Демократия туралы


КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.
Демократия туралы ұғым және оның белгілері
2. Демократияның антикалық теориясы
3. Жаңа дәуірдегі демократияның классикалық теорнясы
4. Демократияның алуан түрлілік және төбе топ теориялары
ҚОРЫТЫНДЫ
Демократия деген сөз гректің "демос"- халық және "кратос"- билік деген сөздерінен тұрады, яғни халық билігі деген мағынаны білдіреді.
Қазір бұл сөз бірнеше мағынада қолданылады:
1) мемлекеттің тұрпаты (типі) мен жалпы саяси жүйесі;
2) мүшелерінің тендігіне, басқару органдарының мерзімді сайлануы және көпшілік дауыспен шешімдер қабылдау принциптеріне негізделген кез келген ұйымның ұйымдастырылу түрі;
3) қоғамдық қүрылымның мүраты (идеалы) және соған сәйкес көзкд-растар.
Демократияның көпшілік таныған бірынғай анықтамасы жоқ. Әр дәуірдегі ойшылдар оны әр түрлі түсінген. Оньң үстіне әр түрлі елдерде олардың ұлттық, тарихи және т. б. ерекшеліктеріне байланысты демократия сан түрлі рең алуы мүмкін. Дегенмен, демократиялық мемлекеттердің көп түрлілігіне қарамастан, олардың ортақ белгілері болады. Ондай белгілерге төмендегілер жатады.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ЖОСПАР

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.
Демократия туралы ұғым және оның белгілері
2. Демократияның антикалық теориясы
3. Жаңа дәуірдегі демократияның классикалық теорнясы
4. Демократияның алуан түрлілік және төбе топ теориялары
ҚОРЫТЫНДЫ

КІРІСПЕ

Демократия деген сөз гректің "демос"- халық және "кратос"- билік деген
сөздерінен тұрады, яғни халық билігі деген мағынаны білдіреді.
Қазір бұл сөз бірнеше мағынада қолданылады:
1) мемлекеттің тұрпаты (типі) мен жалпы саяси жүйесі;
2) мүшелерінің тендігіне, басқару органдарының мерзімді сайлануы және
көпшілік дауыспен шешімдер қабылдау принциптеріне негізделген кез келген
ұйымның ұйымдастырылу түрі;
3) қоғамдық қүрылымның мүраты (идеалы) және соған сәйкес көзкд-растар.

Демократияның көпшілік таныған бірынғай анықтамасы жоқ. Әр дәуірдегі
ойшылдар оны әр түрлі түсінген. Оньң үстіне әр түрлі елдерде олардың
ұлттық, тарихи және т. б. ерекшеліктеріне байланысты демократия сан түрлі
рең алуы мүмкін. Дегенмен, демократиялық мемлекеттердің көп түрлілігіне
қарамастан, олардың ортақ белгілері болады. Ондай белгілерге төмендегілер
жатады.

ДЕМОКРАТИЯ ТУРАЛЫ ҰҒЫМ ЖӘНЕ ОНЫҢ БЕЛГІЛЕРІ
Халықтың заң жүзінде мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы саналуы.
Ол мемлекетте ұйымдастырушы, конституциялық биліктің халыққа тән екендігіне
көз жеткізеді. Ол жоғары органдарға өз өкілдерін сайлайды және жүйелі түрде
ауыстырып отырады. Бірталай мемлекеттерде халықтың бастамасы мен және
референдум арқылы зандар жетілдіріледі және қабылданады. Сондықтан АҚШ-тың
төртінші президенті А.Линкольн демократияға "халық үшін халық сайлаған
халық билігін" жатқызды.
Халық билігін орнату үшін оған жағдай жасау керек. Ондай жағдай теңдік
болған жерде ғана болады. Б.з.б. V ғасырда өмір сүрген гректің атақты
тарихшысы Геродот сол кездің өзінде демократия деп тендікке негізделген
мемлекетті айтады деген болатын. Теңдік барлық салада - халық жиналысында,
мемлекеттік істерге қатысуда, заң шығаруда, оны орындауда
жөне т. т. болуға тиіс.
Табиғатына, әлеуметтік, саяси, мәдени және т.с.с. ерекшеліктеріне
байланысты адамдар әр түрлі болды. Солардың бәрін қалай тендестіруге
болады? Ол үшін заң, құқық алдындағы теңдік болуы керек. Заң және құқық -
жалпы және барлығына бірдей қоғамдық және саяси өмірдегі демократиялықтың
негізі және қорғаушысы. Олар қоғамдағы қатынастарды реттейді, жүріс-түрыс,
іс-әрекеттер ережелерін орнатады. Қажетгі деген
іс-әрекеттерге рұқсат етеді. Ол тәртіптерге қайшы келген іс-
әрекеттерге тыйым салады, оларды бұзғандарды жазалайды. Бірақ қоғам
біреулерге рұқсат етілгенді екіншілерге рұқсат етпеуі, біреулерге басымдық
беріп, басқаларға қысым көрсетуі мүмкін. Билік иелері (күштілер, байлар,
ақсүйектер) заң мен құқықты өз мақсатгарында пайдаланғылары келеді.
Сондықтан қүқықтық теңсіздікті болдырмау керек. Оны қалай жасауға бо-
лады? Оның кепілі - әділеттік. Әділеттіліктің де бірыңғай
ұғымы жоқ. Ол женінде әр түрлі тарихи дәуірлерде әр қоғамның өзіндік
түсінігі болады. Мысалы, алғашқы қауымдық қоғамда қарт, ауру адамдарды
өлтіру әділеттілікке жатты. Инквизацияны жақтаушылар үшін діннен
безгендерді тірідей отқа жағу әділетті іс. Кеңес заманында еріксіз
ұжымдастыру барысында қазақ халқының жартысына жуығы қырылып, біразы босып
кетті. 1986 жылы желтоқсанда жастарды қырғынға ұшырату
біреулерге әділетті көрінді. Әйтпесе, сол жазалаушылар жазасын алулары
керек емес пе? Сайып келгенде, әділеггілік коғамдық қатынастармен,
қоғамдағы саяси қүрылыспен, оның мемлекетгілігінің түрпатымен, саяси
мәдениетінің дәрежесімен айқындалады.
Ал қазақ жастары болса желтоқсан көтерілісінде бостандық, еркіндік
үшін алаңға шыққан болатын. Бұл - демократияның бесінші белгісі. Қазақ
халқы еркіндікке жету үшін ғасыр-лар бойы күрессе, адамзат қоғамына
демократияны шектейтін, тендік пен әділдікті бұзатын, қанаудың,
тәуелділіктің барлық түрлерінен азат етілу үшін мындаган жылдар бойы
күресуіне, реформалар, революциялар, өзгерістер жасауына, сан рет жеңілуге,
жеңіске жетуге тура келді. Тендікке, әділеттілікке, еркіндікке,
демократияға, олардың принциптеріне сәйкес өмір сүруге үйрету және үйрену
керек. Қүқық пен заң адамды күйзелу, қорқыныш, заңсыздыктан құтқаруға
міндетті. Сайып кел-генде, осының бәрі еркіндік, бостандыкқа байланысты.
Сонымен біз халықтын мемлекеттік билікті жүргізуге қаты-су керектігі,
құқық, тендік, еркіндік жөнінде өңгіме еттік. Осы принциптердің бәрі түгел
болғанда ғана әділдік болады. Бұл - әділдіктің демократиялық түсінігі. Ол,
өкінішке орай, адамзат-тың басқа да арман-мүраттары сияқты бірден толық
орындала бермейді.
Жоғарыда керсетілген белгілермен қатар демократиялық принципке жүйелі
түрде мемлекеттің негізгі сргандарын сайлау жатады. Ең алдымен жоғарғы заң
органы сайланбалы болуға тиіс. Одан соң төменгі өзін-өэі басқаратын
органдарға дейін сайланбалы болғаны дүрыс.
Сонымен қатар шешім қабылдағанда ерте заманнан демократияға азшылықтың
көпшілікке багынуы жататын. Кейінірек мұндай бағыну шектелді, азшыяықтың өз
пікірі болуы, оны сый-лау, онымен санасу керектігі мойындады.
Қазіргі демократиялық процесте мынадай демократиялык. рәсімдер де
қарастырылған: барлық сайлаушылардың тең дауыс құқығы, сайлаудың еркіндігі,
балама үміткердің болуы, тізім бойынша сайламау, демократияның үздіксіз
қоғамдық бақылау аясында болуы, мемлекетгін дау-дамай, шиеленістерді
реттеудегі ықпалды тетіктерін табуы жөне т. с. с.
Демократия болу үшін саяси, экономикалық, к.ұқықтық, мәдени,
идеологиялық кепілдіктер жүйесі болуы шарт. Оның маңызды кепілдігіне әр
түрлі демократиялық елдерде қалыптасып жатқан азаматтық қоғам мен құқықтық
мемлекеттер жатады.
Сонымен, демократия деп халық билігі, тендік, құқық, әділдік, еркіндік
принциптеріне негізделген мемлекеттік құрылысты айтамыз.
Халықтың билігі ретіндегі демократия көбіне утопиялық арман-аңсарды
білдіреді. Кейбіреулер оған жақындайды, кейбіреулерге көкжиекте көрініп
түрғандай көрінеді, біреулерге оған жету жолы оңайырақ, кейбіреулерге
қиынға түседі. Дегенмен, ол - шындық, өмірдегі бағдар, нысана, қоғамның сая-
си дамуының мақсаты. Ағылшынның көп жылдар премьер-министрі болған Уинстон
Черчилльдің айтуы бойынша, "демократияның көп кемшіліктері бар, бірақ оның
ең құндылығы сонда бұдан артықты бүгінге дейін ешкім ойлап тапқан жоқ".

Демократияның антикалық теориясы
Демократиялық мемлекеттің ең бірінші түріне Афины республикасы жатады.
Ол б.з.б. V ғасырда пайда болды. Онда жоғарғы билік ұдайы шақырылып түратын
халық кеңесінің қолында еді. Ол мемлекеттін, ішкі және сыртқы саясатына
байланыс-ты барлық мәселелерді шешетін. Мысалы, оған басқарушы қызмет
адамдарын сайлау және олардын жұмысына бақылау жасау, салық мөлшері және
мемлекеттік қаржы-қаражатты жұмсау тәртібі, соғыс ашу және келісімге келу;
одақтастарды айқындау; басшылардың іс-әрекеттерін айыптау немесе ақтау және
т.с.с. жататын. Халық кеңесіне 20 жасқа жеткен афинылық әрбір азамат қатыса
алатын. Саясатқа қатынасу оның бірден-бір лайықты ісі болып саналатын.
Бірақ онда толық құқықты азаматгар көп болған жоқ. Құлдардың, әйелдердің,
басқа қалалардан Афиныға көшіп келгендердің мұндай құқығы болмады. Көшіп-
келгендердің жеке бастары бос болғанымен халық кеңесіне, сотқа
қатыстырылмады, мемлекеттік қызмет-терге сайланбады. Олартек мемлекетке
сіңірген ерен еңбегінің, асқан зор қызметінің арқасында ғана ондай дәрежеге
жететін. Толық құқықты азаматтар көп болса, оларды басқару қиынға түседі
деп, ондайлардың санын аса көбейтпеді.
Халық кеңесімен қатар демократиялық жолмен сайланатын бесжүздік (бес
жүз адамнан түратын) кеңесі де болды. Ол атқарушы орган ретінде күнделікті
басқару мәселелерімен шұғылданды. Сонымен бірге ол халық кеңесінде
қаралатын істерді дайындады. Афины мемлекеттік құрылысының үшінші маңызды
демок-ратиялықорганын он бөлімнен түратын халық соты құрды. Істің қандай
белімде қаралатындығы сот болатын күні жеребе арқылы шешілетін. Бұл пара
алушылық сияқты зиянды әдеттерге жол бере қоймайды. Оның үстіне сот
мәжілістері ашық жүргізілетін. Ол да сотты әділ жүргізуге кепілдік ететін.
Заңдар халык жиналысында қабылданатын. Афинының азаматта-ры өзін еркін
санайтын. Себебі, олар жеке адамдарға емес, заңға ғана бағынатын. Олар
соғыс кезінде болсын, бейбіт шақта болсын мемлекетке қызмет ететін.
Ежелгі грек полисінде мемлекет қауым сияқты еді. Қауымның тіршілік
негізінде жерге қоғамдық меншік жатты. Әрбір толық құқықты азамат меншікке
иелік етіп, жерді пайдалана алатын. Өзіне тиісті улесін қожасы мұра етіп
қалдыра алатын, сатқысы келсе сататын. Бірақ ол жер енделмесе, қауым оны
басқа біреуге бере алатын.
Полисте азаматтық қоғам мен мемлекет ажыратылмады. Азамат және
мемлекеттің құқығы мен міндеттері біртұтас еді. Сондықтан өз құқығын басқа
біреуге беру деген ойға да келмеді. Ондай жағдайда азамат толық құқығынан
айырылғаңцай болып керінетін.
Антикалық демократия тура демократияға жатты. Әрбір еркін азамат
мемлекеттік билеуге қатысуға кұқықты және міндетгі болатын. Сондықтан адам
мен мемлекеттің арасында казіргідей партия, парламент, бюрократия сияқтылар
болған жок.
Афинылық демократия Периклдің (б.з.б. 490-429) басшылық еткен
дәуірінде әсіресе гүлденіп өркендеді. Бұл кез афинылық демократияның алтын
ғасыры болып саналады. Шынында да, асқан саясаткер, керемет шешен, білімді
де білгір Перикл халык көсемі болып есептелді және тиранияға карсы тұрды.
Оның басшылығымен жүргізілген реформаларда билікті бар-лык, ерікті
адамдарға мүмкіндігінше біркелкі бөліп беру қарастырылды. Ол орта және ұсақ
жер иелерін демократияның тірегі ретінде санап, оларды қолдады.
Ол елгеннен кейінгі жылдары саяси және экономикалық тендік біртіндеп
бұзылып, жойыла бастады. Азаматгардың мүлік теңсіздігі ұлғайды, әдет-ғұрып
бүлініп, кепшілік тарапынан аз-шылыққа бассыздық, зорлық-зомбылық көбейді.
Осының бәрі демократиялық принциптерді әлсіретіп, төмендетті.
Б.з.б. 322 жылы афинылық демократия құлап, кдла Македо-нияға тәуелді
болып кдлды. Афиныда демократиялық баскару түрі сақталып, бірақ халық
кеңесі шын мәніндегі биліктен айрылды.
Афиныдағы сияқты демократиялық мемлекет Ежелгі Римде де болды. Мұнда
демократия одан әрі дамыды. Институционал-дық және әлеуметтік билік
бөлінді. Басы бос, бірақ саяси тең құқы жоқ төменгі топтың адамдары мен
ақсүйектер арасындағы дау-жанжалдың нәтижесінде халықтық трибунат деп
аталган, халык, билігін білдіретін жаңа орган пайда болды. Соның арқасында
адамзат тарихында бірінші болып биліктің аралас түрі дүниеге келді.
Сонымен, мемлекеттік биліктің демократиялық түрі алғаш рет Ежелгі
Греция мен Ежелгі Римде пайда болды. Жоғарыда көрсетілгендей, олар көптеген
жақсы жақтарымен сипатталады. Сонымен катар олардың осал жерлері де бар.
Ен, алдымең азаматтық құқық барлық адамда болған жоқ. Қоғам адамдар-дың
ішкі өміріне кеп араласты. Биліктің шексіздігі және өмірдің барлық саласына
араласуы демократияны көпшіліктің рақымсыздығына, жауыздығына (деспотияға)
айналуына мүмкіндік тудырды. Биліктің мұндай түрінде халық заң бойынша
емес, зорлықпен шексіз үстемдік құратын жауыз патша сияқгы бо-лып, ал
қоғамдық қүрылыс көбіне тирания сияқты болып көрінді. Демократияның мұндай
түрі тобырды басқаратын көпірме, лепірме, даурықпаларға (демагоггарға)
қолайлы болды. Сондықтан Аристотель демократияны жалпы халықтың игілігін
ойлап, ұстамды, ұтымды, баянды шешім қабылдай алмайтын тобырдың билігі деп
сипаттады. Демократия барлық адамдарды тендестіреді, стихиялы шешім
қабылдатады, қызмет адамдарын қабілетіне, біліміне қарай емес жеребемен
қойдырады деп Платон да жақтырмады. Сондыктан ол демократияға жақсыдан
нашарлау, жаманнан тәуірлеу биліктің. түрі деп қарады. Дегенмен, антикалық
демократияны саясатшылар, тарихшылар, фәлсафашылар ғасырлар бойы зейін
қойып зерттеп, оған сүйеніп, жүгініп келді. Ежелгі грек, рим
демократиясының ны-шандары жаңа тарихқа енді. Мысалы, қазір ең
демократияшыл елдер катарындағы АҚШ-та римдік саяси жүйенің принциптері
жаңа деңгейде кайталанғандай: президенттік билік - патшалық билікті, сенат
- аристократияны, өкілдер палатасы - халық трибунатын бейнелеп түрғандай.
Заңның үстемдігі, заң алдын-дағы барлық азаматтардың тендігі, саяси
қүқықтардың тендігі және т.б. сияқты антикалық дәуірде бастау алып
калыптасқан ұғымдар қазір демократиялық үрдістің ажырамас беліктеріне
айналды

Жаңа дәуірдегі демократияның классикалық теорнясы
Жаңа дәуірдегі демократияның классикалық теориясы да антикалық
идеялардан бастау алды. Бірақ оның өзіндік ерекшеліктері бар. Оның
өзгешелігі ең алдымен барлық адамдар тең, бәрі де саяси шешімдерді
қабылдауға қатысуы керек деген тезиске байланысты. Оны "қоғамдық келісім"
деген еңбегінде Ж. Ж. Руссо жан-жақты қарастырды. Оның ойынша, саяси
процеске тартылған ез бетінше саналы іс-әрекет жасай-тьш, ақылды адамдар
қосылғанда жаңа сапа пайда болады. Олар жиналып ортак игілік идеясын ойлап
табады. Бұл идея саясат-тың басшы принципіне ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Демократия туралы ұғым
Демократия туралы жалпы түсінік
Демократия туралы түсінік
Демократия
Демократия жайлы
Қазақстандық демократия үлгісі
Демократия және оның түрлері
Либералдық демократия
Демократия туралы ұғым және оның белгілері
Демократия туралы жалпы түсінік және оның белгілері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь