Бастауыш сынып оқушларының мектепке бейімделуі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.8
1 Бастауыш сынып оқушыларының мектепке бейімделуінің
психологиялық ерекшеліктері
1.1 Мектепке психологиялық бейімделу ұғымының
теориялық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9.14
1.2 Бастауыш сынып оқушыларының психологиялық және
физиологиялық даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15.23
1.3 Бастауыш сынып оқушыларының психикалық дамуына
оқу іс.әрекетінің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24.33
1.4 Баланың мектеп өміріне бейімделуіне психологиялық қолдау ... ... .34.41


2 Бастауыш сынып оқушларының мектепке бейімделуіне
психологиялық қолдауды ұйымдастыру жолдары.
2.1 Баланың мектепке психологиялық бейімделу ерекшеліктерін
анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42.45
2.2 Бастауыш сынып оқушыларының мектепке бейімделуіне
психологиялық қолдауды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... .46.56
2.2 Зерттеу нәтижесін жинақтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57.58

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59.60
Әдебиеттер тізімі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61.63
Қосымша
Еліміздің болашағы болып саналатын ұрпақ тәрбиесінде, оқу процесінде өркениетті қоғам мен құқықтық мемлекеттің, нарықтық экономика кезеңінің қалыптасуы өскелең ұрпақтың рухани байлығы мен мәдениеттілігін, еркін ойлау қабілетін, шығармашылық, кәсіби біліктілігі мен білімділігінің керек ететіні белгілі.
Ертеңгі келер күннің бүгінгіден гөрі нұрлырақ болуына ықпал етіп, адамзат қоғамын алға апаратын құдіретті күш тек білімге ғана тән. «Қазақстан Республикасы білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында» білім беру жүйесін дамытудың негізгі факторларына білім беру парадигмасын өзгерту; оқыту, тәрбиелеу және білім беру сапасын арттыру; білім беру ұйымдарының материалдық базасын нығайту жұмыстарымен қатар, оқушылардың әлеументтенуі және олардың денсаулығын сақтау міндеттері де кіреді [26].
Бала мектепке келгеннен кейін оқу оның негізгі іс-әрекетіне айналады. Мектепте бала белгілі бір мерзім ішінде қабелеттілік пен икемділіктің белгілі мөлшерін меңгеріп және оларды талдауды үйренеді. Қазіргі сәтте бала өзіне қызық емес, бірақ болашаққа маңызды материалдармен оқып танысады. Жалпы білім беретін мектептердің 1 – сыныбына қабылданған балалар оқу жүйесінде айтарлықтай қиындықтарды басынан өткереді. Қиындықтардың ең алғашқы себебі – мектептік оқуға деген қызығушылығының төмендігі немесе психологиялық дайын еместігі.
Осыған қоса мектепте оқудың бастауы тек өмірдің жаңа шарттары ғана емес, сонымен қатар жаңа байланыстар, қарым-қатынас және жаңа міндеттер. Осыған орай бала өмірі өзгереді: бәрі оқуға, мектеп іс-шараларына бағынышты болады. Бұл өте маңызды кезең. Мектеп алғашқы күннен бастап оларға интеллектуалдық және физикалық күшті қажет ететін тапсырмалар береді.
1. Асеев В.Г. Возрастная психология. – Иркутск, 1989.
2. Амонашвили Ш.А. В школу – с шести лет. – Москва., 1986.
3. Битянова М.Р. Адамптация ребенка в школе: диагностика, коррекция, педагогическая поддержка. – Москва.: Педагогический поиск, 1987.
4. Битянова М.Р, Азарова Т.В, Е.И. Афанасьев, Н.Л. Васильева. Работа психолога в начальной школе. Москва Совершенство, 1998.
5. Выготский Л.С. Вопросы детской психологии. – СПб.:Союз, 1997
6. Венгер Л.А. Психологическая готовность ребенка к школе. //Вопросы психологии, - 1984. №4
7. Головин С.Ю. Словарь психолога-практика-Минск.,2001
8. Джакупов С.М. Психологическая структура процесса обучения.
-Алматы, 2004.
9. Дружинин В.Н. Психология – Питер; 2002.
10. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности.-Алма-ата,
КазГУ. -1982 г.
11. Дубровина И.В. Рабочая книга школьного психолога.
М.: Просвещение,1991г.
12. Дружинин В.Н. Экспериментальная психология – М, 1997
13. Жақыпов С.М., Бизақова Ф.Ә. Білім беру жүйесінде қолданылатын
психодиагностикалық тесттер. – Тараз.: Сенім., 2006
14. Жақыпов С.М., Бизақова Ф.Ә. Білім беру жүйесінде қолданылатын
психокоррекциялық жаттығулар. – Тараз.: Қорғау Тараз., 2006
15. Изен Н.В., Пахомов Ю.В. Психотренинг игры и упражнения. - П., 2000
16. Кулагина И.Ю. Возрастная психология. Москва., 1997.
17. Коломинский Я.Л., Панько Е.А. Учителю о психологии детей
шестилетнего возраста.-Москва.: Просвещение, 1988.
18. Көмекбаева Л.К. Білім беру ұйымдарындағы психологиялық
қызметті ұйымдастыру. – Алматы., 2002.
19. Коралева З. Психологиическая тесты для всех – Пресс.; 2002
20. Куликова Т.А. Семейная педагогика и домашняе воспитание –
Академия, 1989 г.
21. Люблинская А.А. Мұғалімдерге бастауыш мектеп оқушысының
психологиясы жөнінде. Алматы, Мектеп., 1991.
22. Лесли Рай. Развитие навыков тренинга.- Питер, 2001 г.
23. Маркова А.К. Формирование мотивации учения в школьном возрасте.-Москва.: педагогика, 1991.
24. Мұқанов А. Жас және педагогикалық психология-Алматы;1981.
25. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа
Қазақстан» Астана, 2007 жыл 28 ақпан.
26. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстанның әлемдегі
бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы»
Астана, 2006 жыл 1 наурыз.
28. Немов Р.С. «Психология». М., 1-ІІ-ІІІ том. 1998,
29. Намазбаева Ж. Санғылбаев О. Психологиялық сөздік. А.2005 ж.
30. Стыбаева А.Ш. Первичная психологическая адаптация детей 6-7 лет к
условиям школы.-Тараз.,2003.
31. Овчарова В.Практическая психология образования.-М.,2003
32. Осницкий А.К. Саморегуляция деятельности школьника и формирование активности личности.-Москва.,1986
33. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы- Алматы; 1987.
34. Прутченков А.С. Социально-психологический тренинг в школе.- эксимо-пресс, 2001 г.
35. Реан А.А. Психология познания педагогом личности учащихся.-Москва.,1990
36. Реан А.А. Психодиагностика личности в педагогическом процессе.- СПб., 1996
37. Роббер И.Р. «Психологический словарь» Москва 2000 ж. 1 том
38. Рогов И.С. . Настольная книга практического психолога. Москва-Владос, 2000
39. Рубинштейн Л.С. . Основы общей психологии. Санкт-Петербург-Питер., 2000.
40. Роббер М.А., Тильман Ф. Психология индивида и группы – М.:Прогресс, 1988.
41. Раттер М. Помощь трудным детям. – М., 1987
42. Тоқсанбаева Н.Қ. Танымдық іс-әрекетке кіріспе. .- Алматы.: Қазақ университеті, 2007
43. Тәжібаев Т . Жалпы психология. Алматы – Қазақ университеті, 2003.
44. Торн К., Макей Д. Тренинг. Настольная книга тренера.- Питер, 2001 г.
45. Шевандрин Н.И. Психодиагностика, коррекция и развития личности. – Москва.: Владос, 2001
46. Шадриков В.Д. Развитие и диагностика способностей. – Москва., 1991
47. Широкова Г.А. Практикум для детского психолога - Ростов-на-Дону., 2004.
48. Ушинский К.Д. Балаларды тәрбиелеу және оқыту жөніндегі таңдамалы пікірлері., 1996.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.......................................... 4-8
1 Бастауыш сынып оқушыларының мектепке бейімделуінің
психологиялық ерекшеліктері
1.1 ... ... ... ұғымының
теориялық мазмұны
............................................................................
.9-14
1.2 Бастауыш сынып оқушыларының психологиялық және
физиологиялық даму ... ... ... ... ... дамуына
оқу іс-әрекетінің
рөлі...................................................................
..........24-33
1.4 Баланың мектеп өміріне бейімделуіне психологиялық қолдау.........34-
41
2 ... ... ... ... ... ... ... жолдары.
2.1 Баланың мектепке психологиялық бейімделу ерекшеліктерін
анықтау
............................................................................
........................42-45
2. Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... Зерттеу нәтижесін
жинақтау.................................................................57-
58
Қорытынды
............................................................................
........................59-60
Әдебиеттер тізімі.
............................................................................
..............61-63
Қосымша
Кіріспе
Зерттеу өзектілігі:
Еліміздің болашағы болып саналатын ұрпақ ... оқу ... ... мен ... ... ... экономика кезеңінің
қалыптасуы өскелең ұрпақтың рухани ... мен ... ... ... ... ... біліктілігі мен білімділігінің керек
ететіні белгілі.
Ертеңгі келер күннің бүгінгіден гөрі нұрлырақ ... ... ... ... алға ... құдіретті күш тек білімге ғана тән.
«Қазақстан Республикасы білім беруді дамытудың 2005-2010 ... ... ... ... беру ... ... ... білім беру парадигмасын өзгерту; оқыту, тәрбиелеу және білім
беру сапасын ... ... беру ... ... ... ... қатар, оқушылардың әлеументтенуі және олардың денсаулығын
сақтау ... де ... ... ... келгеннен кейін оқу оның негізгі іс-әрекетіне айналады.
Мектепте бала белгілі бір мерзім ... ... пен ... мөлшерін меңгеріп және оларды талдауды үйренеді. Қазіргі сәтте бала
өзіне қызық емес, ... ... ... ... оқып ... ... беретін мектептердің 1 – сыныбына қабылданған ... ... ... қиындықтарды басынан өткереді. Қиындықтардың ең
алғашқы себебі – ... ... ... ... ... ... ... еместігі.
Осыған қоса мектепте оқудың бастауы тек өмірдің жаңа шарттары ғана
емес, сонымен қатар жаңа байланыстар, қарым-қатынас және жаңа ... орай бала ... ... бәрі ... ... ... бағынышты
болады. Бұл өте маңызды кезең. Мектеп ... ... ... оларға
интеллектуалдық және физикалық күшті қажет ететін тапсырмалар береді.
Балаларды мектепке дейінгі дайындыққа кеткен ... пен ... ... оқу ... ... балалар белгілі бірнеше
қиындықтарды басынан кешіреді. Бұл балалардың ... ... ... ... ... кезеңі мектепке дейінгі және мектептегі
өтпелі кезеңді айтуға болады.
Бала «Мектеп» деп аталатын жаңа әлеуметтік ортада ... ... ... ...... ... және мектептің ішкі ережесіне
бағынуы, 45 минуттық сынып – сабақ ... ... ... ... ... ... дейінгі балалық шақтан мектептік
кезеңге өту оның өмір сүру салтының түбірімен өзгеруімен сипатталады. Оқушы
жағдайы жеке басының ... ... ... атап өту ... ... оқу – білімді меңгеретін жай әрекет немесе өзін болашаққа дайындау
тәсілі ғана емес, ол баланың саналы ... ... ... ... ... айналасындағылардың күнделікті өміріне қатысуы болып табылады.
Мектепке оқуға қабылданар баланы мектептік болмысқа ... ... ... ... - өтпелі кезеңге тән психикалық дамудың ... ... ... Олар оқу – ... ... осы жастың
психологиялық ерекшеліктерімен қатаң сәйкестікте жүргізуді ... ... – ақ ... ... ... ... өмірге өту кезеңін зерттеу
мәселесі мектептегі оқу – тәрбие міндеттерін нақтылауға мүмкіндік береді.
Бұл ... ... ... баланың мектептегі оқуына берік тұрғыда ... Ол ... ... мен ... ... ... баланың ерік күшін
бағындыра алу іскерлігінен көрінеді.
Бастауыш ... ... ... ... ... ... Коломинский Я.Л., Панько Е.А., Чуткина Г.М., Венгер
Л.А., Мухина В.С. және баланың мектепке ... ... мен ... ... ... ... ... Б., Қойбағаров.,
Қ.Сейсенбаевтың ... ... орын ... ... ... ... ... оның өмірінде ерекше оқиға болып
табылады. Мектепке дейінгі кезеңнен мектеп жасына өтуі ... ... басқ ... қарым-қатынасында ерекше өзгерістермен
байланысты. Кіші ... ... ... ең ... іс-әрекеті оқу
болғадықтан, баланың өмір ... ... жаңа ... ... ... ... ... қарым-қатынасы жаңаша қалыптасады.
Баланың мектепке бейімделуі бірден болмайды. Мектепте толығымен
меңгеруіне бір күн немесе бір апта ... ... ұзақ ... ... процесс. Бала өміріндегі бұл ... бала ... ... мен ... Р.С.Немов дамудың
әлеуметтік ... мен ішкі ... ... ... ... ... осы ... маңыздылығын аша отырып біз ... ... ... ... ... ... бейімделуіне
психологиялық қолдау» деп алдық.
Зерттеу мақсаты – ... ... ... ... ерекшеліктерін теориялық негізде қарастырып, тәжірибе арқылы
психологиялық қолдау көрсетуді жетілдіру.
Зерттеу нысаны – ... ... ... ... пәні - ... сынып оқушыларының мектепке
бейімделуіне ... ... ... ...... сынып оқушысының мектепке
бейімделуіне жағымды әсер етеді, егер де, ... және ... ... сол ... ... алып келе жатқан баланың дамуына
үйлесімді қарым-қатынас орнатылса. Баланың ... ... ... ... ... психологиялық қолдау көрсетіп, жағымды әсер ету
арқылы мазмұнды нәтижеге қол жеткізуге болады.
Зерттеу міндеттері:
1. Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... мәселе ретінде бастауыш сынып оқушыларының мектепке
бейімделу деңгейін саралау және ... ... ... ... ... ... психологиялық қолдау көрсетуді жетілдірудің
тиімді жолдарын тәжірибеде қолдану.
Зерттеудің әдіснамалық негізі - ... ... ... ... ... ... Коломинский Я.Л., Панько Е.А.,
Чуткина Г.М., Венгер Л.А., Мухина В.С. ... ... мен ... ... ... ... жүргізуге
негіз болды.
Зерттеу әдістері – зерттеу мәселесі бойынша әдебиеттерге
теориялық ... ... ... ... жаттығулар,
тестілеу.
Зерттеудің теориялық мәнділігі - ... ... ... ... ... мақсатты қолдану және теориялық
тұрғыда негіздеу жүзеге асырылды.
Зерттеудің тәжірибелік мәнділігі – ... ... әдіс ... ... ... ... ... бейімделуінің психологиялық
маңыздылығын жетілдіру. Тәжірибе жүргізу барысында алынған деректер сандық
және сапалық жағынан ... ... ... ... ... - №42 ағылшын тілін тереңдетіп ... ... ... ... ... және құрылымы:
Дипломдық жұмыс кіріспе, екі тарау, қорытынды, қолданылған
әдебиеттер ... , ... және ... ... ... ... ... мәселенің зерттеу заты мен нысаны
анықталынып, болжам жасалды, мақсаты, ... ... ... Сонымен қатар жұмыстың мазмұны мен ... ... ... жинақталынды.
Зерттеудің екінші кезеңінде бастауыш сынып оқушыларының мектепке
бейімделу деңгейі анықталынып, түзету – дамыту жұмыстары ұйымдастырылды.
Зерттеудің үшінші ... ... ... ... және
тәжірибелік тұрғыда жалпылама қорытынды берілді. ... ... ... ... ... қолдауды арттыру
мақсатында ұсыныстар енгізілді.
1 Бастауыш сынып оқушыларының мектепке бейімделуінің
психологиялық ерекшеліктері
1.1 ... ... ... ұғымының
теориялық мазмұны
Мектеп – баланың дамуының жақсы жақтарын ... ... ... ... ... өмір балалардың мінез-құлқының
қалыптасуында шешуші роль атқарады. ... ... ... басты
міндет – олардың жан-жақты болып өсуін қадағалау, дамыту. Міне осы орайда
балалардың ... ... ... оятып, жағымсыз әдеттерді жою
талабы психологиялық, педагогикалық іс - ... ... ... ... ... бейімделуін ұзақ мерзімде
процесс ретінде қарастырып, оны әлеуметтік-психологиялық және физиологиялық
жақтарын сипаттаған. Олардың көзқарасынша, баланың ... ... ... ... ... ... сабаққа көп уақыты кетеді. Бұл
өте қысымды кезеңдер. Себебеі мектеп алғашқы ... ... ... ... ... ... мәселесімен бірқатар психологтар
Я.К.Коломинский, Е.А..Панько бейімделуді ... ... ... ... деп ... Адам кез ... жаңа ... тұрғыда тез бейімделеді. Ал психологиялық тұрғыда ... ... ... ... ... ... [17].
Г.М.Чуткина «бейімделу» ұғымын баланың жаңа жағдайдағы тіршілікке
араласуы дейді. Ол баланың ... ... ... ... ... де ... орын алатынын қарастырған. Оның ойынша
баланың мектепке бйімделуі қиы жән ұзақ мерзімді талап ететін процесс.
Л.С.Выготский және ... ... ... ... ... ойлау
қабілетінің дамуына тұжырым жасаған. Олар, ойлаудың ең маңызды дамуы ... ... ... ... және ... ... формасына әкелетін жасөспірімнің жинақталған түсінікті меңгеруінің
негізін түсіндірген. Л.С.Выготский ... ... ... ... ... ... байланыстылығын: «... түсініп ойлану
- іс-әрекетті түсіну, басқаларды түсіну және өзін түсіну »- деген [5].
Мұғалім мен ... ... ... ... ... ... – баланы зерттеу, оның ішкі дүниесіне ену ... ... ... ... ішкі ... ... ... сипатын есепке алып ... ... ... өз ... көре ... - ... . ... тану арқылы мұғалім,
олардың мінез-құлқындағы мотивтері мен ... ... ... ... ... ... ... ол тек бір жақты
әрекет емес. Мұғалім шәкірттерді ... ... оқу – ... әр ... да ... өзара қарым-қатынаста болады (39(.
Педагогикалық қарым-қатынастағы ... беру ... ... ... туралы профессор С.М.Жақыпов былай деген:
«Оқыту процесіндегі субьектілердің ... ... ... ... мотивтері мен мақсатының заңды ... ... және ... ... ... ... біріккен танымдық іс-
әрекетті қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... нақтылы бірізділігі болашақ тұлғаның дамуына орасан зор ықпал
етеді (10(.
Баланың ... ... ... үш жақты қиындық әсер етеді:
Бірінішісі; мектептің жаңа күн тәртібі – ерте ... ... ... ... ... болмайды, дер кезінде сабақта орындау жзәне ... ... ... ... қалыптаспағандықтан олар шамадан тыс шаршайды,
сабақтан қалығысы келіп ... , ... және тб. ... ... ... ... әдеттрдің қалыптасуының алғышарттары қалыптаса
бастағандықтан кейбір жаңа ... ... ... ... Ең бастысы
мұғалім мен ата-ана осы жадайларды дұрыс ескергендері маңызды.
Қиыншылықтың екіншісі, баланың мектеп мұғалімімен, ... ... ... ... ... ... ... Жай ғана
мейірімділіктен мұғалім өзінің ... ... ... ... қаталдық,
мінез құлықта қажетті әрекеттердің орындаулуын талап ... ... ... ... баланың жұмысын бағалап отырады. Кей ... бала өзін ... ... ... ... ... кейбір балалар жасқаншақ, ал
біреулері үйде бас ал ... ... ... ... ... ... жаңа ... өздерін дұрыс меңгере алмай, басқа балалармен танысуы
бірден болмағадықтан, өзін жалғыз сезінеді.
Тәжірибелі мұғалім барлық балаларға ... ... ... ... әр
баланы жеке-жеке қадағалайды. Бала мектепке келгеннен соң оның ... ... ... Оның ... де және ... да жаңаша құрылады. Мысалы
оның ... ... ... ... уақыт қажет болғадықтан үлкендер оның
ңүн тәртібімен санасады.
Үшінші түріне ... ... ... оқу ... ... ... Олар басында мектепке бірден жүгіріп, уақытынан ерте баратын
болса, кейіннен ересектердің ықпалымен ғана ... ... ... ... ... ... қызығушылықпен орындаса осы кезеңде ол төмендейді
және бәрібірлікке ауысады. ... бұл ... ... ... да әсер ... ... ... (30(.
Сонымен балада мектеп қабырғасына аттаған күннен бастап психологиялық
қайта өрлеу басталады. Баланың ... ... ... ... ... ... ... жаңа формаға ие болады, бірлескен іс-әрекет
ересек адамның нұсқауларын дербес орындаумен алмасады. Тұңғыш рет ... ... ... ... жүйелі оқыту мүмкін ... ... ... ... бұл ... жүзеге асуы
қаншалықты дәрежеде баланың өзіндік ... ... ... ... келеді. Кез келген іс - әрекеттің өзіндік ... ... ... ... кейбір жағдайларда мотивтерінен
гөрі анағұрлым ... ... ... жағдайда іс - әрекеттің динамикасы
толық анықталған мотивтердің өзгеруімен байланысты (5(.
Іс - ... ... ... ...... жеке ... ... түрде ықпал жасайтын құрал. Мектеп ... ... ... ... ішкі позициясы өз ... және ... ... ... арта ... ... ішкі ... іс-әрекеттерімен өз ара қарым-қатынасына ерекше ... ... ... Мухина В.С., Петровский А.В., Эльконин Д.Б.,
Венгер Л.А., Якобсон С.Г. ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын ашып, мектепке психологиялық ... ... Ол ... рет ... мектепке психологиялық даярлығын анықтау
мақсатында оқу әрекетінің ... ... оны ... ... ... ... шаралардың жасалуы мен ... ... ... ... ... ... көрсетті.
Сонымен қатар өз елімізде баланың ... ... ... ғалымдар да аз емес. Мысалы Б.Баймұратованың «Балаларды мектепке
даярлау жөнінде», К.Қойбағаровтың ... ... ... ... ... ... ... даярлауда қазақ халық
педагогикасының прогресшіл идеялары мен тәжірибелерін пайдалану проблемасы»
еңбектері бала бақшадағы оқу – ... ... ... ... мектепке жан –
жақты дайындау мәселесін қарастырған.
Балаларды мектепке психологиялық даярлауда ... ... ... ... ... ... ... жұмысының ролі аз емес. Бірақ ол
жеңіл ... ... ... ... болмай,психикалық дамудың бұған
дейінгі ... ... ... ... ... есін өте көп
шашыранды мағлұматтармен толықтырып немесе оқу, есеп ... ... ... ... ... ... жоқ. ... жалпылама және
жүйелі білім алып , олар ... жаңа ... ... ... осындай кең негізде дағдыларды игерту ұйымдастырылса, жағдай
мүлдем басқаша болады. Осындай оқыту процесінде балаларға ... ... ... ... ... ... беретін болмысқа теориялық
көзқарастың ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен баланың
ақыл – ойының даму деңгейін есекру қажет. Оның жаңа ... ... ... мен іскерліктерді талап ететініне талдау жасау қажет. Белгілі
бір зат , оқиғалар, жағдайлар немес іс ... ... ... бір ақыл ... түп негіздерімен байланысты болса, іс -әрекеттің
себептеріне айналады.
Белгілі бір заттар, оқиғалар ... ... ... ... ... ... өзі адамның көңіл бөлуінен көрінеді, өйткені ол адамның
іс - әрекетінің ішкі негіздерімен – ақпаратты қажетсінуімен байланысты.
Әрекеттерді жаңа ... ... мен ... ... ... ... көбіне білімге байланысты, ол айналадағы дүниенің
адамның практикалық және ... ... үшін ... ... ... ... қадлыптастыру мен меңгеру оның ақыл – ... ... ... жаңа обьектілермен, ахуалдармен, міндеттерімен
мақсатқа сай қызметінің алғы шарты.
Білімді қалыптастырудағы іс - ... әр қилы ... ... Мысалы, заттық іс - әрекет (күрделі қозғалыс және орын ауыстыру)
заттар мен құбылыстардың өз қасиеттерін «көрсетуі» үшін қажет, ... - ... ... мен бақылау) бұл қасиеттердің адамның қабылдаулары
мен елестетулерінде бейнеленуі үшін, ойлау іс - әрекеті (анализ бен ... ... ... ... ... ортақ қасиеттерді бөлу үшін
сөйлеу іс - әрекеті ... және ... бұл ... абстракциялап
белгілері ретінде қорытып, бекіту үшін қажет. Осыдан оқушылардың ақыл – ой
қабілетінің ... ... ... ... өзі ... ... қамтиды:
1. Оқушыларға белгілі бір кластағы заттарды не құбылыстарды көрсету ... ... ... Бұл ... ... ... белгілерінен
басқа белгілерінің бәрі ажыратылатындай немесе керісінше, ... ... ... бәрі ... ... етіп ... Оқушылардың заттарды не құбылыстарды бақылауы әр түрлі жақтары ... ... іс ... ... ... ... ... салғастыру және қарама –қарсы қою
(анализ). Қарастырылған обьектілердің бәріне ортақ немесе, керісінше бір
топтың ... ... өзге ... барлық обьектілерінен ажырататын
қасиеттерді анықтау және біріктіру (синтез).
4. Табылған қасиеттерді терминде бекітіп алып абстракциялау.
5. ... ... ... бар әр түрлі обьектілерге қолдану ... ... ... ... ... білімдерді құру үшін қажетті
заттың, перцептивалық және ақыл – ой ... ... ... ақыл – ой ... ... ... географилық
және басқа ұғымдардың қалыптасу процестерін егжей тегжейлі зерттеді. Тиісті
білімді қалыптастыру үшін қажетті ақыл – ой қызметінің ... және ... ... ... ... ... әдісте
тапсырмадағы сұрақтың жауабын сандарға арифметикалық әрекеттерді орындау
нәтижесінде табуға болады. Тапсырмаларды шешуде арифметикалық ... бір ... ... ... ... ... ... әрекеттермен, сонымен
берілгендер арасындағы қатынастар, берілгендер мен ... ... ... құрылымдық және функйиялық қасиеттері мен
олардың қатынастарын бейнелейді.
Бала мектеп өміріне алғаш ене ... онда ... ... ... Ол жаңа ... бір ... ... әдеттерін бойына
сіңіреді, мұғаліммен және жолдастарымен сезімді қарым-қатынас орнатады. ... ... ... ... ... ... оның ... деген жақсы
көз қарасы қалыптасады. Бұл ынталардың одан әрі дамуы және ... ... ... ... ... жайы олардың оқу ... ... ... Сондықтан педагогикалық психология үшін осы
іс-әрекетті құру және оның жекелеген бөліктерінің ерекшелікетері туралы
мәселе ... ... ... ... ... ... ... іс - әрекет процесінде
қалыптасатынын ... ... ... оқу тәжірибесінің алдына ... ақыл – ой ... ... өзін ... ... ... меңгеру, біріншіден, оқушыларға оларды таныстыру, еіншіден, ақыл
– ой әрекетінің ... ... ... ... ... ... тасымал – тәсілдерді жаңа міндеттерді шешуде пайдалану арқылы.
1.2 ... ... ... ... және
физиологиялық даму ерекшеліктері
Биологиялық тұрғыдан кіші мектеп ... ... ... ... Одан ... жас ... салыстырғанда бойының
өсуі баяулайды, салмағы елеулі өсе ... Бұл ... ... ... мен ... ... ... болады. Бастауыш сынып
оқушыларының бұлшық еттері мен сіңірлері жылдам қатаяды, олардың ... ... ... ет күші артады. Ірі бұлшық еттер майдаларынан ертерек
жітледі. Саусақ ... ... ... бір, ал ... сүйектерінің
қатаюы он-он екі жасқа қарай аяқталады. Егер осы ... ... ... ... ... неліктен әр кез жазбаша тапсырмаларды үлкен күш
жұмсап орындайтыны белгілі. Бастауыш сынып ... ... І ... ... ... аса көп ... болмайды. Балаларда
ұшырасатын графикалық жағынан нашар ... ... ... ... көбінесе нйтижені төмендетеді.
Бастауыш сынып оқушыларының жүрек бұлшық еттері шапшаң өседі және ол
қанмен жақсы қамтамасыз ... ... ... түрде алғанды ол
төзімді болады. Мидың салмағы жеті жастан кейін айтарлықтай ... ... ... ... олар ... ... ... әлі неғұрлым күрделі функцияларфн қалыптастыруда үлкен рөл атқарады.
Қозу мен тежелу процестерінің ... ... ... ... және өзін-өзі бақылаудың) мектеп жасына дейінгі балаларға
қарағанда неғұрлым ... ... ... ... ... болу әлі де аса
күшті, бастауыш сынып оқушыларының қолды – ... ... ... да ... ... үлкендердің жүйелі талап қойып отыруы – балалардың
қозу және тежелу процестерінің қалыпты, өзара қатынасының ... ... ... Сонмыен жеті жасқа қарай олардың жалпы байланысы
тәртіпке, орнықтылыққа, төзімділікке қойылатын жаңа, ... ... ... ... ... ... балаларға қарағанда бастауыш сынып
оқушыларының жалпы дене құрылысы қатайып, жүрек-тамыр қызметі ... ... ... барлығы – мсектеп өмірінің бастамасы – ... ... ... ғана ... ... ... ... дене төзімділігін
де талап ететін ерекше оқу қызметінің бастамасы болғандықтан маңызды.
Жекелеген ... ... ... бүкіл бастауыш мектеп шағында
жүзеге асырылады. Балалар мектепке қабылдау процестері едауір жетіліп
келсе де ( ... есту ... ... ... ... олар ... формалар
мен түстерді жақсы бағдарлайды), олардың оқу ... ... ... түстерді тану және атауға келіп тіреледі.
Баланың қабылдаған заттарын талдау және саралау мүмкіндіктері онда
заттардың ... ... ... ... мен айырудан гөрі күрделелеу
қызмет түрінің қалыптасуымен байланысты. Бақылау деп аталатын бұл қызмет
түрі ... оқу ... ... ... жедел қалыптасады. Сабақтардың
үстінде оқушы қандай да бір пәннің және құралдың қабылдау міндеттерін алып,
ал одан кейін өзі де кең ... ... ... ... қабылдау
мақсатқа бағытталады. Мұғалім мен құбылыстарды көру немесе есту әдістерін
(олардың ... ... ... қол мен ... ... бағыттарын және
т.б.) , бекітілген қасиеттерді жазу құралдарын ... ... ... ... ... ... негізгі әрекеті мектепте оқу ... Оқу ... ... ... ... ... ... зейіні де
өзгереді. Мектеп шешуі дәрежеде зейін қасиеттерінің дұрыс дамуына мүмкіндік
береді. Әсіресе, ол ... ... ... айқын көрінеді
Бастауыш сынып оқушыларының зейін ерекшелігін толық ... ... ... ... ... ... ... керек. Балалар неғұрлым
жас болса, қоздырғыш процестер ... ... ... ... басым
болады. Бастауыш мектеп оқушыларындағы ми жарты шарларында қозу мен тежелу
процестері өте жылдам алмасады. ... бұл ... ... зейіні тез
аударылып оңай ауысатындығымен, соның әсерінен белгілі бір объектіге
шоғырлана ... ... Бұл ...... оқушы миындағы доминанта әлі тұрақталмаған.
Жүйке жүйесіндегі мұндай көтеріңкі сезімталдық осы жастағы балада
барлық жаңа әсерге өте ... ... бар ... ... ... Балаға
әсер ететін сыртқы тітіркендіргіштер, қоршаған әлемде жаңа заттар шектен
тыс көп. Соның салдарынан қызықты ... ...... ... ... ... оқушылары не қызық болса соған мән ... ... ... әсем ... ... емес ... мен ... сөздерге әсерленуден туатындықтан мұғалім мүмкіндігінше сабақты
қызықтыруға барлық ... ... Егер оқу ... ... ... ... тырысып баланы осыған әдеттендірсе, оның ... ... ... ... ... зейін түрінде оқушы оқу материалын
шаршамай, жеңіл игереді. Материлдың есте ... да ... ... оқу процесінде педагог оқушылар зейінін басқару үшін ... ... ... ... анықтап, жұмыс жүргізуі керек. Қайсыбыр
күшті, ерекше, күтпеген тітіркендіргіштердің ... да ... ... ... орны ... жағдайға түседі (42(.
Мектепке келген баланың мақсатқа бағытталған ... ... ... ырықсыз зейін тұрады. Сондай-ақ, зейіннің бұл түрі көбінесе
материалдың әсерлілігіне, көрнектілігіне, нақтылығына, баланың ... әсер ... ... болып келеді. Бұл оқушыларда ырықсыз зейін
басым десек те, ... ... жылы – ... ... ... ... ... Б.Г. Ананьев зейіннің бұл түрі ... ... ... ... процесінің жемісі болып табылады деп есептейді
.
Зейінің көлемі – бұл ... бір ... ... ... ... ... ... саны. Бастауыш мектеп оқушыларының зейін
көлемі тар, олар бір мезгілде картинаға қарап және картина ... ... ... ... тыңдай алмайды. Сол сияқты мағынасы жағынан
мазмұндары ұқсас ... бір ... ... тура ... ... объектілдерді “шатастыру ” байқалады .
Н.Ф. Добрыниннің зерттеу жұмысының нәтижесі бастауыш мектеп
оқушыларында ... ... ... оқу процесінде жаттықтырылатындығын
және қарқынды дамитындығын көрсетеді.Үшінші сыныптың өзінде ... ... ... ... мазмұнын түсінеді және оның
орфографиялық ... ... ... алады .
Бастауыш мектеп оқушысының ерекше қызыққан объектіге ... ... ... ... ... болады. Мысалы: бала анасының
кешкі асқа шақырғанын естіместен беріліп сурет салуы мүмкін. Дегенмен, ... ... мен ... ... аз ... Себебі, кіші оқушы жасында зейін тұрақтылығының рөлі аз ... ... өзі бір ... ... оқушы одан жалығып, шаршайтын болады.
Мектепке келген бала ... ... ашық және ... ... әңгімелерді дәл есте сақтай алады. Бірақ мектеп өмірі жаңа
материалды бастан-ақ есте с ақтауды ... ... ... күн ... ... ... жаңа ... және тб. Есте сақтауы қажет. Бастауыш
сынып оқушыларының есте ... ... ... ... ... түсінуіне, есте сақтау мен еске түсірудің тиісті әдіс-
тәсілдерін меңгеруіне байланысты. Алғашында балар ең қарапйым тәсілдерді
қолданады. Мағыналық ... ... ... ... ... ... оны, ... бірнеше рет қайталау. Естеғ сақтау нәтижесін баланың
өзінің тексеруі тану деңгейінде ғана болады.
Еріксіз және ... есте ... ... оқу іс-әрекеті
ішіндегі даму процесінде ... ... есте ... және ... ... ... қалыптасуына қарай екінші және үшінші сынып
оқушыларының ерікті есте ... ... есте ... қарағанда, көп
жағдайда жемісті болады. Есте сақтаудың осы екі ... кіші ... ... ... ұшырайды, соның арқасында олардың тығыз байланысы мен
бір-біріне етене ұштасуы орнығады.
Бастауыш сынып ... ... ... есте сақтау
тиімділігіне қарағанда сөзбен айту мәліметтерін есте сақтаудың ... ... бұл ... ... есте сақтаудың тез қалыптасуымен
түсіндіріледі. Бұл ... ... сөз ... ... ... ... ... байланысты. Сонымен қатар оқыту процестері
үшін көрнекі үлгілерді есте ұстау маңызды. ... ... және ... ... ... оқу ... екі түріне – сөз ... ...... қалыптастыру керек.
Жүйелі оқу ісі балалардың қиялы сияқты ... ... ... В.
Штерн өзінің «Жас балалар психологиясы» деген шығармасында ... ... - ... ... ... бала ... мүмкіндіктері
алынған. Бастауыш сынып балаларының өз ... ... ... өздері құраған әңгіме, ертегі шығармаларынан көрініп тұрады.
Төменгі кластағы мектеп оқушыларына тән қиялдың ерекшеліктері, олар
жасаған ... ... мен ... Бала ... өмірден не
суреттерден көргендерін ойша елестетеді. 1 сынып, кейде 2 сынып оқушысына
нақтылы заттар мен көрнекі нәрселерсіз ... ... ... ... ересек оқушылар, сыртқы атрибуттарды /белгілерді/, оны
пайдалануды ұнатқанымен, онша ... ... ... ... бала ... бастауыш кластағы оқушыларға қарағанда, көбірек сенеді.
Қиялында жасаған бейнелерге сын көзбен қарамауы баланың ... ... ... ... ... әкеп ... Қиялданудан туған
нәрселерді төменгі сынып оқушысының сын көзімен қарауы басымырақ. Ол ойлап
тапқанының шарттылығын ... және бұл ... ... ... ... ... ... да өзгеріске ұшырайды. Қиял бейнелері
көбіне тиянақталып, жақсы есте ... ... ... ой өрісі кеңейген
сайын, ол әр түрлі дами түседі.
Төменгі ... ... ... қиялы көбінесе еліктегіштілік
сипатта болады. Бала өзі ойлап тапқанын не ойын кезінде өзінің естігенін,
көргенін жаңғыртуға, өз ... ... ... ... ... ... ... сипаты басымырақ болады.
Сонымен қатар мектептегі бастауыш класс оқушыларының қиялы, оның
өмір тәжірибесімен тығыз байланысты болады да ... ... ... ... ... ... ... – бірте бейнелерді және ойларды бала кәдімгі
күнбе – күнгі жасаған ... ... ... .
Бастауыш сыныптың қиялының дамуындағы бірінші міндет – мұғалімнің
айтқанын дәлме – дәл елестетуі үшін, оқушының ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... әсерлі, нақтылы
фактілерге бай болуы қажет, бұған қоса суреттер, ... ... т.б. ... ... ... бұл ... қиялды дамытуда көмекші
қызмет қана атқаруы тиіс. Бұл құралдарды, әсіресе, бала сөз болып ... ойша ... ... ... пайдаланған тиімді. Көрнекі
құралдар, шамадан тыс пайдаланылса, ол қиялды дамытуды жеделдентпей, қайта
тежей түседі (28(.
Нақтылы ... ... ойша ... ... ... ... ... содан соң балаларға ештеңеге ... ойша ... ... жөн, ... алдымен әңгіме жүргізіп, соңынан көрнекі құралды
көрсеткен дұрыс. Мұның бәрі дәл қәзір көрмесе де ойша қабылдауға ... ... алу ... ... яғни ... дамуына септігін
тигізеді.
Бастауыш сынып оқушылары келесі міндеті – балалардың қиялы ... мол ... ... ... ... ... ... көбіне мәнсіз
қиялдаудың орнына, ... ... ... ... ... ... ұғым негізіне айналатын елестерді қалыптастыру қажет.
Көркем әдебиеттерді оқу, оқығандарын жазбаша және ... ... ... ... ... көмегі зор.
Бастауыш сынып оқушыларының ойлауын ... да екі ... ... ... ... ... ... әрекеті көбіне әлі мектеп жасына
дейінгі баланың ойлауын еске түсіреді. Оқу материалын ... бұл ... әсер ету ... ... ... Мұнда балалар нақтылы заттарға
немесе оның дәл баламаларына, бейнелеулерге сүйенеді.
Бастауыш мектеп жасы оқушысының ... ... ... ... ... ... ... негіз болады. Жүйелі оқыту ... оның ... ... ... ... ... ... осы
өзгерістермен байланысты. Жыл өткен сайын мұғалімнің балаларға игерілетін
мәліметтердің жекелеген элементтері арасындағы ... ... ... ... көңіл бөлу керек және талап ететін тапсырмалар көлемі ұлғаяды.
Оқушылардың заттар мен ... ... мен ... ... ... ... ... бейнелеулер мен суреттеулер
жатады (42(.
Білім, іскерлік пен ... ... мен ... – адамның
психикасындағы белгілі бір процестердің формалары мен нәтижелері. Олар ақыл
– ой ... ... ... ... олар ... ... оның өз
қызметінің нәтижесінде ғана пайда болады. Оларды ... ... ... олар оқушылардың өзінің психикалық белсенділігінің ... ... ... Егер оның ... белсенділігі болмаса, онда ешқандай
білім, ... ... ... ... ... ... ... белсенділігі болмау фактісін педагог – психологтар ... ... ... мұны ... ... ... қоймау деп
атайды. Бірақ барлық жағдайжа лны баладан көруге болмайды. ... ... ... ынта – ... мен ... жалпы айтқанда ақыл
– ойының дамуына, оның белсенді жолдарын ашуына қоршаған орта ... ... Олар ата- ... ... немесе педагог – психологтар.
Оқушылар алған білімдерін жадында ... қана ... оны ... ... жан-жақты ақыл – оймен саралауға қабілетті болуы тиіс.
Баланың түрлі іс-әрекеттерінің нәтижесінде ақыл – ой ... ... ... жағынан өрістейді. Оқушылар іс-әрекеті негізінде басқа
пәндерден алған білімдерін еске түсіру арқылы ... ... ... ақыл – ой ... ... өз ... ... мәселелерді
қарастырып, жалпы психологиялық іс-әрекет теориясымен байланыстырып ақыл ... ... мен оның ... ... қарастырды. Сөйтіп, адамның
іс - әрекеттерінің белгілі бір білімді, дағдыларды, іскерліктерді, ... ... пен іс - ... ... ... ... саналы мақсат оқу -
болады. Оқу ... ғана тән ... іс - ... ... ... ол өз ... саналы мақсатпен реттей алатын ... ... ... даму сатысындп ғана мүмкін.
Оқу қызметінің сипаты туралы мәселені шешкенде ең алдымен баланың
ақыл – ойының даму ... ... ... Оның жаңа ... ... ... мен ... талап ететініне талдау жасау қажет. Белгілі
бір зат , оқиғалар, жағдайлар немес іс -әрекет адамның белгілі бір ақыл ... түп ... ... болса, іс -әрекеттің
себептеріне айналады.
Белгілі бір заттар, оқиғалар ... ... ... ... ... ... өзі ... көңіл бөлуінен көрінеді, өйткені ол адамның
іс - әрекетінің ішкі негіздерімен – ... ... ... қатар бұл пайымдаулар тексті талдау, оның ... ойша ... бұл ... ... ... ойша айқындау,
бірегей көрініске ... ... ... ... заттар мен
құбылыстарды жіктеу іскерлігі бастауыш ... ... ... жаңа күрделі формаларын дамытады.
Құрбыларымен бірлесіп іс-әрекет жасау жағдайында баланың басқаларға
өзін таныту ... ... Өзін ... қажеттілігі ойындағы
статустық рольге талаптанудан көрінген кезде жеңімпазбен эмоциялық теңесу
күрделенеді. Әлеуметтік және ... ... иесі ... ... ... ... тебірену, жеңімпаздың шаттығына қуану қиындау
болады. Әдетте ... ... роль ... және ... ... ... кіріскен сәтте күшейе түседі. Танылу, қажеттілігі және бірге
тебірену ... ... ... ... іс-әрекетпен шұғылданушы
құрдастар тобындағы қарым-қатынастардан туындайды. Осы айтылғандардың бәрі
балалардың ойнаушы тобын мінез-құлықтың әлеуметтік ... ... ... нығайып отыратын қайсыбір әлеуметтік қарым-қатынастар мектебі деп
түсінуге ... ... ... жүріп балалар адамдардың ынтымақтасуы
қабілетін үйренеді.
1.3 Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... - ... ... мен түрткісі – қиындықтарды жеңіп, нәтижеге қол
жеткізуге мүмкіндік туғзады. Іс - ... ... мен ... ... қиындықтарды жеңіп, нәтижеге қол жеткізу. Кез ... іс - ... ... ... ... ... нәтижеде көрінеді. Адам қажеттілігінен туған іс
- әрекет оның санасын бейнелейді. Жеке адамның дамуында іс - ... ... ... ... еңбек – материалдық құндылықтар, ал ой еңбегі –
рухани ... ... Адам үшін ең ... - іс - ... ... іс - әрекет арқылы тәжірибе жинақтайды, шындықты игереді, іскерлігі
артады, дамиды. Іс - әрекеттің ... – түрі бала ... ... ... ... ... ... іс - әрекет, мұндай іс
- әрекет дамытуға жетелейді.
Баланың психикалық дамуының әрбір кезеңі оның іс-әрекетінің ... ... ... ... мектеп жасына дейінгі балалық шақта
ойын іс-әрекеті ... ... Бұл ... ... ... тіпті шама
-шарқынша еңбек етіп жүрсе де, олардың ... ... ... шынайы
стихия әр түрлі ойында болып табылады. Ойын үстінде қоғамдық баға беруге
тырысушылық пайда болады, қиял және ... ... ... дамиды.
осының бәрі баланың мектепке даярлығын ... ... ... болып
табылады (24(.
Егер осы жасқа дейін олардың негізгі әрекеті ойын болса, оқуға келген
күннен ... оқу ... ... рөл атқарады. Сөйтіп, оқу негізгі қызметке
айналып, баланың психикалық дамуы ірі өзгерістерге ... ... ... ... ... оқу ... бала үшін ... іс-әрекеті ырықты зейін мен ырықты естің дамуына көмектеседі.
Ойын жағдайларында балалар ... ... ... ... ... және ... есте сақтайды. Зейінді жинақтау, есте
сақтау және еске түсіру, яғни ... ... ... ойын үстінде еретерек
және оңай ... ... өзі ... ... ... ... ойналатын іс-әрекеттер мен сюжет мазмұнына
зейін жинақтауды талап етеді. Егер бала болашақ ойын ... ... ... ... ... ... есіне сақтамаса, онда оны
құрдастары ойыннан қуып жібереді. Қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... түрде зейін жинақтауға және
есте сақтауға мәжбүр етеді.
Тілдің дамуына ойын өте ... әсер ... Ойын ... оған ... ... ... ... жасау қабілетін талап етеді. Егер бала ойын
барысында ... өз ... ... етіп айта ... егер ... ... ... нұсқауларын ұқпайтын болса, онда құрбылары
оны жақтырмайды. Бұл ... ... ... тілдің дамуына
себепкер болады. Психологиялық әдебиетте құрбылармен қарым-қатынас ... ... егіз ... ... нашар даму оқиғасы
суреттелген.Өзара қарым-қатынас жасауда бұл егіздерде өздерінің екеуіне
ғана түсінікті ... тілі ... ... ... уақыт
ажыратып басқа балалар коллективіне қосқаннан кейін ғана олар дұрыс тілдік
қарым-қатынас жасау қабілетіне ие бола ... ... бала ... ... ... оқушы болады. Оның
өмірінде ойын әлі маңызды орын алғанымен осы уақыттан бастап біртіндеп
басымдылық ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеті оның мінез құлық мотивтерін елеулі түрде өзгертетін, оның танымдық
және адамгершілік күштерін дамытудың жаңа ... ... оқу ... ... өмірінің жаңа жағдайларына ... енуі ... ... ... ... ... жағынан даярланған.
Олар бұл жерден үймен ... ... ... , ... ... кездестіруді күте отырып, мектепке қуана барады. Бұл баланың
ішкі позициясы екі жағдайда ... ... ... ... жаңалығын
алдын-ала сезіну және қалау баланың сыныптағы мінез-құлық ережелеріне,
жолдастарымен ерекше қарым-қатынас ... күн ... ... ... жылдам қыбалдауға көмектеседі. Бұл талаптарды бала
қоғамдық ... және ... ... ... деп ... ... белгілі, психологиялық жағынан расталған мынадай
қағида бар: Баланың сыныпқа келген ... ... оған ... ... және ... ... ... ережелерін айқын да
нақты мағынада түсіндіру керек. ... оның жаңа ... және ... ... ол ... ... ... түсіндіру маңызды. Жаңа ережелер мен нормаларды сөзсіз
орындауды талап ету - бірініші сынып оқушысына орынсыз қаталдық ... ... ... ... ... өз ... сәйкес олардың
тіршілігін ұйымдастыруға қажетті шарт. Бұл талаптар орнықсыз әрі екі ... ... өз ... жаңа ... ... ерекшеліктерін сезбейді,
бұл олардың мектепке деген ықыласын жоюы мүмкін.
Баланың ішкі позициясының ... жағы оның ... мен ... ... ... ... қарым-қатынасына байланысты. Бір кездерде шын
мәнінде ойын кезінде өзі қалаған адам ... ... ... ... екендігі
туралы, оның мектепке дейін-ақ бойы үйрене бастайды. Ол ... ... ... ... білімдердің нақтылы құрамын әрине сезбейді. Оның
білімге деген пайдақорлық, прагматикалық көз қарасы әлі болмайды. Ол ... ... ... және құнды деп ... ... ... ... ... ... ... ықыласы осыдан
көрінеді. Оқудың негізгі алғы шарты ретіндгі бұл ықылас баланың бойында ... ... ойын ... ... ... ... өмірінің барлық
сәттерінде қалыптасады. Алғашқы кезде оқушы нақтылы оқу пәндерінің ... шын ... әлі ... ... ... оқу ... ... ынтасы
әзірге жоқ. Олар тек математиканы, грамматиканы және басқа ... оқу ... ... Әйтседе бала алғашқы сабақтардан бастап-
ақ тиісті ... ала ... Бұл ... оның оқу ... ... ... деген ынтаға сүйенеді Ынталылықтың жеке-дара ... бұл ... ... ... ... Мұғалімдер бұл ынталықты
алғашқы сабақтарда дереу пайдаланады. Осының ... бала үшін ... ... ... және т.б. сияқты шын мәнінде ұзын сонар
дерексіз жайлар туралы мағлұмат алу қажетті де маңызды бола бастайды.
Білім, іскерлік пен ... ... ... қарым-
қатынаста, ойын үстінде, кітаптар оқығанда және т.б. ... ... адам бай ... жинақтайды. Затында оқу қызметінен туындайтын
игерудің өзіндік ерекшеліктері неде? Бәрінен бұрын оның ... ... ... ... тек қана мектепте жасалатынын есте ұстауы керек. Онда
балаларға ғылым негіздері ... онда ... ... дүние-танымы
қалыптасады. Оқу ісі мазмұнының ерекше өзгешеліктері ... Оның ... ... ... ғылым заңдары және соларға сүйенетін практикалық
міндеттерді шешудің жалпы тәсілдері ... ... ... ... ... жанама нәтиже түрінде көрінеді. Мысалы, оның үстінде бала өзі ... бір ... ... ... ... Бұл ретте мінез-құлық
нормаларын игеру тек ... ... ... үшін ғана ... ... ... мақсаты - бұйымдар өндіру. Дағдыларды молайту ... ... ... ... жанама нәтижесі ретінде көрінеді. Тек ... ... ... және ... ... іскерліктерді игеру
негізгі мақсат және қызметтің басты ... ... ... ... ... бір ... ... Оның құрамдас
бөліктері мыналар:
• Оқу ситуациялары (немесе ... Оқу ... ... ... ... ... Оқу ... бірқатар
ерекшеліктермен сипатталады. Біріншіден, мұнда оқушылар ... ... ... ... нақтылы-практикалық міндеттердің кейбір
кластарын шешудің жалпы тәсілдерін игереді. Екіншіден, осы ... ... ... оқу ... ... мақсаты ретінде көрінеді.
Нақтылы-практикалық ... ... ... ... болады және
олардың шешімі соншалықты өмірлік мәнді нәтижелерге ... ... ... оқып ... жазу ... ... ... болуын талап етеді), математикалық тестік есептерге жауап іздеу
(өндірістің қандай да бір ... сай ... ... ... ұсақ-түйек жасау (шырша ойыншықтары үшін қорапша керек) т.б.
жатады. Осы сияқты әр ... ... ... бір ... (грамматикалық,
математикалық, практикалық) әрбір жекелеген міндетін орындаудың ұзақ
тәжірибесін ... ... ... ... ... Оның үстіне біртіндеп
мұндай міндеттер жағдайында бағдар алу тәсілдері ... ... ... ... ішкі оқу ситуацияларында нақтылы-практикалық міндеттерді
шеше білу басқаша игеріледі.
Мұғалім алдымен бастауыш сынып оқушысын сол сыныптағы ... ... ... ... ... ... ... қажет болатын жағдаймен
бетпе-бет қояды. Одан кейін мұғалімнің ... ... бұл ... ... Оның ... ... қайта жасау және осы
әдісті қолдану жөніндегі шарттар жүйесін игеру-оқушылар жұмысының келесі
кезеңі. ... ... ... ... ... отырып,
оларды шешудің игерілге жалпы әдісін бірден-қолданып, оқу ... ... ... ... ... оқып жаздыратын жазудан ... ... ... ... ... ... ... және олардағы әріптердің үйлесу
заңдылықтарын оқып ... ... ... жалпы талаптарын қалыптастырды.
Математикадан текстік есептерді шығарудан ... ... ... ... ... ... ... көрсету жолдарын және оларды математикалық
амалдармен бейнелеу тәсілдерін өтеді.
Осы жағдайлардың бәрінде ... оқу ... ... ... ... ... ... бір жағынан, берілген материалды
үйрену мотивін (сөздердің құрамын немесе шамалардың байланысын не үшін ... ... ... ... сол ... нақтылы міндеттерді шешудің
ортақ тәсілдерінің үлгісін алады. Мұндай жұмыс ... ... және ... практикалық қолданудан бұрын жүреді.
Егер балалар міндеттерді ... ... ... осы ... ... мұндай игеру тек оқу іс-әрекетінің формаларында ғана ие болып қана
қоймай, басқада заңдылықтар арқылы өтеді.
Оқу ... ... мен ... ... ... және жеке ... бірлескен құралдарымен анықталады.
Зерттеу ... ... ... ... сол ... нақтылы -
практикалық міндеттерін шешудің тек жалпы тәсілін үлгі түрінде табу және
беру өте қиын. Ұстаздық ... ... ... ... ... ... таныстырмайды.
Оқушылар іс-әрекеттің жалпы тәсілдерін жекелеген нақтылы міндеттері
ұзақ уақыт шешудің кезінде стихиялы түрде аңғарады. Бұл ... ... ... жойылатын қателіктер байқалады, ал игеру нәтижелері, әдетте
жеткілікті түрде қорытындыланбайды және жеке ... сол ... ... ... пен ауыстырылады, көптеген жеке дара өзіндік
түрлері болады. Егер іскерлік оқу ... ... ... ... оқушылар және мұғалім оны алдын ала бөліп, кейбір сыныптың міндеттерін
шешудің жалпы тәсілін үлгі ... ... ... ... кезде бұл
кемшіліктер орын алмайды. Сондықтан психологияның негізгі талаптарының бірі
бастапқы оқытуды программаның ... ... мен ... балаларды
кейбір ұғымдардың қасиеттерін бөліп алудың немесе ... бір ... ... ... ... ... ... бағдарлайтын оқу
ситуациялары негізінде ұйымдастыру.
Оқу әрекеттерінің ерекшеліктері. Оқу ситуацияларында балалар жұмысы
түрлі типті іс-әркеттерден ... ... ... оқу ... ... ... ... арқылы оқушылар міндеттерді шешудің жалпы әдістерінің
үлгілерін және оларды ... ... ... ... ... қайта
жаңғыртып игереді. Олардың құрамы біртекті емес. ... оқу ... ... оқу ... ... ... ... оқу
материалының көлемінде жұмыс істеу, үшіншілеріне жекелеген кейбір үлгілерді
қайта жаңғырту тән. Мысалы, берілген үлгілерді бейнелеуге ... ... ... ... ... ... оқып үйренуге қолданылады.
Оқып үйрену объектісіне байланысты мұндай бейнелеулер графикалық ... ... - ... ... ... сөздік -
сипаттамалық және т.б. болуы мүмкін. ... ... ... ... оның ... ... ... оның қисынды схемасын және жоспарын
жасау - бұл ... ... ... ... неғұрлым ұқсас оқу іс-
әрекеттері.
Ерекше оқу әрекеттері қайсы бір оқу пәнінің күрделі ұғымдарын ... ... ... ... ... ... морфемалардың
маңызы туралы граматикалық ұғымдарды ... ... үшін ... ... ... оқу ... ... тиіс:
• Бастапқы сөзді өзгерту және оның әр ... ... ... ... табу.
• Бастапқы сөздердің мағынасын салыстыру және морфемаларды бөліп
көрсету.
... ... ... ... және ... ... ... Берілген сөздің морфемалардың функционалды мағынасын белгілеу және
т.б.
Граматиканы ... ... ... өзгерту және салыстыру
ерекше маңызды, бұлар балаларға сөздің мағынасы мен ... ... ... ... ... Осы оқу әркеттерін меңгермей
балалар оны саналы түрде анықтай алмайды, ал одан ... ... ... оның ... кең ... ... Мектеп тәжірбиесінде әр-түрлі
себептермен балалар аталған іс-әрекеттерді нашар ... ... ... ... ... ... ... морфалогиясымен
таныстығы грамматикаға дейінгі үйреншікті деңгейде қалып қояды. Бұл ана
тілін үйренуді қиындататын басты себептерінің бірі. (Д.П. ... және т.б. ... ... ... бала ... оқу ... ал олардың
ішінен мыналарды: 1) заттық әрекетті (өлшеу бірлігі етіп ... ... ... реттік қатынасын анықтау), 2) ауызша ... ... ... ... 3) ... әрекетін (алынған нәтижені барлық
есептелетін объектілерге жатқызу) орындауы керек.
Сабақ беру процесінде мұғалім жалпы да, жеке де оқу ... ... анық ... керек, оларды орындауда балалар бегілі бір
ұғымды немесе есептерді шешу жолдарын, оқу ... ... бір ... ... Бастауыш сынып оқушыларында ... ... ... ... ... және ... түрде қалыптастыру қажет. Оларсыз
материалды игеру оқу ісінің шеңберінен тыс өтеді, ал бұл ... таза ... ... ... ... шешу ... ... жүреді деген сөз.
Бастауыш сынып оқушыларының оқу материалын көрнекі ұғымға тексті
тура, сөзбе-сөз ұстауға ... ... ... ... жиі ... ... бұл ... оқу әрекеттерін толық орындаудан гөрі оңай да
тезірек болады. Бірақ мұғалім оқу ... өз ... ... ... ... ... және ерекше оқу ситуациялары ішінде балаларды
материалды шын ... ... ... ... ... ... Басында бұл оқуды баяулатады. Бірақ жақсы
игерілген оқу әрекеттері негізінде ғана ... ... ... әр ... ... жағынан айтарлықтай материалдарын дәл және толық ... ... ... және ... шешу тәсілдерін меңгерудегі
бірқатар елеулі кемшіліктер бұл ұғымдарды және ... шешу ... ... ... ... оқу ... үйретілмегендігімен
байланысты екендігін зерттеу көрсетіп отыр.
Бақылау әрекеттерінің ... Оқу ... ... ... ... тақы да бір ... - бақылау әрекетін орындауды
талап етеді. Бала өзінің оқу әрекеттерін және ... ... ... ... бұл ... ... ... оқу әрекетінің
діңгегімен және толықтылығымен байланыстыруы қажет. ... ... ... ... жаман үлгі мен өзінің оқу іс-әрекеттерінің кемшіліктері
арасындағы байланысты ... ... ... Бұл ... жою ... ... немесе олардың операцияларын енгізу, оларды мейлінше ... т.б. ... ... ... жақсартуға және оларды талап
етілетін нормаларға дейін жеткізуге мүмкіндік ... ... ... ... ... мұғалімге жүктеледі. Балалар біртіндеп өз
істерінің нәтижесін ... ... ... ... ... таба және оқу ... ... отырып, оларды жоя бастайды.
Бұл жағдайларда игеру процесінде оқушылардың өзін-өзі бақылауы қалыптасады.
Бақылау түрлері сан алуан. Оның екі ... ... ... 1) ... орындалған іс-әрекеттердің дайын нәтижелерін талдау негізінде
жасалатын бақылау, 2) ... ... ... ... ... негізінде болатын бақылау. Бақылаудың қажеттігін және оның іске
асу тәсілдерін алғаш мұғалім көрсетеді. ... ... ... ... бір ... жазды делік. Мұғалім оны элементтерге бөлшектеп, балаға
олардың кейбіреулерінің үлгіден алшақтап кеткенін ... ... ... дөңгеленбеген"), алшақтықты оқу әрекеттерінің ... ... ... сен ... бос жер ... ... ... тастап кеттің"). Осыған ұқсас жұмыс басқа ... да ... ... ... ... нәтижелерді элементтерге
бөлшектеу схемасын меңгертуге және осы нәтижелерді үлгілермен де, әрекеттің
шын ... ... ... де ... үйретуге тырысады.
Мұғалімнің бақылаудың формасын өзгертуге жағдай жасауы ерекше ... ... ... ғана ... әрекеттердің мүмкін болатын
нәтижелерін айқын ұғынатындай іскерліктерін ... ... ... ... ғана ... ... ... сөздің морфемалар құрамы
туралы ұғым). Бұл үшін ерекше оқу жұмысын жүргізу ... оның ... да бір ... ... ... ... орындалуы немесе
әрекеттің ауызша дауыстап айтылған кездегі орындалуы оның тыныш ... ... ... ал одан кейін іштей айту түрінде
(алғашында ... ал одан ... ... ... ... отырады.
Балалардың әрекеттерді ойша орындау формасының ... ... ... оқу ... ... ғана ... алғы шарт жасайды. Бұл
жағдайда оқушы мүмкін болатын нәтижелер әрекеттер ерекшеліктерімен қалай
байланысты екенін ... және ... ... ... ... Мұнда
тапсырмалардың шын мәнінде орындалу қателіктері ең аз мөлшерде ... рет ... бір рет ... мақал бойынша әрекеттенеді).
1.4 Баланың мектеп өміріне бейімделіуне психологиялық қолдау
Мектептегі оқу-тәрбие ісін ұйымдастырушы және іске ... жеке ... ... ... ... Ол тәрбиенің мақсаттары мен міндерттерін іске
асырады, оқушылардың жан-жақты жеке тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... – сауықтыру
және көркемдік – эстетикалық ... ... ... ұстаз, тәлімгер, оқытушы / – арнайы мамандығы бар
және педагогикалық қызметпен кәсіби айналысатын ... ... ... ... барлық адамдар айналысады, ал тек ғана мұғалімдер
педагогиканың заңдылықтарына сәйкес ... ... ... ... болады, өзінің кәсіби борышын сапалы орындау жауапкершілігін
белгіленген тәртіппен алып ... ... ... ... мамандық
әрбір шәкірттің, жас жеткіншек ұрпақтың, қоғамның және мемлекеттің
болашағына ... ... ... (35(.
Баланың бойына білім нәрін себетін басты тұлға – ... ... ... ... ... ... жас ... тәрбиелеу және оқыту
міндеті жүктелген. Мұғалім қызметі ... және ... ... ең негізгі міндеті – шәкіртті оқыту, тәрбиелеу, дамтыу және
қалыптастыру ... ... Оны ... ... ... ... ... керек.
Мектеп оқушыларының дене және психикалық даму ерекшеліктерін, ақыл-ой
және адамгершілік ... ... ... және ... ... білмейінше, дұрыс мақсат қоюды іске асыру, оған жетудің тәсілдерін
таңдау мүмкін емес. Сонымен мұғалімнің ... ... ... ... ... ... мен ... алатын орны жағынан ең
құрметті деп есептеледі. Сондықтан мұғаліммен жан-жақты терең ғылыми білім,
жоғары педагогикалық ... ... ... ... – соральдық
қасиет, табанды ерік-жігер, парасатты мінез-құлық талап етледі.
Бірақ қазіргі ғалымдар тұжырымынан, білім беру ... ... ... даму ... ... ... бөлінген іс-әрекет және
өмірлік мәселелерді шешуде балаға ... ... ... сияқты
көптеген жаңа әлеуметтік-мәдени феномендерді енгізуі қажет.
ХХІ ғасыр мектебінің басты мақсаты- тұлғалық ... ... ... пайда келтіре алатын азамат дайындау, ол үшін азамат
өз істерін еркін жүргізіп, пайдалы идеяларын өмірге ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Мектеп пен өмірді
байланыстыру мәселесі педагогикалық ... ... ... яғни 1920 ... қарастырылып келе жатыр. Егер де ... ... ... қандай да бір сферасымен әлсіз байланысып
прагматикалық тұрғыда қабылданса, ал ... ... ... ... әлемді
әлеуметтік тұрғыда игеру идеясымен байланасытырылып отыр.
Бірақ білім беру процесіне барлық мұғалімдер мен ата-аналардың қатысуы
міндетті, осы ... жеке ... ... ... мен ... ... ... барлық субъектінің бірлескен әрекеттерінде
дамытуды көздейді. А.В.Петровский ... ... ... ... қарым-қатынасы әрекет мазмұнына байланысты екені
көрсетілген. Білім беру процесіндегі қарым-қатынас мұғалім мен оқушылардың
өзара әрекеттестігі бірлескен және ... ... ... ... ал ... ... ... негізде құрылуы қажет (33(.
Мектеп – баланың дамуының ... ... ... қалыптастыратын
отыратын негізгі ... ... өмір ... ... шешуші роль атқарады. Оқушылардың мінезін тәрбиелеуде басты
міндет – олардың ... ... ... қадағалау, дамыту. Міне осы орайда
балалардың бойындағы жағымды қасиеттерді ... ... ... жою
талабы психологиялық, педагогикалық іс - ... ... ... ... ... қасиеттер, дұрыс мінез қалыптасуы
үшін мына ... ... ... ... ... өз қолынан келетін іске толық ерік беруі. Басқаның күшіне,
көмегіне сеніп кетпей, өз қолынан келетін істе ғана ата – ана ... ... ... ... ... ... оны ... батырлыққа үйретсе, тәртіпке
бағындыру оны шыдамдылыққа, табандылыққа үйретеді. Баланы еркіне ... ... ... етіп өсіреді.
Бастауыш мектептің негізгі міндеті – баланың бастапқы ... ... ету, оның ... ... және ... ... Оқушы мінезімен пара-пар мұғалімнің жеке басының үлгісінің, жүріс
тұрысының балаларға әсер ететіндігін ... ... ... ... ... баса ... ... оларға қай жағынан болса да, ... ... ... ... ... ... достық, әдептілік
мәселелеріне арналған әңгіме, ... ... ... өз ойларын ортаға салып, талдап отырғаны абзал.
Бастауыш сынып оқушыларының мінез-құлқындағы шығармашылық қабілеті
әр баланың табиғатында ... ... ... ... алғаш келген
баланы тәрбиелеу мен дамытуда ... ...... ... жасырын жатқан мүмкіндіктерін ашып ... Кез ... ... ... орындаған шығармашылық ... ... ішкі ... ... Баланың мінез-
құлқындағы қабілеті мен талантын ... ... ... ... оның ... толық ашылуы мүмкін. Сондықтан ... ... ... бола білу ... орын ... ... ... әр мұғалімнің шеберлігін, күнделікті оқу іс-
әрекеті, сабақта ... ... ... ... етіп ... ... ... қадағалауына байланысты.
Бала мектепке барғаннан кейін оның бойында алуан ... ... Осы бір көп ... ... ... ... ... мінез көріністері де бала бойында болады. Бала ... ... ... ... ... шынайы адалдық, жақсы –
жаманды айыра білушілік, алдағы өмір жолына ... ... ал ... ... ... өтірік айтушылық, өзімшілдік, беймазалық,
ұшқалақтық сияқты қасиеттер жатады. Бала бойында назар ... ... ... өзін - өзі сын ... ... ... сезіну, әділетті, әділетсіздікті аңғаруы ойлаған мақсатын
орындап шығу үшін ... мен ... ... Егер бала ... ... сабақтасып, тәрбиемен ұштасса, бала қайырымды,
байсалды, бір сөзді, батыл жүректі, ... ... ер ... Ал, ... ... ... қалыптасса, онда сылбырлық, жалқаулық, ... ... ... ... ... Бала ... сайын көп көріп,
естіп білуге ұмтылады. Өз ойын ... ... ... пікірлесу сияқты
мінез – құлық қалыптасады. Баланың дамып, ... келе ... ... ... сала ... маңызы зор.
Оқушының мектепке бейімделуіне байланысты мұғалім мен ата-аналардың
маңызды көңіл ... ... ... :
- ... ... ... ... және сабақтан тыс кезеңде бақылау.
- Оқушының қызметін талдау. (Әр пән бойынша дәптерлерін, ... ... ... оны не ... және ... ... ... жөнінде
әңгімелесу.
- Достары жөнінде әңгіме жүргізу.
- Оқушы жөнінде ... ата – ... ... ... Бала мектепке үлкен қызығушылықпен келеді, ең ... шарт ... ... ... алмау.
- Бала бойындағы қиындықтарды дер кезінде анықтап, түзету жұмыстарын
жүргізу.
- Оқушыларды қанағаттандыратын эмоционалдық ... ... ... ... жүйелерін (құрбыларымен, мұғалімдермен, ата - ... ... ... оқушыларында өткізілетін оқу тәрбие жұмыстарын
педагогикалық дифференциациалау.
- ... ... ... ... ... ... ... (үйірме,
секциялар).
Бастауыш сынып оқушылардың жеке басының қасиеттерін ... ... ... жұмыстардың әдіс – тәсілдерін іріктеу үлкен
маңыздылықты ... ... Бала ... ... ... қасиет
екінші күні байқалып отырады. Сондықтан оқушыларға арналған күнделік
жүргізу ... Онда жыл бойы әр бала ... ... әрі қысқа, нақты
жазылады. Оқу жылы соңында «Мен қандай ... ... ... ... ... ... ... күнделікпен оқушыны таныстырамыз.
Әр оқушының мінез – құлқына талдау жасап, сенің бойыңда ... ... бар. Сол үшін сені ... бәрі ... сенің бойыңда мынандай
жағымсыз қасиеттер бар деп, оның зиянды екенін түсіндіріп отыру керек.
Әрбір оқушының жеке басын ... мен ... ... ... ... жетекшісі тек қана оның күшті және ... ... ... ... ... оның оқитын, тұратын жерін және қарым – ... ... білу ... Ол үшін ... әдіс – ... арқылы ата –
аналармен тығыз байланыста болуы керек: әңгімелесу, ата – аналар жиналысы,
анкеталық сұрақтар қою ата – ... ... ... ... ... ... сыныптағы жұмыстарды қызықты етіп жүргізуде пән апталығы,
танымдық сөз жұмбақтар, ойындар, жарыс кештері, т.б. ... ... ... кең ... ... ... ... оларды қызықты
етіп ұйымдастыру жағы жетіспейді. Бұл салада да оқушылар ... ... ... ... ... жаппай қатыстыратын басты
жұмыстар: мектепшілік пәндік олимпиадалар, өндірістік мәні бар ... ... ... ... арналған алғырлар, тапқыштар жарыс
кештері сирек өткізіледі. Кейбір ... осы ... ... ... жұмыстарының нәтижесін басқаларға ұсынуға мән бермейді (18(.
Оқушылармен ... ... ... ... бір мақсатқа
сай жүйелі де нәтижелі болуы керек. Бала ... ... ... –тәрбие барысында сабақ пен тыс жұмыстардың өзара байланыстылығын
жетілдіру, оқушылардың білімге, жеке ... ... ... дамыту,
қоғамдық пайдалы еңбекке неғұрлым еңбекке қатыстырып , ... ... ... ...... негізі міндеті. Сондай – ақ
мұғалімнің оқу материалын түсінікті етіп әсерлі баяндауы, ... ... ... ... ... ойын қисындарын еңгізіп
отыру оқушылардың пәнге деген қызығуын арттырып, қиялын қозғауға, ... ... әсер ... ... ... сыныптағы жұмыстарды
жеке оқушыға ғана әсер ететіндей емес, көпшілік оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... артып, қызыға
бастаса, онда пәнді меңгеруге деген құштарлық ... ... ... ... ... мен оны ... ... әдістері оқушылардың
өз беттерінше танымдық іс - ... ... ... нақты
материалды жүйелі меңгеретіндей етіп құрылғаны жөн. Осы ... ... жеке жасы мен жеке ... дара ... ... ... ... бастауыш сынып балаларымен жұргізілетін жұмыстары
оқушылардың пәндік білімін дамытып қана ... ... жан – ... ... шешеді. Кез келген оқушы өзінің еріктілігімен
қатар өз бетінше жеке дара жұмыс ... де, ұжым ... ... ... ... пәнге қызығуын оқу бағдарламасы шеңберінде қанағаттандыру
мүмкін емес, сондықтан да сыныптан тыс әр ... ... ... жұмыстар білім сапасын арттыруға септігін тигізеді. Бұдан шығатын
қорытынды, яғни сыныптағы жүргізілетін пәндік ... ... ... ... ... және ... белсенділігін, іс-әрекетін
көтермелеу болып табылады.
Баланың мектепке баруында ата-аналардың ықпалы маңызды орын ... ... орай ... бос ... аздығы, қосымша әлеуметтік
жағдайларды қамтамасыз ету үшін күш жұмсау, ... ... және ... ... ... ата-аналарды агрессивтілікке,
тітіркенушілікке, қажуға және үнемі шаршауға әкеліп соқтырады. Көптеген ата-
аналар өздерінің жағымсыз ... ... ... ... Ал, ... балалар психологиялық та, физикалық жағынан да
қарсы тұра алмағандықтан олардың ... ... ... және дене ... ... тәуелді. Осы жағдайдың барлығы балалардың психологиялық
саулығына кері әсер етіп, оның жаңа ... ... ... ... қажеттігі байқалалады. Отбасы қарым-қатынасы, оның ... ... ... ... әр түрлі саладағы мамандар ... ... ... ... ... ... ... бастауы тек өмірдің жаңа шарттары ғана ... ... жаңа ... қарым-қатынас және жаңа міндеттер. Бұл өте
маңызды кезең. Осыған орай бала өмірі өзгереді: бәрі ... ... ... ... ... Мектеп алғашқы күгген бастап ... және ... ... қажет ететін тапсырмалар береді.
Балаларды мектепке дейінгі дайындыққа кеткен уақыт пен ... ... оқу ... ... ... ... бірнеше
қиындықтарды басынан кешіреді. Олардың ... ... ... ... ... ... мектеп жұмысыныа, сабаққа көп уақыты
кетеді. Бұл өте қысымды ... ... ... алғашқы күннен бастап
өзінің талаптарын қояды Бұл балалардың ... ... ... ... ... ... мектепке дейінгі және мектептегі
өтпелі кезеңді айтуға болады.
Бала мектеп өміріне алғаш ене ... онда ... ... ... Ол жаңа ... бір ... ... әдеттерін бойына
сіңіреді, мұғаліммен және жолдастарымен ... ... ... ... ... ынтаның пайда болуы негізінде оның оқуға деген жақсы
көз қарасы қалыптасады. Бұл ынталардың одан әрі дамуы және ... ... ... ... көзқарасының жайы олардың оқу ... ... ... ... ... ... үшін ... құру және оның жекелеген бөліктерінің ерекшелікетері туралы
мәселе ерекше маңызды болып табылады.
Педагогикалық психология ... ... іс - ... ... ... ... ... оқу тәжірибесінің алдына ... ақыл – ой ... ... өзін ... ... ... меңгеру, біріншіден, оқушыларға оларды таныстыру, еіншіден, ақыл
– ой әрекетінің тиісті ... ... ... қолданып жаттығу,
үшіншіден, тасымал – ... жаңа ... ... ... ... мектепке беімделуіне негізгі үш жақты қиындық әсер ... ... жаңа күн ... – ерте ... ... ... ... қалуға болмайды, дер кезінде сабақта ... ... ... ... ... ... ... құрбыларыме және
отбасымен өзара қатынасына байланысты ... ... ... ... ... ... ... қояды, бірақ әр баланы
жеке-жеке қадағалайды. Үшінші түріне бірінші сынып оқушылары оқу ... ... ... Олар ... ... ... жүгіріп, уақытынан
ерте баратын болса, кейіннен ересектердің ықпалымен ғана барады.
Егер осы ... ... ... ... әрекеті ойын болса, оқуға келген
күннен бастап оқу қызметі шешуші рөл атқарады. Сөйтіп, оқу негізгі ... ... ... ... ірі ... ... Өзгерістерге
ұшырауының себебі: ойынға қарағанда оқу талабының бала үшін қиындағанында.
2 Бастауыш сынып оқушларының мектепке бейімделуіне
психологиялық ... ... ... ... ... ... ... анықтау
Бұл эксперимент №42 ағылшын тілін тереңдетіп ... ... ... 1 «а» ж»не «ә» ... оқушылары арасында өткізілді. Сынаққа жалпы
49 оқушы қатысты. Эксперименттік сынақта ... ... ... ... ... ... Бұл мақсатты жүзеге
асыру үшін 1 сынып оқушыларына ... ... ... Анықтау
экспериментінде бастауыш сынып оқушылармен жүргізген зерттеу жұмысымыздың
мақсаты ... ... ... ... ... ... ... Бастауыш сынып оқыушыларымен жүргізілген
психодиагностикалық жұмыстың ... ... ... міндеттерді
шешуге бағытталды:
- 1 сынып оқушыларының мектепке бейімделінің әлеуметтік – психологиялық
бейімделу деңгейін анықтау;
- Бейімделу барысында қиындыққа ... ... ... ... олардың
себептері мен мінез-құлқын анықтау;
- Бейімделу барасында қиындық туғызған жағдайларды шешуге, психологиялық
көмек көрсетуге арналған жолдарын анықтау.
Баланың мектептегі психологиялық ... ... тек ... ... ... ғана емес ... жеке карталары, мұғалімдер және ата-
аналардан алынған сауалнамалар ... ... ... Құжаттарға
жасалынған талдау оқушының педагогикалық жетістігін көрсетсе ... ... ... дәптерлері олардың қосымша ... ... ... ... ... дәптерлерін зейін қойып
тексеруден біз олардың оқуға және жекелеген пәндерге ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін).
Диагоностикалық жұмыстың негізгі бөліктері 2007 жылдың ... ... ... ... негізігі үш бағытта ұйымдастырылды:
оқышыларды тексеру, ата-аналар мен мұғалімдерден сауалнама алу. Осы ... ... ... ... ... Жұмысымыздың басында
балаларға «Маған мектепте не ... ... ... салу ... ... ... ... деген мотивациясын зерттеу болды. ... ... ... ... сай келмеу автордың сипаттауыгша
төмендегідей қорытыдыланады:
А) мектепке ... ... ... және ойын ... Бұл ... ... машина, ойыншық, соғыс әрекеттерін, өрнектер
салды.
Б) Балаладағы ... ... Бала ... ... ... салудан
үзілді-кесілді бас тартады. Оның ұнатқан суретті салуы ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
В) қойылған мақсатты түсінбеу. Балалар ешқандай сурет ... ... ... ... балаларда психикалық даму жоғары екендігін көрсетеді.
Суреттердің берілген тақырыпқа сәйкестігі:
А) Оқу жағдайлары ... ... оқу ... ... ... ... ... Оқу жағдайына емес мектептің сыртқы көрінісі ... ... ... бірақ сыртқы мотивациясының басымдығы анықталынады.
В) Мектептегі ойын жағдайларының суреті мектепке қатынастың жағымды
екенін көрсетеді, бірақ ойын мотивациясы басым ... ... ... ... ... ... жауап арқылы мәліметтер алдық.
Сұрақтар:
1. Мектепте оқыған ... ұнай ... ... ... мектепке қуанышпен барасың ба?
3. Егер мұғалім ертең ... келу ... ... ... деп
айтса, сен келер ме едің?
4. Егер қандай да бір сабақтарды өзгертсе саған ұнайды ... Үйге ... ... ... ... ... Мектепте тек қана белгілі сабақтардың қалдырыуы саған ұнайды ма?
7. Сен ... ... ... жиіс ... ... сыныпта сенің достарың көп па?
9. Сенің мұғалімнің қатал болмағанын қалар ма ... ... ... саған ұнайды ма?
Баланың мектепке деген қызығушылығын, мектеп пен бала арасындағы
қарым-қатынасты, ата-аналардың бала тәрбиесі мен ... ... ... ... ... және ... ... ата- аналары түгелдей
қатыстырылды. Суалнама жасырын /аты-жөні жазылмайды/ жүргізілді. Себебі ата-
аналардың нақты мәлімет берулері мақсатында ұйымдастырылды.
Бастауыш сынып ... ... ... ... топ: 12% - ... ... /3 оқушы/,
28% - орташа деңгей / 7оқушы/,
60% - төмен деңгей /15 ... ... 16% - ... деңгей /4 оқушы/,
24% - орташа деңгей / 6оқушы/,
56% - төмен ... /14 ... ... барлық сынып оқушылары алынды. Нәтижесі гистограмма
арқылы белгіленді.
Анықтау ... ... 1 «а» ... ... ... жұмысын жүргізуді жоспарладық.
3. Бастауыш сынып оқушыларының мектепке бейімделуіне
психологиялық қолдауды жетілдіру жолдары
Психологиялық түзету жұмыстарының ...... ішкі ... ... әсер ету, ... ... қасиеттерін аша білу, ... ... ... ... ... ... ... процестері, өздеріне қажетті іс-әрекетке итермелеу арқылы ... ... ... ... жасалғаннан кейін жеке
тұлғаның жас ерекшелігін ... ... ... ... ... ... ұйымдастырдық. Қалыпқа келтіру экспериментіне 1
«ә» сыныбы 25 ... ... ... ... ... жаттығулар
және әдістемелер сабақтың соңында, тәрбие сағаттарында және қажетті
жағдайда кейбір ... жеке ... ... түзету-дамыту
жұмыстары бастауыш сынып оқушысының танымдық ... ... ... ... ... қызығушылығын, құрдастарына деген сенімділігін
арттыруға және тб. тұлғалық қасиеттерін дамытуға ... ... ... ... көлемін дамыту.
Жүргізуші (не балалардың бірі ) қатысушыларды екі немесе одан да ... топ етіп ... ... ... ... ... ... да мүмкін.Қатысушылар тұрған қалыптарында қатып қалады. Жүргізуші
сол ... 30 ... ... ... ... алып, теріс қарайды. Суреттегі
өзгеріс саны міндетті түрде ескеріледі ... ... ... қолын түсіреді, төртіншісі басқа жаққа қарап ... ... ... ... картинаны орнына келтіру.
«Сөйлемді аяқта» ойыны.
Мақсаты: ұғымды, ойлауды дамыту. Балалар шеңберге отырады. Бала ... доп ... және ... басын айтады. Допты тосқан ... ... ... Бұдан кейін ол допты бастауышқа қайтарады. Әрі қарай
осылай 2 рет ... ... ... бала ... ... ... лимон қышқыл, ал қант .....
2. Ит үреді, ал мысық ....
3. Түнде қараңғы, ал күндіз ....
4. Шөп ... ал ... ... ... ... ал ... ... сен ауызбен жейсін, ал құлақпен ...
7. Құс ұшады, ал жылан ....
8. Қайық жүзеді, ал машина ....
9. ... 2 аяқ, ал итте ... ... ... ал ... ... «Кім көп ... ... Ес пен ... ... ... ... беріледі: жүргізуші 30-ға дейін санап
шыққанша, бөлмеде 2 буыннан тұратын барлық ... ... ... ... ... Жүргізуші соңғы «30» санын айтқанда,барлығы көздерін жұмуға
тиіс. Аты аталған бала өзінің есінде сақтаған ... ... ... ... Барлығы заттардың атын айтып шыққан соң, көздерін ... ... ... ... ... ... шығады.
Бұл ойынның түрлі варианттары болуы мүмкін.
Мысалы,ішінде бір ғана дауысты дыбыс ... 20-ға ... ... ... шығу қажет.
Бой жазу. «Мұрын-құлақ-мұрын» ойыны.
Мақсаты: көрнекі бейнелік ойлауды дамыту.
Нұсқау: Сіздің алдыңызда ... ... онда ... ... ... осы ... ... жинауыңыз қажет. Оны жұмыртқалардың барлық
бөліктерін біріктіріп жинау ... ... ... 20-30 ... ... ... енді осы ... басқа бір өз
ойындағы нәрсені ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Ұсыныстар: егер қандай да бір бала тапсарманы орындауға қиналса, оған
көмектесу керек, ол ... ... ... ... ... ... өз бетінше істеу үшін беру керек.
Жаттығу «Сиқырлы мозайка».
Мақсаты: балалардың ... ... ... ... ... ... қиялына шығармашылығын қоса білуді қалыптастыру.
Өтілу барысы: Құрастыру әрекеті әр тапсырмаға байланысты нақты міндеттердщі
қолдану. Бала ... ала ... зат ... көз ... келтіре алу,
соны талдай, белгілей білуі, содан кейін синтездеу ... ... ... ... бейнелей алдын ала өзара байланысын көре білу.
1. картоннан екі топтама бөлігі квадраттарды бөлуден пайда болған.
2. картоннан жарты шеңдер, бірдей көлемде.
3. ... екі ... ... қосу ... жаңа ... ... тапсырмаға үлкен эмоциональды мән берілуі үшін белгілі бір
объектіні құрастырылуын, белгілерін сипаттау. Ол не ... ... Қай ... Қай бағытта? Немен қоректенеді?
Әдістеме: «Ой жүйріктігімен сөйлеу”
Мақсаты: Балалардың ойлау қабілеті арқылы оларды сөйлету.
Барысы: Ойын барысында балаға сұрақтар қойылады. Сол ... ... ... ... Ойын ... ... өздерін жақсы көрсетті. Өздерінің ойлау
деңгейлерін қаншалықты екенін білді. 2 ... да өте ... ... ... ... ... ол ... поезд құрау керек.
Балаларға «вагон» рөлі беріледі. «Паровоз» ... әр ... ... ... Атын ... кезде баладан жақсы бір сөз ойлап табуын
сұрауға болады, ... Мен ... ... Әселмін, ал сен кімсің?
- Ал мен әдемі вагон Асқармын.
- Ары қарай бірге кеттік.
- Кеттік.
- Балалар келесі «вагонға» кеттік.
Бой ... ... ... ... ... ... ... үстап шеңбер құрады. Бастауыштың сигналы бойынша оң ... сөз ... ... ... ... Егер ... деп айтса, барлық балалар бір-бірінің артына ... ... ... ... Егер ... ... деп айтса, ... ... ... ... ... ... Егер «төмпешік» десе
балалар бастарына қойып отырады. Тапсырманы бастауыш ... ... ... тез және дұрыс орындаса, ... ... ... ... алады. Мадақтау ұпайларын көп жинаған бала
чемпион болады.
Сергіту сәті «Насос және доп»
Мақсаты: жеке ... ... Екі адам ... ... ... доп ... ал екіншісі осы допты насоспен үрлейді. «Доп»
жартылай берілген аяқпен тұрады. ... ... ... алға ... ... түсіңкі /доп ауамен толтырылмаған/.
«Насос» біртіндеп «допты» үрлейді. Қол қимылымен «с» ... ... ... ауа ... сайын «доп» үрлене түседі. «С» дыбысын ... ... ... ... ... ... ... кейін – басын
көтеріп, ұрттарын толтырып, жіпті қолдарын денесінен ... ... ... ... бала ... ... шлангысын алады. «доптан» күштеп
«Ш» дыбысына ұқсас ауа ... ... ... ... ... ... ... ауысады.
«Мен қалтаға салдым» ойыны
Мақсаты: есте сақтау көлемін ұлғайту. Жүргізуші ... ... ... «мен қалтаға алма салдым». Келесі ойыншы айтылғандарды қайталап өзі
де бірдеме ... «мен ... алма және ... ... ... ойыншы да
барлық сөзді қайталап, бірдеме қосады. Осылайша жалғаса береді. Бір сөзден
де қосуға болады, сонымен қатар, сөздерді ... ... ... да ... ... ... жеңілгені, кімнің ұтқаны маңызды емес. керісінше баланың
есте сақтау қабілетінің дамуы маңызды болып табылады.
Үй тапсырмасы: ата-аналарға осы ... ... үйде ... ... ... өз ... есте ... кейбір тәсілдерін үйретіңіз:
егер бала сіз айтқан сөздерді ... ... онда оған ... бен ... ... ... ... сөзге, есінде қалатындай етіп сурет салуды
ұсыныңыз. Бала нені салатынын өзі ... ... ... есте сақтаудың
нәтижелілігін біршама арттыруға көмектеседі.
«Қарым-қатынас» сабақ
Міндеттері: қарым-қатынас дағдысын қалыптастыру; кеңістіктік бағдарлануын,
естіп қабыладауын, зейінін ... ... есте ... ... қаламдар, өшіргіш, ақ қағаз, бояулар немесе түрлі-түсті қаламдар,
түрлі-түсті таяқшалар.
Сәлемдесу:балалар бір-бірімен амандасып ... соң, күш, қуат ... ... кім, ... ... ... болады.
Балалар шеңберге тұрып, уақытша тығылып тұратын баланы таңдайды. Ол
жоқ, кезде ... ... Оның ролі ... ... ... ... толығымен қайталау керек.
Бала келіп шеңбердің ортасына тұрып, сауыққойдың ролін кімнің орындап
жатқанын, балалардың кімге еліктеп жатқанын табуға ... ол ... ... ... ойын ... ... жаңа ... қайталанады.
Сергіту сәті. «Мен қайдамын» ойыны.
Мақсаты: кеңістікте бағдарлануын, ... есте ... ... ... ... ... ... мен сендермен біреулерін Детектив болғыларын келетін
ойын ойнағым келеді. біз ... ... ... Ол ... бір
бұрышында, ал қалғандары сынып бөлмесіне бөлініп ... ... ... ... ... ... ... атын атайды. Бұл бала сол
тұрған жерінен қандайда бір затпен дыбыс шығарады. Ал детектив ... ... ... баланың тұрған жерін анықтауы керек. Содан соң Детектив
басқа бала болады.
«Фигураны есте сақта» ... ... есте ... ... ... алдындағы столға
таяқшалар қойып олардан оңай фигура құрастырамыз. Балаға осы фигураға 2
секунд ... ... соң ... ... қойып, оны қайта құрастыруды
сұранамыз.
Бұл жұмысты фигураны түрлі-түсті қаламнан құрастыру арқылы ... Бала ... ... ... түс бойынша есте сақтап ... ... ... ... ... ... құрастырылған таяқшаларды санауды, содан
соң осындай таяқшалар санынан фигура құрастыруды сұрану.
Бұл жаттығу тек көріп есте ... ... ... ... ... да
жаттықтырады.
«Тәртіпті сақта» ойыны.
Мақсаты: «Көріп есте сақтауды, зейінді дамыту. 5-6 бала ... ... - ... ... ... ... біреуі
жүргізуші болады. Қалған 4-5 бала «паравоз» тәрізді тұрады.
Жүргізуші «паравозға» 1 ... ... ... соң ... қарап балардың
есімдеріп тәртіп бойынша айтып беру ... ... соң ... ... ... атын есінде сақтаған баланы мадақтау керек. Ойынды кем
дегенде 4 рет қайталау керек. Келесі сабақта тағы да ... ... ... ... ... ... эмоциясын шығаруға, ыза,
ашулану, қобалжудың алдын ... ... ... Қиын ... шаршағанан
кейін, кез келген психологиялық қысымды жағдайдан кейін, балаларымен ... ... ... өзіне сенімділікті тудыру үшін жүргізуге ұсындық.
Ол өзінің көкірек деңгейіне дейін іштей ... ... ... Пресс
арқылы жағымсыз эмоциясын басады және ішкі қысымды шығарады. ... ... ... ... ... ... ... сезіну қажет.
Бірақ жаттығуды жүрек ауыратындарға орындатуға болмайды.
Жаттығу «Ойша бейне мен эмоция»
Мақсаты:ойша бейнелерді қайта ... ... ... «мен ... ... айтамын, ал сендер әр ... ... ... соған сәйкес бейнені елестетіндер».
Қасқырға шабуыл жасап жатқан арыстан.
Құйрығын бұлтандатқан ит
Сорпаға түскен шыбын
Қорақа саныған ромб ... ... ... ... ... немесе юбкаңыздағы дақ
Күнге жарқыраған тамшылар
Түнгі айқай
Сіздің сүйікті ойыншығыңызды ұрлап жатқан досыңыз.
Енді қолдарына ... ... ... ... еске ... ... Осы ... есту емес, көріп қабылдауды жаттықтыруға да
қолдануға ... Онда ... ... ... айтпайды, тек қана
қағазға жазылған күінде болады. Нұсқау да өзгертіледі: «Төменде ... ... және әр ... ... көзді жұмып, сәйкес суретті
елестетіндер».
«Мен ... ... ... есте ... ... ... Жүргізуші ойынды бастап былай
дейді: «мен ... алма ... ... ... айтылғандарды қайталап өзі
де бірдеме қосады: «мен қалтаға алма және банан ... ... ... ... сөзді қайталап, бірдеме қосады. Осылайша жалғаса береді. Бір сөзден
де қосуға болады, сонымен қатар, сөздерді ... ... ... да болады.
Бұл ойынды кімнің жеңілгені, кімнің ұтқаны маңызды емес. керісінше баланың
есте сақтау қабілетінің дамуы маңызды болып ... ... ... ... құру» ойыны.
Мақсаты: есте сақтау көлемін ұлғайту. Бір-бірімен мағынасы ұқсас емес
5-7 сөз қатары ... ... ... ... соң
сөз қатары толық оқылмайды, бір сөз қалдыррылады. Балалар осы қалған ... ... қою ... Үшінші рет басқа сөз қалдырылады. Төртінші ... ... ... ... ... қоюды сұрануға болады, яғни
орын тәртібін сақтамай-ақ қоюға болады.
Сергіту сәті «Тығылыспақ» ойыны.
Мақсаты: ... ... құру , ... жою және өз-өзіне сенімділікті
арттыру.
Ойын барысы: барлық балалар қандай да бір әнді айта ... ... ... байлап алып жүреді. Есікке әкеліп, табалдырыққа тұрғызады,
содан соң барлығы қолдарымен ұстасып, хормен өлең айта ... ... ... ... үш жыл ... ... үш жыл ... жіпті шешпей-ақ!
Қалай соңғы сөздер айтыла салып солай балалр жан-жаққа жүгіріп ... ... ... ... ... ... мысықтың айналасын да жүріп
оны ызаландырады: қолдарын тигізеді, киімінен тартқылайды.
Жаттығу «Тірі сурет» ойыны.
Мақсаты: Зейіннің ... ... (не ... бірі ) ... екі немесе одан да көп
кез-келген топ етіп ұйымдастырады. ... ... ... болуы да,
болмауы да мүмкін.Қатысушылар тұрған ... ... ... ... ... 30 ... ішінде мұқият қарап алып, теріс қарайды. Суреттегі
өзгеріс саны міндетті ... ... ... орындарын ауыстырады,
көтерген қолын түсіреді, төртіншісі басқа жаққа қарап тұрады-барлығы үш
өзгеріс). Жүргізушіге тапсырма-алғашқы картинаны орнына ... ... ... ұғымды, ойлауды дамыту. Балалар шеңберге отырады. Бала ... доп ... және ... ... ... Допты тосқан бала
оны аяқтау керек. Бұдан ... ол ... ... қайтарады. Әрі қарай
осылай 2 рет сөйлем аяқтай алмаған бала шеңберден шығады.
Сөйлем варианттары:
1. Лимон ... ал қант ... Ит ... ал ... ... ... қараңғы, ал күндіз ....
4. Шөп жасыл, ал аспан ....
5. Қыста суық, ал жазда ....
6. сен ... ... ал ... ... Құс ұшады, ал жылан ....
8. Қайық жүзеді, ал машина ....
9. Адамда 2 аяқ, ал итте ....
10. Биші ... ал ... ... ... ... ... жаңа жерлерді білуге ынтық келеді,
оларды алыстағылар өзіне тартады, ... ... арғы ... жасыл
алқаптан кейін жаңа, беймәлім дүние ашылатындай болады да ... ... алыс ... ... ... ... ашу ... өткізуге
болады. Мұғалім мен тәлімгер оған ... ... ... ойын ... ... үшін балалар "кептірілген нан мен су"
салынған "қол дорба" алады. Әркімнің қойын дәптері мен ... ... ... ... ... жолды белгілеп, түрлі жазбалар жасайды.
Балалар осылайша мектепке жалғас көшелермен танысып, ... ... ... ... ала ... мен тәлімгер келіседі. Анда-санда
аздап көмектесіп, қиялдарына қанат ... ... ... ... көптеген жаңалықтар енгізетін болады.
Балдырғандар почтасы. Балалар ашық хаттар, конверттер жасап, өзінің
жолдастарына, шет ел ... хат ... ... мен ... ... ... ... жазылуын қадағалап, қателерін
түзетіп береді.
«Баспахана» ойыны.
Балалар ұсақ ... ... ... ... ... ... Кітаптарды түрлі жапсырма қағаздардың көмегімен
безендіруге де болады. Тәлімгер ... ... ... ... ... әр ... ашық ... жерлерінің барлығын, бет нөмірі
қай жерде көрсетілгенін байқайды, кітаптың басқы бетін көреді.
Ата-аналарға арналған тапсырма.
Ата-аналарға осы тақырып бойынша балармен ... ... ... ... есте ... кейбір тәсілдеріне үйретіңіз: есте сақтауды
жеңілдететін әр-түрлі ... ... ... ... ... түсі – ... ... көк, жасыл, көгілдір – «Әрбір аңшы
фазандардың ... ... ... ... фразасының көмегімен оңай
жатталады. Мысалы, ... ... ... ... әрбір цифрға жақын
сандарды ойлап табуға болады.
Әр бір жаттығу баланың ... ... ... ... ... ... жаңа ақпараттарды жылдам қабылдауға,
сабақтарда қызығушылық көрсетуге, қабілеттерін аша ... ... ... ... ... ... ... уақытта
ойлануға, әңгімені айтуға, ... ... ... Ойын ... ... ойын жаттығуларын аяғына дейін ... ... ... ... ... деген сенімділік деңгейі ... ... ... ... Тапсырманың құрылымына байланысты
оқушылар өз іс - әрекеттеріне баға бере отыру ... ... ... ... ... ... күнделікті дамуы мен ... ... ... ... ... ... ... әсер ететіндігін жете түсінуге
болады. Ата-аналар, тәрбиеші-мұғалімдер, психологтар балалармен тілдесіп,
оларға жеткізетін мағлұматтарды ... ... ... өсіп ... ... ... ... өз мұқтаждықтарын қанағаттандыра алмай,
әр қилы өзгеріске ұшырар еді.
Бастауыш сынып оқушылары жаңа ортаға енген ... ... ... ... алу, ... ... арқылы қоғамдық және жеке сананы,
эмоцияны, сезімді, мінез ... ... ... формаларын меңгереді.
Жүргізілген эксперименттердің нәтижесінің тиімділігін тексеру мақсаты
қалыптастыру ... ... ... ... ... Сондықтан
«Маған мектепте не ұнайды» әдістемесін қайталап жүргізу ... ... салу ... ... мектепке деген көзқарасын бейнеледі.
Салыстыру барысында сыналушы топ оқушылары қызығушылық пен ... ... ... ... ... психологиялық
ерекшеліктерін анықтаудан кейін түрлі әдіс-тәсілдер арқылы алынған
нәтиженің тиімділігін тексеру ... ... ... ... және ... ... ... тексеру жұмыстарының нәтижесі
дамыту шараларының сыналушы топқа жағымды әсер еткенін байқадық. .
Бастауыш сынып ... ... ... деңгейін бақылау
көрсеткіштері:
Сыналушы топ: 28% - ... ... /7 ... - орташа деңгей / 15оқушы/,
12% - төмен деңгей /3 ... ... 16% - ... ... /4 оқушы/,
24% - орташа деңгей / 6 оқушы/,
56% - ... ... /14 ... ... ... ... оқушылары алынды. Нәтижесі гистограмма
арқылы белгіленді.
Қорытынды
Қазіргі заманғы ... ... ... жайы ... ... ... теориялық жақтары, құбылыстарды түсіндіру, байланыстарды
анықтау, оларды жапылау күннен күнге тереңдетіліп келеді. ... ... ... ... бейімделуін дамыту оның физиологиялық
және психологиялық негізін ескере отырып тек оқу ... ғана ... ... ... ... ұйымдастырып қолдауды талап етеді.
Баланың жеке басын жан – жақты ... мен ... ... ... таңда білім беру саласындағы аса маңызды мәселелердің бірі ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев «Жаңа әлемдегі
жаңа Қазақстан» жолдауында: «Білім беру ... ... ... ... ... білім мен білік алған еліміздің кез ... ... ... кез
келген елінде қажетке жарайтын маман болатындай деңгейге көтерілу болып
табылады»- ... ... орай ... ... ... ... адамгершілік
тұрғыдан жаңартудың әлеуметтік ... ... ... ... жаңа
тұрпатты, бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеу және қалыптастыру қажеттілігі
алға қойылып отырған мақсаттардың бірі (25(.
Жалпы білім беретін мектептердің 1 – ... ... ... ... ... ... кезігеді. Олардың сәтсіздіктерінің басты
себебі – мектептік оқуға дайын еместігі. ... ... ... ... мен дене ... ... ... психологиялық дайындығы
көрсеткіштерінің өлшемін жасап шығару – бүгінгі күн талабы.
Тақырыпты ашу ... ... ... ... ... Е.А., ... Г.М., Венгер Л.А., Мухина В.С. еңбектеріне сүйеніп
ғылыми әдебиеттерге талдау жасалды.
Теориялық білімді тәжірибеде қолдану ... ... №42 ... терңдетіп оқытатын орта мектеп базасында 1 ... ... ... ... ... ... нәтиже көрсеткіштеріне қарай түзету жаттығуларын
қарастырдық. Оқу әрекетінде және тәрбие сағаттарында ... ... ... ... мақсат ете отырып дамыту мен ... ... ... ... ... ... экспериментке іріктелінген әдістемелер,
психологиялық ... ... ... күнделікті іс - әрекет
жағадайында ... ... ... мен жаңа тақырыпты қабылдау, сергіту,
қорытындылау мақсатында және оқу процесімен, ... ... ... ... әр ... жеке ... ретінде қарап, өзіне тән
санасы, еркі, өзіндік әрекет жасай алатын ортасы бар ... ... ... ... ғылымға деген ынтасын арттыру, олардың ақыл-ой қабілетін,
дүниетанымын, өмірлік ... ... жеке ... ... оны ... талабына сай іске асыруға көмектесу
үздіксіз оқу-тәрбие процесі мен ... ... ғана ... ... зерттелді.
.
Қолданылған әдебиеттер
1. Асеев В.Г. Возрастная психология. – Иркутск, 1989.
2. Амонашвили Ш.А. В школу – с ... лет. – ... ... ... М.Р. ... ребенка в школе: диагностика, коррекция,
педагогическая поддержка. – ... ... ... ... ... М.Р, ... Т.В, Е.И. Афанасьев, Н.Л. Васильева. Работа
психолога в начальной школе. ... ... ... Выготский Л.С. Вопросы детской психологии. – СПб.:Союз, 1997
6. Венгер Л.А. Психологическая готовность ребенка к ... ... - 1984. ... ... С.Ю. Словарь психолога-практика-Минск.,2001
8. Джакупов С.М. ... ... ... ... 2004.
9. Дружинин В.Н. Психология – Питер; 2002.
10. Джакупов С.М. Психология ... ... -1982 ... ... И.В. Рабочая книга школьного психолога.
М.: Просвещение,1991г.
12. ... В.Н. ... ... – М, ... Жақыпов С.М., Бизақова Ф.Ә. Білім беру жүйесінде ... ...... Сенім., 2006
14. Жақыпов С.М., Бизақова Ф.Ә. Білім беру жүйесінде қолданылатын
психокоррекциялық жаттығулар. – Тараз.: Қорғау Тараз., ... Изен Н.В., ... Ю.В. ... игры и ... - П., ... ... И.Ю. Возрастная психология. Москва., 1997.
17. Коломинский Я.Л., Панько Е.А. Учителю о психологии детей
шестилетнего возраста.-Москва.: ... ... ... Л.К. ... беру ... ... ұйымдастыру. – Алматы., 2002.
19. Коралева З. Психологиическая тесты для всех – Пресс.; ... ... Т.А. ... ... и ... ...
Академия, 1989 г.
21. Люблинская А.А. Мұғалімдерге бастауыш мектеп оқушысының
психологиясы жөнінде. Алматы, Мектеп., 1991.
22. Лесли Рай. ... ... ... ... 2001 ... Маркова А.К. Формирование мотивации учения в школьном возрасте.-
Москва.: педагогика, 1991.
24. ... А. Жас және ... ... ... Н.Ә. Қазақстан халқына жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа
Қазақстан» Астана, 2007 жыл 28 ... ... Н.Ә. ... ... жолдауы «Қазақстанның әлемдегі
бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы»
Астана, 2006 жыл 1 ... ... Р.С. ... М., ... том. 1998,
29. Намазбаева Ж. Санғылбаев О. Психологиялық сөздік. А.2005 ... ... А.Ш. ... ... ... детей 6-7 лет к
условиям школы.-Тараз.,2003.
31. Овчарова В.Практическая психология образования.-М.,2003
32. ... А.К. ... ... ... и ... ... Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі ... ... ... А.С. ... ... в ... ... 2001 г.
35. Реан А.А. Психология познания педагогом личности ... Реан А.А. ... ... в ... ... СПб.,
1996
37. Роббер И.Р. ... ... ... 2000 ж. ... ... И.С. . ... книга практического психолога. ... ... ... Л.С. . ... общей психологии. Санкт-Петербург-Питер.,
2000.
40. Роббер М.А., Тильман Ф. ... ... и ...... Раттер М. Помощь трудным детям. – М., 1987
42. Тоқсанбаева Н.Қ. Танымдық іс-әрекетке кіріспе. .- ... ... ... Тәжібаев Т . Жалпы психология. Алматы – Қазақ университеті, 2003.
44. Торн К., ... Д. ... ... ... ... Питер, 2001 г.
45. Шевандрин Н.И. Психодиагностика, коррекция и развития личности. –
Москва.: Владос, 2001
46. Шадриков В.Д. ... и ... ...... ... ... Г.А. Практикум для детского психолога - Ростов-на-Дону.,
2004.
48. Ушинский К.Д. Балаларды тәрбиелеу және ... ... ... ... 1
Хаттама
Мектеп: №42 орта мектеп.
Тақырыбы: Бірінші сынып оқушыларының ата-аналарына арналған
Әдістің ... ... ... мектепке қатнасы туралы, ата-ана мен бала арасындағы қарым-
қатынасты, ата-аналардың бала тәрбиесіне қаншалықты көңіл бөлетіндігін
анықтау.
Респонденттер: 1 ... ... ... 26 ... 2007 ... балаларымызға жақсы ата-анамызба, ... ... ... ... ... бе? Біз ... жөнінде өз-өзімізге көп
есеп бермейтініміз бар. Онда ... ... ... ... ... ... болады. Өзіңіз келіскен сұраққа – ұпай, кейде-1 ұпай,
келіспесеңіз – 0 ұпай қойыңыз. ... ... ... ... Бала ... ... газет, жүрнал мақалаларын, теледидар
хабарларын оқып көріп тұрасыз ба?
2. Балаңыздан мектеп туралы сұрайсыз ба?
3. Бала тәрбиесі жөнініде ... ... ... Егер ... ... ... ... бірақ сіздің ісіңізге
кедергі келтіретінін біле тұра оған келісесіз бе?
5. Аса қажет болған ... ... ... тиым ... ... ... айналасындағылар оған жаман әсер етеді деп ойлайсыз ба?
7. Баланың қалыпты дамуы үшін дене тәрибиесі мен спорттың пайдасы мол
деп ойлайсыз ... ... ... емес, түсіндіріп айтқаныңызды орындата аласыз ба?
9. «Қазір уақытым жоқ», «Тоқтай тұр, жұмысымды бітіріп алайын» деп
баланың айтқанын ... ... ... тұру ... ... Педагогикалық принциптер де нәтижеге жетудің басты себептерінің
бірі деп ойлайсыз ба?
Сауалнаманың ... ... ... ... ... ... – дан кем ұпай ... Бала тәрбиесі жөніндегі түсінігіңіз бұлыңғырлау.
Дегенмен әлі де кеш емес, өз біліміңіздді де жетілдіре ... ... ... ... жетуге болады.
Ата-аналардың 25%
7-14 ұпай. Бала тәрбиесіндегі кемістігіңіз айтарлықтай емес. Бірақ тәрбиеге
көбірек көңіл бөлуге тура ... ... жиі ... ... ... – тен жоғары ұпай жинағандар өздерінің ата-аналық міндеттерін мінсіз
орындайтындар. Сөйтсе де, бір ... ... ... ... ... ұмтыла берудің артықтығы жоқ - деген жауап қайтарды.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бейімделу мүмкіндіктері.Ағзаның қорғаныс механизмдері9 бет
Жануарлардың кейбір биологиялық ерекшеліктері. Комменсализм, симбиоз, паразитизм7 бет
Экологиялық факторлар жайында5 бет
Қоршаған орта факторлары11 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
5-6 жасар балаларды мектепке даярлау әдістері7 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет
Арамшөптердің биологиялық ереекшеліктері, таралу және олардың тіршілік жағдайларына бейімделуі20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь