«Банктің вексельдермен операциялары және есебі»

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
I Бөлім. Вексель айналымының түсінігі және түрлері, даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1. Вексель түсінігі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Вексель айналымының халықаралық тәжірибесі (Ресей мысалында) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Екінші деңгейлі банктерде қаржылық вексельдерді қайта есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1 .4 ҚР ҰБ вексельдерді қайта есепке алу ережесі ... ... ... ... ... ... ... .
II Бөлім. Қазақстан Республикасындағы вексель айналымы және банк вексельінің операциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1. Қазақстандық вексель нарығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2. ҚР банктеріндегі вексель операцияларының жүргізілуі мен есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3. Вексельдің бухгалтерлік есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
III Бөлім. Қазіргі кездегі вексель айналымын дамыту жолдары ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Вексельдермен операциялар - бұл банк қызметіндегі маңызды бағыттардың бірі. Біздің елімізде соңғы кезге дейін аталған операциялар басқа банктік операциялармен салыстырғанда, оларды шектеп қолданумен және оларды жүзеге асырудың бірыңғай механизмінің болмауымен байланысты төмен дамыды. Бірақ 1997 жылғы 28 сәуірден Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы вексель айналымы туралы» заңының қабылдануымен жай және аудармалы коммерциялық вексельдермен операциялар өткізу тәртібі анықталды. Вексельдер нарығының басты міндеті қысқа мерзімді ақша қаржыларын қайта бөлу, бұл кезде коммерциялық және қаржылық вексельдер нарық объектісі болып табылады. Оның резиденттері бірінші деңгейде несиелік мекемелер және оның клиенттері, ал оның негізіне есептік, комиссиялық және коммерциялық банктер мен басқа да әр түрлі несиелік операциялар жатады. Екінші деңгей субъектілеріне тек несиелік мекемелер жатады: бір жақтан Ұлттық банк, екінші жақтан - банктік жүйенің екінші деңгейлі мекемелері, соның ішінде коммерциялық банктер. Нарықтың аталған деңгейі операцияларының үлкен бөлігін бірінші кластық вексельдерді қайта есептеу және қайта кепілдеу құрайды.
Әдістемелік негіз ретінде: «Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығы жөніндегі нормативтік құқықтық және нормативтік актілердің жинағы», «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ережелері», «Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы туралы» заң, сонымен қатар шетелдік және отандық авторлардың еңбектері, бұқаралық ақпарат көздерінен алынған мәліметтерді, статистикалық көрсеткіштерді қолдандым.
Вексель нарығының басты өзектілігі-вексель бағалы қағаз ретінде танымалы, сонымен қатар несие үшін төлемдер жүргізуге, тауарлы қызмет үшін төлемдерді жүзеге асыру үшін қолдануға мүмкіндік беретін. Дәл қазіргі уақытта вексель нарығының даму қарқыны төмендеген. Бұған себеп вексель бойынша дисконттың алдын ала төленетіндігі. Вексель нарығын келешекте өте қарқынды дамыту мәселесі шешілуде.
Вексель айналымы әр түрлі салаларды қамтиды - бұл банктік қарыз беру кезіндегі банктер мен клиенттер арасындағы қатынас (соло вексельдер); қоғам мен мемлекет арасындағы қатынас (қазыналық вексельдер), сондай-ак жеке тұлға мен заңды тұлға арасындағы банк қатысынсыз қатынас.
Вексельдер шығару негізіне жататын қызмет мақсаты мен сипатына, сондай-ақ қамтылуына байланысты:
- коммерциялық;
- қаржылық;
- тұрақты вексельдерге бөлінеді.
Коммерциялық вексель тауарларды несиеге сату-сатып алу қызметі негізіндегі айналымда пайда болады, сатып алу кезінде ақшасы жеткіліксіз болса, сатушыға оның орнына басқа төлем құралы - вексель ұсынылады.
1. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің вексельдерді қайта есепке алу ережесі бекіту туралы» 2004 жылғы 16 сәуір №57 қаулысымен бекітілген.
2. “Қ.Р-ның ақша жүйесi туралы” Қ.Р Заңы // 13.12.1996.
3. “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р заңы // 24.12.1996.
4. Сборник нормативных правовых и нормативных актов по рынку ценных бумаг Том 3 Алматы 2001
5. «Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы туралы» заңы
6. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” заңы
7. Қ.Р. Президентiнiң заң күшi бар жарлығы // 12.11.1993.
8. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы : Экономика, 2001, - 466 б.
9. С.Б. Мақыш , Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, - 2000ж.
10. Карагусов Ф. //Ценные бумаги и регулирование их обращения в РК. – Алматы Қаржы Қаражат. 1995.
11. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд. 2 Москва: 1999г.
12. Баян Көшенова , Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
13. Міржақіпова С.Т. Банктегі бухгалтерлік есеп Алматы 2004
14. Сейіткасымов Г.С. Бухгалтерский учет и отчетность в банках Алматы 2000
15. Қалғұлова Р.Ж. Екінші деңгейлі банктегі бухгалтерлік есеп // Оқу құралдары Алматы, 2005
16. М.Т.Жоламанова Вексельное кредитование в рыночной экономике Казахстана и за рубежом Алматы, 2005
        
        Тақырыбы: «Банктің вексельдермен операциялары және есебі»
Мазмұны
|Кіріспе | ... ... | |
|I ... ... ... түсінігі және түрлері, даму | ... ... | ... ... ... және ... ……………………....................... | |
|1.2. ... ... ... ... ... ... | |
|…….................................................................| ... | ... ... ... ... ... вексельдерді қайта есептеу | |
|…………...............................................................| ... | |
|1 .4 ҚР ҰБ ... ... ... алу | ... | ... ... ... ... ... айналымы және банк | |
|вексельінің операциялары ………….................................……...| ... ... ... | ... | ... ҚР ... вексель операцияларының жүргізілуі мен | ... ... ... | ... ... ... | ... | ... ... ... кездегі вексель айналымын дамыту жолдары ..... | |
|Қорытынды | ... ... | ... ... | ... |
|.... | ... ... | ... ... - бұл банк қызметіндегі маңызды бағыттардың
бірі. Біздің елімізде соңғы кезге дейін аталған операциялар ... ... ... ... ... қолданумен және оларды жүзеге
асырудың бірыңғай механизмінің болмауымен байланысты төмен дамыды. ... ... 28 ... Қазақстан Республикасының «Қазақстан
Республикасындағы вексель айналымы туралы» заңының қабылдануымен жай ... ... ... операциялар өткізу тәртібі анықталды.
Вексельдер нарығының ... ... ... ... ақша қаржыларын қайта
бөлу, бұл кезде коммерциялық және қаржылық ... ... ... болып
табылады. Оның резиденттері бірінші деңгейде несиелік мекемелер және оның
клиенттері, ал оның негізіне есептік, ... және ... ... ... да әр ... несиелік операциялар жатады. Екінші ... тек ... ... ... бір ... ... ... жақтан - банктік жүйенің екінші деңгейлі мекемелері, соның ... ... ... ... деңгейі операцияларының үлкен
бөлігін бірінші кластық ... ... ... және ... ... негіз ретінде: «Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар
нарығы жөніндегі нормативтік құқықтық және нормативтік актілердің жинағы»,
«Қазақстан Республикасының ... ... ... «Қазақстан
Республикасындағы вексель айналысы туралы» заң, сонымен қатар шетелдік және
отандық ... ... ... ... көздерінен алынған
мәліметтерді, статистикалық көрсеткіштерді қолдандым.
Вексель нарығының ... ... ... ... ... сонымен қатар несие үшін төлемдер жүргізуге, тауарлы қызмет үшін
төлемдерді жүзеге асыру үшін қолдануға мүмкіндік ... Дәл ... ... ... даму қарқыны төмендеген. Бұған себеп вексель
бойынша дисконттың алдын ала төленетіндігі. Вексель ... ... ... ... ... шешілуде.
Вексель айналымы әр түрлі салаларды қамтиды - бұл банктік қарыз беру
кезіндегі банктер мен ... ... ... ... ... қоғам
мен мемлекет арасындағы қатынас (қазыналық вексельдер), сондай-ак ... мен ... ... ... банк ... ... шығару негізіне жататын қызмет мақсаты мен сипатына,
сондай-ақ қамтылуына байланысты:
- коммерциялық;
- қаржылық;
- ... ... ... вексель тауарларды несиеге сату-сатып алу қызметі
негізіндегі айналымда пайда болады, ... алу ... ... ... ... оның ... басқа төлем құралы - вексель ұсынылады.
Осындай ретпен тауарлық ... ... ... осы ... ... ... ... қамтиды. Сатып алушы векселі вексель
айналымының негізі болып табылады, ... олар ... ... ... ... ... сомасымен шектеледі.
Қарыз қызметі ақшалай нысанда қаржылық вексельдермен рәсімделеді.
Ақшалай міндеттемені қаржылық вексельмен қалыптастыру, кредиторлар ... ... оны ... және дәл ... ... ... болып
табылады. Вексельдің қарыз міндеттемесі ретіндегі ерекше белгісі шартсыз,
даусыз міндеттеме болып табылуында, яғни оны ұсынуға ... ... Өз ... ... ол төлем құралы қызметін де орындай
алады.
Жалпы банктегі вексельдермен операция келесі ... ... ... ... ... вексельде көр-сетілген соманы,
қолданбалы есеп ... ... ... алып ... ... коммерциялық банктің вексельдер есебі (немесе Ұлттық ... ... ... ... ... қарыз, вексель акцепті, авалі
және вексельдермен комиссиялық операциялар.
Тауарлық вексель ақша айналымында, банктердің операцияларында маңызды
рөль атқарады. ... ... ... ... қатар жүреді. Ресейде де
тауарлық вексельдер халық шаруашылық талаптарына толық сәйкес келуге
мүмкіндігі ... бұл ... ... ... ... шаруашылық
жүргізудің жаңа тұрақты үлгісінің, соның ішінде нарықтық экономиканың қаржы
және төлем жүйелерін ... ... ... ... ... ... мен ... көрсету болды. Осы мақсатты орындау
үшін мынадай міндеттемелер қарастырылады:
- вексель айналымының ... оның даму ... мен ... ... вексель айналымының халықаралық тәжірибесіне, соның ішінде Ресейлік
тәжірибеге талдау жасау;
- қаржылық ... ... ... ҚР – дағы ... ... және ... ... негізі ретіндегі
Қазақстанның вексельдік нарығына талдау жасау;
- вексель операцияларына сипаттама жасай ... ... ... ... ... ... ... дамыту жолдарын қарастыру.
I БӨЛІМ. Вексель айналымының түсінігі және түрлері даму тарихы
1. ... ... және ... ... ... ... ... банкінің тиісті
операцияларды өткізуге құқық беретін лицензиясын ... ... ... байланысты келесі түрлерін өткізе алады:
• вексельдерді инкассоға қабылдау;
• делдалдық тәртіпте вексельдерді акцептеу;
• төлеушінің инкассоға қабылданған ... ... ... ұсынуы сондай-ақ домицильдік вексельдерді төлеу. Бұл
операцияларды банктер вексельдермен операцияны жүзеге асыруға
лицензиясы ... ... ... алады;
• вексель бойынша міндетті тұлғалардың бірі үшін аваль қою. ... ... ... ... асыруға лицензиясы бар
банктерде жүргізіледі;
• вексельдер есебі.
Бұл операцияларды ... ... ... ... лицензиясы бар
банктер жүргізеді. Вексельдерді инкассоға қабылдау үшін инкассат пен сенуші
немесе ремитент-банк арасында ... ... бұл ... ... жасалған тапсырма негізінде жүзеге асырылады.
Инкассо тапсырмасындағы негізгі мәліметтер:
• инкассоға тапсырма жазу күні;
• сенуші аты;
• ремитент ... аты, ... ... ... инкассолаушы
банктің;
• вексель бойынша төлеушінің, ... ... ... ... ұсынылатын тұлғаның аты;
• төлеуші банктің аты (егер бар болса);
• вексель бойынша төлеушінің немесе домицильдің пошталық мекен-
жайы ... ... ... ... ... ... ... вексель бойынша төлем мерзімі;
• төлем орны;
• акцептің болуы немесе акцепті алу қажеттілігі;
... ... ... ... да тұлғалардың аты-жөні, мекен-
жайы және орны;
• сенушінің төлем алу немесе ... ... ... мен ... ... вексель бойынша акцептсіздік немесе ... ... ... ... да ... қатынасындағы арнайы нұсқаулар;
• инкассолауды жүзеге асыруға қажетті басқа да мәліметтер.
Вексельді инкассоға қабылдау банк атына жазылған индоссаментте ... ... ... ... ... «инкассоға» немесе басқа да
сөздермен, яғни төлем алу түріндегі ... ... ... алынбаған
жағдайда вексель қарсылығын жүргізуге. Егер инкассоға тапсырманы орындау
үшін инкассолаушы ... ... ... ... ... ... банк есебіне қайта тапсырма индоссаментін белгілеп, сенуші
жазған инкассолық тапсырманы вексельмен бірге жолдайды. ... ... соң, ... ... ... ... тапсырмада көрсетілген
мерзімнен кешіктірмей, жазбаша түрде ... ... ... ... ... етуге міндетгі. Егер вексельді инкассоға жолдауда ұсыну
бойынша мерзімі ... ... ... ... тапсырманы ұсыну
бойынша ұсыну мерзімдері туралы нұсқау болмаса, онда инкассат ... ... ... ... немесе жай вексель бойынша инкассоға
вексельді қабылдаған күннің ... ... ... ... ... ... ... вексель бойынша толық төлемді алған соң вексельді төлеушіге
жолдауға міндетті, ал бөлшектеп ... ... ... ... ... банк ... бір ... инкассоға
тапсырысты толық немесе жартылай орындай ... ... ... ... етуі тиіс.
Вексельде көрсетілген мерзім жеткен соң, инкассолаушы банк вексельді
төлем үшін төлеушіге немесе домицильшіге ұсынуы тиіс. ... ... ... ұсыну бойынша немесе ұсынылғаннан кейін анықталған мерзімде
төленетін вексельді алысымен, егер келісімде басқа шарт қаралмаса, ... ... ... ... ... ... ... Вексель
бойынша соманы алысымен инкассолаушы банк ремитент банкке көрсетілген ақша
сомасына аударым жасауға міндетті.
Ремитент-банк өз ... ... сома ... сенуші есебіне
жүргізуі керек. Инкассат инкассо бойынша ... ... ... ... ... ... төлем алу бойынша инкассат шығыңдары және көрсеткен ... ... ... есептеледі.
Егер инкассоға тапсырмада көрсетілген мекен-жай бойынша төлеуші
немесе домицильдеушіні табу мүмкін болмаса, бұл ... ... ... ... ... ... ... Ремитент-банк өз кезегінде
сенушіні хабардар етеді және одан әрі ... ... ... Егер ... ... ... ... сенуші немесе ремитент банктен ешқандай
нұсқау түспесе, инкассолаушы банк өз ... ... ... ... ... ... ... құқы бар, бұл қаржылар
соңынан ... ... ... ... қалпына келтіріледі. Банк
клиентпен жасалған тиісті келісім негізінде ... ... ... ... Бұл ... клиент (жай вексель бойынша вексель ұсынушы немесе
төлеуші) вексельдің төлем орны ретінде ... ... ... оның
филиалының мекен-жайын көрсетеді. Домицильдеушіні керекті ақша сомасымен
қамтамасыз ету клиент пен ... банк ... ... ... ... ... ... төлемді қамтамасыз ету
үшін өзінің банктік ... ... ... алу ... бере алады. Егер
домицильдік вексельді төлеу кезінде клиенттің банктік ... ... ... онда банк ... құқылы:
- төлемге қарсылық білдіруге, мұндай жағдайда вексельге вексель
ұстаушы тарапынан қарсылық ... жай ... ... ... ... ... ... қойылады;
- домицильдік банктік шотында бар қаржы көлемінде вексель сомасының
жартысына төлем жасалынады.
Егер вексель ұстаушы вексель бойынша төлемнің барлық ... ... ... ... беруге міндетті. Бұл кезде толық төленген
вексель клиенгке жіберіледі. Егер ... ... ... ... ... ... жолданбайды.
Вексель бойынша төлем толықтай немесе вексель сомасының жартысына
аваль арқылы қамтылуы мүмкін. ... ... ... немесе қосымша
парақта беріліп, «авальға есептеу керек» деген сөзбен көрсетіледі немесе
басқа түсінікті белгімен ... Онда ол ... ... ... тиіс, мұндай жазу болмаса, ол жай ... ... ... ... ... ... вексель бойынша төлеуші есебінен берілген
болып есептеледі.
Авальшы банк аваль берілген тұлғамен бірдей жауаптылықта ... банк ... ол ... ... ... қандайда бір
негіздемемен, нысан ақауымен жарамсыз деп санаған жағдайда да, жарамды
болып ... ... ... ... авальшы банк аваль берген тұлғаға
қарсы және ... ... ... ... ... бойынша міндетті тұлға
алдында талаптар қоюға құқылы.
Авальшы банк аваль ұсынғанға дейін аваль берілген ... ... ... да ... ... ете алады. Коммерциялық несие вексель
есебі мен кепілдік арқылы банктік несиеге ... ... ... жанама банктік несие пайда болады.
Коммерциялық несиенің қалпына келтірілуі мен дамуы және қарызды ақша
нысанында вексельмен рәсімдеу берешек ... тез ... және ... ақша ... ... ... ... коммерциялық және
өзара байланысты шаруашылықтық несиенің банктік несиеге ауысуы бір ... ... ... ... ... ... ... инфляциялық
салдар болмайды, өйткені коммерциялық вексельдер есебі мен кепілдік банкте
жаңа ... ... ... ... ... ... ... банктік несиеге
айналдыру дисконттау жолымен жүзеге ... яғни ... ... ... кепілдігі есебінен қарыз ұсыну нәтижесінде жүреді. Вексельдер
есебі банктің ақшалай ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі, бұл кезде банкке кредитор құқы жолданады. Дисконт
немесе вексель есебі - бүл банктің ұсынушыдан ... ... ... төлем мерзімі жеткенге дейін вексель сомасын беріп, төлем мерзіміне
дейін өз ... ... ... пайыз үстау операциясы. Вексель есебі
деп заң жүзінде банк атына оның кезекті нұсқауларымен ... ... ... Бұл ... ... есепке алынған вексель бойынша
борышкер болып, ал банк ... ... ... - вексель ұстаушы болып
табылады.
Банк есепке тек жарамды вексельдерді ғана ... ... ... заң баптарының талаптарына барлық деректемелері толық
сәйкес вексельдер жарамды болып есептеледі.
Есепке ... жай ... ... келесі деректемелер
көрсетіледі, аудармалы вексельде төлем мерзімі мен оны жазу ... ... аты ... ... ... және бұл ... ... жазылады;
- анықталған соманы төлеу туралы бұйрық;
- төлем мерзімін көрсету;
- төлем орнын көрсету;
- төленетін тұлға аты ... ... ... бойынша төлем
жасалатыны;
- вексельді жазу күні және орны;
- вексель беруші қолы;
- ... ... үшін жай ... ... деректемелер керек,
қосымша төлеуші аты.
Атап өтетін жайт, егер вексельде төлем мерзімі ... ол ... ... ... саналады. Егер төлем орны ... ... орны ... әдетте төлеуші атының жан-ында көрсетілген төлеушінің
мекен-жайы немесе тұрағы саналады. ... орны ... ... ... қатар қол қойылған орын саналады.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... вексель бойынша міндетті тұлғалар санына қойылатын талаптар,
яғни ... ... ... ... ... жоғарғы санының болуы;
- төлеуші үшін немесе вексель бойынша міндетті басқа тұлганың
авалінің болуы;
- аудармалы вексель үшін жеткілікті ... ... ... ... ... ... басқа да шарттар.
Егер вексель мазмұнынан төлем орны, вексель бойынша міндетті тұлғалар
туралы бірыңғай шешім жасау мүмкін болмаса немесе ... ... ... ... мүмкіндік бермейтін әртүрлі ақаулар болса, сондай-ақ төлем
күніне дейінгі мерзім банктің вексельді төлем орнына ... ... банк оны ... ... ... ... вексельді есепке
қабылдауының шарты - вексельде индоссаменттің бар болуы. Банк ... ... және ... ... сондай-ақ төлеуші немесе вексель
ұстаушысы қабілетсіз тұлғалардың вексельдерін есепке алудан бас ... ... ... туралы шешім қабылдауы үшін клиент банкке келесі
құжаттарды ұсынады:
- вексель есебіне өтініш;
- вексельдің түпнұсқасы;
- вексельдің нотариальды бекітілген ... егер ... ... ... ... ... ... тұлғаға
сенімхат;
- аталған вексель бойынша гербтік жинағын бекітетін ... банк ... ... да құжаттар.
Егер клиент банк есебі үшін вексель көшірмесін ұсынса, онда банк одан
құжаттың түпнұсқасын жолдауды талап ете ... ... ... данасын ұсынған кезде банк клиенттен акцептелген данасын
талап ете алады. Банкке жолданбаған ... банк ... ... ... ... ... қабылдағанға дейін банк өзіне жолданған әр вексельдің
дұрыстығын, сондай-ақ вексельдегі кезекті индоссаменттердің үздіксіздігін
тексеруге ... Ол үшін ... ... ... ... жауапты
қызметкері вексельдің түпнұсқасының біркелкілігін тексереді, егер аллонжбен
вексельдің көшірмесі ұсынылған болса, одан кейін есепке ... ... ... қайтарылады. Банк вексель ұстаушыдан ... ... ... ... ... кез ... ... сұрата
алады.
Банк вексель бойынша барлық қатысушылардың бар екендігіне, индоссант
қолдарынан тыс көз ... ... Егер ... ... ... ойдан
шығарылған тұлға болса, онда банк ... ... ... құқық қорғау
орындарына хабарлауы ... ... ... ... ... ... вексельдің құжаттық күшін жоғалтады.
Банк, вексельде ... ... ... ... ... құру
күнінен бір жыл өтсе, вексельді төлемге ұсынудың ... ұзақ ... ... ... ... ... қабылдаудан бас тартуға
міндетті.
Барлық тексеруден соң банк вексельді есепке ... ... ... Бұл ... ... вексельде көрсетілген сомаға несие беруге
тиісті органы қабылдайды. Операцияны жүргізудің ... ... ... банк ... ... ... ұсынылғаннан кейінгі 10 жұмыс күні
ішінде вексельді есепке алу немесе бас тарту туралы шешім ... ... ... соң банк ... ... ... ... қабылданған
шешім туралы жазбаша хабарлау жасауы тиіс.
Вексельді банк меншігіне ... ... ... ... ... ... вексельді тіркеу және сақтау келесі
тәртіппен жүргізіледі. Әрбір банк есебіне ... ... ... іс ... вексельге қатысты барлық құжаттар тіркеледі.
Есепке қабылданғандар қатаң есеп құжаттары болып ... өз ... бар ... ... ... ... төлем мерзімі жеткенде вексель бойынша төлемді алады;
- вексельді индоссалайды, соның ... оны ... ... ... ... ... ... қайта есептеу үшін Ұлттық банкке ұсынады.
1 сурет. Вексельдің топтастырылуы
| Жай | ... |
| ... ... ... | ... міндеттеменің түрі бойынша: |
| Күндік вексель, белгілі бір күнде | ... ... ... белгіленген мерзімде төленетін | ... ... ... бойынша ... |
| ... ... ... бір | ... ... ... |
| ... |
| ... |
| ... ... |
| ... бойынша: |
| Пайыздық |
| ... |
2. ... ... ... тәжірибесі. (Ресей мысалында)
Әрине, әлемдік шаруашылықтағы вексельдік айналымның даму тақырыбын
аша отырып, ... ... ... жұмыс тәжірибесіне
тоқтамай кетуге ... ... ... ... ... ... жеткілікті дәрежеде қызықты фактілер енгізді.
Вексельдік айналым ЖЭС-та 1922 жылғы вексельдер туралы ... ... ... ресей валютасында- алтын рубльдерді шығарылды.
Вексель вексель жазылып жатқанда төленетін гербтік алымдар төленген
соң күшіне енеді. Гербтік алым индосаментке де ... ... оны ... жағдайда берілетін жазбаның ... ... ... тұлға тек белгіленген айыппұлды ғана төлейді.
Гербтік алым үш тәсілмен төленді.
Бірінші тәсіл қарыздық міндеттемелер үшін ... ... ... ... ... Ол вексельдің 40 тан 30000 дейін
рубль сомасына 14 разрядта ... ... ... ... тең сомасында жазу қажет болды.
Осыған орай, егер вексель сомасы 30000рубльден асса, онда онда оны
бірнеше сомаға ... ... ... ... жергілікті қаржылық басқармаға немесе
вексельге бекітілген арнайы квитанцияны берген МемБанк бөлімшесіне ... ... ... ... ... ... маркаларды сатып алуда болып отыр.
Маркілер вексельге жапсырылып, қол қойылумен өтеліп отырды.
ЖЭС та ... ... ... ... ... басқаша
болатын. Сонда барлық қалаларда филиалдары бар КСРО-ның МемБанкі ғана ... ... ... ... ... ... тәжірибесін
белсенді жүргізді.
Тіркеуге вексельдер реестрлермен бірге ұсынылды. Оның екі түсі ... ... ... қызғыш түс- басқа қалалар үшін. Реестр
бойынша вексельді қабылдаған банк олардың вексельдік заңнамаға ... ... ... орын ... ... ... реестрден
алынып тасталды.
Реестрден МемБанк мекемесі жоқ т-лем орны бар вексель де ... Ары ... ... қарсылық көрсеткіші бойынша
қарастырылып,қарсылыққа дейін вексельді ... ... ... одан ... ... Қалған вексельдер жіті талданды.
Біріншіден, вексельдер бұрын есепке алынғандар еместігі; ... ... ... ... ... қарыздық ауыртпалығы
бар тұлғалар тізімі ... ... ... ... қалыпты сауда
айналымында үйреншікті болып қалған көп уақыт қалатын вексельдердің жоқтығы
анықталады. Үлкен ... ... ... ... қарсы немесе достастық вексельдер анықталған кезде банктің
орталық басқармасына хабарлау міндетті болған. ... ... ... ... ... ... вексельдерді есепке алу бойынша ... ... Олар ... ... ... 9 дан 16 ... дейін
қозғалды. Барлық есепке алынған вексельдер арнайы кітапқа енгізілді. Осы
туралы вексель берушіге де, ұсынушыға да ... ... ... ... ... ... кезде қазіргі жағдай секілді
қарсылық білдірілді. Бірақ, қарсылық білдіріген нотариалдық конторлар ... ... ... ... апта сайын хабарлап отыру керек
болатын. Одан кейін бұл мәліметтер МемБанк ... ... ... ... Осы ... КСРО ... ... көрсеткішін мерзімді
шығарып отырды.
Вексельдерді тіркеуден ... ... ... ... ... ... ссудалар берумен айналысты. Қамтамасыз етілетін
вексельдерге ... ... ... Біріншіден, вексельді ұсыну сәтінен
бастап оны өтегенге дейін алты ай қалмау керек. ... ... ... ... 75 ... ... ... берілді. Үшіншіден,
қамтамасыз етілетін вексель банктің өзімен инкассацияланды және ... жол ... ... кезде клиент есеп-шоттық және чектік кітапшалар алды.
Есеп-шот кітапшасына банкпен барлық қабылданған және ... ... ... ... есеп-шоттан ақша алу үшін керек болды. Банк
ссуданың қосымша ... ... мен оны ... ... ... ете алатын
болды. Бұл талапты орындамаған жағдайда 10 күн ішінде ... ... ... ... кірісетін болды. Ол алынған сомаларды қарызды
жабуға ... ... ... ... етуші вексельдерді сатудан
түскен соманың жеткіліксіз болуынан банк басқа банк ... ... ... қаражатын займды өтеуге бағыттай алатын болды.
1.3. Екініш деңгейлі банктерде қаржылық вексельдерді қайта есептеу
Вексельдерді қайта есептеу – Ұлттық ... ... ... ... ... ... кеңсесінен төлем мерзімі жеткенге дейін
есептелген вексель сомасын және оның бір ... ... ... ... ... қайта есептеу Ұлттық банктің өкілетті ... және ... банк ... вексельдерді қайта есептеуге
байланысты операцияларды, бұл банктің өкілетті ... ... ... ... ... немесе төрағаның өзінің жазбаша
тапсырысы бойынша жүзеге асырады. Егер алдыңғы индоссамент бланктік болса,
сондай-ақ индоссамент ... ... ... банк ... ... ... бас тартады.
Банк вексельдерді қайта есептеуді жүзеге асыру үшін Ұлттық ... ... ... ... бас ... жасайды. Бұл мәмілеге қол қою
кезінде банк Үлттық банкке өзінде қайта есепке ... ... ... бере ... ... ... ... мынадай вексельдер ... ... ... ... ... ... ... 100 мың теңгеден кем емес номиналы бар;
- ... ... 6 ... ... ... ... ... эмитенттердің вексельдері, онымен тұрақты
қаржылық қатынасы бар Қазақстан Республикасының резиденттері,
сондай-ақ екіден кем емес жолдау құқы ... ... ... бар ... ... Ұлттық банк
аталған тұлғалардың қаржылық жағдайын өзі ... ... ... ... ... ... ... жоқ
вексель ұсынушы, акцептеуші (төлеуші) және авалы; төлеуші
немесе ол ... ... ... ... (аудармалы);
- жарамды вексельдер. Егер оның деректемелері ... ... ... туралы» заңының талапта-
рына сәйкес болса, вексель жарамды болып табылады;
- төлем орны Қазақстан Республикасының аумағы болып ... банк ... есеп үшін ... ... авальданған болуын және
авальді тұрақты қаржылық жағдайы бар екінші деңгейлі банк беруін талап
етуге құқығы бар. ... ... ... ... банк ... Атап
өтетін жайт, ұсыну ... ... ... ... ... ... анықталған мерзімге дейін берілген вексельдер, сондай-ақ
төлеушісі қабілетсіз тұлға болып ... ... ... ... вексельдер Ұлттық банкте қайта есепке қабылданбайды.
Сондай-ақ Ұлттық банк келесі жағдайларда вексельдерді қабылдауға
қарсылық білдіре алады:
- егер ... ... ... ... ... ... ... болса;
- егер оның мазмұнынан төлем орны, вексель бойынша міндетті
тұлғаның төлем қабілеті туралы бірыңғай шешім қабылдау ... ... ... ... құқықты жүзеге асыруға
мүмкіндік бермейтін басқа да ақаулар бар болса.
Банк ... ... ... үшін ... ... ... кезінде келесі
құжаттарды әкеледі:
- вексельді қайта есепке қабылдау туралы өтініш;
- вексельдің ... ... ... егер ... ... вексельдің нотариалды бекітілген көшірмесі;
- вексель ... ... ... ... бекітілген көшірмесі;
- жай вексель бойынша вексель ұстаушының және аудармалы вексель
бойынша төлеушінің, сондай-ақ вексельді қайта есепке ... ... ... жағдайы бар екендігін
дәлелдейтін ... ... ... есепке ұсынатын түлға сенімхаты;
- заңға сәйкес гербтік алымның төленгендігін дәлелдейтін құжат.
Ұлттық банк ... ... ... ... тұрып, банктен
өтініш пен қажетті ... ... соң банк пен ... ... ... жасайды, аталған тұлғалардың вексель бойынша өз
міндеттемелерін өтемеуге әкелуі мүмкін факторларды ... ... ... ... есеп үшін ... көшірмесі ұсынылған болса,
көшірмені ұсынған банк қайта есеп үшін Ұлттық ... ... ... ... ... ... есеп үшін ... банкке акцептелген аудармалы
вексельдің бірнеше ... ... ... ... данасын да әкелуге
міндетті.
Құжаттарды қабылдау кезінде ... ... ... ... қайта есебіне жауапты қызметкері ... ... және ... ... одан соң ... ... ... ұсынған
тұлғаға вексельдің түпнұсқасын қайтарады. Бұл кезде жауапты қызметкер
қабылданған құжаттарды тіркеу ... ... ... қызметкер
вексельдің қайта есебі жөнінде шешім қабылдауы үшін құжаттар ... ... ... ... әр ... дұрыс толтырылуын, сондай-ақ
вексельде индоссаменттің рәсімделуіне тексеру жүргізеді. Қайта есеп немесе
қарсылық білдіру туралы ... ... ... ... қабылданғаннан кейінгі
15 жұмыс күні ішінде Ұлттық банкте қабылданады. Ұлттық банк қайта ... ... ... ... ... ... қабылдаған соң, жауапты қызметкер
банкке Ұлттық банктің ... ... ... жолдайды.
Ұлттық банк өз есебіне вексельдің түпнұсқасы мен индоссаментті
қабылдаған күннің ... ... ... ... банк ... ... ... және басқа да шығындарды ұстай отырып, вексель сомасын
ұсынады.
Қайта есепке қабылданған ... ... үшін ... банк ... ... ... ... Ұлттық банкте қайта есептелген ... ... ... ... ... ... кітабында әр жеке клиент
бойынша қайта есепке қабылданған вексель саны, ... және ... және ... ... ... ... ... саны көрсетіледі.
Атап өтетін жайт, қайта есепке қабылданған вексельдер Үлттық ... есеп ... ... ... банк қоржынындағы барлық вексельдер келесі критерийлер бойынша
жіктеледі:
- индоссант (аты және қажет деректемелері);
- вексель ... ... ... орны ... ... ... орталық аппаратының
орналасуы бойынша; Ұлттық банк филиалының ... ... ... ... (айы және күні ... ... да қажетті параметрлері бойынша.
Бұл кезде Ұлттық банк ... бар ... ... ... ... ... ... вексельді жолдауға, соның ішінде берешекті
өтегенге дейін пайдалануға;
- төлем мерзімі жеткенде вексель бойынша төлем алуға.
4. ҚР ҰБ ... ... ... алу ... ... «ҚР ... Банкі туралы», «ҚР вексель айналысы туралы» ҚР
заңдарына сәйкес ... және ҚР ... ... коммерциалық жай
вексельдерді қайта есепке алу тәртібін реттейді.
Жалпы ережелер
1. Осы ережеде мынадай ұғымдар пайдаланылады.
1) вексельдерді қайта ... алу – ҰБ ... ... ... есеп ... вексель соммасын төлей отырып және оның
белгілі бір бөлігін ұстап қала отырып (дисконт) индоссамент
бойынша есеп ... олар ... ... ... уәкілетті орган – қаржы нарығын және қаржы ... ... ... жүзеге асыратын мемлекеттік орган;
3) уәкілетті бөлімше – ҰБ атынан бірінші класты ... ... ... алу операцияларын, сондай-ақ қайта
есептелген вексельдермен өзге де операцияларды жүзеге асыратын
ҰБ бөлімшесі;
4) бірінші ... ... – ҰБ оның ... ... ... ... ... эмитенттерге жатқызған заңды
тұлға – ҚР резиденті.
2. ҰБ ... ... ... ... ақша – ... ... ... жүзеге асырады және жүргізілетін операциялар ... ... ... ... ... есепке алуға байланысты
операцияларды ҰБ Төрағасының не ҰБ ... ... ... ... ... ... ... бойынша ғана жүзеге асырады.
3. ҰБ бірінші класты эмитенттердің ... ... ... ... алу ... ҰБ вексельдерді қайта есепке алу
бойынша операцияларды жүргізуіне арналған жалпы лимитін, ... және ... ... ... ... да сақталуы міндетті
нормалар мен лимиттерді орындайтын есеп ... ... ... ... алу ... ... қайта есепке алуға қабылдау шарттары
4. ҰБ вексельдерді қайта есепке алу бойынша операцияларды ҰБ пен есеп
кеңсесі арасында жасалатын Вексельдерді қайта ... алу ... Үлгі ... ... жүзеге асырады.
5. ҰБ мынадый талаптарға жауап беретін:
1) бірінші ... ... ... ... бір күні ... «ҚР вексель айналысы туралы» ҚР ның Заңында белгіленген талаптарға
сәйкес ... ... ... ... ҚР ... ... және ҰБ
нормативтік құқықтық актілерінде белгіленген талаптарға сай келетін;
4) кемінде 100 (жүз) мың ... ... ... осы ... ... ... тең;
5) ҰБ қайта есептеген күннен бастап бір жылдан аспайтын ... ... ... орны ҚР ... деп көрсетілген вексельдерді қайта
есепке ... ... ҰБ ... ... егер вексель осы Ереженің 5-тармағының 1)-6) ... ... ... ... егер вексель бойынша төлем жасау күніне дейін қалған ... он ... ... кем ... егер осының алдындағы индоссамент бланктік ... ... ... ... егер оның ... ... орны ... бір мәнді қортынды жасау
мүмкін болмаса немесе ... ... ... ... ... ... ... бермейтін өзге де ақаулар болса;
5) осы Ереженің 3-тармағына сәйкес ҰБ ... ... асып ... егер вексель ҰБ теңгенің айырбастау бағамын белгілемейтін шетел
валютасымен жазылса;
7) егер вексельдің өзінде ... ... ... төлем жасау күнгі
айырбастау бағамына нарықтыққа ... ... ... ... ... ... ... есепке алуға қабылдаудан бас тартады.
Вексельдерді қайта есепке алуға қабылдау тәртібі
7. ... ... ... ... ... ... есеп кеңсесі
уәкілетті бөлімшеге құжаттар пакетін ұсынады, онда:
1) есеп кеңсесінің уәкілетті ... ... қол ... қайта есепке алуға қабылдау туралы өтініш;
2) вексельдердің түпнұсқалары (аллонжбен бірге, егер ... ... есеп ... ... сенім хаты бар есеп кеңсесінің уәкілетті
тұлғасы және вексельдерді қайта есепке алуға ... ... ... ... есеке алуға жауапты қызметкері қол қойған вексельдерді
қабылдау - өткізу актісі;
4) есеп кеңсесінің ... хаты ... ... ... ... жасау және құжаттарға қол қою және ... ... ... - ... актісіне қол қою өкілеттігін
растайтын құжаттар;
5) ... ... ... және ... қол ... ... және вексельдерді қабылдау - өткізу актісіне қол
қоюға ... ... ... ... бар ... ... ... бөлімшенің жауапты қызметкері құжаттарды қабылдау
кезінде қайта есепке алуға қабылданатын әр ... ... ... индоссаменттердің рәсімделуін, вексель бланкісінде вексельдегі
міндетті деректемелердің, тіпті біреуінің болмауына немесе бүлінуіне әкеліп
соғатын физикалық ... ... ... мұндайлар болған кезде
вексель қайта есепке алуға қабылданбайды.
9. Уәкілетті бөлімшенің жауапты қызметкері вексель бланкілерінің
түпнұсқалылығын ... ... ... ... ... және ... ... сәйкестігін) тексеру үшін оларды
сараптамаға жібереді.
10. ... ... ... ... ... ... ... бас
тарту туралы шешімді ҰБ тізбесі осы ... ... ... ... пакетін алған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде
қабылдайды
11. Вексельдерді қайта есепке ... ... ... қабылдаудан бас
тарту туралы ҰБ шешім қабылдағаннан кейін ... ... ... есеп кеңсесіне вексельдерге сараптама жүргізу және вексельдерді
қайта есепке алуға қабылдау немесе қабылдаудан бас тарту туралы хабарламаны
береді.
12. Вексельді ... ... ... ... ... ... оң ... есеп кеңсесі ҰБ пайдасына индоссамент рәсімдейді және вексельді
уәкілетті бөлімшенің ... ... ... ҰБ пайдасына вексель
бойынша төлем ... ... ... ... ... ... жол берілмейді.
13. ҰБ пайдасына индоссаментпен вексель түпнұсқасын алғаннан кейінгі
келесі ... ... ... ҰБ есеп ... ... ... алып ... вексель сомасына аударады.
14. ҰБ ресми қайта қаржыландыру ставкасын есепке ала отырып ҰБ
дисконт ұстап ... ... бір ... ... ... вексельдер бойынша
дисконт есептеу үшін мынадай формула пайдаланылады:
H*T*P
Д = -----------
360*100
Мұнда, Д – дисконт ... ...... ... ...... ... есепке алу күнінен бастап вексель
бойынша төлем мерзімі (күнмен, бұл ретте ... ... алу күні мен ... ... жасау күні бір күн болып есептеледі)
Р – ресми қайта қаржыландыру ставкасы (%-пен), бір
жылдағы күн саны 360 ... ... ... ... ... ... ... және банк
вексельінің операциялары
2.1. Қазақстандық вексельдік нарық
Вексельдік айналымның тарихы 400 жуық жылды құрайтыны және вексель
отаны Италия ... ... ... ... ... ... ... ақша аударымы мақсатында қолданылған.одан кейін
вексельдер Италияға, Францияға, ... аяқ ... сол ... ... ... ... ... біздің елімізде, Қазақстан Ресей
империясына қосылған кезде 18 ғасырға жетелейді. Сол ... ... ... ... ... ... салған жолмен жүріп келеді.
Сондықтан да Ресей сауда-ақша айналымындағы берік ... ... ... да ... ... ЖЭС кезінде вексель халықтың әртүрлі
буындарын несиелеудің құралы ретінде кең қолданылды.
Қазақстанда өзара есептесудегі вексельдерді қолдану ... ... ең ... 1996 жылы ... ... ... ... азық-түлік корпорациясының бидайлық вексельі. ... ... және ... ... ... ету үшін ... Бірақ аталған
артықшылықтармен қоса бағдарлама біраз басқа оң тұстар ... Олар ... ... және ... ... ... ... де
байланыста болады. Сонымен қатар елде олармен жұмысты қамтамасыз ететін
инфрақұрылымы ... ... ... ... ... ... сатумен айналыса алмады және вексельдер бойынша төлемге ұсынылуы
бойынша есептесуге үлгере алмай ... Елде ... ... және ... ... жұмыс тәжірибесі болмады.
Қазақстандағы болып жатқан ... жаңа ... ... ... ... экономиканың экономикалық, қаржылық және
төлемдік жүйесінің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... тиімді жұмыс істеуінсіз толық болуы
мүмкін емес.
Вексельдің борыштық міндеттеме ... ... ол ... қатаңдылығы мен жеделдігі басқа төлем мен есептесудің түрлерін
құру негізін құрайды - банкнот, ... ... ... ... әртүрлі құралдарының-акциялардың, облигациялардың, депозиттік
сертификаттардың және ... ... ... ... ... ... күші вексельдік құқықпен қолданылып, мемлекетпен
қамтамасыз етілді.
Вексельдер халықаралық есептесуде және ... ... ... ікі ... қолданылды және қолданылады. Өнеркәсіпшілер мен
саудагерлерге вексельдер оларға өздерінің сатып алуларын ... ... ... ... береді. Бұл жағдайда вексельдің экономикалық
функциясы көзделген- коммерциялық, банктік несиелерді ... ... ... ... ... ... деп аталатын экономиканың өтуі қаржылық нарықтың
қайта қалпына келуіне және оның құралдарының, соның ішінде вексельдің қайта
қалпына ... ... ... ... ... ... ... тек вексельдің
коммерциялық несиені реттеуге тырысып қоймай, сондай ақ технологиялық
вексельдік ... ... ... ... есеп ... ұйымдастыру
табылады. Сонымен қатар әкімшіліктер мен өнеркәсіптік кәсіпорындардың
коммуналдық және әкімшіліктік ... ... ... ... ... жекелеген әрекеттері жасалуда.
1997 жылы сәуір айында ғана Женевалық ... ... ... (Қазақстан Республикасындағы вексельдік айналым
туралы( заңының қабылдануымен Қазақстан құқықтық вексельдік алаңға ... осы ... ... ... соның ішінде, Азық-
түлік корпорациясы, Алем банкпен, Қазақстан энергомен қамтамасыз етілмеген
вексельдерді ... ... ... ... ... және ... қаржылық вексельдерді шығару ... ... ... ... бұл заң Азаматтық Кодекспен қатар Қазақстан Республикасындағы
вексельдерді қолданудың негізгі нормативтік базасы болып ... ... бұл ... ... ... төлем
құралдарының дефицитін қысқарту мақсатында банктермен берілетін қаржылық
вексельдердің түрі.
Қазақстанда қаржылық вексельдерді ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік айналымды қаржылық вексельдерден,
соның ішінде банктік вексельдерден сақтау мақсатында ... ... ... ... Бұл туралы ЖЭС пен Ресей тәжірибесі көрсетеді. Ол ... ... мен ... ... орын ... ... қаржы нарығында банктік және пластикті чектерге
толықтыру, төлем құралының ... ... ... ... ... ... бойынша жобаларды
жүзеге асыру және кәсіпорындарды тауар ресурстарымен және ... ету ... ... ... орын ... Бұл ... өндірістегі
операциялық шығындарды және өнім шығаруды төмендетуі мүмкін және оның
айналым капиталын ақша ... ақ ... ... ... ... ... мұндай жобалар өзара технологиялық
арқанмен байланысқан кәсіпорындардан тұратын вексельдік консорциумдарды
құру кезінде анағұрлым ... Бұл ... ... ... ... төлем құралдарының эмитенті болып табылады, өйткені олар
өздері өздерінің тұтынушылары ... ... ... бұл ... ... өзі ... ... бағалау қажет, яғни оның операциялық шығындарын төмендетуге
қабілеттілігі.
Мұндай жеке төлем құралдары өз ... және ақша ... ... Егер ақша ... ... ақша ... сапасы
мемлекеттік органмен, яғни Ұлттық Банкпен бақылауға алынады
Осы бағыттың теоретиктерінің жүргізген зерттеулері жеке эмитенттегі
өзінің ... ... ... ... қабілетін қолдау мүддесі бар.
Барлық жеке валюталардың шектелмеген, ... ... және ... ... ... жасағандықтан сұраныс құны эмитент тарапынан
шектен тыс ұсыныстардың жолын кесіп ... ... көп ... жүйе ... кез-келген уақытта халық шаруашылығының
қажеттілігіне тең бекітілетін төлемдік ... ... ... ... ... ... ... вексельдік төлем құралдарының жүйесі ... ... ... бар ... жүйенің алдында ғана емес, сондай-
ақ қатаң монетаристік қатаң жүйе алдында да артықшылық иеленеді.
Вексельдік ... ... ... ... бойынша өзіне
ештеңені тең келтірмейді. Сонымен қатар олар ... ... ... ... ... саясатты жояды. Сондай-ақ
соған орай ... ... ... ... ... айналымның мемлекеттік реттелуі және мемлекетпен бақылау
функцияларының ... ... ... ... тікелей
әкімшілік шектеулердің бекітілуі Женева конвенцисы мен аударымды және жай
вексельдер туралы Бірыңғай заңға қайшы келуінде ... ... ... ... ... асып ... заңы ... мүмкін емес.
Вексельдер айналымының жүйесі төлем төлемеуді болдырмауға тырысатын
маңызды құрал ретінде болуы мүмкін, бірақ ол оны ... жоя ... ... ... ол ... болып қала бермек. Төлем төлемеудің себептері
барлығына белгілі. Оның ... ... ... ... ... ... ... рәсімдеудің құралы ретінде шыға отырып, вексель
кәіспорынды алдын-ала төлеу қажеттілігінен босатады. Бұл несиелік-есеп
құралы ... мен ... ... қарыздарын өтейді, айналым
қаражаттарын сақтайды, несиелердің ... ... ... ... несиеге қажеттілікті төмендетеді.
Есептеу және қайта есептеу ісінің ... ... ... вексель
шаруашылық айналымының қажеттілігінің сенімді көрсеткіші болып ... бұл ... ... модельдеу тәсілдерінің тәжірибесінің
жоқтығынан өте маңызды болып табылады.
Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқарудың және бюджет ... ... жоқ болу ... Қаржы Министрлігі бюджетке өзара
векселдік есептесуге тиым салғанымен, ... ... ... жол ... ... ... ... дейін нарық мардымсыз дамыды, нарық вексельдік айналымның
барлық қасиеттері ескерілмеген уақытша ережелерімен ... ... ... ... ... және ... ҰЭС вексельдік
бағдарламаларының жарамсыздығы табылды. Бұл елдің экономиясына ... ... ... ... ... ... ... өзінің аумағында Женева
конвенциясының әрекетін бекіткен кезде, мемелекет ... ... ... ретіндегі вексельді қолдану бойынша қазақстандық вексельдік
нарығының субьектілерінің бастамасы үшін жол ашты. Бірақ бұл жүзеге ... ... ... ... және шаруашылық субьектілерінің
өздеріне қажет. Бұл Қазақстанның қор және ... ... де ... ... ... ... ... отырып, барлығын басынан
бастауға, нормативтік құқықтық база қалыптастыруға ... ... ... ... өнеркәсіптік кәсіпорындарға өздерінің
тауарлық вексельдерін акцептеу арқылы Қазақстандағы, ТМД елдеріндегі жүзеге
асырылған сатып ... ... ... ... ... ... ... құқықтарында пайызсыз ... ... ... ... ... ... оны ... КСРО
құлауымен жоғалған кәсіпорындар арасында шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... және транспорттық ... ... ... ақша ... ... сонымен қатар шаруашылық
субьектілер үшін басқа да пайдалы қаржылық қызмет көрсетулерді ... ... ... және ... ... ... ... вексель сөзінің айналасында жағымсыз жағдай туғызды. Бұл
мемлекеттің өзінің, бірнеше вексельдік субьектілердің көбісінің, ... ... ... ... ... ... және басқа қаржылық құрылымдардың қаржылық нарықтың осы секторында
жұмыс істеу ұмтылысын басып тастайды.
Табыс балы жоғары, бірақ мүмкін ... ... ... ... ... жоғары болады. Содан кейін Қаржы Министрлігінен және ... ... ... және ... ... қолдануға тиым салынды.
Егер 1997 жылға дейін вексельдік айналым нарығында Казкоммерцбанк,
ТұранАлемБанк, ИгілікБанк, ЭксимБанк ... ... ... ... ... ... ... операциялар бойынша қызмет көрсетулердің толық
спектрін тек ТұранАлемБанк ашық акционерлік қоғамы ғана ұсынды. 2001 ... ... ... ... ... ... ... Казкоммерцбанк ашық акционерлік қоғамы, белсенді жұмыс
жасай бастады. 2001 ... 10 ... 9 ... ... ... Қазақстан Республикасындағы вексельдік айналымы нарығының ... ... ... құру ... меморандумға қол қойды.
Жұмыс тобын құрудың ... ... ... ... ... дамуы; оның технологиялық құрылымының қалыптасуы; ... ... ... ... нормативтік актілердің жетілдірілуіне қатысты
сәйкес мемлекеттік билік органдарына ұсыныстар дайындау; ... ... ... ... ... нысанының
қозғалысы бойынша бәрлескен шараларды жасау.
Вексельдік бағдарламалар қысқа мерзімді негіздегі, ұзақ ... ... ... үшін ... ... қаржылық
ресурстарды басқаруда жақсы нәтежиелерге жету үшін ... ... ... ... жаңа ... ... ... кестесі
| | ... | ... | ... |
| Пайыздар | ... ... ... ... |
| |(12( ... |комиссия1( сомадан; |комиссия эмиссия |
| | ... ... ... 0,1( |
| | ... үшін ... |
| | |0,5(; | |
| | ... | |
| | ... жүргізгені | |
| | ... ... | |
| | ... агентіне | |
| | ... | |
| | ... үшін ... | |
| | ... алым 0,025(| |
| | ... ... | |
| | ... осы ... | |
| | |1,2-2( ... ... |
| | ... ... ... |
| | |9-9,5 ( ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... түрінде | |
| | ... ... | |
| ... | | | ... |Талап етіледі ... ... ... ... ... ... өзімен |(Қр ҰБ(Ұлттық комиссия)|(ҚР ҰБ бірінші |
|органның рұқсат | ... ... ... ... | ... Қор ... ... |
| | ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |3 апта |1,5-2 ай(6-8 ... |3-4 апта ... мерзімдері | | | ... ... ... ... ... ... ... соңында |
|төлеу мерзімі | | | ... ... ... ... қысқа мерзімде
1-2 жылға дейін айналым қаражатын толтыру үшін ... ... ... ... құны жай ... алудан төмен.
Вексель - төлем төлемеу ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірі болып төлем
төлемеу ... шешу ... ... бір шеңберде қалып отыр, бір
жағынан оларға артылған өнімге төлем төлемейді, екінші жағынан салық ... ... ... ... ... мүмкіндік жоқ. Осы
мәселені шешу үшін және кәсіпорындардың айналым қаражатын ... ... ... ... салық пен басқа міндетті төлемдерді төлемеуден
облигация эмиссиясына дейін. Бірақ бұл ... ... ... ... бар. ... ... және жеткізушілердің есебін төлемеу оны
банкрот деп жариялауға әкеліп соқтыруы мүмкін, ал ол өз кезеңінде ... ... ... ... банк ... ... ... фабрикаттардың және
дайын өнімдердің өзіндік құнының өсуіне, сәйкесінше оның бағасының ... Осы ... ... ... ... төлемеу дағдарысының
өсуіне, дебиторлық қарыздың өсуіне, сондай-ақ өндіріс көлемінің құлдырауына
және дайын өнімнің артығымен өндіріліп кету ... ... ... ... ... үшін ... және ... деңгейде
жеткілікті шаралар қолдану қажет.
Қазіргі таңда, республикамызда қаржылық ... ... ... ... ... теңгемен есептесудің қайнар көзі болар еді және
ақша ... ... орны ... еді. Бұл ... ... құрылымы мен мүмкіндіктеріне жоғары мүдделілікті танытар еді.
Әсіресе мұндай өзекті мәселелер республикалық маңызы бар аса ... ... тұр. ... кәсіпорындар тұтынушылар тарапынан төлемді
төлеуді тұрақты кешіктіру мәселесімен ылғи да соқтығысып қалады. Ал ол ... ... ... өсуіне алып келеді. Сондай-ақ инфляция
кзіндегі ... ... ... ... жүргізушілермен өз
кезегінде есептесуге ... бере ... ... ... өзара есеп айырысудың кешіктірілуі төлем төлемеу дағдарысын одан
ары ушықтырып, контрагенттерге елеулі ... ... алып ... ... вексель осы мәселерлерді шешудің тәсілі ретінде шығады.
Капитал жеткіліктілігі мен ... ... ... ... ... енгізудегі рөлі өте зор.
Банктер вексель айналымы туралы заңына сәйкес келесі операция
түрлерін ... ... ... бар:
- вексельдерді инкссоға қабылдау;
- төлем төлеушілермен инкассоға қабылданған вексельдерді төлеу бойынша
қызмет көрсетуді үсыну, сондай-ақ домицирленген вексельдерді ... ... ... ... ... ... ... біріне авалдарды беру;
- вексельдерді есепке алу, ... ... ... ... ... ... деп ... болады, бұл бірнеше
себептермен түсіндіріледі:
- заң шығарушы және нормативтік ... ... ... ... ... ... вексель айналымын қолдау.
Бұл жерде ... ... ... ... ... ... есептеу жобасы бойынша жобасын атуға болады. Ұлттық Банк
Басқармасының 1999 ... 15 ... 395 ... ... ҚР ... ... вексельдерді қайта есепке алу ережелерін
қабылдаумен несие беру каналы құрыла бастады және ... ... ... және ҚР Ұлттық Банкінде қайта есептелген
корпоративтік вексель ... ... ... ... жаңа ... ... осы нарықта жоғары білікті мамандардың болуы;
- біздің эеономикамызға ірі эмитент-кәсіпорындар ... ... және ... ... да ... құбылысқа секілді,
вексельдерге де сенімсіздік білдіру;
- банктердің қаржылық менеджерлердің және ... ... ... ... ... ... ... туралы айту өте ... ... ... ... ... кезінде
қаржылық кеңесшілермен ең алдымен екінші рыноктағы клиенттің вексельдерін
қолдауға назар аудару керек. Бұл жүйе жұмыс ... үшін ... ... ... қажет.
Вексель берушіге сәйкес рейтинг беретін қаржылық жағдайдың жанжақты
анализ жүргізгеннен кейін тәуелсіз рейтингтік агенттіктердің құрылу ... құру ... Ол ... ставкасына сәйкес болады. Өйткені
қазіргі таңда банктермен эмитенттің қаржылық жағдайына ... ... түр. ... ... ... жүргізілген Ұлттық Банктің
бірінші сатылы эмитенттер тізіміне енгізілген кәсіпорындарға анализ жасау
нарықтың лакмусты қағазы болады.
Вексельдердің ... ... ... ... ... ... эмитенттер рейтингтің рөлі мен ақпараттарды ашу
мәселесін өздері ... ... ... ... тұрақтылығының бірден
бір критерииі ретінде халықаралық агенттіктерден рейтингін ... ... ... ... ... туады. Кез-келген компания үшін
жақсы рейтингке шығу өте маңызды. Нарықтық ... ... ... ... бірі ... Бірақ басқаларды да атап өтпеуге болмайды.
Халықаралық агенттікткердің рейтинг жүйесі тиімді емес. Бұл жүйе ... ... ... компиния капитализациясының деңгейі көбіне рейтитнгте
оперативті болмайды, әсіресе бұл перифериялық компания болса. Халықаралық
рейтинг тек сыртқы ... ... ... ... ... үшін ... ... агенттіктің болуы кезінде вексельдердің айналым
схемасы келесідей болады:
- вексель беруші – ... ... ... қаржылық жағдайдың
анализін жүргізу үшін қажетті құжаттарды оған кейін рейтинг беру үшін
ұсынады. ... ... ... ... жағдайда рейтинг
вексель берушіге де акцептантқа да беріледі;
- вексельдерді есепке және қайта есепке ... ... ... банк ... ... осы ... вексельдерінің рейтингісіне сәйкес
дисконт деңгейін анықтайды;
- кәсіпорынның рейтинг ... ... ... қор ... ... ... ... сайтында танысуға болады;
- вексельді жеткізілген тауарға төлем төлеу есебіне енгізу кезінде
вексель ... ... ... ... осы ... есебіне қабылдау туралы дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік беретін
оның айналым мерзімін есепке ала ... ... ... ... туралы
қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Яғни, вексельдерді шығару кезінде
әрбір кәсіпорын рейтинг алуға мүдделі болады. ... ол ... есеп ... вексельдерді есепке алмайды,сәйкесінше
кәсіпорындардың вексель ұстаушылардың контрагенттері ... ... ... Бұл жүйе нарықта бірінші рет жұмыс жасай
бастағандарға көмектеседі, ... ... ... ... ... ... ... пе соны анықтайды. Рейтинг жүйесі ... ... ... ... ... қылады және вексель айналымын
протест жағдайына жеткізуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... протесті жеткілікті сирек құбылыс
болуы үшін құру ... Ал ол үшін ... ... ... ... ... ... құрал ретінде болуы керек.бұл
мақсатқа жету ұшін ... ... ... ... ... жүйесі құрылуы керек. Барлық эмитенттер инвесторларға
тәуекелділік деңгейін бағалауға мүмкіндік ... ... ... агентігінің қызметін жеке мүдделеріне қолданатын
болады. Рейтинг алу кезіндегі бастама рейтинг агенттігіне белгілі ... ... ... ... ... ... үшін ... Банк айналымға вексельдер шығарған кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... деңгейлі банктер Ұлттық Банкпен
бекітілген тізімге ... ... есеп ... ... Екінші деңгейлі
банктердің вексельдері Ұлттық Банкке бөлінген лимиттер мен ... ... ... ... ... ... беруші өзінің қызметін ... ... ... ... шаруашылығы салалары кәсіпорыннің
векселі қанша тұратынын кез-келген уақытта ... ... ... Банк
өзінің есеп саясатымен екі міндетті шешеді:
- қаржылық ... ... ... ... ... деңгейін реттеу,
сол арқылы инвестициялық белсенділікті ынталандыруға немесе ... ... ... ... барысында өтеу жағдайлары мен варианттарны
талдай отырып қаржылық тауар құйылысын реттеу және бағыттау.
Тәуелсіз рейтингтік агенттік вексель ... ... ... ... жүргізеді. Обьективті анализ жүргізу үшін кәсіпорындарға
білікті мамандар ... және ... ... ... ... ... міндеттері жөнінде дұрыс ақпарат беруге ынтасының болуы қажет.
Есеп мекемелері Ұлттық Банкпен ұсынылған дисконттау деңгейінен ... есеп ... ... ... ... ... ... сату бойынша
мүмкіндік ұлғаяды және рейтинг шеңберінде айналып жатқан кез-келген вексель
есеп мекемесімен қаржылық құрал ретінде қарастырылады. Ол ... ... ... ... ескеріліп, шетелдік инвесторлар үшін тартымды
болады.
Ұлттық Банк пен екінші деңгейлі ... жаңа ... ... ... ... ... ... беретіндігіне, вексельдік
операциялардың нақты нарыққа ақша ... ... ... ... корпоративті вексельдерге жаңа сипат беретіндігінежәне
оларды қосымша қаржылық құралға айналдыратындығына сенеміз.
2.2. ҚР ... ... ... ... мен ... ... жағдайында коммерциялық банктерге ... ... ... ... ... ... өте қиынға соғады.
Банкпен тек ссудалық операцияларды жүргізу оған ... ... ... ... бірақ оларға тәуекелдің төменгі деңгейіне есептеуге
мүмкіндік бермейді. Ссудаларды бере отырып, банк ... ... ... ... ... ... операцияларды несиелік қызмет
көрсетулермен шектеуге болмайды.
Өзінде ... ақша ... бола ... банк ... сақталуын
ғана қамтамасыз етпейді сондай-ақ сәйкес пайда алуды қамтамасыз етеді.
Бірақ ... ... де ұмыт ... коммерциялық банктің активтерін қаржылық құралдар
мен басқа тәуекелді төмендететін активтер арасында бөлу.
Коммерциялық банктер бұл мәселені ақша ... ... ... бөлу ... шешіледі.
Вексельдермен болатын белсенді банктік операциялар келесі нысанда
жүзеге асырылады: вексельдердің коммерциялық банктермен есептелуі, ... ... ... ... ... мен ... операциялардың негізінде вексель жатыр. Заңға сәйкес вексель-бұл
бір жақты міндеттемесі бар, қатаң формада бекітілген төлем құжаты.
Вексельдерді шығарудың ... ... ... мақсаты мен
сипатына және оларды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Коммерциялық вексель бойынша мәміле
несиеге жасалады,ал қаржылық вексельдер ақша нысанындағы ... ... ... Фиктивті вексель тауармен де, ақша қаражатымен байланысты
емес және ол ... ... ... достастық, қолалық және қарсы (бұл
туралы жоғарыда нақты айтылған).
Қазақстанда вексель айналымы туралы заңға сәйкес ... және ... ... жол ... ... олардың бұл мәмілелерге
қатысы жоқ. ... ... ... ... ... коммерциялық (тауарлық)
вексель табылады.
Коммерциялық несие- жеткізушімен сатып алушыға ... ... да ... төлемді кейінге қалдыру түрінде беріледі. Заем беруші мен несие беруші
ретінде бұл ... ... ... ... ... ... ... вексельдермен рәсімделеді. Вексельдерді есептеу мен
дисконттау деп вексельді ... ала ... оған осы ... ... Бұл жағдайда өзінің пайдасына вексельден пайыз ұстап қалады.
Вексельдерді заңды есепке алу вексельді оның ... ... банк ... ... жүзеге асырылады. Ұсынушы вексель бойынша борышқор болады, ал
банк – несие беруші, вексель ұстаушы, төлем алушы ... ... ... банк ... ... ... алады, сондай-
ақ егер банк есепке тек тауарлық мәмілелерге ... ... ... онда ол ... уақытында төлейтіндігіне және мәміленің тауарлық
сипатта болатындығына сенімді болуы керек. Сәйкесінше, клиенттің несие
қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... Банктер
вексельдерді есепке алудан бас тарту ... ... ... ... ... ... ... ұсынушы атынан ... ... ... ... ... ... алдында банк оның атына вексельді
беруі туралы мөр қойылатын жер ... ... ... ... ... ... Бланктік индоссаменттің атаулыға айналуы
вексель ... ... ... ... жағдайда пайдалануды болдырмауға
бағытталған. Осы аталған операция үшін банк дисконт сомасы түрінде кіріс
алады.
Банктер кәсіпорындарға ... ... ... ... ... есеп-шоттарды ашуға мүмкіндік алады.
Вексельдерді кепілге салып ссуда алу ... ... ол ... иесі ... ... ... мерзімде оларды сатып алуға
міндетті, немесе ол онкольды болады, яғни ... ... ... ... жағдайда банк оның қайтарылуын кез-келген уақытта талап ете алады.
Вексель кепілге салынған ссудадан есептегінің айырмашылығы вексельдің
оның иесімен банк ... ... ... тек ... ... ... қойылады.
Вексельді кепілге сала отырып ... алу үшін банк ... ... ... ... ... мөлшері мен есебі,пайыз
шамасы және комиссиялар бойынша қарыз бен ... ... ... банк ... ... өтеу ... несие мерзімінен кем болмау керек, ал ал
қамтамасыз ету вексельді беруге мүмкіндік береді. Несиені ... ... ... ... екі күн ... ... ... Ол өз
кезегінде ссуданы қайтаруды қамтамасыз ететін құралдардың айналымына сәйкес
келуі ... ... ... ... сенімділіктің кепілдігін иелену
керек, бір сөзбен айтқанда осы үшін ... ... ... ... ... рейтинг беруге мүмкіндік береді.
Несиелеуді жүзеге асыру кезінде бірінші және негізгі мәселе болып,
несиені ашудың мүмкіндіктерін бағалау табылады. Осыған орай банк ең ... ... ... жағдайы несиені өз уақытындва төлей алу
мүмкіндігінің ... ... ... ... ... дәрежесін қарастырады.
Клиент банкке несие мен вексель ашуға өтінішін ұсынады. Бұл жағдайда,
яғни несиені беру мәселесі оң шешімін тапқан ... ... ... ... ... ... орай банк вексельден ... және ... ... ... ... жүзеге асыра алады. Ол тек тапсырмалық
индоссаменттің күшін иеленеді. Вексельді кепілге сала отырып, несие ... ... ... және шаруашылық органдардың ... ... ... ішінде есептесу шоттары ашылған банкке беріледі. Банк ... ... ... ... жасалады. Онда ссуданың максималды мөлшері,
кепіл мен есеп-шот, ... ... ... ... бойынша
қарыздар мен қамтамасыз ету арасындағы мөлшері ... ... ... ... өтеуге вексельді төлеу үшін вексель ... ... ... ... ... ... ... жағдайда
тауарлар мен қызмет көрсетуден ... есеп ... ... түскен пайданы
қолдануға құқығы бар.
Ссуданы өтеу клиенттің тапсырысы ... оның ... ... ... ... ... берушіден несиені қамтамасыз етуде жатқан
вексельдер бойынша төлемдерді есептеу жолымен жүзеге асырылуы мүмкін. Егер
арнайы ... ... ... ... қаражат есебінен несиелік сальдо
қалыптасса, банк несиелік қалдықтарға олардың есеп-шоттарында сақталуы үшін
бекітілген мөлшерде пайыз есептейді.
Кепілге ... ... ... несиелер олардың құнынан 60-90 пайыз
мөлшерінде ғана беріледі. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... алу ... бір кіріс әкелуі мүмкін.
Қазақстанда вексельді кепілмен қамтамасыз етуде ... беру ... ... саясатына сәйкес белгіленеді. Несиелер кепіл құнынан 60-70
пайыз мөлшерінде беріледі. Несие берудің ... ... ... 17 ... ... ... иммобильді нысанынан ... ... ... ... ... ете отырып, вексельдер
мен вексельдердің кепілі арқылы ссудалардың есебі ақша қаражатының айналым
қарқынын тездетуге әрекетттеседі. ... ... ... ... ... және ... ... ашылады.
Вексельдердің акцепті- бұл аударымды вексель бойынша төлемге
төлеушінің келісімінің ... Егер ... ... банк ... ... ... онда вексель бірінші сатылы міндеттеме статусына ие
болады. Акцепт міндетті болып табылмайды,бірақ вексель ... ... ... ... ... ретінде шығады.
Банкпен акцептелген вексельдер сыртқы сауда операцияларында кеңінен
қолданылады. Акцепт банкпен ... ... ... ... бірі ... қарастырылады.
Банкпен акцептелген тратталар сенімді қаржылық құрал ретінде
саналады. Өйткені олар екі жақты ... ... ... ... соң ... ... ... мен оны акцептейтін банк. Олардың мерзімі 30 дан
180 күнге дейін болады. Олар ақша нарығында қысқа мерзімді инвестициялаудың
обьектісі ретінде ... ... ... ... ... оның өтеу ... банкке өтуін
білдіреді. Векселі акцептелген клиент вексель бойынша төлем мерзімі туған
кездің алдында вексельдің құны мен ... ... ... ... ... ... банкке салуға міндетті. Клиенттің вексельді
мерзімінде төлеуге қабілетсіз болған жағдайда банк ... ... ... ... төлемді жүргізеді.
Қазақстанда банктік акцептер нарығы туралы айту ... ... ... ... тратталармен сату және сатып алу
операциялары тек жалғыз ... ие, ал ... ... ... операциялар тіпті жоқ және жалғыз сипат иеленеді.
Банктік акцептің орнына вексельдерді банкпен авальдау ... ... ... құқықтың қолданылуына қатысты вексельдік тапсырма
ретінде шығады. Бұл ... егер ... өз ... мерзімінде
орындамаған күннің өзінде де тратта бойынша толық немесе ішінара төлемді
кепілдейді. Аваль вексель ... ... ... ... ... да авалист кімге тапсырма беріп жатыр соны көздеуі керек. Авалист
ретінде көбіне банктер ... ... ... ... ... ... болып
саналады және шаруашылық мәмілелердің барлық ... ... ... және ол ... берген тұлға бірігіп жауап береді. Вексель
төлей отырып, авалист ол тапсырма берген тұлғаға және осы тұлға алдында кім
міндетті сол ... кері ... ету ... ... ... ... ... ол кепілдік берген міндеттеме жарамсыз болған жағдайда жарамды
болып табылады. Банкте бұл операция бойынша оның ресурстарын ... ақша ... ... ... ... ол ... ... кепілдік беретін барлық вексельдер сомасын жеке баланстан тыс
есепте көрсетуі керек.
Вексельдік тапсырманы беру үшін ... ... ... ... ... ... ... банк ол аваль берілген тұлғаның және вексель
бойынша аваль берген ... ... ... ... ... ... талап ету құқығын иемденеді.
Банктің жеке қаражаты есебінен вексель төлемі банк және банктік займ
шарты ... ... ... ... жасалған жағдайларға сәйкес
жүргізіледі.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... үшін ... тәртіп бойынша банк тіркейді.
Авалдау үшін төлемақы Қазақстанда вексель сомасынан 5-6 пайызды
құрайды.
Осылайша авалдық ... ... ... секілді вексельдердің
сенімділігінің жоғарылауын қамтамасыз етеді, олардың ... ... және ... ... ... қарыздарды қамтамасыз етудің тиімді
құралына айналдырады.
Қазақстан ... ... ... ... жылдар
аралығындағы ақша-несие саясатының негізгі бағыты ... ... ... ... мен өту болып табылады.
Осыған орай ақша- несие саясатының негізгі құралы болып ашық ... ... ... және ... ... операциялар
болады. Ашық нарық операцияларының және вексельдермен ... ... ... ... есеп ... мен ... қаржыландырудың
ресми ставкасы болатын РЕПО ... ... ... ... ... ... күтіледі.
Мұндай жағдайда Қазақстанның вексельдік нарығы дамиды және
вексельдерге ... ... ... ... ... ... ... айналым қаражатын толтырудың көзі мен несиелеу мен есептесудің құралы
болып ... ... ... өз ... ... жасалатын
банктік операциялардың көлемін ұлғайтады. Вексельдердің ... ... ... үшін ... ... ... ... Бағалы қағаздармен жасалатын операциялар мен ссуданы қамтамасыз
етудің басқа құралдарына қарағанда вексельдік ... ... ... ... тәуекелі төмен. Вексельдік операциялар жеткілікті дәрежеде
өтемелі, ал ... ... ... банктердің вексельдерін қайта
есептеу операцияларының ... ... ... өтемелілігін көтереді.
Клиенттердің вексельдерімен жасалатын операциялар банктерге тұрақты ... және ... ... ... ... ... ... банк вексель ұсынушыға вексель сомасын төлеп, есеп
ставкасы бойынша пайыздар ұстайды және ... ... ... ... қабылдайды. Банк клиенті вексель бойынша сатып өткізген тауар үшін
ақша, ал банк ... ... ... ... ... тауар,
қаржылық несиеде ақша түрінде жүреді.
Вексельдің есебі немесе дисконт банктің өз есебінен ... ... ... Вексель банкке арнайы үлгідегі реестормен келіп түседі және
вексель бөліміне жіберіледі. Банк вексельді өткізгені туралы ... ... ... ... ... ... ... иесі
белгіленген мерзімнен кейін вексельді сатып алу ... ... ету ... банк кез келген уақытта вексельді ... ... ... ... ... мен залогын мына ерекшеліктермен ажыратуға болады:
1. Вексель ... ... ақша ... ... вексельмен
параллель жүреді, несиелендіру кезінде бұл екеуі сәйкеспейді . Өйткені,
қарыз алу залогы үнемі өзгеріп отырады.
2. Есеп ... ... ... ... ... белгілейді және
тауар бір тұлға меншігіне көшіріледі. ... ... бір банк ... болып саналмайды. Вексель иесі басқа ... ... банк тек ... ... ... ... ... Дисконт операциясы кезінде клиент банктен соманы алып, белгілі бір
сомаға пайыз белгілейді. Ал ... ... сый ақы ... ... ... ... есебі кезінде тиісті соманы алады, ал несие кезінде
кезеңдермен бөліп алады.
5. Вексель бойынша пайыз дисконт арқылы бірден ... ал ... ... ... ... ... ... қарағанда вексель сый ақысы
төмен болады.
6. Несиелендіру кезінде вексель залогының сомасы баланстан тыс шотта
жазылады, ал вексель есебінің сомасы балансты ... ... ... ... ... 2-ге ... ... есепке алу
2. Залог ретінде оларды қалдырып қарыз алу
Вексельдерді есепке алу-бұл вексельдерді банктің ... ... ... ... ... ... ... банкке өтеді. Вексельді есепке
алу үшін банкке берілген вексельдер бойынша вексель ұстаушы банктен жедел
арада ... ... ... ... бойынша төлемнің уақыты жеткен мерзім
аралығында. Бұл банктен несие ... ... ... ... ... да
банктерде вексельді есепке алу - бұл қарыз алудың бір әдісі болып табылады.
Осындай ... ... үшін банк % ... Яғни бұл есеп проценті
немесе дисконт болып табылады.
Дисконт мөлшері Қ.Р. ... ... ... ... ... ... алу кезінде (сатып алу кезінде) жедел түрде
ұсталынады. Ол ... ... ... ... = ... D – ... ... – вексель сомасы
T – мерзімі (күн саны)
I – жылдық % ставка
Вексельді ... ... ... ... алу – бұл ... есепке
алуда бірнеше ерекшеліктермен байқалады. Біріншіден, банкке вексель меншігі
түседі, яғни қарызды өшіргенне кейін қайта ... ... ... ... ... сомасы бойынша толық берілмейді, оның 60-70%
номиналды құны төленеді.
Вексельді есепке алу және ... ... ... ... қарыз алу,
қарыз алу формасында жүргізілетін операцияларға банк заңы және ... ... ... ... ... ... толтырылуы, тұлғаның өкілеттілігі,
вексельде кімнің үлгілері бар екендігін тексереді.
Экономикалық жағынан тексеріс вексель тұрақтылығын яғни, вексельдің
толық төленуін ... ... ... банк клиентке вексельді қамтамасыз ету үшін арнайы
қарыз шотын ашады.
3. Вексельдің бухгалтерлік есебі
Экономикада төлем төлемеудің проблемаларын шешуде ... ... роль ... Вексельдік несие банк клиенттеріне банктің жай вексель
түрі негізінде ... ... ... ... ... болып
тауарларды сатып алу және қызмет көрсету табылады.
Банктік вексель, вексель ... ... ... соманы
төлеуге міндеттенеді және клиентке банк арқылы ... ... ... ... беріледі.
Вексельдермен есептелген операциялар баланстың ... ... ... ... ... ... ... бойынша
банкпен есептелген вексельдің номиналдық сомасы, ал ... ... ... ... төлеуге түскен сома, сонымен ... ... ... ... сома ... ... есептелген операциялары келесі өткізбелермен
есептелінеді:
1. Вексельді мүлік залогы есебінен ұсыну ... ... 1001, 1051, ... 7339 ... ... ... қолдану бойынша дисконтты аудару 1740 шотынан
жүргізіледі:
Дт ... ... ... ... ... ... 1001, 1051, 2203
Кт 1405
Шығын 7339
4. Қарызды өшірумен бірге вексельді пайдаланғаны үшін ... 1001, 1051, ... ... ... ... ... құнынан төмен бағамен қайта ... ... ... ... жоғары емес кезінде мына өткізбе құрылады:
Дт 1001, 2203, 1051
Кт 1405
6. ... ... алу және сату ... ... сомасы банк
кірісіне есептелінеді:
Дт 1740
Кт 4450
7. Вексель дисконтын номинал құнынан және алған құнынан төмен бағамен
қайта сату ... 1001, 1051, ... ... ... ... аяқталғанда қарызшыдан қаржы түспесе, онда олар
мерзімі өткен қарызға ... ... ... ... ... ... қаржы түскенде мерзімі өткен қарыз
жабылады:
Дт 1001, 1051, 2203
Кт 1424
Шығын 7339
III Бөлім. Қазіргі кездегі вексель ... ... ... ... ҚР ... ... өтуінде вексель айналымы қайта
қосылды. 1991 жылы 11 шілдеде қабылданған қаулы бойынша ҚР “Бағалы ... ... қор “ ... ... ... ... қатарына “вексельді”
қоса қаралатын болды.
Ал 1992 жылдан бастап ҚР ҰБ ... ... 27 ... ... ... бір түрі ... ... айналымға шықты. Вексель айналыға ... есеп ... ... ... ... қабылданды. Осы ережеге
сәйкес банктер тек қана жай ... ... ... ... шығарылатын вексель сомасы меншікті капиталдың 15% аспауы керек
болатын.
Ең алғаш рет Қазақстанда весельдер (коммерциялық және ... ... 24 ... ... ... ... ... тенге көлемінде, ал
бастапқы құны 10 және 100 мың тенгені ... ... ... ... ... ... ... 1995 жылдың
21 наурыз айында ҚР Министірлігінің №309 ... ... ... ... оны ... алуды қамтамасыз ету” болатын. Мемлекет астықты ... ... ... ... ... ... 67 млн АҚШ ... көлемінде
есепке алған.
ҚР Екінші деңгейлі банктерінің бірі “Казкоммерцбанк” ... ... 5000 млн АҚШ ... көлемінде вексель шығарған болатын. Вексельдерді
несие үшін кепілдік ретінде, ... ... ... ... үшін пайдаланды.
Бас банктер барлық өз филиалдарында вексель үшін төлем (комиссия, яғни
дисконт) 30 ... ... ... керек болды. Ал 1 желтоқсаннан бастап
вексель үшін ... 12% ... еді. 1996 ... 1 ... ҚР ... ... бірі ... вексель бойынша ... ... ... вексель айналымының ең маңыздысы бұл 1997 ж 28 ... ... ... ... ... ... ... жай және
коммерциялық түрлерін шығарды.
Жоғарыда айтылып өткен бағдарламалар 1996 ж бастап ҚР вексельдер
бойынша ... ... ... ... АҚ “ТұранӘлемБанкі” вексельдік бағдарлама тендері
бойынша жеңімпаз атанды. Вексель айналымының сомасы 353 млн теңгені құрады.
1999 ж тамыз айында Ресейлік ... ... ... ... ... ... ... вексель нарығын дамыту, сонымен ... ... ... қоса ... ... ... 30 ұйым, соның ішінде ірі
қаржыландырылған банктер, ассоциациялар мен кәсіпорындар кірді.
ҚР ... ... ... атты ... ... ... Вексель нарығы ҚР ҰБ басқармасының №395 ... ... ... ... алу» ... жүзеге асырылды.
Ал 2001 жылы қаңтар айында АҚ Шығыс Қазақстан облысының нан өнімін
шығаратын «Ақ-Қайнар» ... ... ... ... ... ... «ТұранӘлемБанкі» ҚР Ұлттық Банкіне вексель ... ... ... Ал ... айында сол жолы екі өнеркәсіп вексель
эмиссиясымен айналысты, атап айтсақ АҚ ДАГОК «Қостанайасбест», ал ... ... ... ... шығару есебі электр энергиясына төлем
жүргізу болып табылады.
2002 жылы 10 қаңтарда РГП «Қазақстан Темір жолы» компаниясы айналымғм
100 млн., ... ... ... ... Сол ... 12 ... қосымша вексель шығарды.
Евразиялық банк нарықтық экономикада ... ... ... саналды. Осы вексель бағдарламасына байланысты 2002 жылдың 8
қаңтарында KASE отырысында Вексель бойынша ... ... ... ... ... ... ... биржалық қорға бірқалыпты даму орнына ие
болған жоқ, бұл жағдайға дәлел кесте бойынша қарауға ... қор ... ... ... |2000ж |2001 ж |2002 ж |2003 ж ... |1743,4 |1961,9 |2980,7 |6413,4 |1684,3 |3393,4 |4919,1 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |3129,0 |7250,1 |20061,2 |23488,0 |8501,7 |20038,4 |31512,7 |
|бағалы қағаз | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |141,8 |505,8 |767,6 |1439,0 |458,2 |1246,4 |2091,0 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |66,9 |520,9 |833,8 |2458,7 |0,1 |0,1 |0,1 ... ... | | | | | | | ... ... |5,9 |0,0 |0,0 |0,1 |0,1 |0,3 ... (МФО) | | | | | | | ... |0,0 |0,0 |0,0 |0,1 |0,0 |0,0 |0,0 ... АҚШ |5081,1 |10244,6 |24643,3 |33799,2 |10644,4 |24678,4 |38523,2 ... млн. | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... бас ... АҚ ... ... ... эмитенті ретінде екі
компанияның қаржылық операторы ретінде ... ... ... ... ... ... және АҚ «Алматы құс». Вексель көлемі 300 млн ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі бірыңғай эмиссиялық қызмет
атқарды.
Әр бір елдің нарықтық ... ... әр ... ... Ал ... Республикасында вексель айналым нарығы бірқалыпты
дамыған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... төлем құралы ретінде ... ... ... ... ... ... Компанияға екінші деңгейлі банктермен бекітілген
несиелеудің орташа нарықтың ставкаларынан әлдеқайда төмен пайызда алу;
- ... ... ... мен көлемін өзі бекіту,
- лицензия алу мен вексельдер эмиссиясын мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... ... Банк- операторы есебінен мониторинг бойынша ұстап қалуларды қысқарту;
- Халықтық Банк атынан ... ... ... және ... ... бағдарламаларды шығару мен ... ... ... үшін ... ... ... жағдайын көрсетудің жақсы
мүмкіндігі болып табылады. Қысқа мерзімді қаржыландырудың құралы ... ... ... ... ... ... қаржылық
нарыққа компанияның мүмкіндігі туралы белгі береді, сондай-ақ басқа ақша
құралдарын тартудың басқа түрлеріне ... ... ... саналады. Мысалы,
облигациялар мен синдицирленген зайымдар.
Қорытындылай отырып осы бағдарламаның маңызды ... атап ... ... ... ... ... вексель бланкілері мен
толық консультациялық қолдаумен ... ете ... ... бағдарламасының Қаржылық операторы болып шығады;
( пайыздық және дисконттық вексельдерді қолданудың мүмкіндігі;
( Вексельдер Халықтық Банк есебіне Компанияға ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асуының негізі болып Тауар
жеткізіушілері үшін тартымды есеп ставкасының деңгейін ұстап тұру ... ... ... ... ... ... ... Компанияны Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... енгізу вариантын
қарастыру ұсынылады.
Қазіргі таңда реформаланған Қазақстан экономикасы алдында тұрған
өзекті ... бірі ... ... ... ... шешу табылады.
Кәсіпорындар тығырыққа тірелуде: бір жағынан оларға ... ... ... ... ... салық төлеуге және мердігерлермен есептесуге
мүмкіндік жоқ. Бұл шеңберді жою үшін және ... ... ... үшін ... тәсілдерді қолданады. Ол тәсілдер салық төлемеу ... ... ... ... бұл ... ... жеткіліксіз.
Мысалы, салықты төлемеу, жеткізушілермен есептеспеу барлық ... алып ... ... ... ... ... ... фабрикаттардың,
дайын өнімдердің бағасын көтеруге ықпал етеді. Осы факторлардың нәтижесінде
төлем төлемеу дағдарысы, секілді ... ... ... ... асады.
Осы тұйық шеңберді жою үшін республикалық деңгейде, аумақтық деңгейде
де ... ... ... қажет.
Қазіргі таңда республикада қаржылық ... ... Ал ... осы ... шешу ... қолданылуы мүмкін.
Әсіресе өзекті мәселелер ірі кәсіпорындардың алдында, республикалық
маңызы бар ... ... тұр. ... ... тұтынушылар
тарапынан тұрақты түрдегі төлемді кешіктіру мен ... Ал бұл ... ... ... ... әкеліп соғады. Сонымен қатар
айналым құралдарымен болатын елеулі мәселелер ... ... ... ... ... бермейді. Әрине, кешіктірулер елеулі қаржылық
шығындарға әкеледі. Бұл жерде, ... осы ... шешу жолы ... ... ... ... ... кешеніндегі вексельдердің
кеңінен қолдануын айтуға болады. Біріншіден, ... ... өте ... ... ... оны ... тасымалдау бойынша ірі өзара есептік
мәмілелер жасалады. ... ... ... мен ... өнім ... ... ... кетеді, ал осы кезінде вексельді қолдану өте тиімді болып келеді.
Вексель кәсіпорынды несиелеудің альтернативті варианты ... ... ... ... өнеркәсіпті және экономиканы қайта ... ... бірі ... ... ... Қазіргі
таңда вексельді отандық өнеркәсіпті несиелеудің жаңа механизмдерін іздеу
мәселесінің шешімі деп ... ... ... ... ... банк операциялары маңызды орын
алуда. Бұл келесі себептермен түсіндіріліеді:
- Заң және нормативтік базаның ... ҚР ... ... ... ... ... табуы;
- Осы нарықтағы жоғары білікті мамандардың болуы;
- Вексельгк кәсіпрындар және инвесеторлар тарапынан түсініксі ... ... ... ... ... ... қаржылық менеджер және консультант ретінде шығуы.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің өзінің есеп саясатында екі
міндетті шешеді:
- ... ... ... ... ... кірістілік деңгейін реттеу
арқылы, инвестициялық қарқындылықты тежеу:
- Қаржылық тауарлық құбылыстарды реттеп, бағыттау, бұл ... ... ... ... ... вариантын қарастырады.
Ұлттық Банк пен екінші деңгейлі банктер ... жаңа ... ... ... ... ... ... нәтиже беретініне,
вексельдік операциялар нақты нарыққа қаражат тартудың толық каналы ... ... ... жаңа ... беретіндігіне, және оларды
қосымша қаржы құралы ететіндігіне сеніміміз мол.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан ... ... ... Басқармасының «Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің вексельдерді қайта есепке алу ережесі
бекіту туралы» 2004 жылғы 16 ... №57 ... ... ... ақша ... ... Қ.Р Заңы // ... “Валюталық реттеу туралы” Қ.Р заңы // 24.12.1996.
4. Сборник нормативных правовых и ... ... по ... ... ... 3 ... ... «Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы туралы» заңы
6. “Қ.Р-да ұлттық валютаны енгiзу туралы” заңы
7. Қ.Р. ... заң күшi бар ... // ... ... ... ... Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы :
Экономика, 2001, - 466 ... С.Б. ... , Оқу ... / ... айналысы және несие” – Алматы, ... - ... ... Ф. ... ... и регулирование их обращения в РК. –
Алматы Қаржы Қаражат. 1995.
11. ... ... ... ... / Под. Ред. О.И ... Изд. ... ... Баян Көшенова , Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары,
- Алматы: “Экономика” 2000ж.
13. Міржақіпова С.Т. Банктегі бухгалтерлік есеп ... ... ... Г.С. ... учет и ... в ... ... 2000
15. Қалғұлова Р.Ж. Екінші деңгейлі банктегі бухгалтерлік есеп // ... ... ... ... Вексельное кредитование в рыночной экономике Казахстана
и за рубежом Алматы, 2005
-----------------------
Балама
А
Вексель бойынша төлемді төленгеннен кейін борышты ... есеп ... ... ... ... банк ... ... соң қайтару
Банктік есеп шоттағы дисконт
Толық немесе қысқа индоссамент
Кепілдік индоссамент
Толық немесе қысқа индоссамент
Инкассо -индоссамент
Вексельді ... ... ... ... несе берушіге орындау үшін беру
Вексельді банкке кепілдікке беру
Вексельді банкке сату (дисконттау)
А
Иә
Жоқ
А
Иә
Жоқ
Вексельді төлем мерзімі жеткенге дейін ... ... ... ... ... құралы
Клиент вексельдік акцеппен төлейді
Вексельдерді қолдану
А
Клиент вексельдік акцеппен төлейді

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік есептің концепциясы33 бет
Вексельдер мен операциялар есебі және банктік карточкалармен есеп айырысу есебі24 бет
Дебиторлық борыштар және Вексель операциялары25 бет
Ақша қаражаттарының есебі жайлы26 бет
Ақшасыз есеп айырысулардың есебі21 бет
Валюталық нарыққа қатысушылар6 бет
Вексельдік айналысқа банктің қатысуының қазіргі тенденциялары71 бет
Вексельдің экономикалық мәні, түрлері және вексельдің қолданылуы34 бет
Есеп айырысу түрлері15 бет
Кассадағы ақшаның есебі27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь