Шаруашылық саладағы жетілген және жетілмеген бәсекелік жағдайлар

ЖОСПАР

КIРIСПЕ

I БӘСЕКЕ . РЫНОКТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ НЕГIЗГI ЭЛЕМЕНТI
РЕТIНДЕ
1.1 Бәсекенің экономикалық мәні мен қызметтері
1.2 Бәсекенiң экономикалық табиғаты қағидалары

II ШАРУАШЫЛЫҚ САЛАДАҒЫ ЖЕТІЛГЕН ЖӘНЕ ЖЕТІЛМЕГЕН БӘСЕКЕЛІК ЖАҒДАЙЛАР
1.1 Жетiлген бәсеке рыногы, қызмет ету механизмі
2.2 Жетiлмеген бәсеке рыногы және оның формалары

III ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БӘСЕКЕЛIК ОРТАНЫҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА ҮШІН МАҢЫЗЫ
3.1 Қазақстан экономикасында бәсекенiң қалыптасуы мен дамуы
3.2 Елiмiзде бәсекенi қолдау мен монополияға қарсы саясат

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КIРIСПЕ

Әлемдiк тәжiрибе дәлелдегендей экономиканың шикiзат бағыттылығы елдiң тиiмдi және тұрақты дамуын қамтамасыз етпейдi. Сондай-ақ бүгiнгi жаһандану кезiнде ұлттық экономика бәсекеге қабiлеттi болмаса, онда оның болашағы бұлынғыр болып табылады. Сондықтан да бiзге мемлекет ретiнде қалыпты жұмыс iстеу үшiн тұтастай алғанда экономикамыз бәсекеге қабiлеттi болу керектiгi сөзсiз. Ал осыдан барып әр сектордың өз мiндетi туындайтыны белгiлi. Жалпысында бәсекеге қабiлеттiлiк – экономикалық категория болып табылады.
Бәсеке жалпы экономикалық құндылықтар мен жетiстiктердi дамытудың негiзгi құралы болып табылады. Бәсекелiк рынокта қызмет етушi фирмалар мен кәсiпорындар қоғамның әр түрлi сұранысына бейiмделiп, тиiмдi инвестицияларды орынды пайдалану арқылы ғылыми-техникалық прогреске ұмтылады, өндiрiстiк және қосымша шығындарды азайта отырып, сапалы өнiмдер шығарудың көлемiн арттыруға ынталы болады.
Осылайша әрбiр кәсiпкердiң бәсекеқабiлетi жоғары болуының нәтижесiнде әлемдiк экономикалық рынокта ұлттық экономиканың бәсекеқабiлеттiлiгi артады.
Бәсеке қоғамға экономикалық еркiндiктi, тиiмдiлiктi, дамудың тұрақтылығын, экономикалық қауiпсiздiктi ұсынады. Немiс экономикасының белгiлi экономист ғалымы Людвиг Эрхард бәсекелестiктiң экономика үшiн қажеттiлiгiн келесi жолдармен көрсетедi: “... рыноктың шаруашылық және оның қызмет ету механизмi еркiн бәсекелестiктен ажырап қызмет етуi мүмкiн емес...”. Бәсекенiң экономикалық табиғаты жеке меншiктiк қатынастармен тығыз байланыста болады.
Сондықтан мен экономикалық теория пәнiнен курстық жұмысымның тақырыбын “Бәсеке, оның экономикалық табиғаты мен елдің шаруашылық өміріндегі атқаратын рөлі” деп алдым. Бұл тақырыптың өзектiлiгi Елбасымыз өткен жылы “Бәсеке қабiлеттi Қазақстан”, “Бәсеке қабiлеттi экономика” және “Бәсеке қабiлеттi халық” деген Қазақстан халқына Жолдауында, елiмiз үшiн өзектi мәселелердiң бiрi Қазақстан Республикасын ұлттық экономиканың бәсекеге қабiлеттiлiгi жоғары деңгейде дамып, әлемдегi дамыған елдер қатарына қосылу керектiгiн атап көрсеткен болатын.
Қазiргi кезде нақты рыноктық қатынастар орнап, бағаны белгiлейтiн тек қана сұраныс пен ұсыныс деп төте айту қиындау. Өйткенi фирмалар белгiлi бiр рынокта, белгiлi бәсеке жағдайында және белгiлi рынок құрылымының негiзiнде әрекет жасайды.
Рынок құрылымы фирмалардың саладағы санына, фирманың көлемiне, тауар сипатына, оның рынокқа ену жеңiлдiгiне немесе ақпараттың қолда болуына байланысты.
Экономикамыздың нарықтық қатынастарға өтуiне байланысты бәсеке түралы көп кездестiремiз. Бәсеке өз кезегiнде рыноктық экономиканың сұраныс пен ұсыныс сияқты негiзгi элементi болып табылады. Бiрақ қазiргi жағдайда қайбiр елдiң болмасын, оларда таза бәсекелестiк экономикалық рынок жоқ.
Менiң бұл курстық жұмысты орындаудағы мақсатым ұлттық экономиканың бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттырудың ҚР-сы экономикасының тұрақты дамуының бiрден-бiр даңғыл жолы екендiгiн айтып өту болып табылады. Сонымен қатар, осы мақсатқа жету үшiн мен курстық жұмысты орындау үстiнде келесiдей мiндеттердi айқындап алуым керек. Оларға:
• Бәсекенiң мәнi мен түрлерi, оның экономикадағы орны;
• Рынок құрылымына байланысты бәсекенiң ерекшелiктерi;
• Жетiлмеген бәсекенiң негiзгi формалары монополия мен олигополияның рынокта қызмет етуiн;
• Қазақстан Республикасындағы бәсекелiк ортаның қалыптасуы мен даму мәселелерiн және оны шешу жолдарын қарастыру.
• Өнеркәсiптiк саланың бәсеке қабiлетiн арттыру және индустриялы-инновациялы экономика жүйесiн құрудың негiзгi бағыттарын қарастыру.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Джумагельдиева Т.А. Конкуренция: теория и механизм развития. – Алматы, 2003. – 130с.
2. Григорий Марченко “Бәсекеге қабiлеттiлiк – экономикалық категория” // Егемен Қазақстан, 2004 ж.
3. Есипова В.Е. Цены и ценообразование. Учебник для вузов. – СПб:. “Питер”, 1999. – 464с.
4. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
5. Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003. – 219 б.
6. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
7. Н. Ә. Назарбаев. “Бәсеке қабiлеттi Қазақстан”, “Бәсекеқабiлеттi экономика” және “Бәсекеқабiлеттi халық” деген Қазақстан халқына Жолдауы. // Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.
8. Кожахмедов Д.Б. “Машиностроение как основа формирования конкурентспособной экономики Қазахстана” // Аль-Пари , №1.2004 г.
9. Қуат Бораш “Инновация, оның елiмiз экономикасы үшiн маңызы қандай” // Егемен Қазақстан, 23 ақпан, 2004 ж.
10. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х т. Т. II. – М: Финансы и статистика, 1992. – 384 с.
11. Кенжеғали Сағадиев “Бәсекеге қабiлеттiлiктi өзiмiз жасауымыз керек” // Егемен Қазақстан, 2004 ж.
12. Экономическая теория. / А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. Санк-Петербург – 2001г.
13. Ю. К. Шокоманов “Состояние и перспективы экономического развития Казахстана в переходной период” // Вестник КазНУ, Серия экономическая, №4, 2001 г.
14. Стратегия / “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы, 2003 ж.
        
        ЖОСПАР
КIРIСПЕ
I БӘСЕКЕ – РЫНОКТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ НЕГIЗГI ЭЛЕМЕНТI
РЕТIНДЕ
1. Бәсекенің экономикалық мәні мен қызметтері
2. Бәсекенiң ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ЖЕТІЛМЕГЕН БӘСЕКЕЛІК ЖАҒДАЙЛАР
1.1 Жетiлген бәсеке рыногы, қызмет ету механизмі
2.2 Жетiлмеген бәсеке рыногы және оның формалары
III ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ҮШІН ... ... экономикасында бәсекенiң қалыптасуы мен дамуы
3.2 Елiмiзде бәсекенi қолдау мен монополияға қарсы саясат
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КIРIСПЕ
Әлемдiк тәжiрибе ... ... ... ... ... және ... дамуын қамтамасыз етпейдi. Сондай-ақ бүгiнгi жаһандану
кезiнде ұлттық экономика бәсекеге қабiлеттi ... онда оның ... ... ... ... да ... ... ретiнде қалыпты жұмыс
iстеу үшiн тұтастай алғанда экономикамыз бәсекеге қабiлеттi болу керектiгi
сөзсiз. Ал ... ... әр ... өз мiндетi туындайтыны белгiлi.
Жалпысында бәсекеге қабiлеттiлiк – экономикалық категория болып ... ... ... ... мен ... ... құралы болып табылады. Бәсекелiк рынокта қызмет етушi фирмалар мен
кәсiпорындар қоғамның әр ... ... ... ... ... ... арқылы ғылыми-техникалық прогреске
ұмтылады, өндiрiстiк және қосымша шығындарды азайта отырып, сапалы өнiмдер
шығарудың ... ... ... ... әрбiр кәсiпкердiң бәсекеқабiлетi жоғары болуының нәтижесiнде
әлемдiк экономикалық рынокта ... ... ... ... ... ... тиiмдiлiктi, дамудың
тұрақтылығын, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Эрхард бәсекелестiктiң экономика үшiн
қажеттiлiгiн келесi жолдармен ... “... ... ... ... ... ету механизмi еркiн бәсекелестiктен ажырап қызмет етуi ... ... ... ... жеке меншiктiк қатынастармен
тығыз байланыста ... мен ... ... пәнiнен курстық жұмысымның тақырыбын
“Бәсеке, оның экономикалық табиғаты мен елдің ... ... ... деп ... Бұл ... өзектiлiгi Елбасымыз өткен жылы
“Бәсеке қабiлеттi Қазақстан”, “Бәсеке қабiлеттi ... және ... ... ... ... халқына Жолдауында, елiмiз үшiн ... бiрi ... ... ... ... бәсекеге
қабiлеттiлiгi жоғары деңгейде дамып, әлемдегi дамыған елдер қатарына қосылу
керектiгiн атап көрсеткен болатын.
Қазiргi кезде нақты рыноктық қатынастар орнап, бағаны ... ... ... пен ... деп төте айту ... Өйткенi фирмалар белгiлi бiр
рынокта, белгiлi бәсеке жағдайында және белгiлi рынок құрылымының негiзiнде
әрекет жасайды.
Рынок құрылымы фирмалардың ... ... ... ... ... оның рынокқа ену жеңiлдiгiне немесе ақпараттың ... ... ... ... ... ... ... түралы
көп кездестiремiз. Бәсеке өз кезегiнде рыноктық ... ... ... ... негiзгi элементi болып табылады. Бiрақ ... ... ... ... ... таза ... ... рынок жоқ.
Менiң бұл курстық жұмысты орындаудағы мақсатым ұлттық экономиканың
бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттырудың ҚР-сы экономикасының ... ... ... жолы ... ... өту ... ... Сонымен қатар,
осы мақсатқа жету үшiн мен курстық жұмысты ... ... ... ... ... ... ... Бәсекенiң мәнi мен түрлерi, оның экономикадағы орны;
• Рынок құрылымына байланысты бәсекенiң ерекшелiктерi;
• Жетiлмеген бәсекенiң негiзгi формалары монополия мен ... ... ... Қазақстан Республикасындағы бәсекелiк ортаның қалыптасуы мен даму
мәселелерiн және оны шешу ... ... ... саланың бәсеке қабiлетiн арттыру және индустриялы-
инновациялы экономика жүйесiн құрудың негiзгi бағыттарын қарастыру.
I ...... ... ҚЫЗМЕТ ЕТУІНІҢ НЕГІЗГІ ЭЛЕМЕНТІ
1. Бәсекенің экономикалық мәні мен қызметтері
Бәсеке жалпы экономикалық ... мен ... ... ... ... табылады. Бәсекелiк рынокта қызмет етушi фирмалар мен
кәсiпорындар қоғамның әр түрлi ... ... ... орынды пайдалану арқылы ғылыми-техникалық прогреске
ұмтылады, өндiрiстiк және ... ... ... ... сапалы өнiмдер
шығарудың көлемiн арттыруға ынталы болады.
Осылайша әрбiр кәсiпкердiң бәсекеқабiлетi жоғары болуының нәтижесiнде
әлемдiк экономикалық рынокта ... ... ... ... ... ... ... қол жеткiзуiнiң өзi
бәсекеқабiлеттiлiктiң қалыптасуы мен дамуы есебiнен болып отыр. “Қазақстан
– 2030” даму ... жеке ... ... ... ету, ... еркiн бәсекелестiк ортаны қалыптастырып және антимонополиялық
реттеудi сенiмдi түрде жүргiзу керектiгiн атап ... ... ... ... тиiмдiлiктi, дамудың
тұрақтылығын, ... ... ... ... экономикасының
белгiлi экономист ғалымы Людвиг Эрхард бәсекелестiктiң ... ... ... ... ... “... рыноктың шаруашылық және
оның қызмет ету механизмi еркiн бәсекелестiктен ажырап қызмет етуi ... ... ... ... жеке ... қатынастармен
тығыз байланыста болады.
Бәсеке дегенiмiз, бiр жағынан, iс-қимыл жасайтын салада ұнамды
нәтижеге жету үшiн ... ... ... ... шаруашылық жүргiзудiң
қолайлы жағдайына ие болу үшiн, пайданы көп табу үшiн тауар өндiрушiлердiң
бiр-бiрiмен күресi. Екiншi жақтан, ол ... ... ... ... оны ... және ... қолдану сферасындағы ара қатынастары.
Бәсекенi экономикалық ... ... ... ... ... ... жиынтығының түрi деп тануға болады.
Осы әрекеттер экономикалық цикл түрiнде жинақталады. ... ... ... ... ... ... өндiрiстiк процестер жатады:
• өндiрiс және еңбек ұжымдарының материалдық-заттық элементтерiн
қалыптастыру;
... ... оны ... ... ... жабдықтау және өндiрiстiк, несие-қаржылық және жобалау
мекемелерiнiң бiр-бiрiне әсер етуi;
• бәсекеқабiлеттiлiгi жоғары өнiм өндiру;
• өнiмдi сату. Бұл үшiн оның саны ... ... орны ... белгiленедi;
• пайда есебiнен инвестициялық қор жасау және оны өндiрiстi кеңейту
үшiн пайдалану.
Өнiмнiң өмiр сүру ... ... ... ... елеулi әсер етедi.
Өнiмнiң өмiр сүру циклiне оның шығарыла бастауынан тоқтағанша ... ... ... Бұл цикл төрт ... ... жаңа ... ... өндiрiске енгiзiп орналастыру. Бұл арада сату
көлемi көп ... ... ... ... жоғары болады;
2. өндiрiстiң өсуi - өндiрiстiң масштабы ... ... ... баға ... кемелдену. Өндiрiс көлемi ең жоғары дәрежеге жетедi, сұраныс
толық қанағаттанады, ... ... ... ... және ... төмендей бастайды;
4. ескiру. Бұл фазада сұраныс төменгi шегiне жетедi, өндiру азаяды.
Бәсеке сайысы сөне бастайды. Өнiмнiң басым ... ... жаңа өнiм ... басталады.
Рыноктық экономикада рыноктағы көптеген фирмалар мен кәсiпорындар
бәсекелiк ... ... ... ... өз ... ... ... Мұндай әрекеттердi “тиiмсiз бәсеке” деп
атауға болады:
• тауардың сапасы туралы және оның сипаттамасы. Жасау әдiсi мен ... ... ... ... ... ... ... өтiрiк немесе қате мәлiметтер тарату;
• бәсекелестiң тауарлық белгiсiн, оның фирмасының атын, ... ... ... ... туралы дұрыс түсiнiк бермейтiн жарнама жасау;
• бәсекелестiң тауарын жамандап көрсететiн салыстырмалар қолдану;
• келiсiм ... ... ған ... ... ... ... ... өндiрiстiк және басқадай
информацияны ... ... ... шарт ... ... мемлекеттiк антимонополиялық агенттiкке жүктелген.
Қазiргi заманда ... ... ... болып, өндiрiстiң
экономикалық теориясы жарыққа келдi. Мұның үлгiсiндегi ... екi ... жеке ... пайдаланылатын тауарлар мен қызметтер рыногы;
• өндiрiс факторларының рыногы.
Осы рыноктардың өзара байланысы техникалық заң ... ... оны ... функциясы” деп атайды.
2. Бәсекенiң экономикалық табиғаты мен қағидалары
Бәсеке ... ... ... ... ... ... ... ұсынады. Немiс экономикасының
белгiлi экономист ғалымы Людвиг Эрхард бәсекелестiктiң экономика ... ... ... көрсетедi: “... рыноктың ... ... ... ету ... ... ... ... қызмет етуi мүмкiн
емес...”. Бәсекенiң экономикалық табиғаты жеке меншiктiк қатынастармен тғыз
байланыста болады.
Бәсеке шаруашылық ... ... ... ... Ол ... ... етiп, ... субъектiлердiң қарым-қатынасын
тереңдету арқылы рыноктағы жағдайлар мен сұранысқа бейiмдi болып келедi.
Адам Смиттiң “көрiнбейтiн ... ... ... бәсекелестiк теориясы
жатыр, яғни , әрбiр жеке адам немесе кәсiпкер ең ... өз ... сол ... қол ... үшiн олар өз ... бәсекелiк
қабiлетiн арттыруға ынталы болады. Бұл өз кезегiнде жаңа iзденiстердi,
инновациялық жаңалықтарды ашуға жол ашады.
Бәсеке ... ... ... объективтi және субъективтi
маңызда болады. Объективтi мағынада бәсеке рыноктағы ерекше ... яғни ... ... кәсiпкерлер жалпы рыноктағы
тауарлардың айналысына және оның бағасына жеке өзi әсер ете алмау сипатымен
көрiнедi. ... ... ... ... ... субъектiлерi
арасындағы экономмкалық қатынастарды көрсетедi, яғни өндiрiс пен ... ... ... ... ... ... ... мен жетiстiктердi дамытудың
негiзгi құралы болып табылады. Бәсекелiк рынокта қызмет етушi фирмалар ... ... әр ... ... ... ... орынды пайдалану арқылы ғылыми-техникалық прогреске
ұмтылады, өндiрiстiк және қосымша ... ... ... ... ... ... ... болады.
Осылайша әрбiр кәсiпкердiң бәсекеқабiлетi жоғары болуының нәтижесiнде
әлемдiк экономикалық рынокта ... ... ... ... ... ... ... қол жеткiзуiнiң өзi
бәсекеқабiлеттiлiктiң қалыптасуы мен дамуы есебiнен болып отыр. “Қазақстан
– 2030” даму стратегиясында жеке меншiк ... ... ету, ... ... ... ... қалыптастырып және антимонополиялық
реттеудi сенiмдi түрде жүргiзу керектiгiн атап өткен.
Бәсекенiң экономикадағы орнын оның ... ... ... ... ... ... қағидалары:
• рынокқа қатысушылар санының шектелмеушiлiгi, рынокқа кiрудiң және ... ... ... ... Бұл ... ... қызметтiң
еркiндiгiн, олардың өндiрiстiң бiр түрiнен ... ... ... еркiн талғамын, әрбiр тұтынушы өзiнiң қажеттiлiгiн ең
жоғары деңгейде қамтамасыз етуiн талап етедi;
• материалды ... ... және ... да ... ... еркiн айналысы өнеркәсiптiң тиiмдi салаларының дамуына,
қосымша ресурс көздерiн ... ... ... ... ... мүмкiндiк беру;
• сұраныс пен ұсыныс туралы бәсекеге ... ... ... сондай-ақ рыноктағы баға өзгерiсiн, пайда деңгейiн дер кезiнде
қадағалап отыруы керек;
• өнiмдердiң бiртектiлiгi, ... ... ... ... ... ... ... ондай ерекше маркалар өзiнiң
бәсекелестерiн жену үшiн ... ... ... ... ... ... әсер теу мүмкiншiлiгiнiң болмауы,
бағаның рынок арқылы берiлген деңгейi ... ... ... ... ... ... шарт ... өз кезегiнде салаiшiлiк, салааралық және ... ... ... Iшкi және ... бәсеке қоғамдық еңбектiң бөлiнiсiнiң
заңдылықтарын дамытып, өнеркәсiптi мамандандыруға. Салалардың салаiшiлiк,
өнеркәсiп ... ... ... және ... бiр-бiрiне тәуелдiлiгiн
қамтамасыз етедi.
Салаiшiлiк бәсеке тауарлардың рыноктық бағасын қалыптастырады. Олардың
iшiдегi техникалық жағдайы жоғары және еңбек өнiмдiлiгi артық ... ... ... ... ... ... компанияларының техникалық
жағдайы, еңбек өнiмдiлiгi қарқынының деңгейi, тауарлардың жеке құны әр
түрлi болып ... ... ... ... кәсiпорындар шығынды
азайтуға, ресурстарды тиiмдi пайдалануға, инновациялық өнiмдер шығаруға
ынталы ... ... әр ... ... қызмет етушi шаруашылық салалардың
арасында туындайды. Яғни ... ... ... өз ... осы саланы жетекшi сала ретiнде алып шығуы үшiн ... ... ... әр түрлi елдер арасында орын ... ... және ... ... ... экономикалық қатынастардың
күрделене түскен жағдайда әрбiр ел өзiнiң егемендiгiн және экономикалық
потенциялын сақтап қалу үшiн ... ... ... ... ... ... басты салаларды әлем бойынша өзiне қарату, ноу-хауды дамыту,
қаржылық ... ... көп ... әр ... ... ... мен механизмдерiне бейiмдi
болу;
• рыноктың осы заманға сай ... ... ... ... ... ... ... басымдылық қасиеттерiнiң болуы;
Бәсекенiң толық қанды және тиiмдi ... ... ... ... және қолайлы ортаны ұсынады. Оларға:
1. Қоғамның өндiрiстiк тиiмдiлiгiнiң өсуi;
2. Рыноктық механизмнiң толық қанды қызмет етуi;
3. Өндiрiс факторларының қолданысын ... ... баға ... ... және ... ... стандарттарға өтуi;
6. Бизнестiң тиiмдiлiгi, басқашайтқанда ел iшiндегi ... ... ... ... ... ... ... отырған технологиялардың, қатынас
және байланыс жүйелерiнiң, ғылыми орындардың, ел тұрғындарының бiлiмi
мен бiлiктiлiгi, жасампаздық қасиеттердiң бизнестiң ... ... ... енгiзу.
Бәсеке жаратылысының негiзi шектеулi ресурстарды неғұрлым тиiмдi
қолданатын салаларға бөлу болып табылады. Бәсеке экономикада ... ... ... және ... ... өз ... ... енгiзуiне
ынтасын арттырады. Әлемдiк тәжiрибеге жүгiнсек бәсекелестiк инновациялық
тауар пайданың жоғары ... 5-10 жыл ... ... ... ... ... көптеген фирмалар мен ... ... ... ... ... өз бәсекелесiне
мардымсыз әрекеттер қолданады. Мұндай әрекеттердi ... ... ... оны бәсекелестiктiң кемшiлiктерi ретiнде түсiнуге болады. Оларға:
• тауардың сапасы туралы және оның ... ... әдiсi мен ... ... ... ... тарату;
• бәсекелес туралы өтiрiк немесе қате мәлiметтер тарату;
• бәсекелестiң тауарлық белгiсiн, оның ... ... ... ... ... ... туралы дұрыс түсiнiк бермейтiн жарнама жасау;
• бәсекелестiң тауарын жамандап көрсететiн салыстырмалар қолдану;
• келiсiм бойынша ... ған ... ... салаға жататын
конфиденцияллық ғылыми-техникалық ... және ... ... ... Аталған шарт бзушылықпен күресу
Қазақстанда мемлекеттiк антимонополиялық ... ... ... ... ... жағдайды анықтайтын, оны
зерттейтiн, бағаны белгiлейтiн сұраныс пен ұсыныс қана ... ... ... ... ... ... әр рынок құрылымында бәсеке түрлерi
де әр түрлi, соған сәйкес баға құру тәсiлi және ... ... етуi ... ... келедi.
II ШАРУАШЫЛЫҚ САЛАДАҒЫ ЖЕТІЛГЕН ЖӘНЕ ЖЕТІЛМЕГЕН БӘСЕКЕЛІК ЖАҒДАЙЛАР
2.1 Жетiлген бәсеке рыногы, қызмет ету механизмі
Рынок құрылымы фирмалардың саладағы ... ... ... ... ... ол ... ену ... ақпараттың қолда болуына
тәуелдi. Рынок құрылымын сыныптағанда оның ... ... ... ... ... ... деңгейiне, әсiресе ол ықпалдылық баға деңгейiне
байланысты.
Жетiлген бәсеке қалыптасу үшiн ондаған фирмалар әрекет ... ... ... ... мүмкiндiгi болмауы тиiс. ... ... ... ... болып табылады, ал оның мақсаты тауар өндiру мен ... және ... ... сату ... ... мейлiнше арттыру.
Жетiлген бәсекеде жеке ... және ... ... Өндiрушiлер бiр-бiрiмен тек рынок арқылы байланысады. Жеке
фирма өз өнiмiн өткiзуде iс жүзiнде рыноктағы ... ... ... ете ... онда ... болмыс – бәсекелiк қабiлеттiң ең ... ... ... ... ... деп аталады.
Жетiлген бәсекелес рыногы дегенiмiз - төмендегi шарттар орындалатын
нарық:
Iрi фирманың жалпы нарықтық ... сату ... ... оның өнiм ... ... ... ... ұсынысқа ықпал етпейдi, соған орай фирмалар
нарықтар бағасына да әсер ете алмайды;
Нарықта өнiм ... ... ... саны көп ... бiртектi болып келетiн;
1. Баға, технология, ықтимал пайда жөнiндегi ақпараттар белгiлi
болады;
2. ... ... баға ... ... ... болады. Егер
бiреу өз өнiмiнiң бағасын көтерсе, онда ол сатып ... ... ... өзара баға туралы ... ... ... бiр-бiрiмен келiспей жеке жүргiзедi;
4. Жаңа фирмалардың салаға кiруiне немесе одан шығуына тосқауылдар
жоқ.
Осындай сатып ... ... ... өндiрушiлер мен
тұтынушылардың өзара қатынастарына еркiндiк сипат бередi. Жетiлген бәсеке
баға белгiлеу механизмiнiң және ... ... ... ... ... ... қалыптасу шарты болып табылады. Осының
нәтижесiнде жеке индивидтердiң ... ... ... ... жеке дара қимылдары бүкiл қоғамдық жетiстiктерге жол ашады.
Жетiлген бесекенiң ... ... мен ... ... Қоғамға қажет тауарларды өндiруде ресурстарды тиiмдi ... ... Тез ... отыратын өндiрiс жағдайларына икемдi болып, оларға ... ... ... ... жаңа ... ... ... жаңа техника мен технология
енгiзуге, өндiрiстi ұйымдастырып басқарудың жетiлген ... ... ... ұнамды пайдалануға
жағдайлар тудыратындығы;
• өндiрушiлердi көптүрлi қажеттiлiктердi қанағаттандыруға, тауарлар мен
қызметтердiң сапасын жоғарлату мақсаттандыруы.
Кемшiлiктерi:
• ұдайы ... ... ... ... ... ... ... қоймалары) сақтауға көмектеспейдi;
• қоршаған ортаны қорғауда негативтiк бағытта ... ... ... ... ... мен ... ( ... қоғамдық көлiк) өндiрiсiнiң дамуын қамтамасыз етпейдi;
• фундаменталдық ғылымның, жалпы бiлiм беру ... ... көп ... ... ... ... еңбек, табыс, демалу құқықтарына кепiлдiк бермейдi;
• әлеуметтiк әдiлетсiздiк пен ... ... мен ... ... жасайтын механизмдерi жоқ.
Бәсекелес фирма нарықтық бағаға әсер ете алмайды, ... ... ... ... баға ... ... Яғни, өндiрушi
өндiрiлген өнiмнiң кез-келген мөлшерiн ... ... ... ... ... ... болып қалады.
Р
Р0
D = MR
Q
Сурет- 2- Жетiлген бәсекелес фирманың сұраныс қисығы
Суреттен көрiп отырғанымыздай өндiрiлген өнiм ... (Q) ... (Po) ... ... ... өсiмi ... ... түсiм MR
нарықтық бағаға тең болады, яғни MR = Po. ... ... ... ... ... (MR) ... жеке ... сұраныс қисығымен (D)
сәйкес келедi.
Бәсекелес ... ... не ... ... ... ... ... көбейтiндiсiне тең , яғни TR = p * Q
Мұндағы: TR – ... ...... - өнiм ... ... сөздiң өзi экономикалық пайданы бөлу ... ... бар ... ... Дәл осы ... де
өндiрушiлер тұтынушының сұранысын арттыру үшiн әрекеттер ... ... ... ... ... және ... алушылар
саны өте көп болады, сондықтан олардың әрқайсысы жеке ... ... ... әсер ете ... ... ... ... сұраныс пен
ұсыныс арасындағы байланыс арқылы анықталады. Осының салдарынан тұтынушылар
мен сатушылар ... ... ... тауардың бағасын тұрақты деп және
өздерiнiң бақылауынан тыс деп қабылдайды. Өнiм өндiрушiлердiң ... ... ең ... ... ... ... олар ... ұтымды өнiм
көлемiн анықтауға ынталанады.
Жетiлген бәсекелi жағдайда фирманың көлемi шамалы болғандықтан ол
бағаға ... ... ... ал ... рынок бағаға өз үстемдiлiгiн
жүргiзедi.
Сондықтан қысқа және ұзақ мерзiмде кәсiпкер ... ... үшiн өнiм ... ... ... ... арқылы қол
жеткiзедi. Ал монополиялық рынок жетiлген ... ... ... ... ... ... ... қана қоймай, бағаның ұтымды
деңгейiн қалыптастыру керек, нарықта өзi жалғыз ... ... ... үшiн ... өнiм ... ... үшiн ... iс-
шаралар жүргiзедi.
Жалпы TR табыстан барлық экономикалық жұмсаған шығынды ... ... ... = ТR – ... П – ... - ... табыс;
ТС – жалпы шығындар.
Қысқа мерзiмдi кезеңде бәсекелес фирманың ... ... ... да, ал өнiм ... ... ... кезде тек айнымалы ресурстар ғана
өзгередi, осыған сәйкес айнымалы шығындар өседi.
Орташа табыс – бұл шығаратын өнiм бiрлiгiне келетiн ... = TR ... ... – ол шығаратын өнiмдi бiр бiрлiкке ... ... ... яғни:
MR= ΔTR/ΔQ
Бұл екi ... AR - ... ... - ... ... - өнiм ...... табыс. /5,131 бет/.
Бәсекелес фирма үшiн р бағасы Q өндiрiс көлемiне байланысты емес.
Сондықтан шектi табыс MR= р, сондай -ақ ... ... AR = ... ... ... ... – пайданы мейлiнше арттыру. ... ... ... ең ... ... ... делiк, яғни:
Р > АСmin
Пайданы мейлiнше арттыру үшiн келесi жағдай орындалғанша:
MR ≥ МС немесе ... ... ... Р ≥ МС, ... MR=р. ... көп ... мынадай теңдiк орындалған жағдайда шығарылатын
өнiм көлемiне Q * сәйкес келедi.
Р = ... шарт ... ... ... үшiн ... ең ... ... шарт болып табылады. Оны келесi 3- суреттен көре аламыз.
Суреттен көрiп отырғанымыздай ... ... ... ... ... тiк төртбұрышының ауданына тең болады.
Баға МС
Р,АС
А
В Р= ... * ...... ... ... ... мейлiнше арттыру
Яғни, бұл сурет бойынша талдау жасайтын болсақ, ... ... ... ... ... егер ... және орташа шығындардан рыноктық баға
деңгейi жоғары болса. Графикте фирманың пайдасының ... ... ... ... ... болады.
2.2 Жетiлмеген бәсеке рыногы және оның формалары
Елiмiздiң рыноктық қатынасқа өтуi, ... ... жаңа ... ... рынок құрылымдарының әр түрi қалыптасып және олардың қызмет
ету механизмi ... ... ... ... ... ... түрлерден
тұрады:
1) Жетiлген бәсеке нарығы;
2) Монополия;
3) Монополиялық бәсеке;
4) Олигополия.
Кейiнгi аталған 2, 3 және 4 ... ... ... бәсекелi
рынокқа жатады. Бұлай рынок құрылымдарының жiктелуi фирмалардың ... ... ... ... ... ... ... қазiргi
жағдайы туралы ақпараттың толықтығына байланысты.
Рынок құрылымының негiзгi түрлерiн келесi суреттен көруге болады:
Жалғыз Бiрнеше
фирма ... ... ... – Рынок құрылымының төрт түрi
Жетiлген бәсекеге қарама-қарсы бәсеке түрi монополия болып ... ... ... тұтынушының алдында бiр ғана iрi өндiрушi тұрады.
Тұтынушы қаласа да, ... да ... ... пайдаланып, оның
тағайындалған бағасын қабылдауға мәжбүр болады. Монополистiң үлкен ... ... оның ... ерекшеленуiмен қатар, осы тауардың алмастырушысы
аз болуы да әсерiн тигiзедi. Бұл 1-суретте бейнеленген.
Мысалы, жетiлген бәсеке мен монополия нақты түрде шын ... ... Олар ... ... араласып, бiрақ бiр жағы ... ... ... ... ... бiрдей тауар олар мен үшiн әр
түрлi болып көрiнуi мүмкiн. Ондай жалған көрiнiс ... ... ... ... деңгейiне, жарнамаға және тауар орамының
ерекшелiгiне байланысты.
Сурет-4 – ... ... ... басқа рыноктардан ерекшелiктерi
Бiздiң өмiрiмiзде жетiлген бәсеке көбiнесе ... ... ... ... ... көп ... монополияның толық қамтитын түрi ол сол өнiмнiң алмастырушысы жоқ,
сол өнiмдi қайта тұтынуға ... ... ... ... ... беру арқылы көрiнуi мүмкiн. Сондықтан монополия көбiнесе ... ... орын ... ... монополиялық көрiнiс халыққа қызмет көрсету
саласында, яғни ... ... ... және ауыз суымен
қамту салаларында көрiнiс табуда. Өйткенi мұндай салаларда монополияның
көрiнiс табуы ... ... ... ... ... ... егер нарықта
екiншi бәсекелес фирма келу үшiн ол бүкiл сол аумаққа өз ... ... ... алып ... ол дегенiмiз артық шығындарды туғызады.
Берiлген тауарды өндiретiн тек бiр ғана жеке ... бар және ... ... басқа тауралар жоқ деп ұйғарсақ, онда мұндай ... ... ал сол ...... деп ... Монополист берiлген
тауарды өндiретiн жалғыз ... ... оның ... ... ... ... ... қисығы болып табылады және ұсынылған тауардың
шамасының бағасын ... ... ... ... ... ... бағасын бәсекелес бағасынан жоғары деңгейде белгiлейдi және ... ... ... ... аз ... ... Егер ... өз
тауарының шығару көлемiн өзгерту арқылы нарықтық бағаға әсерiн тигiзе алса,
онда ол монополиялық ... ие ... деп айта ... ... жеке ... ... билiгi орнықса, онда қоғам
жалпы белгiлi шығындарға ұшырайды, ... ... ... ... азайта отырып, тауарға жоғары баға төлейдi. Сондықтан да көптеген
елдерде нарықты монополиялауды ... ... ... ... iске ... Бұл ... қарамастан әлемнiң барлық
елдерiнде өндiрушi-монополистер бар.
Бұл шектеулер төмендегiдей:
1) Iрi ... ... ... ... ... рынокта жиi кездесуi ( шикiзат қорын, жердi
ғылым мен техниканың жетiстiктерiн монополиялық түрде ... ... ... үшiн ... ... ... құқықтар);
3) Рынокта бәсекелесудiң әдiлетсiз жүргiзiлуi.
Iрi өндiрушiлердiң ұсақ өндiрушiлермен ... өте ... бар. ... ... iрi фирмалардың жұмыс iстеуi
тиiмдi, себебi iрi ... ... ұсақ ... ... ... болатыны практика жүзiнде дәлелденген.
Монополияны тек қана экономикалық шектеулер ғана емес, сонымен қатар
құқықтық шектеулер де қорғайды. Құқықтық ... көп ... ... ... ... құқығы. Егер бiр фирманың меншiгiнде өте сирек ... ... онда ол ... ... болады. Легальды тосқауылдарға
патенттер мен авторлық құқықтар жатады. Жаңалық ашқан адам патент алмаса,
онда ол ... ... ... ... ие бола ... ... бiздiң мемлекетiмiз үшiн маңызы зор
Бәсекенi әдiлетсiз түрде ... ... түрi ... ... ... ... ... өзiндiк құнынан төмен бағамен сату.
Рыноктағы iрi фирмалар – ... мол ... ... ... де ... ... да ... өздерiне тиiмсiз бағамен
ұзақ уақыт сату арқылы, ұсақ фирмаларды ... ... ... ... жағдайын пайдаланып, тауардың бағасын
бәсекелес бағасынан әлдеқайда жоғары деңгейде ... де ... ... ... аз мөлшерде ұсынады. Мұнда сатушы өз тауарының
шығару көлемiн өзгерту арқылы ... ... ... ... ... онда ол ... ... ие болады деп атаймыз.
Кейбiр жағдайда әлемдiк тұрғыдан бәсекенiң күшеюi ұлттық ... ... ... ... ... ... және жоғары дамыған
монополиялардың қажеттi екенiн дәлелдеп отыр.
Егер ... жеке ... ... ... ... онда қоғам
жалпы белгiлi шығындарға ұшырайды, себебi тұтынушылар тауарды тұтынудың
көлемiн азайта отырып, ... ... баға ... ... да ... нарықты монополиялауды шектейтiн ... ... ... iске асырылуда. Бұл заңдарға қарамастан әлемнiң ... ... ... ... рыноктың жалпы қызмет етуiнiң негiзгi шарты
монополияда кедергiлердiң ... Бұл ... ... ... болады:
1) Өндiрiстiң басты ресурстарын ... ... ... ... ... болуының ежелгi үлгiсi. Мұнда сирек кездесетiн
ресурстарға легальды ... ... яғни ... патенттер мен авторлық
құқықтар жатады (мысалы, Оңтүстiк Африка ... “De Beers” ... ... компаниясы әлемдегi алмаз өндiру үлесi 80%- ды ... Iрi ... ... ... Бiр ... сол ... ... ол фирманың рыноктағы өндiрiсi максималды тиiмдiлiкте қызмет
етуi, яғни бәсекелес фирмаларға қарағанда ... ... ... ... ... сол ... ... монополист фирмаға айналады.
Монополиялық өндiрiсте iрi фирмалардың жұмыс iстеуi тиiмдi, себебi iрi
өндiрiстiң ... ұсақ ... ... ... болады. Яғни, табиғи
монополия өнiм өндiру масштабында үнемдi ... ... ... Оны ... ... көре ... көретiнiмiз, орташа шығындар қисығы терiс ылдилы көлбеулiк
болып келедi. ... үшiн ... ... ... ... ... ... қисығымен сәйкес келедi. Әдетте табиғи монополистер ... ... ... ... ... ... фирмалар жатады.
Мысалы, қала iшiндегi жылу ... ... ... ... ... ... ... деген сұранысын қамтамасыз ету үшiн қала iшiнде жылу
беру жүйесiн тартады. Ол осы ... ... ... ... халықты
жылумен қамтамасыз етедi. Егер рынокқа бәсекелес басқа фирма енуi үшiн ол
өз алдына жеке жылу ... ... ... ... қатар бiрнеше фирма
болса, олардың жалпы орташа шығындары өсу бағытын алады. Сондықтан мұндай
салаларда жалғыз фирманың ... ... ... Жеке ... мемлекет тарапынан ерекше құқық беру. Бұл көп
жағдайда қару-жарақ ... ... үшiн ... ... өнiмдер шығару
бұл бiр ғана мемлкеттiк немесе жеке фирмада шығарылады. Егер де ... ... ... осы елде ... ... оған ... ... авторлық құқық бередi. Бұл шара сол фирманың өз өнiмдерiн ... ... ... ... үшiн ... ... ... қысқа мерзiмдi жағдайда пайданы барынша
көбейту шарты MR=MC.
МR = Р (1/Е +1) = ... ... ... ... ... келесi түрде көрсетуге болады:
Р (1/Е +1) = ... ... ... ... ... Е< 0, ... нарықта тауардың бағасы өндiрiстiң шектi шығынына қарағанда
жоғары болады, яғни Р >МС. Пайданы барынша ... ... 6- ... ... ... ... ... Q1 Өнiм ...... ... ... ... көрiп отырғанымыздай, монополиялық нарық ... ... (Qm) мен ... ... АR ... ... арқылы
анықталады. Яғни монополиялық баға Pm болып табылады. Ол ... ... = МС/ ... Р - ... ...... ... – сұраныстың бағалық икемдiлiгi.
Ендi қысқа мерзiмдi кезеңде жетiлген бәсекелi фирманың шығындарын мейлiнше
азайтуды қарастырайық. Егер өнiм ... ... ... ... ... ең ... мөлшерiнен төмен, ал орташа айнымалы шығындардың ең
төменгi шамасынан жоғары деп алсақ, онда келесiдей
FVC min < P < AC ... ... ... зиян шегедi және оның алдында өндiрiстi ... ... ... ... қызметiн жалғастыру сияқты екi таңдау тұрады.
Экономикамыздың нарықтық қатынастарға өтуiне ... ... ... ... Бәсеке өз кезегiнде рыноктық экономиканың сұраныс пен
ұсыныс сияқты негiзгi элементi ... ... ... ... ... ... ... оларда таза бәсекелестiк экономикалық рынок ... ... ... ... ... кәсiпорындар бiрдей қызмет ете
алмайды. Мысалы, ел аумағындағы электр желiсiн ... ... ол ... ... ... ... бұл ... бәсекелес фирма кiру үшiн ол
фирма тағы да бүкiл ел аумағына электр тораптарын жүргiзуге тура келедi, ... өз ... ... ... немесе ұлттық экономикаға зиян шығындарды
туғызады.
Баға (Р) MC
Р1
Рm В
P2 ... ... Q max Q2 ...... ... барынша көбейту шарты
Рынок құрылымындағы жетiлген бәсеке мен таза монополия нарықтың
қызмет етуiнiң қарама-қарсы түрлерi ... ал ... бiр ... құрылымы
монополиялық бәсеке нарығы осы екi ... ... ... ... яғни, не толық бәсекелiк емес немесе таза монополиялы рынок емес.
Нарықтың осы құрылымы нақты өмiрде жиi ... ... аяқ ... ... және тамақ өнеркәсiбi, жиһаз жасау, кино және көркем әдебиет
нарығында көрiнiс табады.
Рынокта ... өз ... ... әсер ... ... ... әрекетiн есепке алмайтын, нарыққа кiрiп шыға еркiн, ал ... ... ... ... деп ... ... жүйенi монополиялық
бәсеке деп атайды.
Бұл нарықта өндiрушiлер бәсекеге төтеп беру үшiн ... және ... ... ... өз тауарына сұранысты көбейту үшiн шығарған
өнiмдерiне ерекше қасиеттер енгiзуге тырысады.
Монополиялық бәсеке қалыптасуы үшiн ... ... ... ... ... келiсiм жасауға мүмкiншiлiгi болмауы керек. Осындай
монополист бәсеке ... әр ... өз ... әрекет жасайды
және баға саясатын өзi анықтайды. Бұл рынок жағдайында басқа фирмалардың iс-
әрекетiн болжау мүмкiн емес, ... ... ... өнiмi сараланған.
Аларманның ұнатымына қарай монополистiк ... ... және ... ... тауарлар түрлерi көп, сапасы әр қалай, қызмет көрсету деңгейi
әр түрлi. ... ... ... баға ... ... ... ... рыногында бейбағалық факторларға келесiлердi жатқызуға
болады:
• тауардың орамы;
• жарнаманың әсерi;
... ... көп ... ... ... беру және ... ... қарай
Монополистiк бәсеке жағдайында рынокқа ену кедергiлерi онша үлкен ... ... ... ... ... ... және кәсiпорын белгiлерi;
• сауда белгiсi.
Монополиялық бәсеке рыногы қызмет етуi үшiн ... ... ... тауарды сатушылар мен сатып алушылар саны өте көп.
Тауарды өндiруде немесе сатуда көбiнесе ұсақ ... ... ... ... ... ... өз ... азда болса ерекше қасиеттерiнiң болуына
ұмтылады, бұл тауарлар бiр-бiрiн ауыстыра алады;
3) Еркiн ... ... ... монополиялық бәсеке рыногына
кiруге тосқауыл оншалықты көп емес және бұл ... ... ... ... ... ... киiмдер тiгетiн шағын фирма ашуға көп
қаражат қажет емес, сондықтан мұндай кәсiпкерлiкпен кез ... ... ... ... өнiм ... баға және ... да ... түралы
деректер белгiлi болуы керек.
Ендi монополиялық бәсекенiң басқа да рынок құрылымындарынан
айырмашылығы және ұқсастығына тоқталып өтсек:
1. Монополиялық бәсеке рыногының ... ... ... ... өз ... өзгерту енгiзе алуы мүмкiндiгi. Ал айрмашылығы
рынокта ... ұсақ ... ... етуi және ол ... ... алмастыра алуы;
2. Монополиялық бәсеке рыногыны жетiлген бәсекелi рынокқа ұқсастығы әрбiр
тауар көптеген фирмаларда өндiрiледi және ... ... ... ал ... олар ... ... ерекшелiгiнiң болуы
себебiнен бағаға әсер етет алады және сұраныс қисығы жетiлген бәсекелi
рыноктағыдай абсалюттi икемдi емес, ... ... ... болып келедi. Оны келесi суреттен көре аламыз.
Жетiлген бәсекелi және монополиялық ... ... ... ... ... және тиiмдi өнiм көлемiн ... ... тек ... ... ... жеке ... мүмкiндiктерiн ғана
ескерiп отырады. Сондықтан бұл нарықтардағы пайданың жоғары ... тек ... ... ... шектi шығын қисықтарын және ... ... ... iске асырылады.
Ал олигополиялы бәсеке дегенiмiз тауардың ... ... ... арқылы өндiрiледi. Ол фирмалардың рынокқа әр ... ... ... ... Кейбiр олигополия монополист сияқты бағаға
әсер етуi мүмкiн. Мысалы, бiр класты автокөлiк ... ... баға ... ... бәсекеге ұқсайды.
Мұндайда баға туралы олигополистердiң ... ... ... ... ... ... ... ерекшелiктерiмен
сипатталады:
1. Нарықтағы көлемдi сату үлесi бар және ... ... ... ... ... ... ... көбiнесе басым (лидер) фирмалар
деп атайды және олар ... ... ... мен ... ... едәуiр ықпал етедi;
3. Олигополиялық фирманың өндiрiс шешiмдерi тек қана тұтынушы ... ғана ... ... ... ... ... ... шешiмдерiне де байланысты болады.
Олигополиялық фирмалар тауардың ... мен өнiм ... ... шешiм қабылдағанда өзiмен бәсекелес ... ... ... ... ... ... ... бар. Оларға:
• Курно дуаполиясы;
• Қарама – қарсы мақсаттары бар екi жақтың ойыны;
• Нарықта үстемдiк ... ... ... ... және ... ... мен өнiм көлемiн анықтауда олигополия нарығы жетiлген
бәсеке мен монополия аралығында орын алады. Барлық моделдердi ... ... ... ... ... ал ... мен бiрiгу
пайданың өсуiне әкелiп соқтыратынын көрсетедi. Пайда ... жеке ... ... ... түсуi мүмкiн (“баға қақтығысы”), бұл ... ... ... ... алу ... бағаны төмендетедi. Баға
бiрте-бiрте төмендеп, орташа шығын деңгейiне жетедi де ... ... ... ... нольге тең болады. Ал ... ... ... ... ... ... жоғарылатып, пайдасын
максималдауға ынталы болады. Бұл уақытта рынокты бөлу ... ... ... ... ... бiрiгiп картель құрады. Сонымен
олигополист фирмаларға өнiмдi сату көлемi мен баға ... ... ... ... келу тиiмдi, бiрақ бәсекелестiктiң күштiлiгiне байланысты
картель iшкi тұрақсыздықпен сипатталады.
III ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БӘСЕКЕЛIК ОРТАНЫҢ ДАМУЫ
3.1 Қазақстан экономикасында ... ... мен ... ... ... басты басымдығы, ал экономикалық өсiмнiң
тұрақты дамуы және мемлекеттiң әлемдiк рыноктағы орны бүгiнгi ... ел ... ... ... ... ... ... жерде Қазақстан Республикасының және ... ... ... негiзгi мiндетi бәсекеге қабiлеттi экономиканың
қалыптастыру болып табылады. Мемлекеттiң ... ... ... ... ролi мен ... ... ... өз
азаматтарының өзектi проблемаларын шешу қабiлетiнен, мемлекет ұсынатын
қызметтер мен өнеркәсiп өнiмдерiнiң ... ... ... ... ... ... ... басты басымдығы, ал экономикалық өсiмнiң
барынша жоғары қарқынына қол жеткiзу – негiзгi мiндетiмiз болып табылады.
Бiз бұған өз ... ... ... арттыру арқылы елiмiздi
дамытудың 2010 жылға дейiнгi жоспарына ... қол ... ... ... “Бәсекеге қабiлеттi Қазақстан үшiн, бәсекеге
қабiлеттi экономика үшiн, бәсекеге қабiлеттi ... ... атты ... ... ... ... ... үшiн маңызы ерекше екенiн
көруге болады. Бұл бiздiң ... үшiн ... ... бiрi. ... бүкiл әлем мемлекеттерiмен, ... ... ... ... түстiк, одан әрi де
түспекпiз. Ал ендi ... ... ... ... қамданудың, бәсекеге
қабiлеттiлiктi пәрмендi түрде жасаудың тиiмдi жолдарын айқындаудың ... ... ... өзге де ... салыстырсақ
елiмiзде өнеркәсiптi дамытуға барлық ... және ... ... ... ... атап ... шикiзат қорларының молдығы, еңбек
ресурстары мен бiлiмдi және интелектуалды мамандардың ... ... құру үшiн ... ... ... ... орналасу
тиiмдiлiгi (Азия мен Еуропаға қақпа ретiнде болу), iшкi және сыртқы нарыққа
шығудағы ... ...... бәрi ... ... соның
iшiнде өңдеумен айналысатын кәсiпорындардың алдында жаңа ... ... жас ... ... ... ... ... келтiрiп
отырған мәседлелерде жоқ емес. Бүгiнде елiмiзде осы ... шешу ... ... iске ... ... экономиканың бәсекеге
қабiлеттiлiгiнiң дамуында келесiдей басты мәселелердi атап өтсек болады:
• Отандық өнеркәсiп кәсiпорындарының сыртқы және iшкi ... ... ... ... даму үшiн өз қаржыларынан
құралатын амортизациялық, сақтандыру, резервтiк, даму қорларын ... ... ... ... ... инвестициялардың 80% тек
қана шикiзат өндiру саласына салынуы, ал ... ... ... ... ... және ... зерттеу жұмыстарына бар жоғы 15%
инвестиция тартылуда;
• Елiмiздiң өтпелi экономика кезiңдегi ... мен ... ... ... ... осы ... ... экономика
дамуына керi әсерiн тигiзуде;
• Отандық кәсiпорындардағы өндiрiс құрал –жабдықтарының ... ... ... ... ... негiзгi қорлардың үлес салмағының 80%
көлемiнде болуы;
• Жаңа техника мен технологияны, шикiзат пен ... ... ... ... ... әсерiн тигiзедi, соның
салдарынан өнiм бағасы қымбаттап, отандық өнiмдер бәсекеге шыдай алмай
отыр;
• Өнеркәсiп салалары ... ... ... ... ... ... кластерлiк жүйенiң толық қанды дамымауы;
• Өндiрiстiк ... ... ... ... ... ... әр түрлi инжинирингтiк, инновациялық, маркетингтiк,
консалтингтiк құрылымдардың жай ғана ... аса ... ... ... өнеркәсiптердi және ауыл шаруашылығының бәсеке
қабiлеттiлiгiн ... ... ... ... ... ... соның iшiнде лизингтiк несиелеудiң
ауылшаруашылығында дамымай отыруы.
Мiне осы мәселелердi шешiп, дамудың тиiмдi жолы ... ... ... қалыптастыру бүгiнде елiмiз алдындағы басты қызметтiң
бiрi екенi дау тудырмайды. Өйткенi бәсекеге ... ... ... ... экономикасы үшiн ғана өзектi мәселе ... ол ... ... үшiн ... ... ... болып отыр. Сондықтан, бүгiнде бәсекеге
қабiлеттiлiк әлем ... ... мен ... ... ... Осы
теорияның негiзiн жасаған бәсекенiң атасы болып табылатын Гарвард бизнес
мектебiнiң профессоры ... ... ... мемлекеттiң бәсекеге
қабiлеттiлiгiне ерекше көңiл бөледi, өйткенi осы ... әр ... ... ... ... Ол төрт ... ... Бiрiншiсi - әр
елдiң iшкi тұрақтылық деңгейi. Екiншi – мемлекеттiк басқару ... яғни ... ... отырған саясаттың сол ... ... ... ... Үшiншi – бизнестiң тиiмдiлiгi, басқаша
айтқанда ел iшiндегi кәсiпорындар iс қимылының жаңашылдығы, үзбей ... ... ...... немесе ұлттық экономика салаларында
қолданылып отырған технологиялардың, ... және ... ... зерттеу орындарының даму нәтижесi, инновациялардың
дамуы арқылы.
3.2 Елiмiзде бәсекенi қолдау мен монополияға қарсы ... осы ... ... ... ... ... Қазақстан
экономикасындағы жағдайына тоқталайық:
Бiрiншi фактор, яғни экономиканың тұрақтылығы елiмiзде жақсы деп айту
қиын. ... ... ... ... ... өсуi ... 10%-дан астам
болып отырғанмен, ол негiзiнен әлемдегi шикiзат бағасының өсуi ... ... Ал егер ... ... ... ... қайтемiз немесе шикiзат
қорымыз таусылса не ... ... ... ... ... ... Ал мұны
шешудiң бiрден бiр жолы ... ... ... қол үзiп, ... ... ... ... керек;
Екiншi фактор, экономиканы мемлекеттiк басқару жүйесiнiң және ондағы
саясаттардың тиiмдiлiгi. Бұл iс ... ... ... алған ылдардан
бастап iске асып келе ... Ал ... ... ... ... ... ... ұлттық экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз
етiп отыру және әлемдiк деңгейде елiмiздiң бәсеке қабiлетiн көтеру, яғни,
алдынғы ... ... 50 ... ... ... болып табылад. Осы
мәселенi шешу үшiн ... ... ... ... ... дамудың ұзақ мерзiмдi стратегиясы қабылданды;
Үшiншi фактор, ел ... ... ... ... iлесiп
отыруы және жаңа технологиялармен өнiм өндiруi. Дәл осы ... ... ... ... ... Өйткенi жоғарыда атап өткендей ... ... ... ... ... ... Бұндай өндiрiс өз кезегiнде орны толмас шығындарға алып келедi. Ол
үшiн елiмiзде ... ... ... ... ... ... кластерлiк жүйеге өтуiмiз, несиелеудiң лизингтiк
формаларына өтуiмiз керек;
Төртiншi фактор жоғарыдағы аталған үш ... ... және ... ... ... ... қабiлеттiлiктiң төртiншi факторы да
дамиды. Елiмiздегi қарым-қатынасты жандандыру үшiн iшкi аймақтық ... ... ... ... керек және байланысты дамытуда әлемдiк
стандарттарға өтуiмiз ... да ... 2004 жылы 19 ... Қазақстан халқына
Жолдауында “мемлекеттiк қолдаудың оңтайлы ролi, бiр ... ... ... оның ашықтығына қол жеткiзуге, екiншi жағынан –
инфрақұрылымды жасау және ... ... ... жеке ... секторды
тарту жөнiнде белсене жұмыс жүргiзуде деп бiлемiн” деп атап ... ... ... ... ... өте ... ... бәсекелiк ортаны тиiмдi қалыатастыру үшiн және оны дамуының
мәселелерiн келесiдей шешу жолдары арқылы оң нәтижеге қол ... ... ... ... ... ... ... үшiн келесi
шараларды жүзеге асыруымыз керек:
• Ұлттық экономиканың бәсекеге қабiлетiн жоғарлатуды мемлекет өз қызметi
деп алуы керек;
• Отандық өнеркәсiптердiң арасында ... ... ... ... деңгейдегi бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру;
• Өнеркәсiп салаларында фирмааралық ... ... Әр ... дамыған елдердiң компанияларының стратегиялық альянстарына
кiруге талпыныс жасау;
• Ғылыми-өндiрiстiк ресурстарды ... ... ... ... ... ... экономикалық тиiмдi қызмет ететiн ғылыми
парктер, шағын бизнес инкубаторларын, технополистер мен аймақтық
бiрлестiктер ... ... әр ... ... ... қауымдастықты ұйымдастыру;
• Тозығы жеткен құрал-жабдықтарды ... үшiн ... ... және
лизингтiк қатынастарды дамыту;
• Бүкiләлемдiк Сауда Ұйымына кiру үшiн ... ... ... ... ... iшкi және сыртқы нарықтағы қатаң бәсекелестiк күреске
басымдылық көрсетуге бейiм iрi өнеркәсiп ... ... ... ... ... ... ... саналы түрде жүзеге асыру.
Қорыта келе, осы Жолдау ... ... ... ... ... ... ұрпақ өсiруге шақырады. Елiмiзде отандық өнеркәсiптi
дамыту ... ... ... ... ... ... ... пайдалану, экологиялық проблемаларды шешу, ... ... ... ... ... ... бәсекеге
қабiлеттi жоғары сапалы тауар өндiру мүмкiндiгi бар өңдеу салаларына қолдау
көрсету, әлеуметтiк-экономикалық мәнi зор және ғылыми ... ... ... және тағы ... ... iске ... ... тұрақты дамыған, индустриялы және бәсеке қабiлетiмiз жоғары ел
болуымызға тiкелей жол ашпақ.
Қазақстан Республикасында рыноктық ... ... ... әрекеттердi өз бетiнше жiбермейдi, оны мемлекет белгiлi бiр
деңгейде әр ... ... ... ... Оны ... ... ... белгiлi табиғи монополияның туындауы бұл бiр салаға iрi фирманың
мамандануы және басқа фирмалардың ... ... ... алып ... ... Бiрақ осы табиғи монополиялар өзiнiң ерекше қасиеттерiне
сүйенiп бағаның жоғары деңгейiн белгiлеуi қоғамдық ... алып ... ... осы ... ... ... ... зиян шегедi.
Сондықтан монополияларды мемлекет немесе билiк ... әр ... ... ... ... отырады. Яғни, монополиялыны реттеу
саясаттарының тәсiлдерi ... ... ... әсер етуiне
байланысты келесiдей төрт түрге бөлiнедi:
1) Монополиялы рынокты бәсекелестiк рынокқа алмастыру;
2) Монополия ... ... Жеке ... ... ... ... ... Монополистерге ешқандай әсер етпеу.
Осы монополияны реттеу саясаттарының ... ... ... ... ... жағдайын реттеу және жеке ... ... ... ... ... ... ... реттеу” саясатын мемлекет ... баға ... ... ... ... ... электрмен
қамтамасыз ету, су тарату ... беру ... ... белгiледе
мемлекет жетекшiлiк етiп араласып отырады. Баға ... ... ... ... тен болатын көлемiн белгiлейдi.
Бағаны шектi шығындар арқылы реттеу жүйесi өзiнiң қызмет етуiнде
келесiдей тәжiрибелiк ... ... ... ... ауқымнан
үнемдеу анықтамасы бойынша олардың сұранысының ылдилы болуы ... ... ... ... шығындардың төмен болуы табиғи монополист фирманы
зиян шегуге алып келедi. Мұндай ... ... ... ... ... да ... Ал бұл болса қоғамдық игiлiктердi және монополиялық
өнiмдердiң тапшылығын тудырады.
Сондықтан мемлекет бұл ... шешу үшiн ... ... өз ... алу болып табылады. Оны келесi 7-шi суреттен көре
аламыз.
Монополист фирма мемлкеттiң баға белгiлеуде ... ... тең ... ... ... ... ... болуын көрсетiп тұр. Яғни, табиғи
монополист зиянының аумағы суреттегi боялған аумаққа тен. Бұл ... iске ... осы ... өз ... ... Ал бұл ... қоғамға тиедi, яғни тұтынушылар үшiн бұл саясат дұрыс болып
табылады. Бiздiң елiмiзде осындай табиғи ... ... ... ... ... ... болады.
Бiздiң мемлекетiмiзде табиғи монополияларды реутеу саясаттары елiмiз
үшiн маңызды болып табылатын мұнай және газ саласына, элекетр энергиясына,
байланыс ... ... ... ... ... және ... болып табылатын уран өндiрiсiнде iске асуда.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, экономика халықтың дамуының басты басымдығы, ал
экономикалық ... ... ... ... қол ...... ... табылады. Бiз бұған өз экономикамыздың бәсекелестiк
қабiлетiн арттыру арқылы елiмiздi дамытудың 2010 ... ... ... қол жеткiземiз.
2004 жылғы Елбасымыздың “Бәсекеге қабiлеттi Қазақстан үшiн, бәсекеге
қабiлеттi экономика үшiн, бәсекеге ... ... ... атты ... ... ... ұлттық экономикамыз үшiн маңызы ерекше екенiн
көруге болады. Бұл бiздiң елiмiз үшiн өзектi ... бiрi. ... ... әлем ... ... ... бiлiм-бiлiктiлiгiмен бәсекеге ... одан әрi ... Ал ендi ... ... ... ... қамданудың, бәсекеге
қабiлеттiлiктi пәрмендi түрде жасаудың тиiмдi жолдарын айқындаудың мезгiлi
жеттi.
Бүкiл әлемдегi ең ... ел – АҚШ ... ... ... да болсын бәсекеге қабiлеттiлiктiң басқа елдерден ... ... ... деп ... ... сәйкес саясат жүргiзедi. Ал Еуропалық Одақ
болса 2001 жылы Лиссабонда алған шешiмiнде Еуропа ... ... ... ... ең ... ... жеткiзудi көздеп отыр.
Әлемнiң тағы басқа елдерi де өздерiнiң бәсекеге ... ... ... ... ... бәсекеге қабiлеттiлiгi тұрғысынан
халықаралық сараптаушы ұйымдардың ... тыс ... ... осы бiзде iстелiп жатқан шаралар баршылық, ал шешуiн ... ... одан көп. ... ... ... ... ... шараларды келесiдей топтастыруға болады:
• Экономиканы рыноктық қатынастарға одан ары реформалау;
• Шағын және орта бизнестi дамыту және оларды қолдау ... ... ... салаларын дамыту мақсатында оларға инвестициялар
тарту, әр ... ... ... ... кластерлiк жүйенi дамыту;
• Ескiрген өндiрiс құрал-жабдықтарын жаңарту және лизингтiк қатынастарды
жандандыру;
• Дамудың индустриялы-инновациялы сатысына бетбұрыс ... Ауыл ... ... ... дамыту және оны
мемлекеттiк ... ... ... ... ... емес ... ... өңделген
түрде экспорттау;
• Бiлiм беру және мамандар дайындауды жетiлдiру;
Индустриялық-инновациялық даму бағдарламасына сәйкес бiз экономиканың
шикiзаттық ... ... ... ... ... жасау мен өнеркөсiп жабдықтарын шығаруды жолға қоюға ... ...... ... ... бәсекеге қабiлеттiлiктi
жоғарлатудағы негiзгi қозғаушы күш болмақ.
Қорыта келе, отандық өнеркәсiптi дамыту шараларына нарықтық тетiктердi
тиiмдi пайдалану мақсатында ... ... ... ... ... ... құрылымды дамыту, өнеркәсiп салаларының
құрылымын жетiлдiру, бәсекеге қабiлеттi жоғары сапалы ... ... бар ... ... қолдау көрсету, әлеуметтiк-экономикалық
мәнi зор және ғылыми перспективасы жоғары салаларды ... және ... ... iске ... ... ... тұрақты дамыған, индустриялы
және бәсеке қабiлетiмiз жоғары ел болуымызға тiкелей жол ашпақ.
Осылайша ... ... ... ... ... ... ... рынокта ұлттық экономиканың бәсекеқабiлеттiлiгi
артады.
Жалпы осы жоғарыдағы айтылған даму шараларын мемлекет және ... ... iске ... онда ... ... ... жылдарда
әлемдiк экономикаға индустриялдық бағыттағы, бәсекеге қабiлеттi, жоғары
дамыған ел ретiнде көрiнiс табады деп ... ... ... ... ... Т.А. Конкуренция: теория и ... ... ... 2003. – ... ... ... ... қабiлеттiлiк – экономикалық категория” //
Егемен Қазақстан, 2004 ж.
3. Есипова В.Е. Цены и ... ... для ... – СПб:.
“Питер”, 1999. – 464с.
4. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. ... / ...... ... 2000 ж. – 420 бет.
5. Мұхамедиев Б.М. ... Оқу ...... Қазақ
университетi, 2003. – 219 б.
6. Мэнкью Н.Г. ... ... – Спб: ... Ком, 1999. – 784 ... Н. Ә. ... ... қабiлеттi Қазақстан”, “Бәсекеқабiлеттi
экономика” және “Бәсекеқабiлеттi халық” деген Қазақстан халқына
Жолдауы. // Егемен ... 19 ... 2004 ... ... Д.Б. ... как ... ... экономики Қазахстана” // Аль-Пари , №1.2004 г.
9. Қуат Бораш “Инновация, оның ... ... үшiн ... қандай”
// Егемен Қазақстан, 23 ақпан, 2004 ж.
10. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х ... II. – М: ... и ... 1992. – 384 ... ... ... “Бәсекеге қабiлеттiлiктi өзiмiз жасауымыз керек” //
Егемен Қазақстан, 2004 ж.
12. Экономическая теория. / А.И. ... Л.С. ... ...... Ю. К. Шокоманов “Состояние и перспективы ... ... в ... период” // Вестник ... ... №4, 2001 ... Стратегия / “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы
дамуының ... ... ... ұзақ ... ... ... 2003 ... фирма пайдасы
Фирма саны
Өнiм түрлерi
Монополиялық бәсеке
-Шығармашылық - Әдебиет;
- Кино
- Жеңiл өнеркәсiп.
Жетiлген бәсеке
- Астық;
- Сүт өнiмдерi.
Олигополия
- Шикi ... ... ... Су ... ... су ... ... жалғыз
фирма
Өнiмнiң ерекше болуы
Монополия
Тосқауылдың көп болуы
Толық деректер

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бәсеке – рыноктық экономиканың негiзгi элементi ретiнде25 бет
Шаруашылық субъектілерін қаржыландыру110 бет
Ақпарат азаматтық-құқықтық қатынастар объектісі ретінде9 бет
Салааралық байланс және халықаралық сауда моделі22 бет
Қазақстан ауыл шаруашылығы18 бет
Қазақстан ауыл шаруашылығында меншік түрлерінің дамуы11 бет
«Жетілген тұлға» халық педагогикасының мақсаты20 бет
«Қазақ халқының идеалындағы «жетілген адам», «толық адам» ұғымдары»6 бет
Ішкі нарықтағы тауар мен қызметтің бәсекелікке қабілеті76 бет
Аграрлық саладағы инновациялық қызмет73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь