші бөлімде ақша-несие саясатының іске ... ... мен оны іске ... ... ... ... мен әрекеттерін қарастырып өтуді жөн көрдік.
2 ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДЕГІ АҚША-НЕСИЕ ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... банк ... ақша-несие саясаты, жүргізілу қағидалары
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мақсаты Қазақстан Республикасында
баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болып ... ... iске ... үшiн ... ... Банкiне мынадай
мiндеттер жүктеледi:
1) мемлекеттiң ақша-кредит саясатын әзiрлеу және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
3) валюталық реттеу мен валюталық бақылауды жүзеге асыру;
4) қаржы жүйесiнiң тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу.
Осы ... ... ... ... мен ... тиімді
жүргізілуі ұлттық экономиканың тұрақты дамуын, инфляция деңгейінің төмен
шамасын қамтамасыз ету, валюталық операциялардың бір ізге ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Бүгінгі таңда Ұлттық ... ... ... ... ... ... Еуропа
кеңістігінің стандарттарына өтуде.
Бүгiнгi күнi Қазақстан Республикасы Ұлттық банкiнiң ақша-несие
саясатының құралдарын ... ... ... ... ... көрсеткiштерге
бөлуге болады:
- ықпал ету нысаны бойынша- ... және ... ... ... ... ету ... реттелетiн объектiге тiкелей ықпал етуге
мүмкiндiк бередi, олар ... ... ... ... елдерге
тән, сондай-ақ нарықтық экономикалы елдерде мына тарихи ерекшелiктерге ... ... ... ... ... ... - ақша ... ақша сұранысы;
- реттеу барысында белгiленетiн параметрлер бойынша сандық
және сапалық;
- уақыт аралығына негiздеп- ... ... ... ұзақ ... ... ... ету ... бойынша- жалпы және iрiктемелi; /11/
Жалпы құралдар ақша нарығында ... ... ... есептiк мөлшерлеме) жиынтығына ықпал ... ... ... объектiлердi саралауды (мысалы, пайыздық мөлшерлеменi немесе
резерв талаптарын саралау) көздейдi.
Ақша-несие саласындағы теориялық ережелердi қорытындылай ... ... ... ... ... 2 - ... ... құралдарын талдау
|Ақша-несие |Ықпал ету ... ... ... |
|саясатының | | ... | | ... ... |Ашық нарықтағы ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ол инфляция қарқының|
| ... ... ... әкеп соқтырады; |
| | ... ... ... ол|
| |3. ... ... ... |ЖIӨ ... |
| ... ... |
| | ... ... |4. ... ... ... көлеңкелi |
| ... ... әкеп ... |
| | | |
| |5. ... ... | ... ... ... ... ... ... массасының депозиттiк |
| ... ... ... әсер ету ... ... ... ресурстарға |
| | ... ... ... |
| ... шаралар | |
| ... ... ... |Ұлттық валютаның бағамын |
|саясат | ... ... ... |
| | ... ... ақша-несие жүйесiндегi ... Банк ... ... ... Оңды ... ... экономикасы мен қаржыларын сауықтырудың кепiлi болып
табылатынын атап өту ... ... да, оңды ... ... ... ынталандыратын және несиенiң қымбаттауына орай, инвестициялық
салымдарды шектеудiң ... ... ... ... ... ... ... атқаруы мүмкiн. /12/
Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатының құқықтық негізі
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңына ... ... ... ... және жүргiзу Қазақстан Ұлттық Банкi
Қазақстан Республикасының мемлекеттiк ақша-несие саясатын айқындайтын және
жүзеге асыратын бiрден-бiр ... ... ... ... ... Банкi
ақша-несие саясатын бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... саясаты:
• қайта қаржыландырудың ресми ставкасын;
• ақша-несие саясатының негiзгi операциялары ... ... ... ең ... ... талаптардың нормативтерiн;
ерекше жағдайларда, операциялардың жекелеген ... ... ... ... сандық шектеулердi белгiлеу жолымен жүзеге асырылады.
Ақша-несие саясаты операцияларының түрлерi:
Ақша-несие саясатын iске асыру мақсатында Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... беру;
2) Депозиттер қабылдау;
3) Валюталық интервенциялар;
4) Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ... ... ... шығару;
5) Мемлекеттiк және басқа да бағалы қағаздарды сатып алу және сату, оның
iшiнде керi сатып алу ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкi Басқармасының шешiмi бойынша басқа да
операциялар.
Қайта қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... ... ставкасын ақша рыногының жалпы жай-күйiне, қарыздар
бойынша сұраныс пен ұсынысқа, ... ... және ... ... ... ... Банкi қайта қаржыландырудың ресми ставкасына сәйкес
коммерциялық ... ... ... ... жүргiзедi. Қайта
қаржыландырудың ресми ставкасы ақша-кредит саясатының негiзгi операциялары
үшiн сыйақы ставкалары бойынша ... ... ... ... ... Ұлттық Банкi банктердiң депозиттерi мен заемдары бойынша сыйақы
көлемдерi мен ставкаларын реттеу ... ең ... ... ... пайдаланады. Қазақстан Ұлттық Банкi ең төменгі
резервтiк талаптардың нормативтерiн банктер ... ... ... ... есеп айырысу үшiн қабылданатын мiндеттемелерiнiң құрылымын,
ең төменгі резервтiк талаптарды орындау шарттарын және ... ... ... ең ... ... талаптардың нормативтерiн
Қазақстан Ұлттық Банкi белгiлейдi.
Ең төменгі резервтiк талаптардың нормативтерiн ... ... ... ... бастап бiр айдан ерте ... ... ... ... ... нормативтерi бұзылған кезде банктер Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... Банкi тарату комиссиясының төрағасы тағайындалған күннен бастап
банктің тарату комиссиясына өзiнде ... ... он ... ... ... қағаздарды сатып алу және сату мемлекеттiк және басқа да ... ... алу мен ... ... ... Банкi жалпы ақша-несие
саясаты шеңберiнде жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкi жүзеге
асырылатын ақша-несие саясаты шеңберiнде ... ... ... ... әсер ету ... ... ... негiзгi операциялары
бойынша сыйақы ставкаларын белгiлейдi.
Қарыздар Қазақстан Ұлттық Банкi ақша-кредит саясатының қабылданған
бағдарларына ... ... ... алуының жалпы көлемiн реттейдi.
Банктерге берiлетiн қарыздарды беру мен өтеу ... ... ... және лимиттерiн Қазақстан Ұлттық Банкi айқындайды.
Қазақстан Ұлттық Банкi қарыздарды өтiмдiлiгі жоғары және ... ... және ... ... ... ете ... та, ... де бiр жылдан аспайтын мерзiмге бередi. Бұл мерзiмдi Қазақстан Ұлттық
Банкiнiң Басқармасы ұзартуы мүмкiн. Бұл орайда ... ... ... ... ... ... ретiнде банктерге қарыздарды Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... Ұлттық Банкiнiң нормативтiк құқықтық актiлерiнде көзделген ... ... ... ... ... ... орындалуын
қамтамасыз ету үшiн кепiл заты бола алады.
Валюталық ... ... ... ... валюталық
интервенциялары Қазақстан теңгесiнiң бағамына әсер ету ... ... ... ... ... ... сатып алу-сату және
валюталық мәмiлелердiң басқа да ... ... ... ... ... ... ... Банкiнiң валюталық интервенциялары жалпы ақша-
кредит саясаты шеңберiнде жүргiзiледi. Депозиттер депозиттердi ... ... ... талаптарын, мерзiмдерiн және тарту лимиттерiн Қазақстан
Ұлттық Банкi айқындайды. Қазақстан Ұлттық Банкi ұлттық ... де, ... де ... ... ... Ұлттық Банкiнiң қысқа мерзiмдi ноталары - Қазақстан Ұлттық
Банкi ... ... ... ... ... мерзiмдi ноталарды
шығару, орналастыру, айналысқа жiберу және өтеу ... мен ... ... Банкi айқындайды. Қазақстан Ұлттық Банкi ақша-несие
саясатының мақсаттарына сәйкес қысқа мерзiмдi ноталарды ... ... ... ... де ... жүзеге асыруға құқылы.
Банк операциялары бойынша сандық шектеулер Қазақстан Ұлттық Банкiнiң
тiкелей сандық ... деп ... ... ... және
мәмiлелерi бойынша ставкалардың ең жоғары деңгейлерi, кредит берудi ... ... ... ... жекелеген салалардың дамуын
ынталандыру немесе тежеу мақсатында кредиттiң нақты түрлерiн тiкелей ... ... ... ... ... процестердi жанама ақша-
несиелік реттеу ... ... ... жағдайда тiкелей сандық
шектеулер қолдануға құқылы. /11/
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... бағыт-бағдары ұлттық ақша бірлігінің тұрақтылығын
қамтамасыз ету, басты макроэкономикалық ... ... ала ... арқылы отандық кәсіпорындардың сенімділігін арттыру және жалпы
экономиканың тиімді бағытта дамуын қадағалап, реттеп ... ... ... ... ... ... саясатының 2003-2006 жылдарға
арналған негізгі міндеті Ұлттық Банктің тікелей араласуын, яғни ... ... ... ... ... ... монополияға айналдыру
арқылы қатаң ақша-несие саясатын жүргізуді қолға алып отыр. ... және оның ... ... ... үшін ... ... ... ал еліміздің Үкіметі ұлттық экономиканы шикізаттық
экономикадан алып ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда.
Экономиканың тиімді дамуы үшін инфляцияның төменгі ... ... ... инфляцияның мақсатты көрсеткіштерін қамтамасыз етуде инфляцияны
таргеттеудің ақша-несие ... орны ... ... ... арқылы экономика дамуында алдағы жылдарға негізгі экономикалық
көрсеткіштер мен ... ... ... ... ... ... ... асыруды және толық қадағалап отыруды Ұлттық Банк өзінің
басты міндетіне айналдырады. Инфляцияны ... ... өту ... ... ... мен ... ... табады:
• Бағалы қағаздардың алғашқы және қайталама рыноктарының дамуына ықпал
ету;
• Ұлттық ... ... ... ... ... ... нарығының реттеуші құралы болып қайта қаржыландыру пайыз ресми
мөлшерлемесін және ... ... ... ... ... «РЕПО» операцияларын дамыту көзделген;
• Ұлттық ақша бірлігінің тұрақты деңгейін ... ету ... ... ... тұлғаларға тиімді орта қалыптастыру және
алдын ала көрсеткіштер арқылы олардың өз ... ... ... /8, 56 ... экономикалық дамуында жағымды ... ... ... ... ... ... жаңа режим болып табылатын
инфляциялық таргеттеуге өтуіне байланысты болып отыр. Қазіргі ... ... ... ... мен ... ... себептері
мен әдістері қарастырылып бұл режимді Ұлттық Банктің ... алып іске ... көре ... ... ... ... қаржы
секторының жедел әрі сапалы дамуы, соңғы жылдардағы сыртқы экономикалық
жағдайлың жақсаруы Ұлттық ... жаңа ... ... ... ... болды. Бұл банк стратегиясы ақша-несие саясатиын нақты жүргізуге, осы
арқылы коммерциялық банктердің қызметтері мен ... ... ... ... тұрақтандыруды жолға қоюда. Ұлттық ... ... ... ... бағытталуды, яғни тек қана ақша
агрегаттары мен теңгенің бағамына тәуелді ... ... ... ... ... ауыл ... ... бензин және тұрғын-
комуналдық бағаларды қатаң ... ... ... ... болып табылады.
Ұлттық Банк бұл инфляцияның межелеген мөлшерден асып кетуіне
байланысты оны ... ... ... пайыз қойылымын екі рет
өсірді. Оның ... ... ... 2007 ... 1-ші ... ... РЕПО
операциясының қайта қаржыландырудың пайыз қойылымын 7%-дан 7,5%-ға өсіру,
ал екінші рет ... ... ... 1 ... 8%-ға ... ... ... /7, 3 бет/
Сондай-ақ Ұлттық Банктің валюталық нарықтағы интервенциясы ақша-несие
саясаты ... ... ... ... интервенция бүгінде Қазақстанда
алтын валюта резервтері есебінен жүзеге асырылады. Алтын валюта ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін құрылады.
Ұлттық Банктің 2008 жылғы ... №33 ... ... қордың алтын валюта резервтерінің мөлшерін келесі 3-
ші кестеден көре аламыз. /15, 65 ... 3 - ... ... ақша ... ... резервтер
(млн.долл.)
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... резервтер, млн. долл. | | ... ... ... |8 124,4 ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... ... ... |899,1 |835,6 ... (мерзім соңында) |626,4 |626,4 ... ... |133,85 |130,00 ... ... ... USD бойынша | | |
| |471,25 |438,00 |
|* ... Банк ... ... Пресс-релиз №33 ... 3-ші ... ... ... ... ақша массасындағы
халықаралық резервтері 2007 жыл қыркүйек айы бойынша ағымдағы бағалармен
есептеген 8 187,9 ... ... ал ... баға ... ... құрады. Ал оның құрамындағы алтын үлесі ағымдағы
баға бойынша 899,1 млн.доллар болса, ал ... ... 835,6 ... ... ... ... мәселелері
Бiздiң мемлекетiмiздiң соңғы 18 жыл бойы ... ... алу, ... ... ... ... жаңа мемлекеттiк құрылымның
бiрте-бiрте дамып, нығаюы, ... ... және ... ... ... сияқты негiзгi оқиғалармен сипаттталады.
Мұның өзiнде ... ... ... ... банк секторындағы
түбегейлi қайта құруларды атап өту ... ... ... ... “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi
туралы” Қазақстан Республикасының жаңа Заңы ... онда ... ... қызмет қағадалары, орталық банктiң құқықтық мәртебесi
мен өкiлеттiктерi, банк жүйесiндегi орны мен рөлi, ... ... ... ... ... ... ... ендiрiлуiне байланысты, мемлекеттiк ақша-несие
саясатын жүргiзу мен банк реттеуi қатысында Қазақстан ... ... рөлi ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi банк
жүйесi ... ... және ... ... ... көп назар
аудара бастады, пруденциялық реттеудiң ... ... ... үшiн ең ... ... ... ... нормативтер белгiлендi
және шетел қатысуымен банктердiң қаржыларының бөлiгiн iшкi активтерге
орналастыру және ... ... ... ... туралы ережелер
қабылданды.
1996 жылы екiншi деңгейдегi банктердiң халықаралық стандарттарға көшу
бағдарламасының қабылдануы ... ... ... ... ... ... ... барлық жұмыс iстейтiн банктер 2000 жылдың соңына дейiн
капиталдың жеткiлiктiгi, активтердiң ... ... ... ... ... ендiру мен тарату ... ... ... тиiс ... ... ... ... негiзiнен халықаралық тәжiрибеде
қабылданған стандарттар негiзiнде қалыптастырады. Қызметтерi халықаралық
стандарттарға ... ... ... ... ... ... қызметiн
капиталдандыру және жақсарту жөнiндегi жоспарларын табыс етуге тиiс. Мұндай
жоспар Ұлттық Банк тарапынан нысанды түрде талап қана емес, ол ... ... ... ... және ... саясатын, iшкi бақылау жүйесiн
ендiрудi, бухгалтерлiк есеп берудiң ... көшу және ... ... ... ең ... ... қол ... қоса алғанда,
орталық банк қызметiнiң барлық бағыттарын қамтиды және ... ... ... ... және ... да ... қол ... жолдарын, қызметкерлермен жұмыс iстеу жоспарларын,
жаңа банк қызметтерiн игеру, ... ... және ... ... ... ... ... уақытта банк жүйесiнiң халықаралық ... ... ... тұтастай жағымды деп бағалауға болады. Жоғарыда аталған
бағдарламаның нормаларына сәйкес, 2003 жылғы тамыз айының соңына ... ... ... ... ... топқа, ал 6- банк осы ... ... ... басқа, қызметтерi халықаралық стандарттарға толық сәйкес келетiн
шетелдiк қатысумен ... ... ... де бар. ... ABN, ... ... ... капиталды арттыру жөнiндегi халықаралық стандарт ... ... ... сақталып, өзiнiң меншiк капиталын арттыруға
тиiс. Бұл түсiнiктi, өйткенi қаржы институтының ұзақ ... ... ... ... ... мөлшерiнiң болуы қажеттi талап
болып табылуда. Ұлттық банктiң, банктердiң меншiк капиталды арттыру, сондай-
ақ банктердiң халықаралық ... көшу ... ... ... 1999 ... ... ... құнсыздануын да ауыртпалықсыз бастан
кешiруге мүмкiндiк бердi. Қаржы дағдарысының нәтижесiнде Ресей банктерi
жүйесiнiң ... ... рет ... ... банк ... ... банк ... белгiленген банктердiң
экономиканың нақты секторының кәсiпорындары мен компанияларының ... ... ... ... ... ... банк жүйесiн қаржы
дағдарысынан белгiленген шамада сақтап қалды.
Бүгiнгi күнi банк ... ... ... капиталы 114 млрд. теңгеге
немесе 774 млн. АҚШ ... ... ТМД ... арасында бiр банкке
шаққанда меншiк капиталының мөлшерi бойынша Қазақстан алда ... да ... ... млн. доллар), банк секторының капиталандыру әлi ... даму мен ... ... нақты секторына бағыттау үшiн
әлi де жеткiлiксiз. Осыған байланысты Ұлттық Банк жаңадан құрылатын банктер
үшiн 2 ... ... ... ... ... ... Бұл ... бiрiгуiне ықпал ететiн болады. Қазiргi уақытта ... ... ... ... банктердiң ширегiне жуығы қосылу мен
бiрiгу ... ... ... ... ... ... негiзгi
қаржылық және сапа көрсеткiштерi ... ... ... тұрақты
банкiлерiнiң қатарынан көрiнуге мүмкiндiк бередi. /14/
Ұлттық Банк банк санын қысқартуға ұмтылмайды, керiсiнше, әрбiр банктiң
таратылуы ... ... банк ... ... ... мүмкiн және бұл өте ауыр
және ұзақ уақыт жалғасатын жұмыс. ... және ... ... ескере отырып және аймақтардағы банк институттарының ... ... ... Банк банк ... нарығында өзiнiң
орнын нық алатын аймақтық банктердi қолдау жөнiндегi жанама ... ... ... үшiн ... және ... ... ... салыстырғанда, меншiк капитал ... ... ... ... банктердiң меншiк капиталының ең төменгi мөлшерi 500
млн. теңгеден кем болмауға, басқа ... ... ... 1 ... артық болуға тиiс. Қазiргi уақытта 34 банктiң меншiк капиталының
мөлшерi 1 млрд. тең немесе одан ... ... ... және ... деңгейiнiң жалпы
төмендеу жағдайында, банк институттары үшiн несие операцияларының ... ... ... экономиканы несиелеу үшiн белгiленген жағдайлар
жасалуда. Атап айтқанда, Ұлттық Банк ... ... ... ... ... нақты секторының кәсiпорындарын белсендi түрде
несиелейтiн екiншi деңгейдегi банктердi қайта ... ... ... үй құрылысы саласында ипотекалық несиелеудi
белсендiру мақсатында, ел Үкiметi Қазақстан ... ұзақ ... үй ... ... мен ипотекалық несиелеу жүйесiн дамытудың
тұжырымдамасын қабылдады. ... ... 2000 ... ... ... ... құрылды. Қазiргi уақытта Ұлттық банкiнiң
қалыптасуы үшiн 1 млрд. теңге салды және ол ... жеке дара ... ... ... ... ... ... отандық iрi
банктер; сондай-ақ халықаралық қаржы ұйымдары (ЕББР және ХВҚ) ... ... ... ... ... ... ... және оның негiзгi функциясы екiншi деңгейдегi банктерден стандартты
ипотекалық несие алып және осы несиелермен ... ... ... ... ... қаржыландыратын болады.
2007-2010 жылға арналған ақша-несиелік реттеу бағдарламасының негізгі
көрсеткіштерінің болжамы келесі 3-ші кестеде көрініс тапқан. /14/
Кесте 4- ... ... ... ... саясатының
көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |2007 |2008 |2009 |2010 ... ... ... % |9-10 |5-7 |4-6 |4-6 ... (ТБИ) ... % |9-10 |6-8 |5-7 |5-7 ... ... пайызы, % |9,0 |7-8 |7 |6,5 ... ... ... |4852 |5156 |5679 |6438 ... АҚШ ... | | | | ... % |54,5 |6,3 |10,1 |13,4 ... ... млрд ... |312 |411 |495 |574 ... % |50 |31,6 |20,3 |16,1 ... ... млрд ... |1026 |1325 |1607 |1898 ... % |34,2 |29,1 |21,3 |18,1 ... жүйесіндегі резиденттердің |780 |972 |1183 |1407 ... млрд ... | | | | ... % |29,4 |24,6 |21,7 |18,1 ... ... банктік |940 |1225 |1520 |1844 ... ... | | | | ... % |39,8 |30,3 |24,1 |21,3 ... ... |10-11 |9-10,5 |8-9,5 |7-9 ... депозиттері бойынша | | | | ... ... ... % | | | | ... ... ... |14,5 |12-13,5 |11-13 |10-12 ... ... ... орташа| | | | ... ... % | | | | ... ... ... ... ... және алдағы 2007-2010
жылдарға арналған ... ... ... ... ... шамада ұстап тұру болып табылады. ... банк ... ... 2007 жылы ... 2008 жылы 6,5%-7,5%-
дан және 2009 жылы 6,0%-7,0%-дан аспауы керек;
Ұлттық экономика дамуының ... ... яғни 2006 жылы ... 6-7% шамадан нақты деңгейі 8,4% шамада орын алып, белгіленген
мөлшерден 1,5%-ға артық орын алса, ал ... ... орын ... 2007 жылы ... ... ... 7-9% шамадан асып кетіп,
оның жалпы ... 15% ... ... ... алдын-ала
болжамдары бойынша Қазақстан Республикасының биылғы 2008 ... ... ... 9 айының қорытындысы бойынша 18%-дық межеге жеткендігін көре
аламыз.
Соңғы жылдары ... банк iсi ... ... аясын едәуiр кеңiттi
және банк қызметтерi ... ... ... кең банк қызметтерiн
көрсетедi, ... ... ... ... ... ... барлық банктердiң 75% Алматы қаласында ... ... осы ... ... шоғырланған. Қазiргi уақытта
Алматы қаласын аймақтық қаржы орталығы ... ... ... ... жөнiндегi iс-шаралар жоспары жүзеге асырылуда.
Соңғы жылдары банктер құрамына ... ... ... ... активтерiн басқару жөнiндегi компаниялар, сондай-ақ
өнеркәсiптiк, сауда және басқа да кәсiпорындар кiретiн үлестес ... ... ... ... ... Осыған банк қадағалауы, атап
айтқанда, бiрiктiрiлген қадағалау жөнiндегi жаңа ... және ... ... ... ... болды.
Банк қызметiн реттеу жеке банк те, сондай-ақ бiрiктiрiлген ... ... банк тобы ... да ... ... ... бiр ... осы топқа
жатқызу өлшемi банктiң шешiм қабылдауына оның ықпал ету ... ... ... Банк ... қадағалау қағидаларын ендiрумен қатар,
банк қызметiндегi тәуекелдердi басқару жөнiндегi қажеттi ... күнi ТМД ... ... ... ең реформаланған, қаржылық
жағынан тұрақты және серпiндi ... ел ... ... ... жоғарыда
көрсетiлген банк жүйесiн сипаттайтын сапалық және ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫ АҚША-НЕСИЕЛІК РЕТТЕУДІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
ЖӘНЕ БОЛАШАҚТАҒЫ ДАМУ СИПАТЫ
Ұлттық ақша-несие саясатының негізгі мақсаты болып табылатын ұлттық
валютанының ... ... ал сол ... ... ... ... даму
барысында. Бұл ұлттық валютаны кең көлемде қаржы ... ... жылы 15 ... ... бастап іске асты. Бұл салада әлемдік
стандарттарға қол жеткізу ... ... ... жоғары деңгейге
жеткендігін көрсетеді. ТМД елдері бойынша қаржы ... ... ... сай ... ... ... өзара арылып шыққан
жүйелердің бірі болып табылады.
Бүгінде қаржы секторының барлық сегменттерінде құрылымдық реформалар
жүргізілуде. ... ... банк ... банк ... ... стандарттарға өтуді қолға алды. Еліміздің зейнетақы және ... ТМД ... ... ең ... ... болып отыр. Біздің қаржы
жүйеміздегі Ұлттық Банк басқа ... үлгі ... ... Осылайша
Қазақстан Ұлттық Банкі ТМД елдерінің жалғыз орталық банкі қызметін
атқаруда. /5, 13 ... ... ... ... осы ... ... түрде қысқа мерзім
аралығында ақша-несие саясатының ... ... ... өтуіне
байланысты болып отыр. Ұлттық Банктің экономиканы реттеудегі басты мақсаты
бағаның тұрақтылығын сақтау, яғни ақша-несие ... ... ... бағамы, ақша агрегаттары) бастапқы мақсат болып табылмайды.
Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ... ұштасып, елдің төлем балансының функционалды дамуын
қамтамасыз ету, валюталық реттеу және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады.
Ұлттық Банктің ақша-несие саясатындағы негізгі мақсаты ретінде
бағаның ... ... ету үшін ... ... уақыттардағы
саясаттарын алдағы жылдарға белгіленген шамалар негізінде ... ... ... ... Осы ... негізінде инфляцияның мақсатты
көрсеткіштерін және Ұлттық Банк инфляциялық таргеттеу бойынша Еуропалық
кеңістіктің ... өту ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатын жүзеге асыруда онымен бірге орын
алып отырған мәселелер тобын айта кету қажет, олар ... ... ... ... жаппай қызуы,
• Шетел капиталдарының жоғары ағылымы,
• Қаржы рыногының өтімділігінің азаюы. /7, 4 бет/
Осыған байланысты инфляция тек қана ... Банк ... ... ... ол кең мақсатта еліміздің ішкі және сыртқы жағдайларына
тәуелді болып отыр. Макроэкономикалық көрсеткіштер мен инфляция арасындағы
байланысты ... ... ... Банк оларды реттеудегі трансмиссионды
механизм – комплексті шараларға әсер ету әдістерін қолдануда.
Сондықтан жоғарыда аталған мәселелерді шешу үшін ... ... бірі ... ... ... мерзімдегі негізде өсіру қолға
алынып отыр. Осыған байланысты Ұлттық Банк 2005 жылы ... ... ... ... ... ... саясаттарын оптимизациялау,
салымдардың тартылу мерзімдерін белгілеу, ... ... ... шығуы, қайта қаржыландыру операциялары. Осы қайта ... ... ... ... ... ... қолға алды. Қаржы
рыногын қайта қаржыландыру пайыздары арқылы кварталдар ... ... ... ... ... ... ... бағыттары бойынша қызмет
етуге мүмкіндік береді. Еліміздегі жоғары ... ... ... ... ... ... саясатын қолдануға мәжбүр болуы, ол 2005
жылы қайта қаржыландыру пайыздарының біртіндеп өсуімен ... ... 1 ... ... ... және 1 ... 8%-ға, 2006 жылы ... 8,5% өсуімен байланысты. Алайда инфляциялық процестердің аяқталуына
байланысты ... ... ... ... ... саясаты бойынша
басқа да пайыздардың өсуін қарастырады. /7, 4 бет/
Қолданылып жүрген заңнама бойынша Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ... енді соңғы өзгерістерге сәйкес
Ұлттық ... ... ... баға ... ... ету ... Банк Еуроодақтың стандарттарына және негізгі мақсаты айырбастау
бағамынан бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ететін инфляциялық
шектеу қағидаларына көшу ... ... ... негізгі мақсатын
нақтылау қажеттілігі туындады. Әрине, ақша-несие саясатын жүзеге асыру
барысында туындауы ... ... ... міндеттер мен бағдарлар екінші
кезекте шешілетін болады.
Инфляциялық шектеу принципінің басты ерекшелігі оның келешекке ... ... ... саясатының орта және ұзақ мерзімді кезеңде
инфляцияға ықпал етуін ескере отырып, ақша-несие ... ... ... табылады.
Ұлттық Банк инфляция жөніндегі нысаналы ... ... ... үшін ... шектеу қағидасын пайдаланатын
кейбір елдер сияқты (базалық инфляция) ... ... ала ... ... ... ... ... болады. Қазақстан
Рспубликасының Үкіметі Ұлттық банкпен бірлесе отырып, ... ... ... ... /12/
Трансмиссиялық тетік әзірлеу жөніндегі жұмыстар басталды, ол ретінде
РЕПО операциялары жөніндегі мөлшерлеме қабылданатын болады, негізгі ... ... ... ... өзгеруін бағалауға мүмкіндік
береді. Мұндай үлгі инфляция жөніндегі міндеттемелерді ... ... ... ... ... және ... ақша-несие саясатына
сенімнің артуына ықпал етеді.
Ұлттық Банк негізгі мақсатты орындау үшін мына ... ... ... ... ... ... ... мен жүргізу;
2) төлем жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету;
3) валюталық реттеу мен ... ... ... ... қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге
жәрдемдесу:
Ұлттық Банкі осы ... ... ала ... 2004-2006 жылдарға
арналған мына басымды бағыттарды ... ... ... нарығын дамыту Қаржы ... ... ... ... ... ... болады. Теңгедегі
мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... мұның өзінде
олардың кірісі нарық кірісіне барынша жақындастырылады. Ұлттық Банк теңге
ноталарын ... ... ... ішкі қарыз алу үшін мөлшерлер мен
кірісітер ... ... ... ... ... ... бірге, Ұлттық
Банк мемлекеттік құнды қағаздардың қайталама нарығында ... ... ... және ... ... ... ... ретінде ашық
нарықтағы операцияларға көшеді.
Теңгедегі мемлекеттік бағалы қағаздарына қаржы салған инвесторлардың
тәуекелдерін ... ... ету үшін ... Банк валюталық
опциондар нарығының қалыптасуына ықпал етеді және валюта ... ... ... ... Банк ... үшін ... ресурстардың ең қолайлы көзі ретінде
банкаралық ақша нарығын қайта қалпына келтіруге ниетті.
Тұрақты экономикалық өсуге қол жеткізуді ... ету ... ... үшін қолайлы жағдайлар жасау жөніндегі жұмыс жандандырылады.
Өндірісті ... ... ... ... ... ... ... ұлттық компаниялардың коммерциялық вексельдерін
қайта есептеу схемасы ... Банк ... ... ... ... тарта отырып алтын
өндіретін өндірістерді белсенді түрде ... ... ... ... ... ... және елдің қаржы жүйесіне қаржыларды ... ... Банк ... қаржы нарығының барлық
сектораларының тиімділігін ... ... ... ... нарығы одан әрі дамитын ... ... банк қор ... мен ... да ... қағаздардың айналымын белсендіруге, өзара
қорлар, пошта-жинақ сияқты жаңа ... ... ... ... ... болады.
Ақша-несие саясаты саласында ақша-несие саясатының дүниежүзеілік
стандарттарға, атап ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстандық тауарлардың сыртқы нарықта бағалық бәсекесін қолдау үшін
Ұлттық Банк теңгенің айналымдағы айырбастау еркін жүзу ... ... өз ... ... ақша ... мен ... тербелуін ескертеді.
Сәйкесінше, Ұлттық Банк теңгенің айырбас бағамының бағдарын ... оның ... әсер ... ... нәтижесінде ішкі валюталық нарықта
теңгенің айырбас бағамының спекулятивтік секірістерін жою мақсатында Ұлттық
Банк ішкі нарықта ... ... ... Банк бұл пайыз өсірулерді капитал келуіне ... ... ... капитал ағымы пайыз қойылымына байланыссыз болып отыр.
Оның мөлшері жеткілікті деңгейде сақталуда. Яғни, ол ... ... ... ал ... ... ағымдарына керісінше
тосқауыл қояды. Сонымен қатар қазақстандық банкаралық рынок ... ... ... ... ... ... ... мерзімді капиталдар кездеспейді, өйткені қазақстандық
пайыздар оларды ынталандырмай ... Банк ... ... ... ... ... жауап беруге міндетті болады.
Ақша-несие саясатының басты жетістіктерінің бірі Қазақстанда ... ары ... ... ... ... либеризация жоспары
бойынша 2007 жылы 1 ... ... ... еместердің капиталдық
операцияларына толықтай либеризация ... келе ... Бұл ... ... ... ... ... теңгенің толық қанды қызмет
етуін қамтамасыз етеді. /7, 3 бет/
Айырбас бағамына қатысты саясатта Ұлттық Банктің ... ... да бір ... ... ... ... ... айырбас бағамы
саясатын жалғасытра береді. Осылайша қазақстандық ... ... ... еліміздің Ұлттық Банкі өзінің дамуы барысында ... ... ... ... Ол ... елдердің ақша-несие саясаты стандарттарына өте
бастауымекн көрініс табуда. Бұл стандарттардың негізі ... ... және ... ... ... ... ... жүйесін дамыту, қаржы жүйесіндегі алдағы уақыттардағы даму
және тұрақтылықты сақтау, ... ... ... ... ... ... ... макроэкономиклық тұрақтылығы, қаржы секторының жедел әрі сапалы
дамуы, соңғы жылдардағы ... ... ... ... Ұлттық
Банктің жаңа сапалы кезендік дамуына көшуіне себеп болды. Бұл ... ... ... нақты жүргізуге, осы арқылы коммерциялық
банктердің қызметтері мен активтілігін дамытуды және ақша ... ... ... жылы ... ... рет әлемдік экономикалық форумның екінші
жүйесінің анализдерінен өтіп, өз кезегінде ТМД ... ... ... ... ие ... Ол өсімнің бәсекеге қабілеттілігі индексі
бойынша 61 орын (Ресей 75), ... ... ... ... 62 ... 74). /8, 61 ... таңдағы ақша-несие саясатының негізгі мәселесі белгіленген
инфляция мөлшерінің ... ... ... және ... ... болып
жатқан қаржылық, несие беру бойынша туындап ... ... ... ... 2007 жылы ... ... деңгейінің біршама өсуі
байқалды. Оның мөлшерін мемлекеттік есептеу мекемелері 9-10% шамасында деп
болжаса, ал ... ... ... ... 2007 жылы 15-20% ... алады деп болжауда.
2007 жылдың тоғызыншы айынан басталған ... кең ... ... ... ... келесі салаларында орын алды: астық ... ... ... ... ... алушылардың жоғарғы сұранысы, нан және
жалпы тағам өнімдерінің қымбаттауы, жанар-жағармайдың үздіксіз өсіп ... елде ... және газ ... ... күрт ... ... ... өндірістердің шығындары көбейіп, жалпы өндіріс ... ... ... ... осы уақытта елімізде нан бағасы 30-35
теңгеден 55-65 теңгеге дейін өсіп кетті, яғни ... ... ал ... 6-7 ... ... 9-10 ... аралығына дейін өсті. Жанар-
жағармайдың бағасы өсуде, оның ішінде бензиннің 93 ... 77 ... ... 86-89 ... ... ... өсті.
Жалпы еліміздегі 2000 жылдан бергі инфляцияның жылдық көрсеткіштерін
келесі суреттен көре ... | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... 2 – ... мен ... ... ... ... жою және ақша айналысын тұрақтандыруға арналған
шаралар ... ... ... ... ... елiмiзде тiкелей және
жанама реттеулер негiзiнде жүзеге асып отыр. Инфляция ... ... ... ... жүзеге асады. Ол елдегi жалақы мен бағалардың
өсу нысаналарын белгiлеу негiзiнде көрiнiс ... ... Ал ... ... ... ... үлесi елiмiзде басымырақ деп те айтсақ болады.
Елiмiздегi iске асып ... ... ... жанама әдiстерiне
монетарлық және фискалдық саясаттың “дефляциялық” шаралары ... ... ... келе ... ... жылдары өзінің ақша-несие
саясатында келесідей шараларды іске асыруы керек: Ұлттық Банк жүргізетін
ақша-несие саясатын одан әрі ... оның ... ... арттыру; ел экономикасында бағалардың өсуін тежейтін механизмдер
мен құралдарды анықтау; шетелдік қаржыға ... ... ... ... ... ... дамыту және ұлттық экономиканың өзін-өзі
қаржыландыру ... ... және ... ... ... ... экономикаға өтуіне өз үлесін қосу болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, ақша-несие саясаты – бұл ... ақша ... ... ... ... ... жалпы банк жүйесiнiң
қызметiн реттеуге бағытталған ... ... ... саясатының
макроэкономикалық деңгейдегi субъектiсi – Ұлттық Банк болып табылады. Ал
ақша-несие саясатының ... Банк ... ... ... ... және ... ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.
Ұлттық Банк жүзеге асыратын ... ... ... экономиканың
дамуының тиімділігін реттейтін басты саясаттардың бірі болып табылады. Бұл
саясаттың экономика дамуындағы маңыздылығын Қазақстан Республикасы ... ... ... ТМД ... ... ең ... қалыптасқан және
әлемдік талаптарға сай дамып отырған бірегей жүйе ... және ... ... ... 2002 ... бастап негізгі басты мақсат ұлттық
валютаның тұрақты деңгейін және оның ... ... ету ... көре ... ... әзiрлеу және жүргiзу Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... асыратын бiрден-бiр орган болып табылады. Қазақстан Ұлттық Банкi
ақша-кредит саясатын бағалардың тұрақтылығын ... ету ... ... ... ... ... жүзеге асыруда онымен бірге орын
алып отырған мәселелер ... айта кету ... олар ... ... ... перегреві, шетел капиталдарының жоғары ағылымы, қаржы
рыногының ... ... ... ... ... тек қана Ұлттық
Банк бақылауында ғана ... ... ол кең ... ... ішкі ... жағдайларына тәуелді болып отыр. Макроэкономикалық көрсеткіштер мен
инфляция арасындағы байланысты есеке отырып Ұлттық Банк ... ... ... – комплексті шараларға әсер ету әдістерін
қолдануда. Сондықтан жоғарыда ... ... шешу үшін ... ... бірі ... саясатын қысқа мерзімдегі негізде өсіру
қолға алынып отыр. Осыған байланысты Ұлттық Банк 2005 жылы ... ... ... ... Оларға: ақша-несие саясаттарын
оптимизациялау, ... ... ... белгілеу, қысқа мерзімді
ноталардың айналысқа шығуы, қайта қаржыландыру ... Осы ... ... ... төмендету мақсатында пайыздарды өсіруді
қолға алды. Қаржы рыногын қайта қаржыландыру пайыздары ... ... ... оны ... ... ... ... белгіленген
бағыттары бойынша қызмет етуге мүмкіндік береді.
Сонымен Қазақстан ... ... ... үшін ... ... ... және ұлттық қаржы жүйесін, ақша-несие
саясатының ... ... ... ... ... және қарқынды
экономикалық өсуге бет бұруымыз ... ... ... «Деньги, кредит, банки» Учебник Под. Ред. О.И ... ... - ... 1999г.
2. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: Оқулық. – Алматы:
Экономика. - 2003. – 432 ... С.Б. ... Оқу ... “Ақша айналысы және несие” – Алматы, ... 2004 ж. – 248 ... ... И. Т., ... и банковское дело», Санкт-Петербург – 2001;
5. Мэнкью Н.Г. Макроэкономика. Гл. 8. – Москва., - 1994 г.
6. ... ... ... ... / Ғ.С. ...... 2001, - 466 ... Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и
других направлениях ... ... ... // ... №12, - 2004 г. 2-4 ... Досниязова А.К. «Инфляционное таргетирование: SWOT-анализ» // ... №10, - 2005 г. 56-61 ... Баян ... Оқу ... ... ... банктер, валюта
қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
10. ... А.Г. «О ... ... ... ... ... ... деятельности Национального Банка» // ... №10, - 2006 ... ... ... ... ... туралы” ҚР-сы Президентiнiң
Заң күшi бар Жарлығы, 1995 жылғы 30 ... ... «О ... ... и ... ... // (Национальный Банк РК
Пресс-релиз №33 от 17 октября 2007 ... ... ... 2006 ... 65стр
13. «Статистикалық мәліметтер» // Банки Казахстан, 2008 г. №7. 1-7 стр
14. «Текущее ... ... ... на 1 июля 2007 ... // ... №8, 2007 г.
15. Национальный Банк Республики Казахстан Пресс-релиз №33 от 7 сентября
2007 года.
16. «Перспективы перехода Казахстана на инфляционное ... ... Л.М., ... ... №9, 2007 ... ... ежегодник. Алматы. – 2007г.- 446 с.
18. «О ... на ... ... // ... Казахстана, №9, - 2008 г. 2-
7 стр.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Ұлттық Банкінің ақша-несиелік реттеу саясаты, қазіргі жағдайы5 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасындағы Орталық банктің ақша-несие саясаты, құралдары және оны реттеу33 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
2003 - 2005 жылдары экономиканы дамытудың негізгі қорытындылары және Үкіметтің 2003 - 2006 жылдарға арналған бағдарламасы67 бет
«ВКТ Строитель» ЖШС-ндегі жүргізіліп отырған кадрлық саясатының ерекшеліктерін зерттеу және оны жетілдіру бойынша іс-шаралар жүйесінің әзірлемесін ұсыну62 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь