Қазақстан балаларының құндылықтық бағыт жүйесіндегі дүниетанымдық, саяси, адамгершілік сенімдері

КІРІСПЕ 3

1 БАЛАЛАР СУБМӘДЕНИЕТІНІҢ РУХАНИ.АДАМГЕРШІЛІК ҚҰНДЫЛЫҒЫНА ТАЛДАУ ЖАСАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Балалар субмәдениеті қазіргі қоғамның маңызды әлеуметтік ресурсы ретінде 5
1.2 Балалардың рухани.адамгершілік құндылықтары классикалық және заманауи теориялық концепциялары контексінде 11

2 ҚАЗАҚСТАНДЫҚ БАЛАЛАР ҚАЗІРГІ ҚОҒАМНЫҢ СОЦИОМӘДЕНИЕТТІ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАУДЫҢ БЕЛСЕНДІ СУБЬЕКТІСІ РЕТІНДЕ
2.1 Қазақстандық балалардың құндылықты нормативті жүйелерін асыра бағалау процестеріндегі отбасының рөлі 18
2.2 Қазақстандық балалардың құндылықтық қалауларының қалыптасу ерекшеліктеріндегі отбасының рөлі 23
2.3 Қазақстан Республикасы балаларының әлеуметтік маңызды құндылықтарын салыстырмалы талдау 26

ҚОРЫТЫНДЫ 45

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 47
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Курстық жұмыс қазіргі уақыттағы Қазақстан балаларының құндылықтық бағыт жүйесіндегі дүниетанымдық, саяси, адамгершілік сенімдерінің қалыптасу ерекшеліктеріндегі отбасының рөліне талдау жасауға арналған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қоғамның әлеуметтік, экономикалық және рухани салаларында болып жатқан өзгерістерге, ең алдымен қазіргі заман балаларының әлеуметтік бейнесіне айтарлықтай ықпал етіп отырған құндылықтық, әлеуметтік басымдықтарға кешенді талдау жасау қажеттілігіне негізделген. Қарастырылып отырған мәселеге келудегі авторлық көзқарас балалар едәуір сезімтал және динамикалы әлеуметтік топ болып табылады. Өзгерістер дәуірінде есейе отырып, олар болашақта бүкіл социумның құндылықтық моделіне айналатын аксиологиялық жүйені қалыптастырады. Қазақстан балалары демократиялық құндылықтар жүйесін саналы түрде қабылдап, заманауи қоғамның әлеуметтік-экономикалық және саяси түрленуіне белсенді түрде ат салысқанда ғана әлеуметтік ресурс бола алады.
Алайда, өтпелі кезең жағдайында балалардың жоғарыда аталған ресурсқа айналуы демократиялық құндылықтарды саналы түрде қабылдағанда, қазақстан қоғамының әлеуметтік-экономикалық және саяси түрленуінің жүзеге асуына белсенді түрде қатысқан жағдайында ғана мүмкін болады.
Нарықтық экономикаға, азаматтық қоғамға өту әлеуметтік институттардың реформалануын ғана емес, жаңа құқықтық және экономикалық нормалардың пайда болуын да қарастырады. Сондықтан да әлеуметтік өзгерістердің аталған процесіндегі маңыздысы жаңа құндылықтық нормалармен бағыт ұстаудың генерациясы болып табылады. Балалардың жаңа құндылықтарды, нормаларды және модельдерді интернализациялау процесі ерекше маңызға ие, өйткені бұл топ өмірлік өзін өзі анықтау процесінде тұр, олардың алдында болашақ мамандығын таңдау, болашақ мансабын, өмір сүру үлгісін, өз болашағын таңдау тұр. Мемлекет өзгерістерінің нәтижелігі көпшілігінде балалардың белсенділігіне, олардың кәсіби биіктікке мақсат қоюына, өз өмірін жақсартуға деген тілегіне байланысты болады.
Трансформациялық процестер балалар арасында, социомәдени өндірісте балалар рөлінің өзгеруінде біршама анық байқалып жүр. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев өзінің «Қазақстан 2030» стратегиялық бағдарламасында Қазақстан халқына жүгіне отырып, негізгі басымдықтар ретінде келесілерді белгіледі: еліміздің болашағы ретінде жас ұрпақты тәрбиелеу, жоғары білім деңгейі, ұлттың рухани-адамгершілік, интеллектуалдық және мәдени дамуы, денсаулығы. Қоғам өмірінің барлық саласына ықпалының күшеюінен көрініс тауып жүрген қазіргі заман мәдениетінің жасаруы, ювентизация, инфантилизация сияқты сипаттамаларының пайда болуы белгілі-бір қызығушылық тудырады. Осы орайда, қазіргі қоғамдағы жанжалдық құбылыстардың өсу үрдісін балалармен байланыстырады. Қандай болғанда да, балаларды зерттеу болашақты түсіну жолдарын, оның мүмкіндіктерін және модельдеу формаларын іздестірумен байланысты. Балалар қоғамның біршама динамикалық бөлігі бола отырып, болашақ әлеуметтік шындықты қалыптастырушы әлеуметтік топты құрайды. Қазіргі заман балаларының социомәдени бағыт ұстау процесі векторын маңыздылау социологиялық талдау шеңберінде нәтижелі болмақ.
1 Бергер П., Луман Т. Социальное конструирование реальности. – М.: Медиум, 1995. – С.41-46.
2 Абельс Х. Интеракция, идентичность, презентация. Введение в интерпретативную социологию. – СПб, 2000. – С.10-11.
3 Гидденс Э. Устроение общества: очерк теории структурации. – М.: Академический проект, 2003. – С.32-33.
4 Мангейм В. Труд в системе жизненных ценностей // Человек и труд. –2000. – № 3. – С.15-17.
5 Социология в СССР. Учебное пособие / Под ред. Осипова Г.В. – М.: Мысль, 1966. – Т.1. – 470 с.
6 Абульханова-Славская К.А. Деятельность и психология личности. – М., 1980. – С.42-51.
7 Руткевич М.Н., Рубина Л.Я. Общественные потребности, система образования, молодежь. – М., 1988. – 246 с.
8 Сурина И.А. Ценностные ориентации как предмет социологического исследования. – М., 1996. – С. 52-57.
9 Выжлецов Г.П. Духовные ценности и судьба России // Социально-политический. – 1994. – № 3-6. – С. 8-12.
10 Когда наступает время выбора: устремления молодежи и первые шаги после окончания учебных заведений / Под ред. Г.А. Чередниченко. – СПб., 2001. – С.30-32.
11 Кон И.С. Психология ранней юности. – М.: Просвещение, 1989. – 274 с.
12 Иконникова С.Н. Молодежь: социологический и социально-психологический анализ. – Л., 1974. – 122 с.
13 Лисовский В.Т. Духовный мир и ориентации молодежи России. – СПб., 2000. – 124 с.
14 Лисовский А.В., Лисовский В.Т. В поисках идеала: диалог поколений. – Мурманск, 1994. – 298 с.
15 Руткевич М.Н., Рубина Л.Я. Общественные потребности, система образования, молодежь. – М., 1988. – 164 с.
16 Несмелова М.Ю. Политическое поведение студенческой молодежи в современной России: автореф. ... канд. полит. наук. – Казань: Казанский гос.
ун-т им. В.И. Ульянова-Ленина, 1995. – 30 с.
17 Земрах Т.В. Базовые ценности современной молодежной культуры: автореф. ... канд. философских наук. – Ростов-на-Дону, 2005. – 198 с.
18 Борисова Ю.В. Традиционалистские и модернистские ценности в структуре молодежного ценностного сознания: социологический анализ: дис. канд. социол. наук. – Д., 2001. – 183 с.
19 Аженов М.С., Бейсенбаев Д.Э. Социальная стратификация в РК. –Алматы, 1997. – 112 с.
20 Биекенов К.У., Джаманабалаева Ш.Е. Динамика и механизм детерминации подростковой преступности в Казахстане // Вестник КазНУ. Серия психологии и социологии. – Алматы, 2002. – № 1 (8). – С. 58-65.
21 Габдуллина К. Общество: прогресс и регресс. – Алматы, 2002. – 167 с.
22 Нүсқабаев О. Оскелен урпактын адамгершiлiк тәрбиесiнiң теориялык-методологиялық негiздерi // К.А. Яссауи ат. ХКТУ Хабаршысы. – 2001. – № 4-5. – С. 55-63.
23 Пузиков М.Ф. «Проблемы занятости молодежи в условиях перехода к рынку: социологический анализ // Вестник КазНУ. Серия философская. – 1998. – № 6. – С. 72-76.
24 Касымова Л.Н. Проблемы социализации казахской студенческой молодежи – выходцев из аулов в условиях переходного периода: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 1997. – 26 с.
25 Нысамбаева Н.М. Ценностная ориентация казахской молодежи на индустриальный труд: автореф. канд. соц. наук. – Алматы, 2000. – 27с.
26 Калашникова Н. Молодежной политике в Республике Казахстан – новое законодательное наполнение // Саясат. – 2002. – № 11. – С.33-35.
27 Зайниева Л.Ю. Мемлекеттік балалар саясаты: Қазақстан әлемі тәжірбие тұрғысында. М.: Дайк-Пресс, 2009. – 284 б.
28 Зайниева Л., Омаров Ш., Сыдыкова У. Политические процессы в молодежной среде. – Астана, Елорда, 1998. – 241 с.
29 Джаманбалаева Ш.Е. Социальные проблемы девиантного поведения на примере Респулики Казахстан: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 1996. –
30 с.
30 Джаманбалаева Ш.Е. Общество и подросток: социологический аспект девиантного поведения. – Алматы: Казак университетi, 2002. – 278 с.
31 Кошербаева А.Б. Социальные причины преступности: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 1999. – 26 с.
32 Казымбетова Д.К. Девиантное поведение молодежи как объект социологического исследования: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 1999. – 27 с.
33 Ляднева Ж.М. Социологический анализ делинквентного поведения молодежи Казахстана: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 2000. – 28 с.
34 Жаназарова З.Ж. Социальное значение изменений современной семьи в Казахстане // Саясат. – 2008. – №5. – С.129-132.
35 Абдирайымова Г.С. Ценностные орентации современной молодежи (социологический анализ): Монография. – Алматы: Баур, 2005. – 302 с.
36 Сарсенбаев А.С., Телебаев Г.Т. и др. Казахстанская молодежь на рубеже веков. – Астана: Елорда, 2000. – 220 с.
37 Зайниева.Л.Ю., Калетаев Д.А., Шойкин Г. Молодежь Казахстана в условиях демократизации общества и экономических отношений. – Астана: Елорда, 2004. – 272 с.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ 3
1   БАЛАЛАР   СУБМӘДЕНИЕТІНІҢ    РУХАНИ-АДАМГЕРШІЛІК
ҚҰНДЫЛЫҒЫНА   ТАЛДАУ   ЖАСАУДЫҢ    ТЕОРИЯЛЫҚ-МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Балалар субмәдениеті қазіргі қоғамның маңызды әлеуметтік ресурсы
ретінде 5
1.2 Балалардың  рухани-адамгершілік  құндылықтары  классикалық  және
заманауи теориялық концепциялары контексінде 11
2  ҚАЗАҚСТАНДЫҚ   БАЛАЛАР   ҚАЗІРГІ   ҚОҒАМНЫҢ
СОЦИОМӘДЕНИЕТТІ  ТРАНСФОРМАЦИЯЛАУДЫҢ   БЕЛСЕНДІ ... ... ... ... рөлі ... ... ... рөлі 23
2.3 Қазақстан   Республикасы   балаларының   әлеуметтік    маңызды
құндылықтарын салыстырмалы талдау 26
ҚОРЫТЫНДЫ 45
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 47
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. ... ... ... уақыттағы Қазақстан
балаларының құндылықтық бағыт жүйесіндегі ... ... ... ... ерекшеліктеріндегі отбасының рөліне
талдау жасауға арналған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге, ең алдымен қазіргі ... ... ... ... ... етіп ... ... басымдықтарға кешенді талдау жасау қажеттілігіне
негізделген. Қарастырылып ... ... ... ... көзқарас
балалар едәуір сезімтал және динамикалы әлеуметтік топ ... ... ... ... отырып, олар болашақта бүкіл социумның
құндылықтық моделіне ... ... ... ... ... демократиялық құндылықтар жүйесін саналы түрде қабылдап,
заманауи қоғамның әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ат ... ғана ... ресурс бола алады.
Алайда, өтпелі кезең жағдайында балалардың жоғарыда аталған ресурсқа
айналуы демократиялық құндылықтарды саналы ... ... ... ... және ... ... жүзеге асуына
белсенді түрде қатысқан жағдайында ғана ... ... ... ... ... өту ... институттардың
реформалануын ғана емес, жаңа құқықтық және экономикалық нормалардың пайда
болуын да ... ... да ... ... ... маңыздысы жаңа құндылықтық ... ... ... ... ... ... жаңа ... нормаларды және
модельдерді интернализациялау процесі ерекше маңызға ие, өйткені бұл топ
өмірлік өзін өзі ... ... тұр, ... ... ... ... ... мансабын, өмір сүру үлгісін, өз болашағын ... ... ... ... ... балалардың белсенділігіне,
олардың кәсіби биіктікке мақсат ... өз ... ... ... тілегіне
байланысты болады.
Трансформациялық процестер балалар арасында, ... ... ... өзгеруінде біршама анық байқалып жүр. ... ... ... ... «Қазақстан 2030» стратегиялық
бағдарламасында Қазақстан халқына жүгіне отырып, негізгі ... ... ... ... ... ... жас ... жоғары білім деңгейі, ... ... және ... ... ... ... өмірінің барлық
саласына ықпалының күшеюінен көрініс ... ... ... ... ... ... инфантилизация сияқты сипаттамаларының
пайда болуы белгілі-бір ... ... Осы ... қазіргі қоғамдағы
жанжалдық құбылыстардың өсу үрдісін балалармен байланыстырады. Қандай
болғанда да, ... ... ... түсіну жолдарын, оның
мүмкіндіктерін және модельдеу формаларын іздестірумен байланысты. Балалар
қоғамның ... ... ... бола ... ... ... қалыптастырушы әлеуметтік топты құрайды. Қазіргі заман балаларының
социомәдени бағыт ұстау процесі ... ... ... ... ... ... ... бағытының аумақтық процестерін мәндестіру қазақстан
балаларының етенелестігінің барлық сан алуандығында құндылықтық бағыты
туралы тұтастай ойды қалыптастырады.
Социологиялық ... ... ... ... ... бағыт жүйесі.
Зерттеудің пәні. Балалардың құндылылықтық бағытының ерекшелігін,
дүниетанымдық, адамгершілік және ... ... ... ... ... ... жас ұрпаққа ықпал ету түрлері ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері. Қазіргі заман балаларының рухани-
адамгершілік құндылық мәселесінің өзектілігі, олардың теориялық-практикалық
маңыздылығы және айтарлықтай ... ... ... зерттеу
тақырыбын таңдауға негіз болды. Қазіргі таңдағы теория мен практиканың
қажеттіліктерін ескере ... ... ... рухани-адамгершілік
құндылықтарының біршама маңызды теориялық-әдістемелік және практикалық
мәселелерін, олардың тұлғалық фактордың қалыптасуындағы рөлі мен ... ... ... етіп ... Алға ... мақсатқа қол жеткізу келесі
зерттеушілік міндеттердің шешілуін қарастырады:
– қазіргі қазақстандық қоғамдағы рухани-адамгершілік құндылықтардың
өндірісі мен дамуы механизміндегі ... ... ... ойлар тарихындағы рухани-адамгершілік
мәселесіне теориялық көзқарастар ... ... ... жасау;
–  рухани-адамгершілік құндылықтардың мәні мен мазмұнын ашу, әлеуметтік
шындықты меңгерудегі,тұлғаның қалыптасуындағы олардың орны мен ... ... ... ... ... анықтау, рөлі мен маңызын көрсету;
– Қазақстан ... ... ... ... ... рөлі мен ... ... балалардың әлеуметтік шығармашылық мүмкіндігін біршама толық жүзеге
асырудың болжамдық технологиясын әзірлеу.
Зерттеудің теориялық-әдістемелік негізі ... ... ... ... ететін институционалды процестердің, құрылымдар мен
тетіктерді зерттеуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... құндылықтық бағыттың трансформациясы процестерін
қарастыруға бағытталған құрылымдық-функционалдық жол, ... ... ... ... ... ... ... СУБМӘДЕНИЕТІНІҢ РУХАНИ-АДАМГЕРШІЛІК ҚҰНДЫЛЫҒЫНА ТАЛДАУ
ЖАСАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Балалар ... ... ... маңызды әлеуметтік ресурсы
ретінде
Қазіргі кездегі ғылыми әдебиетте балалардың ... ... ... жолдары бар, өз кезегінде «балалар» ұғымының маңыздылығының
анықтамасы да сан ... В.Т. ... 1968 жылы ... бірі ... ... ... ... «Балалар-әлеуметтену сатысынан өтетін,
меңгеретін, ал біршама ересек жаста білім беру, кәсіби, мәдени және ... ... ... ... ... ... ... нақты тарихи
жағдайларға байланысты балалардың жастық критериі 16 жастан
30 жасқа дейін ... ... [39]. Осы ... автор балаларды ұрпақ
ретінде қарастыра отырып, осы ұрпақтың белгісі жасы ғана ... ... мен ... бір болуы, уайымының және өмірге деген қарым-
қатынасының ортақтығы болып ... деп ... Жасы келе ... ... әлеуметтік сипатын сарқылтпайды.
Балаларды әлеуметтік талдау бір жағынан, алдыңғы ұрпақтың сіңіретін
әлеуметтік тетігі арқылы, екінші жағынан ... және ... ... әрекет стандарттарын әкелетін жеке тәжірибесі негізінде ... ... ... ... ... ... қалаған әлеуметтік-стратификациялық тәртібіне әсер етуші
әлеуметтік топты ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік ұстаным мен әрекеттердің инновациялық
типіне біршама икемді, дәстүрлі қалыптасып ... ... ... аз
дәрежеде ұшыраған және бір мезгілде девиацияның әртүрлі түрін қабылдауға
икемді. Жас ... ... ... ... ... тұратындығы
маңызды болып табылады. Оның статусы уақытша және оның аға ұрпақтың ... ... ... сіңірудің алдына дейін уақытша болып табылады.
Осының барлығы балалардың құндылықтық ... мен ... ... мен ... ... Өз кезегінде бұлар қоршаған
социумның әлеуметтік ... ... Бұл ... өмір ... жатқан провинциалды қаланың әлеуметтік өміріне. Осы әлемге қаншалықты
дәрежеде және қаншалықты ... ... оның ... ғана ... ... даму болашағы да байланысты. Бұл әлеуметтік тетіктерді ... ... және ... ішінде оның сол қоғамға ынтымақтасуының жетістігін
және оның ары қарай өмірінің жетістігін, балалар өмір ... ... ... қамтамасыз ететін әлеуметтік саясат арқылы да. Әлеуметтік-
стратификациялық ... бір ... бола ... ол ... ұшыраған, яғни әлеуметтік біртекті массаны береді.
Сондықтан балаларды әлеуметтік топ ретінде ... ... ... ... ... ... ... керек.
Қазіргі кезде әлеуметтік, әлеуметтік-демографиялық, педагогикалық және
психологиялық әдебиеттерде балалардың жасының ... және ... ... ... әртүрлі ағымдар бар. БДҰ Халықаралық балалар
жылын өткізгенге дейін жеткіншектік кезең деп 10 нан 19 ... ... ... ... ... дәл осы жастық ... ... ... есептерде қолданылады. 1985 жылы БҰҰ Халықаралық балалар
жылын өткізілуіне байланысты жастық шақ деп 15 ... 24 ... ... ... [40]. ... шақ кезеңінің басы жеткіншектік кезеңнің
орта кезімен сәйкес келгендіктен, осы екі кезеңді біреуге ... ... ... ... ... жастық кезең ретінде қарастыру шешілді.
Біршама толық анықтаманы И.С. Кон ... ...... ... әлеуметтік жағдайдың ерекшелігі негізінде бөлініп шығатын және
басқа да әлеуметтік-психологиялық қасиеттермен негізделген ... ... Дәл осы ... ... ... негізгі
анықтамаға айналып отыр. «Жастық шақ белгілі-бір фаза, өмірлік ... ... ... ... ... алайда, оның нақты жастық
шеңберлері, онымен байланысты ... ... және ... ... ... табиғатқа ие және ... ... және сол ... тән ... заңдылықтарына
тәуелді» [41].
Батыс әлеуметтануында балалар белсенділігінің субмәдени, ... ... ... ... ... чикаго мектебінің
өкілдерін санауды ұсынған. Олар ХХ ғасырдың 20 жылдары қалалық балалардың
ерекше топтарын ... ... ... ... ... ұсынған
болатын (В.Ф. Уайт, А. Коен, Г. Беккер т.б.). ... ... ... ... рөлді Т.Парсонс иемденеді: ол
«балалар мәдениеті» терминін ендірді. ... ... ... ... ... ... ... балалар мәдениеті кеңістігінің функционалдық
маңыздылығы ... ... ... ... ... ... түсіндірудегі негізгі
орынды әлі де алып келе ... ... Т. ... пен Ш. Айзенштадтың концепцияларымен
берілген құрылымдық-функционалдық тәсіл балалардың мәдениетін оның қоғамда
атқаратын қызметі – балалар мен ... ... ... жою қызметі
тұрғысынан қарастырады. Диссертанттың айтуына қарағанда, құрылымдық-
функционалдық тәсіл балалар мәдениетін ... ... ... ... ... ... маңыздылығына назар аударды, және
балалар мәселесін жүйелік зерттеу мүмкіндіктерін кеңейтті. Алайда, мұндай
тәсілдің өз ... бар. ... ... ... ... балаларды тұтыну агенті ретінде пайдалана ... біз ... ... ... ... ... тұтастай топ
ретінде сипаттай алмаймыз. Функционализмнің шектеулі тұсы, бұл ... ... оның ... ... ... мүмкіндік
бермейді, тек құбылыстардың әлеуметтік жүйе ішіндегі белгілі бір өзара
байланысын ... ... ... тұтыну стильдерінің құрастыру
процесіне талдау жасауды ... шет ... ... анықтамаларды жіктей келе келесі негізгі жолдарды бөліп
қарастыруға болады:
Стратификациялық жолда ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік көзқарастарымен шектелген
ерекше әлеуметтік-демографиялық топ ретінде анықталады.
Психофизиологиялық жол адам тұлғасының жыныстық ... мен ... ... даму ... ... «жастық шақ» ... ... ... ... ... ... ... белгілі-бір жастың (жастық интервал
14 жастан 29 жасқа дейінгі) ... ... ... ... жол ... жол ... шақты» адамның сәби рөлінде ойнамайтын, сонымен қоса
ересек адамдардың рөлін толыққанды алып ... ... ... ... іс-әрекеттік фаза ретінде талдайды.
Жанжалдық жол «жастық шақты» өміріндегі ... адам үшін ... ... ... және ... болатын жанжалдарға толы
кезеңі ретіндегі ұғымына сүйенеді.
Субмәдениеттік жол ... ... өмір сүру ... ... ... ... мен ... бар ерекше топ ретінде қарастырады.
Интеракционистік жол «балаларды» әрбір адамға тән көңіл күйдің ... ... Ол ... ... ... ... ... емес кезінде көрініс береді [42].
Жоғарыда аталған жолдардың әрқайсысы балаларды зерттеудің ерекшеліктері
мен нақты ғылыми пәндердегі ... шақ ... ... ... балаларға тән ұрпақтық жағдай, ұрпақтық өзара
байланыс және ұрпақтар бірлігі ... бар ... ... жүргізуді қарастыратын интегративті жолмен құрылады. Жоғарыда
айтылған идеяларға сүйене отырып, атап айтар ... К. ... ... ... ... әлеуметтану жас ұрпақты ... ... ... сезінуіне негізделген объективті бірлік, тарихи уақыт
(өмір мен әрекеттің шежірелік кезеңі, оларда шешілетін ... ... ... өмір ... ... және ... ... өмірлік тәжірибенің ортақтығы) қатарында сол ұрпаққа жатуды
қарастырады. Г. Шельскийдің көзқарасы бойынша «балалар ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік типті
репрезенттейді» [43].
Сонымен, негізгі бағыттардың бірі-бұл балаларды ұрпақтардың реттілігі
мен ауысуы процесінің ... және ... ... ... ... қызметі алға шығады (марксистік бағыттың ізіне түсушілер,
К. Мангеймнің теориясын жақтаушылар). Зерттеушілердің бұл тобы
«К. Маркстің сызығы» және «Мангеймнің ... ... ... ие ... ... ... ... және Ф. Энгельстің еңбектері балаларды ... ... ... ... ... қойды. Бұл жерде таптық ... ... Бұл ... ерекше сипаттамалары арқылы көрінеді:
белсенділік, ... ... ... ... ... таптық тәсілінің шеңберінен
шыға отырып, балалардың мәдени-тарихи ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі кезеңін талдау
кезіндегі дамудың (әлеуметтенудің) идеясы алға шығады. Бұл ... ... (14-18 жас) ... ... ... ... орнауы» ретінде
бөлініп шығады Осы орайда автордың ойынша, әрбір жас шамасы революцияны
өндіреді, яғни ... жаңа ... ... ... ...... дәуірге өту, «алға қарай жүгінген жас» [44].
ХХ ғасырдың 60-70 ... ... ... концепциясының жүйесі
қалыптасты. Осы бағыттың көрнекті өкілі И.С. Кон ... ... ол ... как ... ... ... ... «Психология
юношеского возраста», «НТР и проблемы ... ... ... ... зерттеудің социологиялық және психологиялық
тәсілдерін біріктірді.
XX ғасырдың 70-80 жылдарына қарай ... ... ... ... ... ... жастық және әлеуметтік-
таптық белгілерді қосатын ... ... ... Чупровтың ойынша, балалардың әлеуметтік ... ... ... ... мақсаттарын көрсететін қоғамдық өндіріс пен
қоғамдық өмірдің субъектісі болып қалыптасуы дәрежесінде бастан ... және ... ... ... әрекетінің объективті және
реттелуші ... [45]. Жаңа ... ... ... мен ... сипаттарының қалыптасуы әлеуметтік құрылымның ерекшеліктері мен
ондағы таптардың жағдайына ... ... және ... ... ... ... ... реттілігі, оның сапалы жаңаруы ... ... ... ... ... ... ... қызметтері арқылы жүзеге асады: өндірістік, инновациялық,
трансляциялық.
М. Титма және Э. Саар ... ... ... атты ... ... өзін-өзі анықталу идеяларын дамытты. Авторлардың пікірі
бойынша, балалардың маңыздылығы ... өзін өзі ... ... «жас ... ... өмірге ынтымақтастығы» арқылы анықталады.
Осы теорияға сәйкес, қоғам ... өз ... ... ... ... өмірлік мәселелерін шешуге мүмкіндік береді. Өмірлік жолын таңдау
еркіндігі қоғамдық дамудың қол жеткізген деңгейімен шектеледі [46].
М. Карват және В. ... ... ... ... ... ... болды. Олар келесі факторлар арқылы
көрініс береді:
«балалар мәдениет сипаттағы әлеуметтік топ болып ... ... ... әлеуметтенудің объектісі және субъектісі ... топ ... ... әлеуметтік топтардың барлық атрибуттарына ие болып, сонымен ... ... ... ... ... тән ... иемденбей,
балалар «ұрпақтық және мәдени топ» болады;
балалардың әлеуметтік топ ... ... ... ... оны ... ... қоғамдық практикаға
толық дайын еместігін ерекшелеп көрсетеді;
балалардың әлеуметтік қажеттіліктерінің және ... ... ... ... ... ... балалар қозғалысы ұйымдасады (балалар
қажеттілігін білдіруші және өкілі);
әлеуметтік қажеттіліктердің жүзеге асуының негізгі факторы балалардың
«жеке белсенділігі-саналы, ... ... ... іске асыруға
қабілеттілігі» арқылы көрінетін балалардың субъектілігі болып табылады
[47].
Қоғамды ... ... ... ... ... «К. ... сызығы» деп аталатындар жатады. Оның негізін
К. Мангеймнің ұсынған балаларды тиісті тарихи-әлеуметтік ... ... ... ... ... ... нашего времени»
деп аталатын еңбегінде автор әр ұрпақтың ... ... бар ... ... идеяны дамытады. Оларға объективті талдау
жасау оның «тарихи-мәдени ... ... ... ғана ... ... ... жаңа ұрпақтың өмірлік тәжірибесі басқа ұрпақтың тәжірибесінен
осы ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты
ерекшеленеді.
К. Мангеймнің теориялық талдауының орталығында қоғамдағы ... ... ... ... ... ... ... әрбір
қоғамда бар болатын жасырын ресурстардың бірі, және ... ... өмір сүру ... ... ... ... да ... тұрақтылығы «әрбір ретте сол қоғамның сипаты мен ... ... ... ... ... К. ... ... қоғамдағы
функциясының келесі негізгілерін анық бөліп көрсетеді:
1. Балалардың негізгі қызметі «жылдам өзгеретін немесе сапалы ... ... ... ... ... белсенділеу болып
табылады. Осы ретте автордың атап көрсеткеніндей, тек дамушы қоғамда ... ... ... мен ... ... ал ... ... дәстүрлі қоғамдарда мүмкін емес.
2. Балалар әлеуметтік өмірдің «транслятор» қызметін ... ... ... ... ... ... өте келе ... процестері танылады.
«балаларды түсінудің кілтін дамудан ғана ... «осы ... ... ... ... және заманауи қоғамда антогонистік бағалаулардың
ретсіздігімен алғаш рет ұшырасатынынан да» іздестіру керек.
3. «Балалар өз ... ... ... де, ... де ... ... ... даяр тұратын потенция», бұл жағдай балалардың
белсенділігі мен жаңашылдықты қабылдауға даярлығының қайнар көзін анықтайды
[48].
Осылайша, К. ... ... ... ... ... ... қызметі, әлеуметтік ресурс ретіндегі балалар сапасы
туралы жағдайды және оның ... асу ... ... концептуалды
мәселелерді масштабты түрде қарастырады.
Э. Эриксонның ойынша, 11-20 жас аралығы кезінде балалардың дамуының
қалыпты сызығыны ... өзін өзі ... ... ... ... болу ... «кім болу керек?» деген сияқты сұрақтарда анықталу,
мақсатқа ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-
психологиялық ұстанымдарға қол жеткізуін қарастырады. ... ... ... ... ... ... ... араласуына,
еңбектің белсенділіктің жоғалуына, моральдық және ... ... алып ... ... ... ... молодежи», «Новые аспекты социологии молодежи»
атты еңбектерінде жастық жас шамасының келесі ... ... ... бір ... дербес өмірбаянның фазасын анықтайды, екінші
жағынан бөлінуі жастың бірнеше критериіне ... ... ... ... ... ... жас ... төменгі шегінің қабылданған анықтамасы жыныстық
жетілудің басталуымен ... және ... ... зертеулерде
жеткілікті сенімді емес, өйткені 11-12 жастағы, жыныстық ... ... ... өзі ... тән ... ... ... бір жағынан жастағы ... ... ... ... ... ... ... емес басқаруымен және
әлеуметтік-экономикалық ұстанымдардың жеткіліксіздігімен анықталатын
маңызды дифференциялаушы өлшем ... ... ... ... ... қарым-қатынастарға негізделеді.
3. «Жас», «жас ересек» ұғымдарының бөлініп шығуы ... ... ... ... ... ... статусының дифференциясымен
байланысты. Осы орайда, «жас ересек» үшін де ... ... ... емес ... толыққанды жүзеге асуы ... ... ... және «жас ... ... ... ... осы мағынадағы
статустың түсінігі болып табылады».
1.2  Балалардың рухани-адамгершілік құндылықтары классикалық ... ... ... ... ... ... қалыптасу алғышарты әлеуметтік
құндылықтар жүйесі ... ... ... ... ... ... құндылықтар беріліп жатқан кезде әлеуметтену процесінде
анықталады және дамиды. ... өмір ... ... құндылықтарды
игеру процесінде индивидтің санасында сыртқы әлеуметтік шындық ... ... де өзін ... ... де белгілі-бір бағалау ... ... ... ... бөлуі немесе бөлмеуі ... ... ... ... және ... және қалаусыз деп тұжырымдауы мүмкін.
Индивид үшін ... ... ... оның бағдарын негіздейтін
қажеттілік сипатына енеді және адамның өмірлік шешім ... ... ... ... ... ... болады. Құндылықтық
бағдарлар – ... ... ... ... ойлауының,
қажеттіліктерінің, уайымдарының, құндылықтарының ықпалымен қалыптасатын,
сондай ақ, ең бірінші кезекте қоғамдағы жалпы қабылданған, объективті ... ... ... ықпалымен қалыптасатын, индивид үшін
(әлеуметтік топ) ... ... ... әлеуметтік белсенділігінің әртүрлі үлгісін зерттеушілер
белгілеген ... ... ... ... ... ... негізгі екі стратегиясын бөледі – әлеуметтік ... ... ... Олар балалардың арасындағы топтық етенелестікті
қалыптастырып, әртүрлі балалар тобының әлеуметтік субъективтілігінің пайда
болуында ... ... ... ... ... бейімделуі бөлінген
модел бойынша бір-біріне орта сипаттарға ие:
1) жаттануды туындататын ... ... ... ... қосылуы көп жағдайда олармен өзінше ... ... ... бұл ... ... ... және кәсіби қалыптасу
немесе жеке секторда жұмыс жасап жүріп мемлекеттік мекемеге формальды ... кіру ... ... байқалады,
2) ынтымақтасудың альтернативтік сипаты: немесе балалар субмәдениетінде
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... етенелесу негіздерінің әлсіреуі: жеке немесе топтық мүдделер
әлеуметтік маңызды компоненттерді ығыстырады;
4) мәдениетті ... сан ... ... бір-бірін өзара толықтырып
отыратын типологиялық топқа біріктіруге болады: ынтымақтысудың сипаты:
тұтастай қоғамға емес, балалардың ... ... ... ... әлеуметтік субъективтілігі қоғамға бейімделудің екі
моделінде де байқалады, ... ... ... ... қалыптасқан
социомәдени құндылықтарды қолдайтын және ... ... ... ал ... модельде балалар өздерінің әлемін қоғаммен
қатар өмір сүретін ... ... ... ... ... ... түсуге талпынады. Балалар бейімделуінің жоғарыда
қарастырылған моделін ... ... ... ... ... аз ғана ... көпшілігі маңызды өмірлік көзқарасты міндестіріу ... ... ... ... орында деп болжауға болады.
Мәдениетті зерттеудің сан алуан ... ... ... ... ... ... топтастыруға болады:
1. Заттық тәсіл. Осы тәсілдің шеңберінде табиғиға қарсы келетін
жасандылық деп ... ... ... ... ... өмір сүру күшінің заттанған өлшемі, яғни мәдениет ... ... Бұл ... екі ... ... асады, заттарда, олардың
көмегімен адамның іс-әрекеті жүзеге асады (материалдық ... ... ... ... көмегімен субъектілер коммуникациясының
өрісі (рухани мәдениет) жүзеге асады. Мәдениетте әлеуметтенген адам одан
алған ... өз ... ... ... ... мәдениет бұл –
әлеуметтену барысында ... ... ... түрде ұйымдасқан
лигитимделген жүйесі, және олардың негізінде жаңа нәтижелер ... ... ... ... белсенділік құрылады.
2. Іс-әрекеттік тәсіл. Мәдениет адамзат белсенділігінің кез келген түрі
мен нәтижелерінің ... ... ... ... ... әлеуметтік агенттерге қосылған әрекеттердің, коммуникациялардың,
және әлеуметтік байланыстардың ... ... ... ... және
тасымалдайды. Оқу, білімдерді меңгеру – ... ... ... ... Іс-әрекеттік тәсіл шеңберінде балалардың рухани ... ... ... ... оның әлеуметтік мүмкіндігін бағалау болып
табылады. Рухани мәдениетті зерттеуде іс-әрекеттік тәсіл әдістемелік негіз
ретінде ... ... ... ... ... алады. Бірінші деңгей субъектінің маңызды ахуалға ... ... ... ... екінші деңгей тұлғаның үйреншікті
жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... кейбір жүйесін немесе әрекет деп атауға болатынды ... ... ... тұтастығын немесе әрекеттің өзін реттейді.
Мақсат қою бұл жоғарғы деңгейде ... ... ... ... ... ... адам ... маңызды әлеуметтік саласы – таным, еңбек,
қоғамдық өмір ... ... ... ... ... тәсіл балалардың саяси идеологияны ұстанушылар болса, онда
көп жағдайда ... ... ... Жаңа ... ... ... ... аздаған балалар қозғалыстарының электоралды әрекеті
мен нақты саяси акцияларын талдай отырып ... ... ... бір ... студенттердің идеологиялық қағидалары қойылған, іс-
әрекеттерінің стереотиптері топтық сана мен социомәдени ... ... анық ... ... тәсіл. Мәдениет социум қабылдайтын
белгілі-бір құрылымданған құндылықтар жүйесімен түсіндіріледі. Мәдениеттің
“заттылығында” бұл ... ... ... ғана болады. Яғни
тұлға неге ұмтылса, неге бағыт ... ... ... ... ... Құндылықтардың ортақтылығы мен айырмашылығы адамдарды
бірлескен күрделі мақсаттары үшін ... және ... ... ... ... ... ... негізі болады. Осылайша,
әлеуметтену процесінде құндылықтарды ... және ... ... ... іске ...... өмір ... негізі. Социум
құндылықтарының сипаты оның агенттерінің еркіндігінің және ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің
қиындығы сол, балаларды зерттеушілер, әсіресе балалар өздерін ... ... ... ... ... деп санайтын әртүрлі жастық және
әлеуметтік топтарға жете отырып зерттеді. ... ... орын ... ... ... ... бір және сол ... өз өмірінің
әртүрлі кезеңдерінде әлеуметтік жүйелердің әртүрлі типтерінде өмір сүріп
отыр.
Жоғары оқу ... ... үшін ... ... ... ... тек ... аға ұрпақтың тәжірибесі
арқылы болуы мүмкін еді. ... ... ... ... мен құндылықтар жүйесін ата-анасы мен аға ұрпақтың құндылық
жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... зейіні
өз ізін ұрпақтардың мәдени ... ... ... ... ... балалардың белгілі-бір құндылықты жақын көруі
басқа ұрпаққа жататын зерттеушілерге үстірт көрінеді.
Балалар мәдениетіндегі зерттеушілер атап көрсеткен ... ... ... ... мәдениеттің бөлінуі әрбір келесі ұрпақ өзінің
алдыңғы ұрпақтың ... өзі өмір ... ... ... сәйкес
келетінін таңдағандығынан көреміз. Рухани мәдениетті зерттеуде құндылықтық
бағытпен ... ... ... ... дәл ... ... ... аталғанның көмегімен мәдени құндылықтардың пайда
болу шарты мен жүзеге асуын анықтауға болады.
4. Технологиялық ... ... ... ... ... ... белгілі-бір ретін қарастырады. «Іс-әрекеттік» тәсілге
тән дами отырып, ... ... ... ... ... Мәдениет тұрғысынан алғанда, шартты түрде
айтқанда, ... ... ... оның ... және қай ... ... маңызды.
Аталған тәсіл әлеуметтануда функционализмнің әртүрлі нұсқаларында
қалыптасады, әрекеттік-коммуникациялық және ... ... ... ... мүмкіндік береді. Э. Дюркгейм
және Р. ... ... ... ... шақ ... ... мен рөлдердің жүйесі дегенді басшылыққа ... ... ... ... ... иемдену және әлеуметтік
рөлді орындауды білдіреді. Әрбір рөл адам ... ... ... ... ... ... негізгі бірлігі болып
табылады. Т. ... ... ... тұрғысыныан
алғанда студенттік кезеңнің негізгі мақсаты ... ... ... ... оның ... ... ... «диффузиялық,
аффективті, дифференцияланбаған ынтымақтастықты» жою деп атап көрсеткен
болатын.
Балалардың рухани мәдениетін зерттеу үшін ... осы ... ... ... Өйткені, білім беру мекемелері ұйымдық
институт ретінде ... ... ... ... ... оның ... жоғары оқу орындары айтарлықтай
дербестікке ие. Студенттердің рухани мәдениетін ... ... ... ... ... ... алмайды. Студенттердің
әлеуметтік белсенділігін ұйымдастырудың әртүрлі ... ... келу ... ... ... ... қалуда. Білім алу
әрекетінің жаңа механизмдерін құру тәсілдері мен оларды мәдениетке ... ... ... тыс ... ... ... тәсіл. Мәдениет социумның өзін өзі өзектлеуінің белгілі-
бір символдық ... ... ... ... ... ...... түсіну, олармен жұмыс жасай білу
жатыр. Бұл субъектілердің тікелей әлеуметтік белсенділігінен ... ... ... мен ... шығармашылық жұмысын максималды
белсенделеуді қажет етеді. Мәдениетті ... ... ... ... негіздерін талдауға, оларды символдық жүйелер
арқылы коммуникация мен іс-әрекет ... ... ... ... ... ... осы ... іске асыру үшін
субмәдени компонентті бөліп алу керек. Балалардың ... ... ... тек ... ... ғана ... ... символдың қоршаған
ортасымен де байланысты. Әлемнің бейнесі тікелей ... ... ... болып табылады. Жалпы символдық ортаны жасай отырып,
субмәдениет немесе ... ... ... ... ... Осы символды меңгергендер әлемге деген ортақ көзқарасқа
келіп, ол көзқарасы келісілген әркеттердің ... ... ... ... ... ... символдар
мен олардың стандартты түсініктері, әрекеттегі және сыртқы ... ... ... ауыз ... ерекше орын алады. Яғни, әртүрлі
балалар субмәдениеті – бұл ... ... ... санасы бар қауымдастық.
6. Ойындық тәсіл. Мәдениет – бұл ұйымдасатын өз мазмұны бар, ... ... мен ... ... ... схемаларын тудыратын,
өзін өзі бағалайтын ойын. ... ... болу – ... ... қабылданған ойынменен ойнау. Ережені ... ... ... ол
қабылданған болса, оларды бұзу сол ... ... ... ... ... ... ... зерттеудегі ойындық тәсілдің маңыздылығы ойы бұл
ең алдымен іс-әрекеттің жаңа түрлерін сынақтан өткізу ғана емес, ... ... ... кез ... ... қуыс пен ... тән екендігіне
негізделген
7. Мәтіндік тәсіл. Мәдениет мәтін ... ... ... ... құрылымдық талдауды қарастырады. Тәжірибеде, әлеуметтанудағы
құрылымдық талдау – бұл мәдениет пен социумның ... ... ... ... іздеу. Әлеуметтанудағы құрылымдық талдау әдісі
құрылымдық ... ... ... ... түрде
байланысты.
Балалар арасындағы тілдік феномендерге ... ... ... ... ... ... белгілік-символдық механизмдерімен
түсіну сол құбылысты тудырған әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Балалар субмәдениетінің дамуы мен оның
қоғамда үстемдік ететін мәдениетпен өзара әрекетінің коммуникативті аспекті
балалар ... кең ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтарды шешуге талпынуын білдіреді. Алайда, назар
ұйымдық-институционалдық аспектіге салынады. Ол әртүрлі субмәдениеттердің
«өмір циклын» сипаттауға және талдауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... таңдауды жүзеге асыру тақырыбын әзірлегенде маңызды.
Кәсіптік таңдауға қандай коммуникативті ... ... ... ... ... ... ұтымды екенін қалай хабарлайды, осы
коммуникация тиімді ме. Бұл бағыттар ... және ... топ ... ... маңызды ақпарат береді.
Рухани құндылықтар өнімдері адамдардың ... ... ... ... ... ... объектісі болатын, әлеуметтік
шындықтың құбылыстарын білдіреді. Бұл адамзаттың бойына жинаған, ... ... ... ... ... концепциялар, діни
идеялар, адамгершілік нормалар, эстетикалақ қағидалар және ... ... ... яғни ... ... ... байланыстының бәрі.
Рухани құндылықтар – бұл түсініктерде қалыптасқан және ... ... ... ... ... және ... ... құндылықтар. Онымен қоса, рухани құндылықтар ұғымы оларға ... ... ... ... ... ... және идеалдардың
кейбір жоғары принциптерін білдіру үшін қолданылады.
Б.В. Орлов пен Н.К. ... ... ... ценности: проблема
отчуждения» деп аталатын еңбектерінде жоғары деген құндылықтарға өмірді,
шығармашылықты, бостандықты жатқызады [57]. ... да ... ... және ... Ол ... иерархияның жоғары сатыларына
мынадай бағдарларды қояды: қоғамдық құрылымның ... ... ... ... ... ... ... (махаббат және достық) және өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... философиялық және психологиялық ... ... ... ... болса, әлеуметтану мен педагогикада олар ең
алдымен индивидтің әлеуметтік әрекеттеріне бағдарланған.
1-кесте – Социогуманитарлық пәндердің компоративті құндылықтық ... ... ... ... |Философияда ... ... ... | | | ... ... ... ... |Адам үшін өмірлік |
|әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... |маңызды тұлғалық |
|сол және ... ... ... мен ... ... ... ға, |мақсаттар болып |
|бағыттылығы |тұлғаның ішкі |іс-әрекеттерге мән ... |
| ... |мен ... беретін |детерминделген |
| ... ... ... ... |
| ... ... |
| | ... феномен |қажеттіліктер ... ... ... ... рухани-адамгершілік, эстетикалық,
діни, құқықтық және жалпы мәдени (білім беру) ... ... ... ... деп аталатын ортақ тұтастықты құрайды. Рухани мәдениет ... және ... ... ... ... кезіндегі бастапқы
және базалық алғышарт адам мен қоғамның үздіксіз байланысы, бірлігі ... ... ... Тек ... ғана оның ... табиғаты мен тұрмысының
имманентті сапасында, оның ... ... ... ... ... ... ... бағдарлар тұлғаның әлемге қарым-қатынасының
тұрақтылығын ... ... және оның ... ... қарым-қатынасының ерекшеліктерінде көрінетін ішкі құрылымының
элементтері болып ... ... ... қалыптасуында
әлеуметтену процесі маңызды рөлді білдіреді. Диссертант ... ... ... ... ... ... әлеуметтенуі процесі ХХ ғасыр
балаларының әлеуметтенуінен сапалық ... ... бар. ... ... ... ... бір жағынан, әлеуметтенудің
күрделеленуі мен қарқындылығын талап етіп, екінші ... ... ... талап етіп, әлеуметтендіруші кеңістікті айтарлықтай
трансформациялады. Бірмезгілде осы әлеуметтік өзгерістер алдыңғы ... ... ... ... процестердің
үрделілігінде қазіргі әлеуметтендіруші практикалар балалардың кейбір
бөліктері үшін ... ... ... ... ... ... ... теңдей емес бөлінуіне бейімделу
формаларының сан алуандығын қарастырады.
Осылайша, ... ... ... ... ... қазіргі
қазақстан балаларының әлеуметтену процесінің өзгерісін алып келгендігі
туралы тұжырым жасайды. Қазіргі ... ... ... ретінде балалар дамуының әлеуметтенушілік векторлары құндылықтық
бағыттардың сан алуандығын қарастырады.
М.М. Бахтин руханилықты қоғамның мәдени ... тік ... ... ... ... бұл ... осы ... О.А. Митрошенков дамытуда. Оның пікірі бойынша, ... ... ... ұстану процесімен байланысты қоғамның
ынтымақтастық сипаттамасы [58].
Н.А. Волкованың, В.Д. Ермоленконың, Н.М. ... ... ... ... ... процесі үш деңгеймен анықталады:
бағдарлық, процессуалдық және ... ... ... ... ... төменгі, орташа және жоғары.
Құндылықтық бағдарлардың қалыптасуының бағдарлық ... ... ... ... жоқтығымен, материалдық және ойындық
сипаттағы қажеттіліктердің шектеулілігімен, алдындағы жеке ... ... ... ... Балалардың мәдени үлгілік
құндылықтар туралы ... бұл ... ... ... ... әлемді
қабылдауы басқа адамдардың мүддесін ескерусіз өзінің қажеттіліктерін
қанағаттандыру ... ... ... Олардың рефлексивті қабілеттері
дамымаған. Әрекет ахуалды ... ... ол ... ескерусіз құрылады, оларға бағдарланбаған.
Құндылықтық бағдарлардың қалыптасуының процессуалдық ... ... ... ... меңгерудің ахуалдық сипатымен анықталады
(қажеттілік мақұлданатын әрекетті жасаған кезде қандай-да бір сый ... ... алу ... ... ... Құндылықтық бағдарлар практикада
тек жүйелік сыртқы бақылаудың және мектеп және ЖОО тарапынан ынталандырудың
бар кезінде ғана қолданылады.
2  ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ... ... ... ... БЕЛСЕНДІ СУБЬЕКТІСІ РЕТІНДЕ
2.1 Қазақстандық балалардың құндылықты нормативті жүйелерін ... ... ... ... ... ... мәселесін алғаш рет концептуалды тұрғыда
Ф. Ницше белгіледі. Ф. ... үшін ... ... ... ... ... ішкі стержені болады. Асыра бағалаушылықтан ол, ... ... ... жеке ... ... ... ... ішінде
өмірдің моральдық негіздерін де. Ф.Ницше көпшіліктің бақыты, қайырымдылық,
әділеттілік, ақиқат және басқа да ... ... ... ... ... ... бар құндылықтарға нигилистік
қатынасын тудыратын моральды қалыптастырмайды.
М. Вебер идеялар мен құндылықтардың өзгерісіне әлеуметтік ... ... ... мән ... ... іс-әрекетті рационалдау – бұл
тарихи процестің үрдісі дей келе, ... ... және ... ... ол рационалдауды шаруашылықты жүргізу тәсілі ғана емес,
адамдардың ойлау үлгісі, ... ... ... құндылықтар жүйесі деп
көрсеткен, капитализмнің ... ... ... ... деп атаған.
Ол адамды мәдени жаратылыс деп түсіндіруге сүйене отырып, әлеуметтік талдау
және ... ... ... ... ... ... ... қоғамның құндылықтық санасының нақты
ахуалы ретінде ... бір ... ... ... ... өтуі сатысында тұр. Осы орайда құндылықтардың жаңа ... ... ... ... ... ... ... Қоғамдық-тарихи тәжірибе көрсетіп отырғандай, құндылықтарды
асыра бағалаудың барлығы қоғам өмірінің ... және ... ... күрделі процесс. Құндылықтық санадағы ... ... ... ... және ... ... болып
жатқан өзгерістердің көрінісі болып табылады, екіншіден, осы өзгерістердің
өзі соңғы аталғанның нақты жағдайына ... ... ... және ... ... асыра бағалауды зерттеу рухани саланың процестерінде
тұйықталып қалмай, тұтасымен алғанда қоғамның өміріне, ал жекелей алғанда
заманауи ... ... ... керек. Құндылықтарды асыра бағалау
қоғамдық дамудағы өтпелі ахуалдардың барлық негізгі ... ие, ... ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде
тұрақтылық және қатысты түрдегі ұзақтық сипатын көрсететін ең маңызды
тұжырым ... ... ... ... ... ... коммунистік идеологиядан арылу ұранымен басталды. Ең ... ... ... ... мұнда саяси сипатқа ие болды, өйткені
қоғамның радикалды ... жүйе ... ... ресми
бейнесіне қарсы күрестің қажеттілігін негіздеді. ... ... ... ... нақты әлеуметтік шындықтан, теорияның практикадан
қол үзуінен көрінген рухани күйзелісті жою ... ... Бар ... сынға алудан және оның құндылықтарынан әлеуметтік теңдік және
әділеттік, тең еңбекке тең жалақы және басқа да ... ... ... тарады.
Айта кету керек, әртүрлі факторлардың, жағдайлардың, ... ... мен ... ... ... бойында
әлеуметтену процесінде бұқаралық ақпарат және ... ... ... қағидалардың және құндылықтық бағдарлардың
қалыптасуын қамтамасыз етеді.
Балалардың құндылық бағытына ... әсер ету ... ... орын ... ... біз мыналарды жатқызамыз: ... осы ... ... ... ... құбылыстардың
даму қағидасы; белгілі-бір құбылыстардағы өзгерісті ... ... ... ... ... күштердің әсері мен
өзара әсерінің ... ... ... ... контекстінде ақпараттық-коммуникативтік тетіктен ақпараттық-
коммуникативтік жүйелер ішіндегі қарым-қатынастардың ішкі құрылымы сондай-
ақ, элементтер мен байланыстардың ... ... ... ... ... қозғалуы қалған элементтің қызметіне әсер етеді,
қозғалтпай ... және ... ... ... ... ... ... актінің басқа да
буындарының түрін өзгертеді.
Бейімділік механизмі ... ... ... ... ... ... ... тікелей әсер ететін іс-әрекеті нәтижесінің негізгі
компоненті болып табылады. Осы процесс ... ... ... ... ... үстемдік ететін ұстанымдар мен құндылықтармен
сәйкеседі.
Бірегейлік (етенелестік) механизм – зерттеу контекстінде әлеуметтік
ақпаратты субъективті-тұлғалық ... ... бірі ... ... тұлғалық мәндердің тұрақты жүйесінің негізінде жатады және БАҚ ... ... ... қабылдауынан, әлеуметтік ұстанымдарының
қалыптасуынан байқалады. Аталған зерттеу үшін ... ... үшін ... ... ... және меңгеру етенелесудің негізгі компоненті
болып ... ... ... ... психикалық әрекеті мен ахуалын
өзі ... және оны ... ... ... бағытталған. Бұл
субъектінің жеке құндылықтарын, ұстанымдарын, қажеттіліктерін, ... ... ... бір ... Ол ... ... ... етуін қамтамасыз етеді, тұлғаның өзін-өзі анықтауында қажетті шарт
болып табылады.
Ниеттемелік механизмнің мәні басқару субъектілері мен ... ... ... жағдайында ақпараттық қажеттіліктері мен
ұстанымдарын басшылыққа ала ... ... ... ниет еткен іс-әрекетке
деген ниеттің қалыптастыру болып табылады.
«Ығыстыру» және «қарсылық» деп аталатын психоаналитикалық ... ... ... бұрын деңгейлерде ақпаратты қабылдау, ... ... ... санаға ақпараттық әсер ету ... ... ... сапасы мен ақпараттың ... ... ... ... ... ... бір ... екінші
деңгейге өтуін және тасымалдануын қамтамасыз етеді. «Ығыстыру» ... ... ... ... ... асуы ... адамгершілік пен құқықтық етенелестігіне нығаяды, құмарлық ... ... ... ... ... ... қоғамда болып жатқан рухани-адамгершіліктік
құндылықтарды асыра бағалау қоғамдық сананың барлық санасына және ... ... ... ішінде қоғамдық психологияға және идеологияға.
Алайда қоғамның рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... келіп отыр.
Адамның құндылықтық санасының қалыптасуы қоғам және ... ... ... бір ... және ... ... ... – идеалдар, нормалар, салт-дәстүрлер. ... ... ... ... ... анықталады, олардың
ішінде рухани-адамгершілік құндылықтар ерекше рөл ... ... ... ... ... ... тұрғындардың кең қабатында ... ... ... және адамгершілік сенімдер мен
әрекеттерді, отансүйгіштік пен ... ... ... ... ... Бұл ... ... ретінде құндылықтық бағыт
ұстау жүйесінің ұғымын анықтайды. Құндылықтық ... ... ... рөл ... ... ... Ол өзінің дербес адамгершілік және
зияткерлік қасиетін сезіну ... ... ... ... әлеуметтік-
саяси құндылықтарды бағалауы ретінде анықталады. Бұл ... бір өзін ... ... ... субъектінің әлеуметтік эталонында көру» [76]. Осы
орайда өзін ... ... ... жеке ... шын ... рөлін
бағалау әлеуметтік-саяси тұтастықтың қызмет етуіне сәйкес келетіндігі
қаншалықты көрсетілгендігіне байланысты болады.
Құндылықтық бағдардың ... ... ... өз ... ... білуімен, өзінің ойын, қажеттіліктерін қоғамның мүддесіне
қаншалықты бағындыра білетіндігімен, өзінің ... ... ... шындықпен келістіре білуіне байланысты болады.
Құндылықтар және құндылықтық бағыт ұстау мәселесі адам және ... ... ... ... пәні ... ... атап айтар болсақ,
философияның, әлеуметтанудың, психологияның және педагогиканың. Құндылықтық
бағыттың жүйесі детерминацияның күрделі, көпдеңгейлі құрылымына ие. ...... ... және ... мақсаттарымен байланысты
құндылықтар. Құндылықтық ... ... ... ... ... бір
нәрсемен ... және ... ... ... әлеммен өзара тәуелділігінің басты, айтарлықтай,
стерженді өзгерістерін көрсетеді, ... ... және ... ... ... ... ... көрсетеді.
Балалар субмәдениеті кез келген субмәдениет сияқты динамикалық жүйе
болып табылады. Оның өзгеруі сол ... бір ... ... және ішкі
процестерге тиісінше әсер білдеру қабілетін, екінші жағынан, өмір сүрудің
сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... және ішкі жағдайлардың объективті
өзгерістеріне бейімделу қажеттілігін қоғам ғана ... ... өзі ... ... ... субмәдениеті динамикасының макродеңгейі екі анализден тұрады:
1.  Ішкі процестердің динамикасын қарастыру, базалық ... ... ... ... қоршаған ортасымен сыртқы қарым-
қатынасының динамикасын қарастыру;
Балалардың рухани-адамгершілік құндылықтарының тасымалдануы анықтайтын
шарт ретінде ... ... өмір ... ... Ол ... ... салаларына ықпал етеді, қоғамдық пікірге, адамдардың дүниетанымдық
бағытына қоғамның өмір ... ... ... ... және ... ... болып жатқан процестермен анықталады. Бұл
процестер балалардың ... ... ... және ... ... ... айналады. Бұл
факторлар оң және теріс әсер етеді. Кері әсерлер ... 1) кері ... ... ... ... ... ... терең әлеуметтік
дағдарыс (репродуктивті қызметтің төмендеуі, миграция, ... ... ... ... ... ... ... көңіл-
күй, қорқыныш, жұмыссыздық, маскүнемдік, т.б.
2) балалардың әлеуметтік статусы төмен ... ... ... ... ... қоғамның қабатталуы. Әлеуметтік, мәдени
шынайылықтар балалардың толыққанды рухани-адамгершілік дамуына кедергі
келтіреді. Аумақтарда ... ... ... ... бөлігінің
нығаюына әсер етпейді.
Жаңа нормалардың, дәстүрлердің тасымалдануы процесіне ... ... ... ... өз ... ... ... қарым-қатынасының
ерекшелігіне байланысты балалар жаңа құндылықтарды жылдымырақ қабылдайды
және қайсыбір социомәдени ортаға бірегейлесуді бәрінен ... ... ... жаңа ... ... ұқсатуға тырысу және мәдениеттің құндылықтары мен
нормаларын игерудегі басқа жас категориядағылармен ... ... ... ... ... және тиісті іс-
әрекеттің пайда болуына алып келеді. Бұл ... ... ... ... ... түседі. Қоғамдағы өзгерістер жаңа құндылықтардың пайда
болуын ынталандырады және ... ... ... мен жаңа ... ... ... ... Балалар құндылықтық
бағытының тасымалдану механизмдерінің бірі социомәдени бірегейлесі процесі
болып табылады.
Объектімен бірегейлесу топтағы адамдардың өзара ... ... ... бір топқа жату, қауіпсіздік, қорғашыштық сезімін береді.
Бірегейлесу объектісінің негізгі сапасы оның ... ... ... ... ... ... жағдайда объект өзін тонымен
біріктіруге, оны өзінің ішкі әлеміне қосуға, оның ... ... ... ... Объектінің бірегейлесуге қатынасы сенімге, махаббатқа,
сыйластыққа, еліктеуге ... ... ... субъект объектінің іс-
әрекеттерінің сыртқы ... ... ... басқа тұлғаның әсерін
алады. Бірегейлесу механизмін талдау көптеген әлеуметтік ... ... ... және түсіндіруге мүмкіндік береді: атап айтар
болсақ, ұрпақтар арасындағы сәйкестіктің арасындағы алшақтық, ... ... ... ... ... ... себептерге байланысты
ересектерде балалар қазірдің өзінде маңызды құндылықтар мен ... деп ... ... әлемінің референттік рөлінің жоғалуы
олар ұстанатын ... ... ... бірден төмендетеді.
Алайда, бірегейлесуге деген қажеттілік сақталады, сондықтан да ... ... ... жүзеге асырылатын араластырушы
объектілерде іздейді. Бірегейлесу механизмі ... ... ... қалыптастыруда, шешуші рөл атқарады. Өйткені бірегейлесу процесі
кезінде осы ... мен ... ... болып саналатын басқа
тұлғаның құндылықтарымен нормалары, реалдары, ... ... ... екі ... ... мүмкін. Балалар тобын құрушы
құрал ... және ... ... ... ... де. ... байланысты,
балалар субмәдениетінің құндылықтарын тұлғаның топтық бірегейлестігінің
объектісі ... ал, ... ... ... қатынастар
жүйесі орталықтандыратын және құратын құрылым ретінде қарастыруға болады.
Диссертант балалардың құндылығының тасымалдануы процесін социологиялық
талдауда бірегейлесудің үшінші ...... ... ... ... ... ... бірегейлесу аумақтық мәдениеттен, ... ... ... ... мен ... ... ... Аумақтық
бірегейлесудің алдыңғы қатарлы қағидаларына мыналар жатады: ынтымақтастық
және дифференциялаушы факторлардың ... ... және ... ... және көп ... Аумақтық етенелестік
балалардың рухани ... ... ... ментальдығына
айтарлықтай әсер етеді.
2. ... ... ... ... ... ... ... заманның өзі дәстүрлі қоғаммен салыстырғанда құндылықтар
жүйесінің және құндылықтық ... ... ... ... ... құндылықтар жүйесі көптеген ғасырлар бойы
өзгеріссіз келген ... ... ... ... ... ... ... және циклдық қайталану заңына бағынды. Қазіргі заманауи
қоғам орталығы қозғалысты, тұрақсыз ... жүйе ... ... ... өмір ... ... оның ... бағдарының торы екі
оппозция тарапынан өзгерістерге ұшырады: әлеуметтену ретіндегі ынтымақтасу
және ... ... ... ... және ... ... ... Әлеуметтік өмір «социеталды жүйені» білдіреді.
Ол жүйе ... ... ... ... бір ... араласуы
жүйелік тепе-теңдік сақталатындай етіп бірден басқа элементтердің араласуын
туындатады. Әлеуметтік қызметтің құндылықтық бағдары қаншалықты ... ... ... ол ... жүйе ... ... көзқарасына
соншалықты жақын, және керісінше, қаншалықты ол саяз болса, ... ... ... ... [85].
Қазіргі әлеуметтануда балалардың әлеуметтік дамуын зерттеу үшін
қоғамның объективті құрылымын ... ... кіші және ... ... ғана тән емес, тұрақты субьективті-сезімдік құрылымын да
зерттеу керек, яғни, оның ... және ... ... ... Р. ... ... балаларды «күтулер желісіне» біріктіретін
әлеуметтік тәртіпті бейнелеу мүмкін болады. Р. Мертонның ... ... ... ... ... ... құраушы, қоғам мүшелерінің
ұстанымдарына сай келетін іс-әрекеттеріне, бәлкім, ұдайы өзгеріп ... ... ... ... ... ... ... бағдарланатындығы салдарынан қоғам ретінде ... ... айта ... [86]. Осы ... ... жүйесі құралады –
әлеуметтік шындықтың әртүрлі деңгейлеріне қол жетімділіктер. Әлеуметтік
шындықтар ... ... ... және ... ... мен
заңдардың мәндік конфигурациясынан көрініс беретін мақсат рационалдылықтың
объективистік-құрылымдық деңгейінен → ... ... ... ... ... экзестенциалды
деңгейіне → және одан ... ... ... ...
әдеттерге, болып жатқан жағдайларға тұрақты аффективті ... ... ... ... ... әлеуметтік шындық әлеуметтік
қатынастардың объективті қалыптасқан ... ғана ... осы ... ... ... және осы қатынастарға негізделген
аффективті әсер білдірулерді детерминдейді. Жаңа құндылықтық ... ... ... ... өмір мен ... ... ... іздестірумен, отбасы, өмір стилі, еңбекті ұйымдастыру формасында
тәжірибелеумен, құндылықтардың және ... жаңа ... ... ... байланысты. Осы процесс шеңберінде
сексуалды революция бұрылып шығады, нарықтық тиімділік ... ... ... мәні мен мағынасын жүзеге асырумен байланысы еңбек әрекетін
ұйымдастырудың жаңа формасын іздестіру жүзеге ... ... ... ... өмір ... ... ... жүйесінің пайда болғаны байқалады. Жаңа әлеуметтік
формалар мен мәндерді ... ... ... ... ... ие ... және ... балалардың субмәдени ... ... пен ... бұл ... ... ... ... етті, қазіргі заманға соншалықты орынды әлеуметтік полюстердің
ұқсастығын және мәдени стильдер мен ... ... ... ... ... әлеуметтік құрылымының екі формасы алдымен ортақ пайда
болып, қатарласа өмір ... ... ... ... біріншісі –
орталықтандару қағидасымен орнығып қалған иерархиялық жүйелермен көрінеді,
екіншісі – желілік, ... [87]. ... ... ... ... ... ... қабылдау формасы ретінде
қарастыруға ... ... ... және иерархиялылыққа
негізделген әлеуметтілік формасы ... ... ... ... ... ... желілік қағидаларға және ... ... ... ... ... ... ... Егер осы әлеуметтік құрылымдарды бір-біріне ... ... онда ... ... заманғы қоғамды әлеуметтік кеңістіктік-уақыттық
континуум ретінде қарастыруға ... Егер ... ... және ... тұлғаның бостандығы дәрежесін арттыру факторын ... ... ... ... ... континуалды стратегиясының
мүмкіндігі күдік тудырмайды. Бұны П. ... ... ... ... ... әлемді қабылдау екілік құрылымдау нәтижесінде пайда
болады: ... ... ол ... құрылымданған, субъективті
деңгейде әлеуметтік әлемді қабылдаудың өзі қабылдау мен ... ... ... ... ... ... ... балалардың жаңа табиғаты келесі аспектілерде көрінеді:
психофизиологиялық (балалар-белсенділіктің, жастықтың психофизиологиялық
қасиеттерін алып ... ... ... жаңа ... ... ... ... мәдениеттерді алып жүруші); миф
шығармашылық аспектіде (балалар –басқа ... ... ... ... символдық мәнді алып жүруші); футурологиялық
(балалар – осы шақта әлеуметтік болашаққа ... ...... ... ... алып ... ... (балалар –
социомәдени өндірістегі өндіруші). Заманауи қоғамдағы балалардың негізгі
ерекше жаңа ... оң және ... ... ... іске асырудың
мүмкіндіктерімен анықталады. Осы сапа ... ... ... ... ... депривациясымен беттескен. Депривация социомәдени
өндірістегі балалар рөлінің сипаттамасы ретінде анықталады – бұл жүйенің
сондай бір ... ... ... көрсетіп, ішкі қарама-қайшылықтың
артуына алып ... ... ... ... ... ... негізгі рөлін ... ... ... ... ... байқалады. Жас ұрпақтардың «Менінің» жетілуі
процесінде құндылықтық ... ... ... және үлгі қызметін ата-
анадан ... ... ... ... түсініктердің, мәдени
дәстүрлердің ассимиляциясы болады. Қарсылықтан ... ... ... ... ... тән жаңа құндылықтарды қабылдайды. Есею мен
эгоцентризмнен бас тарту дәрежесінде өзара және ... ... және өзін өзі ... ... Осы ... ... ... жүйесі нақты көрсетілген иерархиялық тәртіпке ие болады, ол
иерархиялық тәртіпте бір құндылық ... ... ... үстем болып
тұрады, немесе өзара байланысқан ... бір ... ... ... [89].
Дж. Мидтің теориясы бойынша, ұрпақаралық қатынастар ғылыми-техникалық
және әлеуметтік дамудың ... ... ... ... ... трансмиссиясы ата-аналардан балаға ақпараттық лекті ғана емес,
кездесуші үрдісті де қосады: ... ... ... ... аға ... да ... етеді, өйткені орындылықтың сызықтық
біржақтылығының уақыты өтіп кеткен [90].
Қазіргі заманғы күрделі ... А. ... ... ... ... ... әлеуметтік қатынастары мен өзара әрекеті
процесінде туындайды. Әлеуметтік маңыздылықты ... ... ... яғни олар ... ... ... білімді,
моральды игеру» процесінде анықталатын қоғамдық ... ... ... трансформациялар мұндай үстемдікті динамикалы және тұрақсыз
етеді. Дәстүрлі үстемдік етуші құндылықтар өзінің рөлін ... ... ... ... жағдайға қатты тәуелді болады. Ресей қоғамында
балалардың жағдайы айтарлықтай қарама-қайшы ... ... ... ... ... Бір ... бұл, қоғамның ең мобильді ... ... ... ... ... деңгей мен қызметтік мансаптың
көтерілуі едәуір жылдам темппен ... ... ... жағынан, өтпелі
кезеңнің қиындықтары балалардың жағдайына ерекше соққы ... ... аз ғана ... ... ... өз ... таба ... ал қалған
негізгі бөлігі өзгерген жағдайға әлі де ... ... ... Және ... ... ... төмендеуі байқалуда, білімге, мәдени
құндылықтарға қолжетімділік мүмкіндіктері ... ... ... ... ... кең етек жаюда.
Сондықтан, қазіргі қоғамның күрделі ... ... ... ... ол өзгерістердің бірі әлеуметтік дербестік болып
табылады, оның ... ... ... ... ... ... ... пайда болады [92].
2.3 Қазақстан Республикасы балаларының әлеуметтік маңызды ... ... ... бір ... бола ... ... ... өткен, яғни, әлеуметтік бірыңғай ... ... ... топ ... ... ... оның ... бірыңғай еместігіне назар аудару керек. Балалар өз жасы ... ... ... ... ең ... және ... құбылыстарды біршама қабылдағыш әлеуметтік-демографиялық топ болып
саналады. Балалар сапалы жаңа өзгерістерге оңай ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ұрпақтардың
құндылықтар жүйесін зерттей отырып, зерттеушілер маңызды генерациялық алға
жылжуды атап ... отыр - ... рөлі мен ... ... ... ... ... әртүрлі
балалар субъмәдениеті шеңберінде жаңа құндылықтық ... мен ... ... ... аумақтардың, ерекшелігі деңгейінде балалар субмәдениетінің
ерекшелігін зерттеу маңызды ... ... алға ... ... әлеуметтік-
экономикалық және мәдени дамығандығы ондағы тұрғындарды ... ... ... ... және ... дамуға, және өзін-өзі жүзеге
асыруға біршама ыңғайлы жағдайлар жасайды. Аумақтың тарихи ... ... ... құрамы олардың мінезінің, этника
аралық қатынастарының және қалыптасқан пікірлерінің ... ... ... мақсаты. Қазақстан қоғамының социомәдени өзгерістеріне
талдау жасауды жүзеге асыру, атап ... ... ... құндылықтық-нормативтік өзгеріс жүйелері мен стильдеріне.
Зерттеудің міндеттері:
1. Қазақстан балаларының ... ... ... және ... ... ... ... ұқсастығы мен айырмашылық тұсын анықтау.
3. Оңтүстік балаларының өзекті деген ... бой ... ... ... ... ... тиіс өзекті деген балалар мәселесінің
рейтингін зерттеу.
5. Қазіргі Қазақстан қоғамындағы балалар ... ... ... ... ... ... талдау жасау.
Зерттеудің объектісі: қазақстан қоғамының әлеуметтік тобы ... ... ... ... ... сандық және сапалық
түрлерінен тұратын аралас алынды:
1. Оңтүстік Қазақстан
облысы ... ... ... ... ...... Оңтүстік Қазақстан
облыстық балалар БАҚ-
ын контент-талдау
Қазақстан
Республикасының
аймақтары ... ... ... ... ... – 600
респондент.
Іріктеудің жалпы көлемі – 2100 ... ...... мақсаттық.
Зерттеудің жұмыстық гипотезасы: посткеңестік кезеңде толығымен алғанда
қазақстан қоғамының, соның ішінде балалардың құндылықтық ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыратын жаңа доминанттар пайда болды. Осы ретте,
балалар ... ... ... және ... орын алмастыру
өндірісінің призмасы арқылы қарастырады. Ал қоғамдық ... үш ... ... ... ... ... ... беру және балалар
жүйесі және олардың арасындағы мүмкін болатын ... ... ... ... жүйенің жекелеген элементтерін
тиімділендіре отырып, тұтасымен алғанда, қазақстан қоғамындағы жас ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша мониторинг
Сұраудың мониторингі негізінде іріктеу объектілерін ... ... ... арқылы – 3 ай (І сұрау 2007 жылдың ... айы, ІІ ... ... ... ... жалпы көлемі – 600 респондент,екі кезеңнің әрқайсысына 300
респонденттен. Іріктеудің сипаттамасы – квоталық іріктеу.
Респонденттердің демографиялық ... ... ... ... алғанда І-ші сұрауға ер респонденттер
әйелдерге қарағанда (45,6%) 8,8%- ға көп болды (54,4 %), ... ... ... басым болуы аумақтың демографиялық сипаттамасына
сәйкес келеді (46,6 % ... 53,4 ... ... жастық сипаттамалары пропорционалды берілген. Осы
ретте ... ... ... екі ... ... 17 ... 25 ... бойынша 32,4 % дан 21,6 % дейінгі шеңберде.
4-кесте – Жынысы
| |ОҚО 1 |ОҚО 2 |
| ... |% ... |% |
| ... | ... | ... ... |163 |54,4 |140 ...... |ОҚО 1 |ОҚО 2 |
| ... |% ... |% |
| ... | ... | ... |17-19 ... |32,4 |92 ... диаграммада көрсетілгендей екі сұраудың статустық ... жоқ. Егер ... ... ... мына ... ... жоғарғы оқу орнының студенттері (27,4 %), жұмысшылар (11,6 %) және
жоғарғы сынып оқушылары (15,6 %), ... ... ... ... оқу орындарының студенттері
(31, 0 %), жұмысшылар (16,6 %) біршама жоғарғы көрсеткіш ... ... ... ... көрсеткіші 14,4 % индикаторымен «жоғарғы ... ... 6,0 % ... болды. Толығымен алғанда екі сұраудың
нәтижесі ... ... ... ... ... ... және
пропорционалды түрде берілген.
1-диаграмма – Респонденттердің статусы
Екі сұраудың іріктеуінің салыстырмалы ... ... беру ... ... ... ... көрсетіп отыр: егер бірінші сұрауда
респонденттердің ... ... ... ... жоғары», «жоғары»,
«толық орта» деген көрсеткіштермен берілсе, ... ... ... ... ... жоғарғы көрсеткіштермен қатар, «бастауыш кәсіби»,
«орта кәсіби» деген ... ... ... ... ... ... өмірлік өзін-өзі ... ... ... отыр – егер ... ... сұралғандардың көп бөлігі
(76,0 %) өз өмірлеріне қанағаттанатын болса, екінші зерттеуде бұл бағалау
23, 0% төмен түскен (2 ... ... 53,0%) ал, ... ... ... ... деген кері индикаторлар біршама жоғарылай түскен.
Дегенмен тұтасымен алғанда өзінің жетістіктері мен өмір сүру ... ... да ... Көптеген респонденттер күрделі экономикалық
жағдайларман түсіндірілетін қанағаттанбаушылық сезімін ... ... ... арасында ғана емес, әсіресе ауыл ... ... ... ... ...... заманғы нарықтық жағдай романтизм мен ... ... ... ... ... түрде келуді қалыптастырады. Қазіргі
заманғы балалар болып жатқан жағдайды байсалды ... ... ... деген жоспарды да соған сәйкес құрады. Егер ... ... 29,0% ... деген жоспары анық та нықты болса, екінші
зерттеуде бұндай респонденттер 10% -ға ... яғни 39,0%. Осы ... 24,6% ... ... уақытта жетістікке кепіл бола
алмайды дейді. Олардың ... ең ...... ... ... позивті қалыпта ұстау. Екінші сұрауда бірінші ... ... ... ... ... жоқ респонденттердің пайызы
4,8% төмендеген. Әлеуметтік болашақтың әлсіреуі ең ... ... ... ... әсер ... Ауыл ... ... маскүнемдік,
агрессия таралады. Балалардың бейімді бөлігі экономиканың өндірістік
секторына бағыт ... ... ... ... ... ... және ... едәуір жоғарғы деңгейін қамтамасыз
ететін көлеңкелі ... оңай ... Осы ... ... ... ... ... дайын еместігін білдіреді.
Мониторинг деректері көрсеткендей, респонденттер үшін ... ... ... ... қол ... ... фактор
жоғарғы білім алу мен мансапты ары қарай жалғастыру үшін денсаулықтың ... ... ... Осы ... ... көрсетікштер біріншіден екінші
көрсеткішке келесі прогрессиямен өскен: ... ... алу» ... %-ға ... 2,7%; ... денсаулыққа ие болу» (11,0%-дан 23,65-ға
дейін) 12,6%-ға. Жоғарғы ... ... ... ... алар орны анық
көрінген, осы орайда салауатты өмір салтына ... ... ... ... жетудің ажырамас бөлігі болып отыр [112].
3-диаграмма – Болашақтағы мүмкіндіктерді ...... ... ... ... |ОҚО 1 |ОҚО 2 |
| ... |% ... |% |
| ... | ... | ... ... |159 |26,5 |175 |
| ... алу | | | ... – Сіз ... ... материалдық жағдайыңыз біліміңіздің
деңгейіне тәуелді ме? атты сұрақтың диаграмалық ... ... ... ... ... олардың білім үшін материалдық
құралды салуға дайын болуымен анықталды. Осы ... айта ... ... ... осы жағдайға оң көзқараста болғандардың үлесі 81,7%
болса, ... ... бұл ... 84,7% ... Яғни ... ... %-ға ... – Өмірлік басымдықтар жүйесіндегі жоғары білім
Білімнің қазіргі кездегі құндылықтарының мәні ... ... ... ... және ... ... білім
алуды мақсат тұтуына негізделген. Білім құндылықтарының ерекшеліктері білім
диалогының құндылықтары, ғылыми ізденістің құндылығы, ... ... ... ... тұрады [113].
Егер бірінші сұрауда сұрауға алынғандардың жартысынан көпшілігі жоғары
білім қоғамдағы статустық орныңды анықтайды деп санаса (61,0 %), ... бұл ... 17 %-ға ... «Бір жағынан байланысты» деген
жауаптың көрсеткіші бірінші сұраудан екінші сұрауға
21,2 %-ға өскен. Жоғарғы білімнің басымдығы балаларда ... ... ... ... ... маңыздысы, алып жатқан білімнің ... ... ... білімін магистратурада жалғастыру мүмкіндігі, алған
дипломның өндіріс, бизнес, мемлекеттік қызмет, әскери мекемелер ... ... ... ... ... ... Айта кету
керек, өндірістегі статустық өсу ... ... ... ... да ... ... туралы білімнің болуы менеджердің, жетекшінің
кәсібилігінің маңызды көрсеткішіне айналады. ... ... оның ... ... бермейді. Жоғары білім белгілі-бір
әлеуметтік статусқа өтуді қамтамасыз етеді, ... ... ... ... ... ... студенттік кезең – бұл жақын арада
әкімшілік деңгейдегі басқарушылық кадрларды толықтыратын ... ... ... ... ... ... мен ... қабілетке ие
болу процесінде студенттер белгілі-бір өмірлік ... ... жету ... ... ... ... ... Соны
басшылыққа ала отырып, студенттер өз болашақтарын ... ... ... [114].
6-диаграмма – Респонденттердің материалдық жағдайдың білім деңгейіне
тәуелділігін өлшеуі
Бірінші сұраудың нәтижесі бойынша ... ... және ... ... ... ... мен ерлердің теңдігі – 59,7 %.
2. ұлттардың интернационализмі мен ынтымақтастығы – 36,4 %.
3. әлеуметтік әділеттілік – 17,8%.
4. сөз ... – 12,8 ... ... ... бойынша балалардың құндылықтарының,
бостандықтарын және құқықтарының рейтингі келесідей:
1. ... мен ... ... – 46,2 ... ... әділеттілік – 20,8 %.
3. сөз бостандығы – 15,5 %.
7-диаграмма – Құндылықтық категориялардың ... пен ... ... (ОҚО 1)
Екі сұраудың мониторингі көрсеткендей, балалар өмірінің негізгі
құндылықтарына ... ... ... орын алып ... ... ... ... ынтымақтастығы, сөз бостандығын
жатқызады. Бұл ... ... ... ... мен ... ... ретіндегі әлеуметтік әділеттілік басымдығының жағымды өсуі
байқалады. ... ... ... ... ... маңызды орын алатын болған. Осылайша, ... ... ... ... ... ... ... анықтады:
1. Әйелдер мен еркектердің теңдігі – 59,7%
2. Интернационализм ұлттардың ынтымақтастығы – 36,4%
3. Әлеуметтік ...... ... ... ... – 17,5%
5. Сөз бостандығы – 15,1%
6. Еңбек ету құқығы – 11,9%.
8-диаграмма – Құндылықтық категориялардың (бостандық пен құқық)
маңыздылығын бағалау (ОҚО ... ... ... ... айтарлықтай өзгерген.
Еліміздің саяси өмірі балалардың әлеуметтік статусына біршама айқын және
тікелей әсер еткен. Бір жағынан, радикалды ... ... ... санасы шиеленіскен. Балалардың санасы өздерінің мүддесіне қарсы
келетін әртүрлі реформаларға жылдам әсер ... ... ... балалардың
десаясаттануы жүріп жатыр. Балалардың көпшілігі әлеуметтік ... ... ... алса, үлкендер бұдан «трансахуалдық үйрену» ... ... ... күйі ... өтті. Осында қарама-
қайшылықтардың ортасында жеке ұқсастықтың таңдау құқығы азамат пен ... ... ... ... ... ... асуы балалардың
әлеуметтік-саяси институттар жүйесіне ынтымақтасу қабілетімен анықталады.
Қоғамның әлеуметтік кепілі контекстінде бостандық пен ... ... ... ... бойынша респонденттердің жауаптарынының динамикасына
шолу жасау қызықты. Мониторинг нәтижелері көрсетіп ... ... ... таңдауының басымдығы «жеке бостандық» болса
(76,4%), ... ... бұл ... 24,2% төмендеп, тиісінше екінші орын
алды. ... ... ... категориясының біріншілігі анық көрінді және
23,4%-дан 47,6%-ға дейін көрсеткіштің өзгеру динамикасы орын алды. Барлық
балалар ... ... ... жеке ... пен ... жақсы
тұстары біріксе екен деген ниетте ... ... ... ... да ... – ол ... ғана емес, ол
қоғам құндылықтарын нақтылау. ... ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде ғана емес, ... ... ... ... субъектісі, қазақстан қоғамын социомәдени
трансформациялаудың субъектісі ретінде ... ... ... кең ... ... ... өлшеудің құндылықтары
келеді, ол жерде әлеуметтік және жалпы адамзаттық құндылықтар тұлғалық және
экзистенциалды мәнге ие болады [115].
Қазіргі ... ... ... ...... ... ... белсенді субъектісі. Балалар айтарлықтай дербес,
белсенді шығармашылық күш, ... ... ... болып саналады.
Жастың әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктері (белсенділік, қозғалыстық,
лабильдік, максимализм), сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
шығармашылықтың шарты мен алғышарты ... ... Және ... әрекет пен өмір сүру стилінің моделдері мен үлгілеріне
әлеуметтік ... ... ... ... және ... ... айналдырып жібереді [116]. Екі сұраудың динамикасы тағы да балалар
мәселесінің ... аясы ... ... ... ... Қазіргі қоғамда адамгершілік қағидаларының бұзылуы – 18,7%
2. Мамандығы бойынша ... ... ... ... ... ... Зерігу, келешекке сенімсіздік – 9,0%
4. Маскүнемдік, темекі тарту – 8,5%
5. Балалар жұмыссыздығының жоғары деңгейі – 8,0%.
9-диаграмма – Балалардың негізгі ...... пен ... ... ... ... басымдығы
Ұрпақ ерекшеліктері жастық қана емес, генерациялық та ерекшеліктерге ие
балалардың субмәдениетіне айтарлықтай ықпал етіп отыр. Осы ... ... сана мен ... ... формасы біршама анық көрініп отыр
[117]. Бір жағынан эмоционалды-адамгершілік ... ... ... көтерушілік мазмұндағы әрекеттерді іздестіруі балаларда мәдени
саласында өздерінің ... ... ... ... ... ... іс ... пайда болуымен қатар жүруде. Жол берілген әрекеттердің
өлшемдері мен шекарасының анық ... ... ... ... анық ... мен шарасының жоқтығы балалардың
девиантты әрекетінің жиілеуіне апарып соқтырады. Балалардың қазіргі заманғы
экономикалық ... ... ... ... ... кері эмоциялық
негізде қалыптасып жатыр. Онтогенезде экономикалық сана біршама ... ... бірі ... табылады және адам өндірістің барлық
фазасына (өндіріс, айырбас, бөлініс, ... ... ... Ақыр соңында әсіресе еңбекке деген тұрақты қажеттіліктің әлі
де болса ... ... жас ... ... ... мен мазмұнына
қанағаттанбау еңбекке деген қалаудың жоқтығына, ... ... ... алып ... ... ... – Қазіргі ОҚО балаларының негізгі мәселелерінің рейтингі
| |ОҚО 1 |ОҚО 2 |
| ... |% ... |% |
| ... | |саны | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... |148 |16,5 |168 |18,7 ... ... | | | | ... ... жоғы, |31 |3,5 |40 |4,5 ... ... ... | | | | ... ... ... |44 |4,9 |61 |6,8 ... жоғы | | | | ... ... ... |7,7 |83 |9,3 ... ... ... |91 |10,2 |111 |12,4 ... жұмыс табудың | | | | ... | | | | ... ... сенімсіздік |81 |9,0 |38 |4,2 ... ... ... рухани |47 |5,2 |36 |4,0 ... | | | | ... ... ... болу |22 |2,4 |25 |2,7 ... ... ... немесе түңілу | | | | ... үміт үзу |17 |1,9 |21 |2,3 ... ... |38 |4,3 |37 |4,2 ... темекі тарту |61 |6,8 |77 |8,5 ... ... |74 |8,3 |59 |6,5 ... ... жоспарларының |60 |6,6 |22 |2,4 ... | | | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... төлеу |40 |4,4 |46 |5,1 ... ... ... емес | | | | ... ... жоғары |53 |5,7 |72 |8,0 ... | | | | ... ... ... ... |24 |2,6 |4 |0,4 ... ... | | | | ... |900 |100,0 |900 ... ... – бұл ... ғана ... ... ... де
мәселесі. Ол барлық уақытта жайлап және байқаусыз ... ... ... өмірдің тереңінде болып жатқан әлеуметтік өзгерістердің
нәтижесін өзіне жинақтайды. Бір ... ... ... бойына
жинақтағандардың теріс жағы мен жаңа идеяларды алып жүреді. ...... ... ... бұл сыни көзқарас, жаңа идеялар және ... ... ... ... ... Осы ... ... балалар – әлеуметтік-демографиялық қана емес, әлеуметтік-
экономикалық және ... ... ... мәселесі балаларды көп толғандыратын мәселелер ... Осы ... ... ... көбі 56,0% ... ... болу білім деңгейіне ғана емес, сондай-ақ шет тілдерін білуге де
байланысты деп ... (21,6%). Орын алып ... ... ... ... ... материалдық белгі бойынша қабаттарға бөліну
артатын болады. Өмір сүру деңгейінің төмендеген кезінде ... ... ... өту ... білімін жалғастырып, ... ... ... ... ... пікірі бойынша, ... ... ... ... ... ... ... табылады:
– жоғары білім алу қажеттілігімен байланысты үрдістер;
–  балалардың негізгі өмірлік ... ... ... ... ... ... орынға шығады. Мамандық таңдау
қарама-қарсы сипатқа ие, және ең ... ... ... ... болумен
және мәртебелілігімен анықталады. Осы жағдай ... ... ... ... және нарық қажеттілігіне сай мамандар даярлаудағы
үзілістерге әкеліп ... ... ... ... еңбектің әлеуметтік құндылығының төмендеуімен ... ... ... салдарынан жұмыс ең алдымен материалдық игілік пен материалдық
байлыққа қол жеткізу құралы болып саналған кездегі балалардың прагматикалық
іс-әрекеті. ... ... бұл типі ... ... ... болып бағаланады, ол жалақыға деген саналы түрде бағдар ұстауды
қарастырады және ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіздігіне байланысты үрдістер. Қазіргі
кезеңде еңбек нарығының пайда болып, ... ... ... алынып тасталғанға байланысты, көбісі жұмысты өз бетінше іздейді.
Бір жағынан нарықтық ... ... ... ... шектеулілігі
еңбек нарығына енді ғана қадам басқан тұлғалардың арасындағы жұмыссыздыққа
алып келеді. Қазіргі ... ... тағы бір ... тез ... ... нарыққа ену мәселелерін жеңілдететін
жалпы мемлекеттік балалар саясатына емес, туыстары мен ... енуі ... ...... жұмысқа тұрудың факторлары
Оңтүстік қазақстандықтар үшін мамандық таңдаудағы негізгі итермелеуші
жағдайлар еңбек ақысының жоғарылығы (42,0 %), мамандыққа ... ... ... (22,4%). Осы ... ... ... ... индикатор
айтарлықтай төмендеген. Ал, ... ... ... ... 20,0 % дейін артқан. ... ... ... жас жұмысшылардың қысқаруына ғана емес, осы сала ... ... ... да ... да әкеліп соқтырады. ... бұл ... ... ... ... ... ... кәсіби білім алу мүмкіндігінің азаюымен байланысты.
Зерттеудің мониторингі ... ... ... ... ... маңызды өмірлік құндылықтарға төмендегілерді жатқызады:
1. Денсаулық – 12,3%
2. Отбасы, бақыттылығы, ...... ... алу – ... үшін ... аз емес ... ... алдында құрмет арту – 11,6%
2. Әйелдер мен еркектердің теңдігі – 11,5%
3. Әрекеттер мен шешімдерде еркіндік пен тәуелсіздік – 11,1%.
12-диаграмма – ... ... ... ... ... ... үшін ... құндылықтардың алғашқы
кезекте тұрғандығын көрсеткенмен: денсаулық, отбасылық игілік, әллеуметтік
статус, жеке ... ... ... және ... теңдіктің
құндылықтары да балалар үшін маңыздылығы бар. Жас ұрпақ дамуының негізгі
шарттарының бірі ... пен ... ... саласындағы
өзгерістер болды. Олар айтарлықтай ... ... ие. Жаңа ... мен ... ... әлеуметтік өмір мен әрекетті
ұйымдастырудың жаңа ... ... ... ... Осы ... балалардың нарықтық тиімділік қағидасымен ғана емес, еңбектің
мәні мен мағынасын жүзеге ... де ... ... әрекетін
ұйымдастырудың жаңа формаларын іздестіру жүзеге асырылады.
13-диаграмма – Балалардың негізгі өмірлік құндылықтарының рейтингі (ОҚО ...... ... өмірлік құндылықтарының рейтингі (ОҚО 2)
ОҚО респонденттерінің екі сұрауын талдау барысы көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... маңызды деген
мәселелер мыналар болып табылады:
1. Жұмыспен қамтылуы мен жұмыссыздық мәселелерін шешу - 13,6%
2. ... беру ... ... - 11,7%
3. Тұрғын үй мәселесін шешу - 11,3%.
1. Тұрғын үй мәселесін шешу - 11,3%.
15-диаграмма – Республиканың балалар ... ... ... ... шешілуге мұқтаж?
Осылайша, жұмысқа тұру және білім алу мәселелері ... ... ... ... ... ... табылады. Осы орайда, баспана,
отбасылық ... ... ... ... ... құру ... жас
отбасылар санын арттыруды ынталандыру да маңызды орында.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан балаларының ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... Ол
өмірлік тәртіптің барлық саласына, қоғамдық пікірге дүниетанымдық бағдарға
әсер етеді. Қоғамның өмір сүру шарты көп ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Бұл процестер
балалардың әлеуметтенуінің, рухани-адамгершілік құндылығының қалыптасуы
мен трансформациясының маңызды факторына айналады. Бұл ... оң ... әсер ... ... ... ... жүйесі қалыптасуының кері
факторларына:
1) «қала – ауылдың» әлеуметтік дамуының ... ... Ол ... кері ... ... ... ... (репродуктивтілік
функцияның төмендеуі, миграция, физикалық ... ... ... ... ... ... ... сенімсіздік, қорқыныш,
жұмыссыздық;
2) тұлғаның әлеуметтік құндылықтар әлемінде бағытталуын қиындататын
әлеуметтену процестерінің ... мен ... ... ... ... қабатталуы, балалардың тұрақты емес
әлеуметтік топ ... ... ... ... ... ... ... Бір жағынан балалар әлеуметтенуіне макро және микро ортаның үлкен
ықпалына байланысты олардың бойында қала балаларымен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... құндылықтардың ықпалы аз байқалады. Балалар субмәдениетінің және
қалалық ортаның ... ... ... ... ... ауыл ... жаға ... жаттану, аполистілік, агрессивтілік сияқты
процестердің дамуына кедергі келтіреді. Азаматтық ... ... ... ... уақыт өте келе сана мен іс-әрекетте жеке
белсенділік, дербестік ... ... ... ... ... алғанда, тұрғындардың типі, оның салалық ... беру ... ... адамдардың өмірлік
мүмкіндіктерін белгілейді. Әртүрлі мекендік құрылымдарда ... ... ... игілікке тартылу және білім алу
мүмкіндіктері де әртүрлі.
6. Балаларға рухани-адамгершіліктік тәрбие және ... ... мына ... ... ... ... ғылыми-кәсіби және рухани-адамгершілік мазмұнының
ынтымақтасуына;
... ... ... ... ... ... ... рухани
ағарту,
• рухани қауіпсіздік қабілеттерінің дамуы;
• Балалардың адамгершілік, кәсіби және ... ... ... ... мемлекеттік балалар саясаты саласында шараларды жобалауда
өзінің бастапқы негізі ретінде аумақ балаларының өмірлік құндылықтарының,
оның негізгі ... ... ... ... ... ... өмірлік жоспарларының мониотрингін алу керек
8. Балалардың өзі көмектің, қызметтің және арнайы қызметтің алғашқы
бестігінде ... ... 1) ... еңбек биржасы; 2) құқықтық көмек
орталықтыры; 3) ақпараттық анықтамалық-консультациялық пункттер; 4) сенім
телефондары, және психологиялық ... 5) жас ... ... ... және әлеуметтік құндылықтарды асыра бағалау
әлемнің жаңа шындықтарға бейімделуінің ... ... бір ... ... ... асуы көпшілігінде жалпы әлемдік заңдылықтарға байланысты,
алайда, ол ... ... ... ... ... Бұл ... толыққанды қатысты. Кез-келген ... ... ... ... ... ... ... ал құндылықтарды
асыра бағалау негізінен оның дәстүрлі жағына қатысты.
10. Балалардың базалық қажеттіліктерін ... ... ... және ... ... ... балалар саясатында өзектілену керек.
Еңбек, махаббат және таным – еріктік, құндылықтық және танымдық ... ... ... ... ... қажетті
факторлар.
11. Жалпы қазақстандық құндылықтар өзінің түп-тамырымен ... мен ... ... Олардың ұлттық құндылықтардан негізгі
ерекшелігі сол, олар жеке алғандағы мемлекеттің емес, ... ... ... ... ... мүддесін көрсетеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Бергер П., Луман Т. ... ... ...... 1995. – ... Х. ... ... презентация. Введение в
интерпретативную социологию. – СПб, 2000. – С.10-11.
3 ... Э. ... ... ... ... ... – М.:
Академический проект, 2003. – ... ... В. Труд в ... ... ... // ... и ... – № 3. – С.15-17.
5 Социология в СССР. Учебное пособие / Под ред. Осипова Г.В. – ... 1966. – Т.1. – 470 ... ... К.А. ... и ... ...... – С.42-51.
7  Руткевич М.Н., Рубина Л.Я. Общественные потребности, система
образования, молодежь. – М., 1988. – 246 ... ... И.А. ... ... как ... социологического
исследования. – М., 1996. – С. 52-57.
9 Выжлецов Г.П. Духовные ... и ... ... // ... – 1994. – № 3-6. – С. 8-12.
10 ... ... ... выбора: устремления молодежи и первые шаги
после окончания учебных заведений / Под ред. Г.А. ......... Кон И.С. ... ... ... – М.: Просвещение, 1989. – 274 с.
12 Иконникова С.Н. Молодежь: ... и ... ... – Л., 1974. – 122 ... ... В.Т. ... мир и ориентации молодежи России. – СПб.,
2000. – 124 с.
14 ... А.В., ... В.Т. В ... ... ... поколений. –
Мурманск, 1994. – 298 с.
15  Руткевич М.Н., ... Л.Я. ... ... система
образования, молодежь. – М., 1988. – 164 с.
16  Несмелова М.Ю. Политическое ... ... ... в
современной России: автореф. ... канд. полит. ...... ... им. В.И. ... 1995. – 30 с.
17 Земрах Т.В. Базовые ценности современной молодежной ... ... ... ... ...... 2005. – 198 ... Ю.В. ... и модернистские ценности в
структуре молодежного ценностного сознания: социологический анализ: дис.
канд. ... ... – Д., 2001. – 183 ... М.С., ... Д.Э. ... ... в РК.
–Алматы, 1997. – 112 с.
20  Биекенов К.У., Джаманабалаева Ш.Е. ... и ... ... преступности в Казахстане // Вестник КазНУ. Серия психологии и
социологии. – Алматы, 2002. – № 1 (8). – С. ... ... К. ... ... и ...... 2002. – 167 с.
22 Нүсқабаев О. Оскелен урпактын адамгершiлiк тәрбиесiнiң теориялык-
методологиялық ... // К.А. ... ат. ХКТУ ... – 2001. – № 4-
5. – С. ... ... М.Ф. ... ... ... в условиях перехода к
рынку: социологический анализ // ... ... ... философская. – 1998.
– № 6. – С. 72-76.
24  Касымова Л.Н. ... ... ... ... молодежи
– выходцев из аулов в условиях переходного периода: ... ... ... ... – Алматы, 1997. – 26 с.
25  Нысамбаева Н.М. Ценностная ... ... ... ... ... автореф. канд. соц. наук. – Алматы, 2000. – 27с.
26 Калашникова Н. Молодежной политике в Республике Казахстан – ... ... // ... – 2002. – № 11. – ... ... Л.Ю. ... балалар саясаты: Қазақстан әлемі тәжірбие
тұрғысында. М.: Дайк-Пресс, 2009. – 284 ... Л., ... Ш., ... У. Политические процессы в
молодежной среде. – Астана, Елорда, 1998. – 241 с.
29 Джаманбалаева Ш.Е. ... ... ... ... ... Респулики Казахстан: автореф. ... канд. соц. наук. – Алматы, 1996.

30 ... ... Ш.Е. ... и ... ... ... ... – Алматы: Казак университетi, 2002. – 278 с.
31  Кошербаева А.Б. Социальные причины преступности: автореф. ... канд.
соц. наук. – Алматы, 1999. – 26 ... Д.К. ... ... молодежи как ... ... ... ... ... соц. ...... – 27 с.
33  Ляднева Ж.М. Социологический ... ... ... ... ... ... ... соц. ... – Алматы, 2000. – 28 с.
34 Жаназарова З.Ж. Социальное значение изменений современной семьи ... // ... – 2008. – №5. – ... Г.С. Ценностные орентации ... ... ... ...... ... 2005. – 302 ... Сарсенбаев А.С., Телебаев Г.Т. и др. ... ... ... ...... ... 2000. – 220 с.
37 Зайниева.Л.Ю., Калетаев Д.А., Шойкин Г. ... ... ... демократизации общества и экономических отношений. – Астана:
Елорда, 2004. – 272 с.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Детерминизм, индотерминизм, сциентизм, антисциентизм, синергетика, синкретизм терминдерінің анықтамалары13 бет
Когнитивті лингвистика – жеке ғылым саласы80 бет
Саяси процесс5 бет
Фридрих Энгельс3 бет
Құндылықтар туралы түсінік22 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Адамгершiлiк мәдениетi туралы40 бет
Адамгершілік35 бет
Адамгершілік мәдениеті69 бет
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет
Детерминизм, индотерминизм, сциентизм, антисциентизм, синергетика, синкретизм терминдерінің анықтамалары13 бет
Когнитивті лингвистика – жеке ғылым саласы80 бет
Саяси процесс5 бет
Фридрих Энгельс3 бет
Құндылықтар туралы түсінік22 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Адамгершiлiк мәдениетi туралы40 бет
Адамгершілік35 бет
Адамгершілік мәдениеті69 бет
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь