Барсакелмес қорығы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І . тарау.
1.1. Барсакелмес қорығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2. Жер бедері мен ауа . райы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7

ІІ тарау.
2.1. Өсімдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
2.2. Жауарлар дүниесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.3. ғылыми және басқа жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

Қоыртынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Кіріспе
Біз ең алдымен жұмысымызға кіріспес үшін тақырыпқа байланысты терминдік сөздер мен анықтамаларды жазып кеткеніміз дұырс шығар. Сонымен бірге Қазақстан трриториясындағы қорықтарға тоқталып соның ішіндегі Барса келмес қорығына тоқталып біріншіден Барсакелмес қорығының жерберіне және де жануарлар дүиесіне тоқталамыз. Барсакелмес қорығының климаты және жер бедеріне байланысты бөлінеді және топырағының түсінің әр түрлілігінің тарлуы жайында айтылған. Барсакелмес қорығының жануарларының түрлері және жердің аумағы қорықтардың мақсаты жайлы айтамыз және Барсакелмес қорығының зерттеген ғылыми жұмыстарға тоқталамыз.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақстан қорықтары Жұмаділов Ә. , Бекенов А.
2. Гиография және табиғат журналы Алматы 2004 ж.
3. Қазақстан ұлттық энцклопедиясы А.Б. 2005 ж.
4. Атамекен газеті 2007 ж. шілде айы.
        
        Мазмұны
Кіріспе....................................................................
..........................................3
І - тарау.
1.1. Барсакелмес
қорығы......................................................................
..........4
1.2. Жер бедері мен ауа ... ... ... ... және басқа
жұмыстар........................................................25
Қоыртынды...................................................................
................................27
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
...28
Кіріспе
Біз ең алдымен ... ... үшін ... ... сөздер мен анықтамаларды ... ... ... ... ... ... ... қорықтарға тоқталып
соның ішіндегі Барса келмес ... ... ... ... ... және де ... ... Барсакелмес қорығының климаты және жер ... ... және ... ... әр ... ... айтылған. Барсакелмес қорығының жануарларының түрлері
және ... ... ... ... ... ... ... қорығының зерттеген ғылыми жұмыстарға тоқталамыз.
Барсакелмес ... ... ... мемлекеттік қорығы 1939 ж. ... ... ... ... ... ... ... с
аралында орналасқан. Әкімшлілік терреториялық бөлінісі ... ... ... Арал ... ... ... қорықтың орталық базасы бар. ... ... ... ... ... ... жүзгенді 180 км
ол ең ... жаға - ... ... Ал ... ... су ... қарағанда неғұрлым жақын,
яғни 22,5 км ... ... ... ... ... пен арал Арал ... ... болып ... Май ... ... Арал ... жүк ... ... қорыққа қажетті
таситын келесі қорыққа қажетті ... ... ... ақ ай ... алты рет екі ... самалет қатынасады.
Барсакелмес ... ... ... ... ... ... кеме жағасында шығанақ жоқ, кеме ... ... ... 73 ... 28 ... ... ені ... шығысындағы ені 2,5 км, ... ... ... ... шаршы км.
Қорықтың орталық ... ... ... ... ... теңізден 2 км ... ... ... ... ... ... ... орналасу қорықта ... өте ... ... қорықта екі сордан бар.
Аралдың ... ... ... ... Өзбекстанның
метирологиялық станциясы орналасқан. Бір – ... ... 13 – 15 км – ... рет. Арал ... ... ... 18 31 ж. белгіленген бұл аралды тұңғыш рет ... А. И. ... ... ... Ал ... экспенденцияны
1848 ж. басқарып ... ... ... және оның ... ... , ... топографиялық картаға түсірген ... ... ... ... ... ... кейін бұл ... 1900 жылы ... ик ... ... ... Осы ... ... ұсынысы , тұңғышы
рет Арал теңізі мен ... ... ... ... есте ... үшін ... оңтүстік батысындағы
ең ... ... ... есімімен ... ... ... ұлы ақын және ... ... болған. Ол Арал ... ... ... жылы Барсакелем с аралында аң ... ... ол осы ... ... бағалы аңды - балықты немесе
орманды ... ... және оны ... ... ... - ақ, ... сұр ... ро қоян қорқұйрықтар және ақбөкен ... ... ... Сол ... бұл ... мен ... өте ... ... Бұл ... ... ... тез жерсінік ... ... 1935 ж. ... ... аулау ... ... ... ... онша ... онша ... болмаған соң ол ... ... ... осы ... ... барсакелмес қорығы
құрылды.
Барсакелмес ... ... ... өте ... тамаша
табиғи лабораториялық орын болып ... ... ... ... ... ... ... және бағалы жабайы ... ... ... ... ... ... ... соны азайып құрып бара
жатқан ... ... бірі - ... қорғау
мақсатында құрылды. Сонымен қатар ... ... ... ... ... кету ... ... тұрған хайуан
ат - ... еді, оны ... ... ... ... ... Бірақ бұл жұмыста ... ... Отан ... ... кетуі кедергі жасады. ... ... ... жерсіндіру жұмысы тек 1953 ... ... ... ... ... ... қатер , осы шағын келген шөлді ... ... мен ... ... бұрынғы қолында
сақтау міндеті тұр.
Барсакелмес ... ең ... ... ... ... ... ... қорғай ... ... ... ... ... ғана емес, одақ бойынша ... және ... ... ... ... ... ... және ... ... жан - ... ... болып табылады. Сондай - ақ
Барсакелмес ... азық ... ... ұлғайту
мүмкіндігін терең зерттеп білу алда ... ... ... , ... ... қарақұйрық , ақбөкен ... ... ... ... - бір ... боп ... бедерімен ауа райы.
Барсакелмес орналасқан ... ... ... ... ... қолтық, қойнау шығанағы көп ... арал - ... , ... жері ... ... ... ... үстіртті келген оңтүстігі теңізге тік ... ... ... ... ... жер ... белестерді ,
сирегірек ... ... құм ... ... ... көбі
хайуанаттарының сүйіп жейтін ... ... ... биіктігі
6 – 7 м ... Қыс ... ... төбелердің арасы
әртүрлі ... ... ... ... ... тұщы суы ... ащы су ... ауыз ... ... ... бірге, аралдың тұрғындардың таза
суымен ... ету үшін қыс ... ... ... ... айдындар, оларды арнайы ... ... Ал ... ... аңдар жаз айында ... ... ... өзі осы ... ... жабайы
жануарлардың ... ащы суын ... ... жер бедері соңғы ... ... ... Арал ... деңгейінің төмендеуіне ... ... су ... жерлерде 200 – 300 м ... ... Осы ... ... ащы ... кеуіп
қалды. Олардың орнына үлкен көлемді сор пайда ... ... ... ... жылдарынан жауын - шашын ... ... ... ... ... кеуіп қалды. Әрине , ... - ... ... ... жануарлардың тіршілік етуі
жағдайына ... ... ... ... ауа - райы
республикамыздың солтүстігіндегі қоңыржай ... ... ... өте ыстық , қысы суық ... ... қыс 2 – 2,5 ... ... ... ... 100 – 200 мм ... ... ... ... - 30 С ... ең ... ... 38 С болады. Ноябрь айында бастап ауа ... ... де ол ... ... қар ... ... орташа теспература 3,5 болады.
Қыс ... ... қар ... қар көп жатпайды,
көбінесе солтүстік - ... ... жел ... алып ... ... ... ауа - ... айтарлықтай өзгеріс
келтірмейді. Жазда ... ... өте ... , ол ... аз ... Қыс ... теңіз шала кетеді, ... ... жүк ... ... ... ... жүктерді ... жаз ... ... ... ... апта ... ... газет -
журналдар мен жолаушыларды жеткізіп ... осы ... дер ... ... ... сомолеттің ... пен Арал ... ... ... ... тығыз байланысты. Сөздің реті ... ... бір ... тек ... - ... қыс ... жылдары
ғана теңіздің ... жағы ... ... ... мұз ... аралға құрылықтан түркі ... ... ... қоныс ауыстырады. Бірақ мұндай ... ... ... ... ... аралы ... жер ... ... ... ... ... бар және
бүтіндей тұтас ... ... ... және ... өте ... ... ... аралдың ауа райына ... ... ... ... ... өте ... ал ... күндер аз болады. Қыс
айында теңіз шала қатады, сондықтан да бұл ... жүк ... ... Қорыққа қажетті жүктерді көбіне жаз амларында тасып алады. ... апта ... ... ... мен жолаушыларды жеткізіп тұрады.
Әрине, осы маусымда дер кезінде белгілі кесте бойынша самолеттің ... ... ... ... ... жасауы ауа райына тығыз байланысты. Сөздің
реті келгенде айта кететін бір ... ... ... қыс болған жылдары
ғана теніздің солтүстік жағы ... ... ... ... мұз арқылы
аралға құрылықтан түлкі, қарасақ сияқты жыртқыш аңдар қоныс ауыстырады.
Бірақ, ... ... өте ... ... Қорыта айтқанда, Барсакелмес
аралы өзінің жер бедері, климаты, топырағы жөнінен аймақтық ерекшелігі бар
және бүтіндей, тұтас бағалы ... ... және ... ... өте
қолайлы орын.
Өсімдіктері
Өсімдіктері Аралдың өсімдіктері де көбіне шөл даланың өсімдіктері
типтес. ... ... көп ... ... мен раң ... ... ... кезде бұл өңірдің флорасы толық анықталып отыр. Мұнда 256 ... ... ... гүлді өсімдіктер өседі олардың ішінде алабота
тұқымдастар, күрделі гүлділер, дәнді шөптер, ... ... ... ... өсімдіктер көбірек кездеседі. Аралдың сазды, тақырлы
аймақтарына ... ... ... кейде сексеуіл мен итеитек өседі.
Сондай-ақ, тек аралдың шөлді өңірінде ғана өсетін ... (бір ... ... қара және ақ ... ... өсімдіктер де кездеседі.
Аралда қылша, рауғаш, итеигек, адыраспан, жанаргүл, иәр, ... ... ... ... ... ... улы өсімдіктерге сидам құлап-
құйрық ... ... ... ... ... тек ... ... тікенек киеуілі, шөберт ақтікені, қоян жоңышқа, немесе бал
жапырақ кездеседі. Сөйтіп, қорық флорасының ішінде ... ... ... бар ... пайдалы өсімдіктер кездесетіндіктен оларды жан-жақты
зерттеудің және қорғаудың маңызы өте зор.
Үстірттің шет жағасындағы кумды ... ... ... арпабас,
қоңырбас, мортық сияқты көптеген жабайы жануарлар ... ... ... ... ... бұдан 25—30 жыл бұрын аралда
сексеуілдер қалың өскен ... ... ол ... ... ... ... ... Сондықтан да қыста жерге тускен , қарды қатты соққан жел тез
ұшырып кетеді. Сексеуіл тоғайының әсіресе қыс айларында, ... ... ... ... өте зор. Сол ... бұл ... қорық
қызметкерлерінің отынға шамадан тыс пайдаланбай, оның тез ... ... ... ... ... ең ... тоғайы шамадан тыс
сиректеп кеткен шөлді құмдарға сексеуіл егу жұмысын ... ... ... ... ... ... ... шеңгел, жүзген сияқты бұталы
өсімдіктер ... ... ... ... мен ... мекендеуіне ыңғайлы.
Мұнда өсетін қылша, жүзген сияқты ... ... ... сүйікті азығы болады. Мысалы, жүзгенмен қарақұйрық
ақбөкендердің ... ... ... ... ... ... төмендеуі Барсакелмес аралында ... ... де өз ... тигізуде. Мұндағы көптеген учаскелерде
бидайық, ... ... ... ассоциациясы тіпті сирек кездеседі. Жабайы
хайуанаттардың азық қоры жеткіліксіз. Сол себепті де қорық территориясының
қолда бар ... ... ... ... ... ... дүниесі
Жануарлар дүниесі Барсакелмес қорығындағы хайуанаттардың тіршілік ... ... ... ... жан-жануарлар түрлері өте аз. ... 12, ... 200-ге ... ... 8, қос ... I түрі
кездеседі Хл Арал теңізі жағасындағы шөлді аймақтарды мекендейтін жануарлар
дүниесімен салыстырғанда ... ... ... ... құстардың 95, сүт коректілердің 30 проценті ғана кездеседі.
Бұл қорыққа саяхат жасаған табиғат әуесқойларының ... ...... ... ... ... ... кездесетін аңның бірі — қ ұ л
а н. Бұл — сымбатты ... ... ... ... ... аздап кішілеу
келеді, салмагы 320 килограмға дейін болады, Құланды қорыққа ... ... 1953 жылы ... ... жылдары 19 кұлан
Түркменстанның оңтүстігіндегі Бадхыз мемлекеттік қорығынан ... ... 1956 ... бері көбие бастады. 1976 жылы бұл ... ... ... ... ... — дәнекті бидайық мортық, селеу,
қоңырбас және арпабас сияқты шөптер. Қыс ... ... ... жем
ретінде сулы беріледі. Сондықтан да бұл жануарлар қысты жақсы, күйлі
өткізеді. ... ... ... ... ... ... баяу өсуі тек ауа райының қолайсыз жылдарында ғана ... 1964 ... ... 22, ... жылдарда 16 кұлан көтеремдіктен
өліп қалды. Ең ... ... ... ... ... өлгенін
анықтайтын және оларға ... ... ... мал ... ... екі ... үйірге түсіп, жылына бір құлын туады.
Құлан — ... ... ... жабайы жылқының бір түрі. Қазіргі кезде
жоғарыда айтылған екі қорықта ғана кездеседі. Бадхыз қорығында оның ... ... ... ... ... ... ... елдерде және
республиканың шөл, шөлейтті аймақтарында мол ... ... бірі ... еті мен терісі үшін талантаражға салып, аулаудың салдарынан тұқымы
азайып, саны кеміп кеткен.
Сол себептен өткен ... орта ... жер ... қуланның
таралған ауданы бірте-бірте азая бастаған. Қазіргі кезде ... тек ... ғана ... ... ... ... Иранда жәнс
Совет Одағында сақталуда. Сондықтан да 1956 жылы ... ... ... қорғаудың V Бас ассамблеясының шешімі бойынша құлан
қорғауға жататын хайуанаттардың тізіміне енгізілген. Сондай-ақ, 1958 ... ... ... ... ... де құлан сирек
кездесетін және аз зерттелген ... ол ұзақ ... бойы ... ... қатарына жатқызылган. Сомымен, кұланды қорғаудың
және есірудің маңызы аса зор. Қазіргі уақытта өте ... ... ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан да Барсакелмес қорығы
құланды қорғауға, есіруге үлкен ... ... ... ... де ... ... туып отыр. Қазірде қорықта
құлан саны едәуір. Енді осы тұяқты ... ... ... ... жерлеріне жерсіндіру мәселесін ойластыру ... ... ... ... ... төмендеуіне байланысты Барсакелмес аралында
жабайы аңдардың азық қоры азая ... ... ... қоры ... ... ... және ... қыс айларында жетпеуге айналды.
Сонымен қатар теңіз суының азаюына байланысты жылдан-жылға оның ... ... бұл ... ... үшін өте ... құландар мекендейтін аймақтан қара құйрықты да кездестіруге
болады. 1930 жылы қорыққа ... ... ... ... ... ... көбейді. 1976 жылы оның ... саны ... ... ... ... өте ... кездесетін қаракұйрық сияқты
тамаша шел хайуанаты адам ... ... ... Бұл хайуанат
көбінесе ашық далалы, шөлді жерлердің адыр-қырлы төбешіктерінде тіршілік
етеді. Қорықта ол, ... ... ... ... ... ... тіршілік етуге бейімделген қарақұйрық қырыққа жуық
өсімдік түрімен қоректенеді. Ол, ... ... ... ... ащы шөптерді сүйсіне жейді. Әдетте, ашық далада қара құйрықтар
екіден-бестен топтасып ... ... ... ... ... ... ... өте өсімтал келеді. Ешкілерінің басым
көпшілігі көбіне егіз ... ... ... шөл және
шөлейт аймақтарында ертеде қарақұйрық сонша көп болғанымен, қазір өте
азайып кетті. ... ...... ... бұл ... ... ... қалу және келешекте оны өсіру мәсслесін қарастыру болып
отыр. Сондықтан Барсакелмес қорығында ... ... қара ... да
зерттеудің практикалық маңызы зор. Бұл аңдарды ... ... ... ... ... ... ... онластыру керек. Ол үшін жаңа
қорықтар, ... және ... ... ... ... питомниктер
ұйымдастырып, оларды ... ... ... ... Осы ... ... мемлекеттік қорығында қаракұйрықты өсіретін
арнаулы питомиктер ұйымдастыру керек. Міне, сонда ғана бұл ... ... ... ... ... ... сөзсіз. Оны біздін
елімізде жүргізілген тәжірибе жұмысы көрсетіп ... ... 1960 ... ... ... ғана қаракұйрық сақталса, қазір ... ... алу ... қарақұйрықтың саны екі-үш мыңнан
асып ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру жұмысын жүргізген жөн. Қарақұйрық еті мен терісі ... ... ... Бұл ... ... және ... аулайтын
браконьерлерге қатаң шара қолдану керек. Қазіргі кезде бір ... атып ... үшін ... 500 сом ... ... ... шөл-шөлейтті аймақтарды кеңінен игерген ... ... ... ... ... ... қолайлы негізгі
аңның біріне жатады. Өйткені, олар өте ... да, ауа ... ... де пайдалы хайуанат. Сондықтан шөл даланың сәні ... ... ... ... ... жасау Барсакелмес қорығы
қызметкерлерінің ... ... ... ... ... басқа дала аруы ақ бекен де таралған. Алғашқыда бұл қорық
ақбөкенді қорғау үшін ... ... ... саны өте аз ... шөл хайуанатының осы бір ғажап түрін жоғалып кетуден сақтап қалу
керек болды. Акбөкен біздің ... ... ... келе жатқан өте
ертеде тіршілік еткен сүт қоректілердің бірі. Сонымсн қатар, оның ... Сол ... ... ... ... ... аулауға толық тыйым
салды.
Қорыққа ақбөкенді әкеліп жерсіндіргенге деп мұнда оның небары төрт-
бес ешкісі бар ... ... ... кейін бұл жерге акбөкеннің
алты текесі мен ешкісі ... Олар оңай ... тез ... ... ... ... ... егіз лақ туады, лақтар екі айлығында өз
бетімен жайылады. Ақбөкеннің тез көбеюі, өсімталдығының екінші ...... бір ... ... ... ... ... қысыр қалуы сирек
кездесетін құбылыс. Қорыққа жерсіндірудің ондағыдай болуы ақбөкеннің осы
биологиясынан басқа да ... ... ... ... тіршілік жағдайын толық зерттеу арқылы құрылықта таралған
осы ... ... жете ... ... ... ... ... 1951 ... ... тез ... Егер 1951 жылы 350 ... ... 1959 жылы ... ... кейін ақбөкендерді еліміздегі хайуанаттар парктерінде ұстау үшін
тірілей аулаудың және бұл тұяқты аңдардың ... ... бола ... ... ... ... сады төмендеп кетті. Сондай-ақ қар қалың
түсіп, қатты қыс ... ... ... ... ... ... ... саны көбейген сайын және басқа аңдардың, үй
жануарларының бұл жерлерді жайылым ретінде пайдалануы ... ... азық қоры азая ... ... да ақбөкеннің санын сәл азайту
үшін оны 1959 жылдан бастап ... ... ... ... ... Төрт ... ... бір мықдай ақбөкен ауланып, дәмді
еттерісі, мүйізі дайындалды. 1965 жылы қорықта ... ... ... сон, ол ... ... бастады. 1976 жылы корықта 1500-ден ақбөкен
кездесті. Мұнда бұл ... ... ... көбінесе сазды-шелді жерлерде
мекендейді. Бірынғай шөлге төзімді, өзі жүйрік, сағатына 60—70 ... ұзақ ... ... ... ... ... аса ... Әсіресе, изен, жусан, бидайық ... ... ... сүйсіне жейді. Сонымен бірге акбекен көптеген жабайы аңдар мен үй
жануарлары жемейтін итеигек, қызыл құйрық, ... ... қияқ ... ... ... өсімдіктермен де қоректенеді. Акбөкеннің жейтін азығының
құрамында 13 процент улы өсімдіктер ... ... ... Күз ... ... көк шөптер қаншама мол болса да, акбөкендер негізінен жусанмен
көбірек ... ... бұл ... ... ... ішек-
қарнында болатын зиянды кұрттарды өлтіретін заттар болады. Міне, жабайы
хайуанаттардың ... ... ... ... ...... ... тамаша қасиеті.
Қазіргі кезде құрылықта ақбөкенніқ саны өте көбейді. Осындай өсімтал
жануарды дер кезінде камқорлыққа ... ... ... ... ... ауланатын ақның бірі болып отыр. Қазір республика бойынша
оның жалпы сапы шамамен 700—800 мыңдай. ... ... ... миллион 610 мың ақбөкен ұсталып, одан 24,5 мың тонна ет ... ... ... ... ... құны 31,6 ... сом болған. Тек
киік аулаудан ғана мемлекетке 11 'миллион сом таза ... ... ... ... мен ... еті ... шығарылады.
Қорық құрылғаннан кейінгі мезгілдің ішінде өзінің ... ... ...... санын қайтадан қалпына ... ... ... ... жер ... тек ... ... территорияда орналасқан
Барсакелмес қорығында ғана шөл даланың керкі — құлан, қара-құйрық және
ақбөкен сияқты тұяқты ... бір ... ... Сондықтан да қорықтың бұл
хайуанаттарды қорғауда рөлі өте зор.
Қорықта кең таралған аңның бірі — балпақ ... ... ... ... 1929 және 1931 ... ... 4,5 мыңдай балпақ әкеліп
жіберілген болатын. Бұл ... ... ... ... ... ... қонысқа тез үйреніп, бейімделіп, көбейе бастады. Бұл аңды аулау 1935
жылдан басталды. Соңғы қырық ... ... 500 ... аса балпақтың бағалы
терісі дайындалып, мемлекетке тапсырылды. Бұл аңның саны әлі де болса көп.
Мамандардың, қорық ... ... оның қоры 1969 жылы ... болған, қазірде осы шамадан көп болмаса, аз емес. Қорық территориясында
балпақ мекендеуге қолайлы шамамен 12 мың ... жер ... ... ... орташа есеппен 3—4 зорманнан кездеседі ... ... ... ... ... ... массинінде бір гектарда тіпті 12-ге дейін
зорман мекендейді. Балпақ қорегі жөнінде тұяқты аңдармен бәсекелес келеді.
Қазіргі ... ... ... ...... ... Осы аңдардың азық
корегін жақсарту мақсатында балпақ санын әбден азайту, оны аулауды күшейту
мәселесі қойылып ... Егер 1965 жылы 18,3 ... ... 1972 жылы ... 1974 жылы 1,5 мың, 1975 жылы — 1,2 мың ғана ... ... ... республикамыздың негізінен шөлді және ... кең ... ... ... андардың бірі. Зорманның терісі —
дүнне жүзілік рынокта жоғары бағаланады. ... ... ... ... терісі үшін ауланатын аңдар ... ... ... ... Сол ... ... дайындалатын «жұмсақ алтын»
қорының 50 ... осы ... ... ... ... кезде
СССР-де төрісі шет елдерге шығарылатын аңдардың ішіндс зорман едәуір орын
алады. Соңғы 35 жыл ... ... ... жыл ... орта ... ... жоғары сапалы лормал терісін өтінеді ... ... ... ... ... 2,3 ... астам терісі
дайыидалды. Аңшылар бұл аңның терісін ... ... ... ... ... ... пайда тапты.
Зорманның терісі әсем, сонда және оны өндіру орынға ... ... ... сырт киімдері және жакеттері тігіледі. Тіпті ол
басқа аң терілерінің ... ... те ... Осы ... балықты аулаудың үлкен пайдасы бар екенін көреміз. СондыҚктан
да қорықта таралған зорманды әуесқойлық ... және ... ... ... дайындап, санын әбден азайтып отыруға мүмкіндік бар. Ол үшін
қорық кызметкерлері Арал ... ... ... ... отырып,
аңшыларға буд андарды жылмажыл көктемде аулатып отырған жөн. ... ... ... ... қамтамасыз етіп отыру қажет.
Балпақты көптеп аулауға 1970 ... ... оның ... ... ... де ... ... сөзсіз (қазірде оның бірінші
сортты терісін дайындау ... 90 ... Бұл шара ... материалдық
жағынан ынталандырып, олардың еңбек өнімділігін арттырады. Барсакелмес
аралында, үстіміздегі ғасырдың 30—40-жыл-дарында балпақты ... ... ... ... ... аншылар жыл санын маусым кезінде (2—2,5 анда) үш-
төрт мынға дейін зорман ... ... ... ... ... Мұндай шараларды жүзеге асырған жағдайда балпақ терісіп дайындау
едәуір арта ... ... ... корықтағы тұяқты аңдардың қазық қорына
балпақтың зиямын болдырмаудың бірдем бір жолы — оны ... ... ... ... отыру.
Зормашаның кеміруші басқа тышқандардан бір айырмашылығы—ол шөлді,
құрғақшылық аймақта тіршілік ... ... сол ... ауа ... ... жер ... өте аз ... небары 3—4 ан ғана тіршілік
етеді, қалған уақытын ұйқыда ... ... ... ... ... қар ери бастасымен інінен жер ... ... да, осы ... ... ... жүні ... денесіне қысқа азық болатындай ... ... ... ... ... бұл ... ұйқысы қысқы ұйқыға қосылып, ол
8—9 ай ұйықтайды. Мұның өзі ... ... ... өте ... жағдай. Бұл кұбылыс өте шөп және шөлейт аймақтарда кездесетін
кейбір алдарда — ... ғана және ете ... ... ... ... ... өзінің бойындағы жинап алған айы есебінен
коректенеді. Яғни, ... ... ... оның ... физиологиялық
процессі жүріп жатады. Зорман бірыңғай өсімдіктермен коректенеді, қазіргі
кезде қорықтағы балпақ ... ... ... ... азықтанады.
Мұнда олар бір жерде топталып ... Бұл ан ... ... ... ... ... өзінің жейтін өсімдіктерінің құрамындағы ылғал
арқылы шәлін қандырады.
Зорман жылына бірақ рет ... ... ... балпақ орташа
есеппен 8 күшік туады. Мұндағы оның негізгі жаулары — ... ... және өгіз ... ... ... мен ... жыл ... зорманды
інінен жер бетіне шыққан кезінде, жазғытұрым көптеп ... жеп, ... ... Сондай-ақ, балпақтың жалпы қорына қолайсыз ауа райы
жағдайы да едәуір әсерін тигізеді. Әсіресе, ... қар жұқа ... ... болып, көктемнің шығуы ұзаққа созылған жылдары зорманнық арасында елім-
жітім ... ... ... ... түрі онша көп ... 1948 -1949 ... өте
аязды қысында аралға муч арқылы түлкі және қарсақ енген. ... ... ... тез ... ... Қазір бұл жыртқыштың саны өте ... және ... ... ол ... ... ал күз-қыс
айларында тұяқты аңдардың (құланнан басқа) жаңа туған жас ... ... да бұл ... ... ... ... әрекетін
тежеу қажет. Ол үшін қорықтың қорықшылары немесе бақылаушылары (егерлері)
және басқа да ... ... қыс ... ... ... ... ... кезде оның терісі бағалы келетіні мәлім. Бұл жыртқыш хайуанатты
кәсіптік тұрғыдан аулау ... ... ... және ... ... аңдардың төлдеріне келтіретін зиянды әрекетін болдырмауға болады.
Аңшылар түлкіні көбінесе қақпанмен аулауды жиі ... ... ... 1947, 1957, 1960 ж.) жылдардың ете аязды қысында аралға мұз ... да ... ... ... ... ... оны дер ... атып
толық жойып отырған.
Барсакелместе таралған сүт қоректілердің байырғы түрі өте аз. ... ... ... ... кен ... ... ал ... өте сирек кездеседі. Кемірушілерден сазды шелді аймақта кіші
қосаяқ, ... ... ал ... ... сұр ... қоныстанады.
Бұл жерде айтып кететін қызық жағдай, аралда мекендейтін сүт ... ... ... ету ... кұрылықтағыға қарағанда
айырмашылығы бар екен. Сол себепті олардың басқа да ... ... ... үшін әлі де бұл ... ... ... ... Мәселен, көп жылғы арнайы жүргізілген эксперименттік зерттеу бойыпша,
аралда мекендейтін ақбөкеннін, кұрылықтағыға қарағанда ұсақтау болатындығы
және ... ... ... ... , ... ... ... М. И. Исмагилов Барсакелмес аралына жерсіндірілген
зорманның экологиясын 40 жылдай соң қайтадан зерттеу ... бұл ... ... бейімделгенін және алғашқы жерсіндірілген уақыттағыға қарағанда
балнақтың тіршілік ету жағдайы, саны, көрегі, ... ... ... ... ... ... Бұл ғалым осы аралға алғашқы рет
әкеліп жіберген заманды сол ... ... ... ... таралған жан-жануарлардың арасында көбірек кездесетіні —
құстар. Құстар ... ... ... ... ... және ... жылы
жаққа сапар шеккенде көп ұшырайды. Әсіресе, көктем мен жазда алуан түрлі
құстар кездеседі. Солардың ішінде ... ... ... ... шүрегей қараала қаз сияқты кәсіптік ... бар ... ... бұлардың саны қазір онша көп емес. Бұдан он шақты жыл ... ... ... ... ащы ... ... осы ... үйрек-
қаздардан басқа аққу, бірқазан сияқты кұстар мекендейтін, ... ... ... ... бұл ... сирек енді. Жыртқыш құстардан көксары,
кезқұйрық, сазқұладыны бар. ... тік ... ... мен ... ... ... ... бөдене ғана мекендейді. Қырғауылдар
мен сүр кекіліктер және ор қояндар 1948—1949 ... өте ... ... қалған.
Аралдың негізгі сазды, сортаң шөлді аймақтарында он көп ... бірі — ... ... Май ... ... ... шақырым
сайын бозторғай шоғырлары кездеседі және сазды әуендері үздіксіз ... ... ... жусанның арасында немесе жерді шұқырлап ұя жасайды да,
оған шұбар түсті 3—6 жұмыртқа салады. Әр ... ... ... ... ... арам шөп ... ... жеп, пайда келтіретін құс.
Бозторғайлардан ... ... ...... ... балпақтың ініне және жардың қуысына ұялайды. Әсем сазды әні-мен
белгілі ... бірі Бұл ... ұзын ... ... ... ... сұрғылт
реңді құс. Жылқыны жерде өте тез жүгіріп жүреді. Бұл кұста шөп арасына
кішкентай ... ұя ... оған ... ... салады. Жылқыны балық
кесіртке, өсімдік ... ... Ол да ... ... ... пайдасын
тигізеді. Жылқыны — дәмді еті үшін ауланатын құс. Сондай-ақ сазды ... ... және ... балшықшылары сияқты екі түрі жиі -мекен дейді.
Бұл аймақта қарабауыр бұлдырық та ұялайды. Тақыр ... ... ... ... қаз бен түлкінің ініне ұялайтын итала қазды да кездестіруге
болады.
Төбешік құмдарда адамның көзіне басқа құстардан көбірек ... ... ... сарыторғай. Бұл құс қатты дауыспен салған сазды әнімен осы
аймаққа тамаша сән ... Осы ... ... сүр ... сұр тағанақ,
қара қарға, түн кептер және жабайы кетітер мекендейді. ... ... ... ұзақ, сүр қарлығаш сияқты құстар ұя салады. ... ... ... ... сары шымшық, қамысторғай, каратамақ
және сүр ... ... ... барылдауық қаз бен шүрегей ұя пайды.
Сонымен қатар, өзеннің ... ... ... сұр және көк ... және ... ... төрт түрі мен ... балшықшы кездеседі.
Қорық қызметкерінің мәліметіне қарағанда, мұнда бірнеше рет бірқазандар кез-
десқен көрінеді.
Аралда қос мекенділердің бір түрі — ... ... кең ... ... шөлді даланың ылғал тапшылығына және жоғары темиературасына жақсы
бейімделген. ... ... ... көбінесе жұмырбас кесіртке
(кырная круглоголовка) ... Ол ... ... ... шөлді жерлерде мекен-дейді. Мұнда тақырдың жарылға» қуыстарына
жасырынып тіршілік ... ... бірі — ... ... ... Бұл аталған кесірткелердің ұзын саны өте көп. Кесірткелер осы
қорықтық ... ... ... ... мен ... негізгі
қорегі болып саналады. Кесірткелердің үшінші түрі — жүгіргіш кесіртке. Ол
тек теңіз жағасындағы ... ... де ғана ... ... ... ... ... кесірткенің саны онша көп емес. Жыланның
ішінде жиі тарағаны боз жылан немесе қалқаң ... ... ... ... ... ... өсімдіктер өсетін тақырлы жерлерде жүреді. Ол
көбінесе, түнде ... ... Жаз ... ... ... және ұсақ
кұстармен қоректенеді. Бұл жылан көбіне жайылымдағы үй жануарларын шағады.
Боз жылан мекендейтін жерде оқ ... да ... Егер ... ... ... ... ... ал аралда ол кездеспейді. Аралда жыланның
үшінші түрі — ... ... бар. Ол өзен ... ... және
бұтаның арасын қоныстанады, бірақ оның саны көп емес. Аралда су жыланы және
тасбақа да кездеседі. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... етеді. Омыртқалы жануарларға
қарағанда омыртқасыз жәндіктер тіпті ... ... ... ... ... ... ... көп емес. Әсіресе, қорықтың негізгі объектісі — тұяқты аңдардың саны
өсіп отырғанын жоғарыдағы келтірілген мәліметтер ... ... және ... ... және басқа жұмыстар. 1965 жылға дейін Барсакелмес қорығының
ғылыми бөлімінде екі қызметкер жұмыс істеп келсе, ... ... бес ... ... Оның ... ... ... де, тек біреуі ғана лаборант.
Ғылыми бөлімнің қызметкерлері зерттеуді негізінен екі ... ... тобы ... ... ... ... жан-жақты зерттеумен
шұғылданса, екінші тобы — азық қорын, жайылым ... ... ... ... Корықтың ғылыми бөлімінің меңгерушісі В. ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізіп келеді. Бұл жұмысқа Казақ ССР Ғылым
академиясының корреспондент-мүшесі, ... ... ... А. А.
Слудский басшылык еткен. Мұнда қазіргі ... өте ... ... ... ... шөл хайуанаттарының биология-лық ерекшеліктері,
тіршілік жағдайы, жаңа ... ... ... ... С. П. ... «Арал теңізінің кеуіп калу ... және ... ... ... ... тигізетін әсері» деген такырыпта жүмыс жүргізуде. Бұл жұмысқа
да А. А. Слудский басшылық жасаған. Бөлімнің аға ... ... Н. ... ... ... ... азық ... өнімділігі және оның
биологиялық ерекшеліктері» ... ... ... Ленинград педагогика
институтының ботаника кафед-расының аға оқытушысы Л. А. ... ... ... бұл жұмыстың практикалық маңызы өте зор.
Қорықта басқа да көптеген ғылыми-зерттеу ... мен ... ... ... Онда жерсіндірілген ақбөкен, құлан, балпақ ... ... ... ... ... және түрлі кәсіптік маңызы
зерттелген. ... көп ... бері ... ... климат
факторларына байқаулар жүргізіліп келеді. Жиналған материалдар бойынша 60-
тан астам ... ... ... Корық ұйымдастырылған кырық жыл ішінде
төрт ғылыми қызметкері осында жиналған ... ... ... ... қорғады. Мұнда туған маңызды еңбектерден Е. П.
Васенконың «Ақбөкеннің ... және ... (1950), М. ... «Барсакелмес аралындағы балпақтың экологиясы» жайлы бірнеше
мақаласы (1952—1955). Осы аталған авторлардың ... ... ... ... (1950), Л. А. ... «Барсакелмес аралының
өсімдіктері — тұяқты хайуанаттардың азық қоры» (1950), В. А. ... ... және оны ... аралына жерсіндіру» (1966) сияқты
еңбектерді атап айтуға болады. Корықта таралған кұланның экологиясын маркұм
А. А. Слудский жан-жақты ... ... ... ... материалдар
Одақтық және республикалық баспасөздерде де жылма-жыл шығып жатады.
Мұнда республикамыздың және ... ... ... жоғары
оқу орындарының, әсіресе Ленинград, ... ... ... ... жұмыстарын жүргізіп, өндірістік практикаларын өткізуде.
Сондай-ақ қорықты көруге жыл сайын ... ... ... ... ... келіп жатады. Мәселен, биология ғылымдарының
докторлары А. Г. Банников (Москвадан), М. И. ... ... және ... Л. А. Қузнецов (Ленинградтан) мұнда бірнеше жыл катарынан ғылыми-
зерттеу жумыстарын жүргізіп және корықтың ғылыми ... ... ... ... қойып келеді.
Әрине өте қолайлы орналасқан, өте сирек кездесетін бірегей ... ... ... ... ... мол. ... ... тамаша табиғат лабораториясында бар ... төрт ... ... ... ... ... қорығының аралда
орналасуына байланысты аудан тұрғындарының
арасында табиғатты ... ... ... жөнінде жұмыстар
жүргізудің өзінше қиыншылығы бары сөзсіз. Егер ... ... ... Қорғалжын қорықтарының жанында туған өлкенің жануарлары мен
өсімдіктер дүниесін және басқа табиғат байлық-тарын ... ... бар ... ... ... ... ... осы кезге дейін
кұрылған емес. Ал мұнда ... ... ... мен ... Міне, сондықтан да осындай музейдің бөлімшесін ... ... ... ... ... ... құруды қарастыру қажет.
Қорық қызметкерлері аңдарды ... жане ... ... ... ... ... 1952 жылдан 1971 жылға дейін 4 мыңнан
аса ақбөкеннің құлағына ен салынды. Бұл хайуанаттардың құлағына сырға ... ... неше жыл өмір ... қоныс ауыстыруын және
биологиялық ерекшеліктерін, әсіресе өніп-өсуін толық анықтауға болады. Осы
жылдардың аралығында 13,2 мың құс ... ... ... бар ... әр жерлерден ұсталғаны жайлы хабар алынды. Бұл ... ... ... ... және ... ... ал оның ... ғана
Иран-нан алынды. Мәселен 1958 ... 18 ... ... ... 1960 жылы 20 мартта ... ... ... көлінен
ұсталған. Кұстарға сақина салу олардың кай жерге ұялап, қай жерге қыстап
шығатыны және ... мен ... ... ұшу ... ... ... Сонымен бірге құстардың канша жасайтынын және ... ... ... ... ... ... тұрақтайтынын білуге
болады. ... ... ... ... ... үшін өте ... Өйткені судың тұздылығы жоғарыда
көрсетілген мөлшерден артық болса, олардың организмі уланып, ... ... да ... ... ... ... қорғауға алынып отырған
құлан мен карақүйрықтың біразын бұл ... ... ... туып ... жылы ... ... ... саны 175, ал қарақұйрықтың қоры 220-
дай болуы бізді қуантады. Енді осы ... ... ... ... ... белгілі-бір учаскені қоршап, ... ... ... ... ... шараларды жүзеге асыру арқылы сонау көне дәуірде ... көп ... ... сияқты жануарлардың қорын молайтып халық
шаруашылығына пайдалануға әбден болады.
Барсакелмес аралындағы ... ... ... ... ... ... ғылыми мекеме. Бұл қорыққа әлде де ... ... және ... жұмыстары жан-жақты жүйелі түрде
кеңейтіліп жүргізілсе ол ... ... ... ... Одагындағы
үлгілі қорықтардың бірі болары сөзсіз.
Қорық территориясындағы бағалы аңдар — халық байлығы, табиғат ... да ... ... ... ... ... корығының орасан
зор маңызы бар.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақстан қорықтары Жұмаділов Ә. , ... ... ... және ... ... ... 2004 ж.
3. Қазақстан ұлттық энцклопедиясы А.Б. 2005 ... ... ... 2007 ж. шілде айы.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Барсакелмес қорығы туралы10 бет
Ақсу-жабағылы қорығы16 бет
Мемлекеттік табиғи қорық қоры5 бет
Табиғи қорықтар7 бет
Қазақстан аумағындағы қорықтар57 бет
Қазақстан қорықтары - еліміздің ұлттық мұрасы9 бет
Қорықтар Аймағы8 бет
Қорғалжың және Барсакелмес қорықтары3 бет
Психика және сана21 бет
Қаратау қорығынның экотуризмді мүмкіндіктерін жете зерттеу87 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь