Валюта жүйесі: түрлері, элементтері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

І ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІНЕ ТҮСІНІК ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭЛЕМЕНТТЕРІ
1,1 Валюта жүйесінің түсінігі, оның пайда болу себептері ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1,2 Валюталық бағам және валюталық «қоржын» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9


ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІНЕ ТАЛДАУ
2.1. Қазақстан Республикасының валюталық жүйесінің мәні мен белгілері ... 11
2.2. Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүргізу ережелері және реттеу жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.3. Қазақстан Республикасының валюта нарығының ұйымдасуы және оған талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

ІІІ Валюталық жүйенің проблемалары мен переспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
сауда, экономикалық қарым-қатынасқа түсуі үшін, шетелдермен экспорт пен импорта, әлемдік капитал ағымдарының іске асуына және шетел валюталырының еркін айналымын ұйымдастыруда, сонымен қатар халықаралық әр түрлі қарым-қатынасты іске асыру валюталық жүйе негізінде жолға қойылады.
Валюталық жүйелер дүниежүзiлiк шарушылықта құрал жабдықтар, сатып алу және сату айналымын тудыратын әдiстер және мемлекетаралық ұйымдардың жиынтығынан тұрады. Оның пайда болу және одан әрi даму экономикасы халықаралық ақша кеңiстiгiндегi адекватты шарттарды талап ететiн ұлтаралық капитал үрдiсiнiң объективтi дамуын бейнелейдi.
Халықаралық валюталық жүйенiң негiзгi құраушы элементтерi ретiнде әлемдiк ақшалай тауар және халықаралық өтiмдiлiк, валюталық курс, валюталық рыноктар, халықаралық валюта, қаржылық ұйымдар және мемлекетаралық валюталық келiсiм шарттарды атауға болады.
Курстық жұмыстың өзектiлiгi елiмiздiң әлемдiк рынокта алдынғы қатарлы елдер санатына қосылуы үшiн iшкi экономикалық өсумен қатар , халықаралық экономикалық қатынастарымыз дамып, соның iшiнде өзектi саласы халықаралық валюталық қатынастардың дамуы елiмiз үшiн маңызды. Өйткенi бiздiң экономикамызда теңгемiз еркiн айналысқа шыққандықтан, әлемдегi валюта өзгерiстерi бiзге де әсер етедi.
Жұмысты орырндаудағы алдыма қойған мақсатым валюталық жүйенің экономикалық мәнін ашып, оның құрылымын, элементтерін, даму эволюциясын және оның негізгі элементі болып табылатын валюталық бағам мен төлем балансын жан-жақты таладу болып табылады.
Бұл курстық жұмысымды жазудағы негiзгi мiндеттерiм мыналар:
• валюталық жүйенiң түсiнiгiн анықтап, оның пайда болуының себептерiн талдау;
• валюталық жүйенiң негiзгi элементтерiн анықту;
• халықаралық валюталық жүйенiң эволюциясын зерттеу, оның әр түрлi кезеңдегi ерекшелiктерi;
• Қазақстан Республикасындағы валюталық жүйенiң қалыптасуы мен қазiргi жағдайы қарастырылды.
Жұмыстың құрылымы үш бөлiмнен тұрады: бiрiншi бөлiмде жалпы халықаралық валюталық жүйенiң түсiнiгiне және құрылымына, оның оның пайда болу себептерiн талдау, екінші бөлімде валюталық жүйенің негізгі құраушы элементтерiн талдау, ал үшінші бөлімде проблемалары мен перспективалары туралы айтылды.
Жұмысты орындау барысында жалпы валюта, ақша, несие, банк пәні бойынша негізгі әдебиеттер, еліміздің соңғы жылдары бойынша экономикалық басылымдар және Қазақстан Республикасының валюталық реттеу бойынша құқықтық заңнамалар пайдаланылды.
1. Баян Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
2. Байгiсиев Майдан-Әлі / Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық: Оқу құралы. Алматы: Қазақ университетi, 2004. – 302 бет.
3. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы : Экономика, 2001, - 466 б.
4. С.Б. Мақыш , Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, - 2000ж.
5. Бұхарбаев Ш.М. “Валюталық бағамның және оның атқарылуы тәртiптерiнiң елдiң сыртқы экономикалық қызметiне әсерi” // Банки Казахстана. №1.- 2006 ж.
        
        КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Валюта жүйесі: түрлері, элементтері
Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.................................................2
І ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІНЕ ТҮСІНІК ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭЛЕМЕНТТЕРІ
1,1 Валюта ... ... оның ... ... ... ... және ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІНЕ ТАЛДАУ
2.1. Қазақстан Республикасының ... ... мәні мен ... ... ... ... ... жүргізу ережелері
және ... ... ... ... ... ... және оған талдау
жүргізу.....................................................................
................................... 17
ІІІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа түсуі үшін, шетелдермен экспорт пен импорта,
әлемдік капитал ағымдарының іске асуына және ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі қарым-қатынасты
іске асыру валюталық жүйе негізінде жолға қойылады.
Валюталық жүйелер ... ... ... ... ... ... сату ... тудыратын әдiстер және мемлекетаралық ұйымдардың
жиынтығынан тұрады. Оның ... болу және одан әрi даму ... ақша ... ... ... ... ететiн ұлтаралық
капитал үрдiсiнiң объективтi дамуын бейнелейдi.
Халықаралық валюталық ... ... ... ... ... ... тауар және халықаралық өтiмдiлiк, валюталық курс,
валюталық ... ... ... қаржылық ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... өзектiлiгi елiмiздiң әлемдiк рынокта алдынғы қатарлы
елдер санатына қосылуы үшiн iшкi ... ... ... , халықаралық
экономикалық қатынастарымыз дамып, соның iшiнде ... ... ... ... ... ... үшiн маңызды. Өйткенi бiздiң
экономикамызда ... ... ... ... әлемдегi валюта
өзгерiстерi бiзге де әсер етедi.
Жұмысты орырндаудағы алдыма ... ... ... жүйенің
экономикалық мәнін ашып, оның құрылымын, элементтерін, даму эволюциясын
және оның негізгі элементі ... ... ... ... мен ... ... ... болып табылады.
Бұл курстық жұмысымды жазудағы негiзгi мiндеттерiм мыналар:
• валюталық жүйенiң түсiнiгiн анықтап, оның пайда ... ... ... жүйенiң негiзгi элементтерiн анықту;
• халықаралық валюталық жүйенiң эволюциясын ... оның әр ... ... ... ... валюталық жүйенiң қалыптасуы мен қазiргi
жағдайы қарастырылды.
Жұмыстың құрылымы үш бөлiмнен ... ... ... жалпы
халықаралық валюталық жүйенiң түсiнiгiне және құрылымына, оның оның пайда
болу себептерiн талдау, екінші бөлімде валюталық ... ... ... ... ал ... ... проблемалары мен перспективалары
туралы айтылды.
Жұмысты орындау барысында жалпы валюта, ақша, несие, банк пәні ... ... ... ... ... бойынша экономикалық басылымдар
және Қазақстан Республикасының валюталық реттеу бойынша құқықтық заңнамалар
пайдаланылды.
І.Валюта жүйесіне түсінік және оның элементтері
1,1 Валюта ... ... оның ... болу ... ... байланыстардың даму барысында валюталық
жүйені қалыптастырады. Валюталық жүйе ...... ... ... ... ... ... қатынастарды
ұйымдастыру және реттеу формасы.
Валюталық жүйелер үш түрге ... ... ... жүйе
▪ Дүниежүзілік валюталық жүйе
▪ Аймақтық немесе мемлекетаралық валюталық жүйе.
Ең алдымен халықаралық құқық нормасымен үйлесетін, ұлттық заңмен бекітілген
ұлттық валюта ... ... ... ... жиегінен шығыңқырап
тұрса да, мемлекеттік ақша жүйесінің құрамдас бөлігі ... ... ... ...... ақша жүйесінің бір ... ... ... ... экономкасының және сыртқы эйкономикалық
байланыстардың даму дәрежесі мен жағдайына байланысты анықталады. Ол ... ... ... ... валюта мен бағыттық тәртібі;
← Конвертиленудің шарттары;
← Халықаралық ... ... ... ... Валютаны реттеуші ұлттық органдар ( парламент, орталық
банк, үкімет);
← Валюталық парапарлықтың ... – екі ... ... ... интернационалдырылған сайын ұлттық валюта
жүйесінің негізінде әлемдік және аймақтық валюта жүйелері ... ... ... мемлекетаралық келісімдермен заңды түрде
бекітілген./3/
Ұлттық валюталық жүйе дүниежүзілік валюталық жүйемен тығыз ... ... жүйе ХІХ ... ... ... ... ... жүйе – бұл халықаралық несие – ... мен ... ... ... ... ... ... келісімшарттар мен мемлекетаралық құқықтық нормалар кешенін
қамтиды. Дүниежүзілік валюталық ... ... ету ... ... дүниежүзілік шаруашылық құрылымдық қағидаларының сәйкес келуі
дәрежесіне және алдыңғы қатарлы ... ... ... ... қоса ... валюта жүйесі ... ... ... және ... ... ... ... қатынастар ұйымының түрі.
Аумақтық валюталық жүйе - өнеркәсібі ... ... ... жүйе ... ... ... ... жүйе аумағында ұйымдастырылу – экономикалық формасындағы
қатынастарды білдіреді.
Мұндағы, ... ... ... ... ... ... табылатын
заңды тәртіпте белгіленетін екі валюта арасындғы шекті қатынасы.
Дүниежүзілік жән аймақтық валюта жүйелерінің негізгі ... ... ... ... ... ... ... шектеулер мен валютаның конвертирлену
жағдайларын мемлекетаралық реттеу;
... ... мен ... ... ... валюта түрлері;
□ Валюта бағытының реттілігін мемлекетаралық белгілеу;
□ Валюта мен алтынның дүниежүзілік нарығының реттілігі;
... ... ... ... ... ... дүниежүзілік банк, ЕБРР).
ХВҚ жарғысы бойынша валюталық ... СДР ... ... ... ... ) ... Егер де ... валюталық жүйе ұлттық валютаға, яғни
елдің ақша бірлігіне ... ал ... ... жүйе – бір ... ... валюталарға немесе халықарлық есептеу бірліктеріне
негізделеді.
Резервтік валюта – бұл басқа ... үшін ... ... ... ... ... ... реттінде қызмет ететін және ... ... ... ... ... ... ... төлем және резерв құралы қызметін атқаратын, ... ... ... ... ... ... валюталар./4/
Валюта жүйесінің эвалюциясы, ұйымның мемлекеттік – құқықтық ... ... ... және ... ... ... ... мен еңбектің халықаралық бөлінуінің даму дәрежесімен анықталады.
өнеркәсіптік төңкерістің нәтижесінде бірінші дүниежүзілік валюталық жүйе
өнеркәсіптік ревалюциядан кейін ... ... ... ... монета
стандарты формасында қалыптасты. 1867 жылы Париж келісімі ... ... ... ... ... ... ... және
дүниежүзілік валюта және ақша жүйелері біріктірілген ... ... ... ... төлемге массасы (салмағы) бойынша қабылданды. ... ... ... ... ... ақша ... есеп айырылысуларды реттеуші ретінде белгілі бір роль атқарды.
Кейіннен классикалық алтын монета стандарты өзін ... ... ол ... ... ... байланыстарына сәйкес
келмеді. 1914 жылы валюталық шектеу енгізілді. Бірінші дүниежүзілік ... ... ... ... ... соңы алтын және жетекші валюталарға
негізделген мемлекетаралық алтын девиз стандарты құрылды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс ... және одан ... де кең ... ... екінші дүниежүзілік валюта жүйесінің пайда болуына әкеп
соқтырды. Ол 1922 жылы Генуя ... ... ... қатысушы
мемлекеттің келісімімен рәсімделді. Бұл Генуя валюта жүйесі конференцияда
келісімге келуші 30 елдің ақша жүйесі ... ... ... ... құрылды. Ол девиздің принципі бойынша банкноталар алтынға емес
вексельге және ... яғни ... ... Девиз деген кез келген
формадағы шетел валютасы. Екі дүниежүзілік ... ... ... ... резервтік валюта статусы ресми ешбір ... жоқ. Ал ... фунт ... мен ... ... осы
статусты бірінші болып алуға өзара шиеленіскен бәсекелесте ... ... ... валюта жүйесі. 1944 жылы 22 маусымда АҚШ ... ... ... ... түрде резервтік валюта статусы
бекітілді. Онда алтын девиз стандартына негізделіп, девиздік валюта ... ... мен фунт ... ... ... ... ... рет
резервтік валюта статусы заңды түрде осы влюталарға бекітілді. Бұл АҚШ пен
Ұлыбританияның халықаралық қарызын өз ... ... ... туғызды. 1949 жылы өзіне капиталистік өнеркәсіптік өндірістік
54,6%-ын, ... ... ... ... ... резервінің 75%-ын
шоғырландырған АҚШ-тың экономикалық басымдығы және оның ... ... ... ... әлсіреуі доллардың үстемдігін
қамтамасыз етті. Батыс Еуропаның және ... аса ауыр ... ... ... бұл ... АҚШ-қа тәуелділігі,
долларлық гегемония олардағы доллардың өткір жетіспеушілігінде, яғни
«долларлық ашықтықта» көрініс ... ... ... ... ... ... мен фунт стерлингтің резервтік валюта ретіндегі ... ... мүше ... барлығы өз валютасын басқа валюталарға алтын
арқылы ... онда ... ... ... және ... ... Валюталардың нарықтық бағамы доллар паритетінен ±1%-ға,
Еуропа елдерінде ±0,75% ауытқуы мүмкін;
• Шетел орталық банктерінің ... ... ... ... ... ... ресми бағамен айырбасталады;
• Алтынның төмендетілген ресми бағасы бекітілді
• Мемлекетаралық валюта қатынастарын реттейтін орган – ... қоры (ХВҚ) ... ... ... – осы мемлекетаралық қорға мүше елдердің
валюта паритетін, бағамдарын және басқа ... ... ... ... ету. ... ... ... ғасырдан астам уақыт
аралығында халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуіне және әлемдік ... ... ... етті.
Дегенмен бұл жүйе оған мүше елдердің барлығына бірдей тең құқық ... ... ... ... ... АҚШ басқа елдер есебінен
әлемде өз үстемдік позициясын күшейтуге ... ... ... қайшылығы, ең алдымен доллар мен фунт стерлингтің ұлттық сипаты
және оларды халықаралық төлем ... ... ... ... жүйені
әлсірете бастады. Осы кезде Батыс Еуропа мен Жапонияның позициясы күшейді.
1971-1973 жж. валюта дағдарысы Бреттон-Вудс жүйесінің іс ... ... ... ... ... 1976 ... қаңтарында ХВҚ-ға
мүше мемлекеттердің Кингстонда ... қол ... ... ... ... ... ... деп аталды. Бұл жүйе енді ешбір ұлттық валюта
жүйесіне ... тек заң ... ... ... сүйенді. Онда доллар ерекше орында болғанмен, ол бұрынғыдай
рөл атқармайды. Жаңа жүйе ... ... ... ... ... жүйесінің бұрынғы жүйеден айырмашылығы:
• Алтын өзінің монетарлық қызмет атқаруын ... яғни енді ... ... ... жоқ: ... ... жарғысына сәйкес алтын
құн өлшемі ретінде және валюта бағамын есептеуге де қолданбауы тиіс.
Сөйтіп алтын паритетінің, алтынның ... ... ... ... мен үкімет орындары үшін американдық қазынашылықтың долларлық
резервтерді алтынға айырбастауы ... ... ... ... валюта жүйесінен алтынды валюта соғылатын металл
ретінде заң ... ... ... іс ... оның ... ... ... таусыла қойған жоқ. Алтынның нақты
бағасы болғандықтан ол бұрынғыдай төтенше ... ақша және ... ... ... ... саналады. Қазіргі кезде мемлекеттердің
орталық банктері және жеке тезавраторлар шамамен 60 мың тонна алтын
сақтауда.
• Алтын девизді ... ... жаңа ... есепайырысу құралы –
СДР енгізілді. Ол валюталық паритет пен ... ... ... ... ... СДР ... 30 жыл ... ол құн эталонына,
не басты халықаралық төлем және резерв құралына айналған жоқ. ... ақша ... ... тым алыс ... ... ... ... саны жылдан-жылға азайды. Егер олардың саны 1980
жылы 15 болса, 1998 жылы ол ... 2-ге ... ... СДР
стандартының болашағы жоқ, оның қолдану аясы негізінен ... ... ... ... ... ... ... статусы алынып тасталса да, іс жүзінде долларлық
стандарт ... ... ... ... ... СДР-дің
валюталық қоржынының 39%-ы доллардың үлесіне тиеді. Әлемде 21 валюта
долларға бекітілген, бірақ қазір олардың саны азаюда. Әйтсе де ... ... ... және ... ... ... алда ... доллардың озат позициясы АҚШ-тың экономикалық, ғылыми-
техникалық және ... ... ... ... ... ... әсерінен олардың әлемдік экономикадағы
монополды жағдайы жойылуда. СДР стандарты шын ... көп ... ... Ол – үш ... ... орталықтың валюталарына,
яғни американдық долларға, ... ... ... ... ХВҚ-ның мүшелері валюталық паритетті қолданбай кез келген валюта
бағамының тәртібін пайдалануға құқық алды. ... ... ... ... ... оған ... елдер 1973 жылдың
наурызынан бастап ауысты. Бұрынғы бекітілген ... ... ... ... ... ... валюта курстарының арақатынасының
тұрақтылығын ... ... ... ... ... Керісінше,
орталық банктің валюта нарығындағы операцияларға араласуы формасындағы
жүргізетін валюталық ... ... ... ... жүйесінен ауысқан ХВҚ-ның міндеті – мемлекетаралық
валюталық ... ... мүше ... өзара тығыз қарым-
қатынастығын ... ету, ... ... ... ... үшін әр ... валюталық шектеулерді жою.
Қорыта айтқанда, Ямайка валюта жүйесі бұрынғы жүйемен салыстырғанда
өзінің ... ... ... мен ... бағамдарының
тұрақсыздығына және әлемдегі күштердің жаңадан орналасуына тез ... ... ол ... ... мысалы, СДР стандартының тиімсіздігіне
байланысты; алтынды заңды түрде демонетизациялаумен оның іс ... ... ақша ... ... ... ... өзгермелі
валюталық бағам ережесінің жетіспетігі және с.с. мәселелерді туғызды.
Қазіргі кезде осы ... шешу үшін ... үш ... ... ... ... күшейту үшін және әлемдік валюта
механизмін тұрақтандыру үшін ... ... ... ... ... ... жүйе экономикалық интеграциялану процесін
ынталандыру мақстында құрылды. ... ... ... шаруашылықтың интернализаялануы, өндірістің қарсылас
орталықтардың дүниежүзілік нарықтардағы өзара қарсы ... және ... ... Еуропалық экономикалық қоғамдастық – бұл Батыс Еуропа
елдерінің біршама дамыған аумақтық интеграцоиналдық тобын ... ... ж. ... алты ... ФРГ, ... ... ... Нидерланды,
Люксембург, Рим елдерінің арасында жасалған келісімшартында қабылданып,
1958 жылдың 1 ... ... ... ... ... валюталық жүйенің дағдарысқа ... екі ... және оны ... ... ... Жаңа ... ... құруда
үш кезеңді бөліп қарауға болады:
1) Жаңа ... ... ... ... ... ... ... біртұтастылығын қалыптастыру, құруды аяқтау, ... ... ... іске ... ... және ... өзара байланысқан толықанды қызмет
ететін дамыған дүниежүзілік валюталық ... ... ... ... ... ... экономикалық қауымдастық елдері
1979 жылы наурызда валюталар бағамын тұрақтандыру және инфлиция ... ... ... экономиканың өсуін қолдау мақсатында Еуропалық
валюталық жүйесін ... Бұл жүйе ЕВЖ мүше ... ... ... ... ... ЭКЮ еуропа валюта бірлігіне негізделеді. ЭКЮ –
дің нарықтық құнының есебі 1 – кестеде берілген.
Еуропалық валюталық жүйе мүше ... ... ... 20% ... ... ... ЭКЮ – ді ... қамтамасыз
ету үшін пайдаланылады. Валюталық бағдарламаның режимдері бойынша мүмкін
болар қатынастар валюталардың ... ... ... ... ауытқу
шегінде белгіленген, жаңа мүшелер үшін +-6% және ... ... ... ... ... ... ... ауытқулар шегінде интервация
жүргізеді. 1987 ... ... ... және ... ... жүргізілуде, маргинальдық интервенцияның шектері
диаграммада ... ... ... мен ... ... ... ... көпұлтты институттарға беру, ЕВО
шеңберінде келісім- шарттарды реттеу және ... ... 1988 ... валюталық жүйесін құрудың алғышарттары болып табылады.Қарым ... ... ... және ... валюта жүйелерімен шектелмей,
аймақтық жүйелерді құрумен де ұласуда. Бұл жүйе ... ... ... Ол Еуропалық валюта бірлігіне ... ... ... ... және валюталардың еркін қозғалу режиміне
негізделген. Ал, оны ... ... ... экономиаклық интеграцияны,
тауарлардың, қызметтердің капиталдарының және ЕО елдері ... ... ... ... ... ... отыр. Осының
негізінде бірікен Еуропаның ішкі ... ... 1993 ... ... ... ... Бұл ... әлемдік валюта жүйесінің құрамдас
бөлігі ретінде қарауға болады., себебі, ЕВЖ – ге кіретін елдер ХВҚ – ... ... ... ЕВЖ ... 12 ...... ... кіреді.
ЕВЖ- ге қатысушы елдер өздерінің валюталық бағытын
ЭКЮ – дің ... ... ... ... ал ол ... бір – бірімен
белгілеседі.ЕВЖ – ні ... ... үшін 1994 жылы ... ... болып өзгерген валюталық қызметтің Еуропалық қоры құрылған
болатын. ЭКЮ ... және ... ... есеп – ... жазылу
мен ол арқылы ақшасыз есептерді жүргізу үшін ғана өмір ... ... өмір сүре ... ... 10 ... ... өзін - өзі
бекемдей түсіп, ең басты ... бірі – ... ... ... ... Бұл ... ... ғасырдың 90 –шы
жылдарының басында – ақ жаңа ұжымдық ...... ... қол – ... ... формаларда айналуын пайдалануды білдіретін интеграцияның жаңа
сатысына көтерілуге негіз болды.
Ямайка валюталық жүйесіне қарағанда Еуропалық валюталық жүйе қағидалары
мынадай:
ЕВЖ, ЭКЮ – ... ... ... ... (1999 ж. ... ... құны ... 12 елдерінің валюталары негізінде валюталардың
қоржынының әдісі бойынша анықталады.
ЕВЖ-дегі мемлекетаралық аймақтық реттеу орталық ... ... ... ... ... және ... ... байланысты
есеп айырысулар үшін несие беру жолымен жүзеге асырылады.
1.2 Валюталық бағам және валюталық «қоржын»
Валюталық жүйенің маңызды элементі – ... ... ... ... ... ... тауарлар мен көрсетілген қызметтердің халықаралық саудасы
барысында, каитал және ... ... ... ... айырбастың
қажеттілігінен дүниежүзілік және ұлттық нарықтардың бағамдары, ...... ... шет ... ... ... әр түрлі елдердің құндық
көрсеткіштерін салыстыруға; банктер мен ... ... ... ... ... ... отыруға байланысты негізделеді.
Валюталық бағам – бұл бір елдің ақша ... ... ... ақша ... ... бағасы. Әрбір елдің валюталарын
салыстыру олардың өндіріс және айырбас процесінде пайда болатын объективті
құндық қатынастарына ... ... ... валюталарға сұраныс пен
ұсынысқа ықпал етуші көптеген факторларға байланысты өзгеред.
Бағамның қалыптасуына ықпал ... үш ... ... бөліп
қаруға болады:
Саяси – саяси тұрақтылық, ... ... ... ... және ... ... ... анықталатын экономикалық
тікбұрыштың шыңы сияқты: экономикалық өсу, валюта ... ... ... ... ( ... 10% - ға ... ... деңгейі(жылына 8%- ға дейін), дүниежүзілік нарықитағы еп –теңдік;
Психологиялық: жаппай сұраныс, негізгі капиталды ... ... және ... бағамның дамуы жай тауар өндірісінен ... ... ... тарихи процесін көрсетеді.
Монометаллизм тұсында алтын немесе ...... ... (алтындық) паритет болып табылады, яғни ол, әр ... ақша ... ... ... ... ... ... Ол валюталық паритет ұғымымен сәйкес келеді. Алтын
монометаллизмі тұсында валюталық бағамы ... ... ... ... қатынасы олардың ресми алтындық құрамына байланысты)
және стихиялы ... ... ... ... оның ... ... Алтын нүктелерінің классикалық механизмі тек екі жағдайда жүзеге
асты: алтынды ... ... ... алу – сату және ... шығару. Валюталық
бағамның ауытқу шектері паритеттің бір пайызыннан асқан жоқ және ... ... ... шетелге тасымалдау анықталды.
1930-1933 жж. Фунт стерлингтің алтындық ... 7,32 г ... ... ... – 15 г. Бір фунт ... монеталық паритеті былай
анықталды: 1ф. ст. = 7,32000/1,50416 =4,86 ... Фунт ... ... ... ... мен АҚШ – тың ... төлем баланысы тұсында)
монеталық париеттен оның аударым құны – 0,05 ... ... ... Фунт ... ... ... ... 1ф.ст =4,86+,05=4,81
(долл.). валюталық бағамның осы нүктесіне жеткен кезде АҚШ- қа ... ... ... ... ... ... кезде (1ф.ст. =4,86
долл.+0,,5 доол.=4,91 долл.) АҚШ – тан алтынның келуі байқалады.
Валюталық ... ... ... ... ... кете ... осы нүктелерге жеткенде борышқорлар үшін, тауарларды ұлттық валютаға
сатып алып,ал ... ... ... ... ... ... стандардын
алып тастағаннан кейін, алтын нүктелерінің механизмі істен шықты.
1971 жылы долл. Алтынға ... ... ... ... кейін, валюталардың алтындық құрамы және алтын ... ... ... ХВҚ ... 1975 ... ... ... бағамның негізі ретінде алтын паритетінен заңды түрде бас ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу ерекшелігі мына:
валюталар өзінің құндық ... ... ... яғни ... нарығында
стихиялы түрде болатын нақты баға ауқымы, несиелік ақшалардың салыстырмалы
құны ... ... ... ... ... ... ауытқиды. ХВҚ –
ның Жарғысы бойынша 1978 жылдан бастап, валюталық паритет СДР немесе ЭКЮ –
да валюталық ... ... ... ... ... ақш ... сатып алу
қабілетіне, инфлиция қарқынына, сұраныс пен ... ... ... ... жағдайы, пайыздық мөлшерлеме деңгейіндегі айырма; валюталық
нарық қызметтері мен алыпсатарлық валюталық операциялар, валюталық ... ... ... ... ... ... сенімділік
дәрежесіне байланысты.
Жалпы алғанда валюталық бағамның қозғалысының бағыттарын
аықтайтын фактроларды үш ... ... ... ... ... ... күтпеген факторлар.
Фундаментальды факорлар орта мерзімде әрекет ететін ұлттық
экономиканың жағдайының ... ... ... болып
табылады. Әдетте олар ұлттық статистикалық органдармен ... ... ... ... ... ... бар: ... алу қабілетінің паритеті бойынша валюталық бағам,
жалпы ұлтық өнім, ... ... ... ... ... ... төлем балансы, өнеркәсіптік өндіріс индексі, іскерлік оптимизм
индексі.
Техникалық талдау – бұл ... ... ... ... ...... келесідей типтерін ажырата білу керек:
сызықты, кесінді графиктері, жапон шамарының ...... ... бағамның қозғалысы толғынға ұқсас болып келеді және онда
бір жерде жоғарласа, екінші жерде төмендеу байқалады.
Қысқа мерзімді ... ... ... бағам
динамикасына маңызды түзетулер енгізуі ... ... ... жатады:
төтенше оқиғалар(форс- мажор) оқиғалары, саяси оқиғалар, саяси лидерлердің
сөздері, валюталық инвестиция.
ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВАЛЮТА ... ... ... ... ... ... мәні мен ... өту кезінде Қазақстан Республикасы егеменді ел ... ... ... кезеңінде валюталық саясат жүргізуі керек.
Қазақстанның алдында шетелдермен дербес валюта ... ... ... ... ... ... оны ... рельстеріне түсіру мәселелерін
бірге шешу ... ... 1992 ... ... ... мүше ... кіргеннен
бастап өзінің валюта қатынастарын Ямайка валюта жүйесінің ... мен ... ... ... ... Валюта қатынастарын
ұйымдастыру үшін 1993 жылдың 14 сәуірінде «Валюталық реттеу туралы» алғашқы
заң қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом ... ... ... ... байланыстары жоқтың қасында болатын. Сонымен қатар еліміз
өзінің ұлттық ... ... ... ... жеке ... ... құру ... жүргізумен шұғылдануда еді. Қабылданған заң
бағаны ырқына жіберу (либерализация) деңгейіне ... ... ... ... келе ... ... қатынастарына тіпті қарама-қайшы
сипатта болды. 1996 жылы 24 ... ... ... ... ... заң қабылданды.
Қазақстан Республикасының шетелдермен жүргізілетін валюталық
қатынастарының негізгі элементтері республикада қабылданған ... Олар ... ... ... қоса, «Қазақстан Республикасының
ақша жүйесі туралы» 1993 жылдың 13 ... заң; ... ақша ... ... 1995 ... 30 ... заң; ... және қымбат бағалы металдармен байланысты қатынастарды мемлекеттік
реттеу туралы» 1995 ... 31 ... заң; ... ... ҚР
Президентінің Жарлықтары, үкімет Қаулылары мен Ұлттық банк ... ... ... ... ... реттеудің объектісі болып
шетел валютасы, шетел ... ... ... ... ... (тазартылған) алтын мен басқа да бағалы
металдарды республикаға әкелу, алып кету және ... ... ... ... Валюталық қатынастардың субъектілері болып «резиденттер»
және «резидент еместер» саналады. Резиденттерге жататындар:
• Қазақстан Республикасында ... жеке ... оның ... шетелдерде мемлекеттік қызметте жүргендер;
• Қазақстан Республикасының заңдары ... ... ... ... ... ... территориясындағы филиалдары және одан тыс
жерлердегі өкілдіктері;
• Қазақстан Республикасынан тыс жерлердегі дипломатиялық, ... ... ... өкілдіктер, сондай-ақ шаруашылық немесе коммерциялық іспен
шұғылданбайтын өкілдіктер.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... түсінігінде көрсетілмеген заңды және жеке
тұлғалар жатады.
Қазақстан заңдарына сәйкес ... ... ... алу-сату
мәмілелері Ұлттық банк валюта операцияларын жүргізуге берген лицензия
бойынша өкілетті коммерциялық ... мен ... ... арқылы жүреді.
Қазақстан Республикасында негізгі валюталық реттеу органы болып
Ұлттық банк саналады. Ол:
... ... және ... валютасындағы бағалы қағаздар айналасының
аясы мен тәртібін белгілейді, шетел валютасында ... ... ... ... ... шектеулерді сыйақы көлеміне де
енгізеді;
• Резиденттер мен резидент еместердің республикада шетел валютасымен
және ... ... ... ... ... ... белгілейді;
• Резиденттердің шетел банктерінде шот ашу шарттарын анықтайды; беру,
тіркеу ережелерін белгілеп, ... ... ... ... ... ...... шетел валютасына шаққандағы бағамын, оның
ішінде бухгалтерлік есеп жүргізу, кедендік және ... ... ... ... ... және ... ... жасалатын
операциялар бойынша Қазақстан теңгесіне нарықтық баға белгілеу
мақсатында Ұлттық банктің ресми ... ... ... ... Алтын валюта активтерін құрап, солармен операциялар жүргізеді;
• Халықаралық есеп ... ... ... ... валюталық
және несие-есеп айырысу қатынастарын жетілдіреді;
• Қабылданған мемлекеттік шарттарға сәйкес шетелдік және ... ... ... тартады.
Қазақстанда валюталық бақылауды валюталық бақылау органдары және
олардың агенттері жүргізеді. Валюталық бақылау органдары болып ... ... ... ... ... ... ... агенттері болып
заң бойынша валюталық бақылау қызметін жүргізетін ... атап ... ... ... өкілетті банктер есептеледі.
Валюталық бақылау негізінен мына бағытта жүргізіледі:
Жүргізілетін валюталық операциялардың заңға ... ... және ... ... мен ... ... мемлекет алдындағы ... ... ... тексеру;сондай-ақ ҚР-ның ішкі валюта нарығында шетел валютасын
сату міндеттемелерінің орындалуын ... ... ... ... ... валюта операциялары бойынша есеп пен есептесудің
толықтығы және объективтілігі тексеріліп, ... ... ... теңгемен жүргізген операциялары бойынша бақылау жүргізіледі.
Сөйтіп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси және ... ... ... ол ... ... ... ... табады.
2.2. Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүргізу
ережелері және реттеу ... ... ... ... ... ... жылы 21 ... ҚР Ұлттық Банкі бекіткен «Қазақстан Республикасында
валюта операцияларын жүргізу ережесі» реттейді.
Қазақстан Республикасы аумағындағы резиденттер мен резидент ... ... ... ҚР ... ... ... көзделген жағдайларды қоспағанда, уәкілетті банктер және ... ... ... ... ... ... ұйымдар арқылы
жүзеге асырылады. Резиденттер мен резидент еместер уәкілетті банктердегі
банктік ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді және жабады. Резидент және резидент
емес валюта операцияларын жүзеге асырған ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес ұсынылатын талап ... ... ... Осы ережеде және Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... қоспағанда, резидент
және резидент емес мұндай құжаттарды ... ... банк ... немесе ақша аударымын жүзеге асыруға құқылы емес.
Резидент Ұлттық Банктің лицензиясын және тіркеу куәлігінің ... ... ... операциялар бойынша төлем жасаған ... ... ... ... ... ... ... лицензиясының және тіркеу
куәлігінің түпнұсқалары мен нотариат куәландырған көшірмелерін ұсынуға
міндетті. ... ... ... ... ... көшірмелері
уәкілетті банкте қалады, ал түпнұсқалары резидентке қайтарылды.
Осы аталған валюта операцияларын жүргізу нәтижесінде ... ... ... ... жағдайда Ұлттық Банктің лизенциясын немесе
тіркеу куәлігін ұсынбаса да, уәкілетті банк ... ... ... ... ... құқылы, сондай-ақ резидентке ... ... ... туралы алдын ала жазбаша хабарлауға тиіс.
Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ... төлемдерді қоспағанда, уәкілетті банкке талап етілген құжаттарды
бергенге дейін резиденттің төлемдерді немесе ақша ... ... ... ... ... жұмсауға құқығы жоқ. Резидент ... ... ... тіркеу куәлігін бермеген жағдайда оның ... ақша ... ... ... 30 күнтізбелік күн өткеннен кейін
уәкілетті банк мұндай фактілер туралы Ұлттық Банкке хабарлауға міндетті.
Ұлттық банклицензиясы болуы ... ... ... ... байланысты
операциялар бойынша, төлемдер мен ақша аударымдары тиісті түрде валюталық
бақылау жасау міндеті жүктелетін бір ... банк ... ... ... банк ... жағдайда, резидент мәмілені орындауға және
валюталық бақылауға қабылдаған бұрынғы ... бұл ... ... Мәмілені орындауға және валюталық бақылауға қабылдаған бұрынғы
уәкілетті банк мәмілені орындауды және ... ... ... ... бергені туралы лицензияның, түпнұсқасына тиісті жазбалар жасауға,
сонымен бірге оның толық атауын көрсетуге ... ... ... ... ... берген уікңлетті банк сонымен бір уақытта осы банкке
бұрынғы жасалған барлық төлемдер мен ақша аударымдары және ... ... ... ... ... мілңметтер жіберуге міндетті.
Резиденттер арасындағы операциялар бойынша ... ... ... ... ... жүргізу Ережесінде, қлттық Банктің басқа
да құқықтық-нормативтік актілерінде, салық және ... ... ... ... Қазақстан ұлттық валютасымен жүргізілуге
тиіс. Уәкілетті банктер резиденттернің және резидент еместердің валюталық
операцияларды жүргізу ... ... ... ... ... ... ұлттық валютамен немесе шетел валютасымен алады. Резиденттер
арасында жасалған шарттар ... оның ... ... ... ... ... ... тұрақсыздық ойынпұлдары ( өсімпұлдары) ұлттық
валютамен төленеді.
Уәкілетті банктер валюталық құндылықтарды ... ... ... ... ... және ұлттық валютамен кредиттер беру
үшін ... ... ... ... ... банк Қазақстан Республикасы
Үкіметінің ұсынысы бойынша шетелдік инвестор және мемлекет уәкілеттігі
берген ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің инвестициялық жобаларды жүзеге
асыру үшін баламасы 100 миллион АҚШ долларынан кем ... ... ... ... Республикасының резиденттерімен операциялардың жекелеген
түрлерін шетел валютасымен жүргізіуге құқылы.
Төлем карточкаларын пайдаоана отырып, валюта операцияларын ... ... ... ... ... Банктің нормативтік-құқықтық
актілерінде белгіленеді.
Валюталық реттеу қызметін жүзеге асыратын негізгі орган – Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... Оның ... дара ... ... бар ... мәселелерді шешетін, сондай-ақ нормативтік актілерді талдап
жасайтын ... ... ... ... ... ... ... жанама реттеу органы екендігімен де анықталады.
Қазақстан республикасы Қаржы министрлігі біртұтас ... ... ... және ... ... атқарушы орган.
Министрлік мемлекеттік қаржыны жүзеге асыруда ҚР Конституциясы ... ... ... басшылыққа алады.
Біртұтас мемлекеттік қаржы саясатының валюталық реттеу жөніндегі
шараларын жүзеге асырудағы негізгі ... ... ... Мемлекеттік қаржыны басқару;
• Мемлекеттің қаржылық және бюджеттік саясатын қалыптастыру;
• Шетелдік капиталды басым бағыттар арналарымен пайдалану мәселесінде
мемлекеттік саясатты жүргізу;
... ... ... ... мен ... ... пайдалануды
бақылау және т.б.
Жүктелген міндеттерге сәйкес Қаржы министрлігі ... ... ... асырады:
1. басқа мемлекеттік органдармен бірлескен іс-қимылдар нәтижесінде ... ... ... валютаны тұрақиандыру бағытында ... ... ... ... ... ... ... қатысады;
3. экономиканы қаржылық сауықтыру, мемлекеттің ішкі және сыртқы қарыздары
жөніндегі шараларды жасап, қолдану ... ... ... ... мәселелері хақында халықаралық қаржы ұйымдарымен келісім-шарттар
дайындауды көздейді және ықпалдастық пен ... ... ... ... рыноктарының инфрақұрылымын қалыптастыру және олардың ... ... ... ... қаржылық заңдарды қолдану тәжірибесін ... және ... ... ... ... қарыз міндеттемелерін орналастыру және оларды ... ... ... ... ... ... ережелерін
бекітеді.
8. мемлекеттің ішкі қарыздарын есептейді және мемлекеттік құнды
қағаздарды тіркейді;
9. ... ... ... ... ... ... ... металдар мен бағалы тастар қорының есебін тыңдайды.
Қаржы министрлігі шетелдік инвестициялар мен ... ... ... ... ... ... анықтауға, сондай-ақ халықаралық
ұйымдар мен донор мемлекеттерді республикаға қажет экономикалық, ... ... ... ... ... хабардар етеді. Қаржы,
экономика және бюджетті ... ... ... ... ... мемлекеттің сыртқы қарызы шектерін, сондай-ақ шетелдік валютамен
алынған кредиттерді қайтару есептері тәртібін анықтайды.
Қазақстан Республикасының банктік ... екі ... ... ... ... Банкі мемлекеттік банкі жүйесінің жоғары
деңгейі болып табылады. Ұлттық Банк ... ... ... ... ... сондай-ақ халықаралық қаржы-кредит ұйымдарындағы
мүдделерін қорғайды.
Ұлттық банктің маңызды қызметтерінің бірі – ұлттық валюта ... ... ... ... ... банк ... ... мынадай операцияларды жүзеге
асырады:
• Шетелдік валюталарды сатады және ... ... ... мемлекеттердің үкіметтері немесе халықаралық қаржы қаржы
ұйымдарының шығарған және кепілдік берген казначейлік вексельдерімен,
басқа да ... ... ... жүргізеді;
• Қажетті құжаттары бар шетелдік орталық банктер мен ... ... ... ... ... ... және басқа да қымбат ... ... және ... ҚР-сы аумағында, сондай-ақ сыртқы рынокты аффинаждалған алтынды және
басқа да қымбат бағалы металдарды сату, ... алу ... ... ... ... 1997 ... ... «ҚР
мүше болып кірген халақаралық қаржы ұйыидарындағы ... ... ... ... ҚР-ның Ұлттық Банкі Қазақстанның қаржылық агенті
және халықаралық қаржы ұйымдарындағы депозитариі болып табылады.
Халықаралық Валюта Қорында (МВФ) ... ... ... өзінің
есепшоттарын ашқан болатын.МВФ-пен жүргізілетін операцияларды сенімді
қамтамасыз ету ... ... үш ... ... ... ... МВФ-
пен операциялар үшін пайдаланылатын есепшот, әкімшілік операциялар үшін
пайдаланылатын есепшоттары және ... ... ... ... ... ... барлығы да МВФ-тың жалпы ресурстарының есепшоттары деп аталады.
Қазақстан МВФ-тың капиталына ... ... ... ... ... министрлігінің қолдан қолға өлшейтін процентсіз ... ... ... ... ... құру және Даму ... (ХҚДБ) капиталына жазылу екі
бөліктен – негізгі және қосымша ... ... ... ... ... 0,875% ... шетелдік валютамен төленеді. Жалпы ... ... ... ... ... ... жай векселін шығару
жолымен төленеді. Жалпы соманың 91,25% ... дің ... ... ... ... ... ... 10% шетелдік валютамен, 90% ұлттық
валютамен немесе Қаржы министрлігі ... жай, ... ... даму ассоциациясыныңкапиталына жазылу екіге бөлінеді.
Бірінші «төленген» бөлігі жазылу ... 10%-ын ... және ол ... ... Екінші «төленбеген» бөлігі жазылу бағасының 90%-ын
құрайды да ұлттыұ валютамен ... ... оның ... Қражы
министрлігінің жай векселімен атқарылады.
Инвестицияларға кепілдік беру жөніндегі көпжақты агенттіктің (МАГИ)
мүшелігіне ... ... ... да екі ... тұрады.
Бірінші «төленген» бөлігі жазылудың жалпы сомасының 20%-ын құрайды да,
өз кезегінде екі бөліктен тұрады.
• Бірінші бөлігі жазылудың жалпы ... ... ... және ол ... ... ... бөлігі жазылудың жалпы құнының 12,5%-ын құрайды да, ... жай ... ...... етілмеген» бөлік жазылудың жалпы құнының 80%-ын
құрайды да, ол МАГИ-дің талап етуімен Қаржы министрлігі төлейді.
2.3. ... ... ... және ... ... 2002 ... бастап жүзеге асырылған валюталық режимді
кезең-кезеңімен ырықтандыру 2007 жылы ... ... аяқ ... 2007 ... ... операцияларды жүргізуге арналған рұқсат беру ... күші ... жəне ... жəне күрделі операциялар бойынша
теңгенің толық айырбасталуы үшін жағдайлар жасалды. ... 2007 ... ... ... ... 180 ... мерзімде қайтару талабының күші жойылды,
қайтару мерзімі сыртқы ... ... ... мерзімдерге
байланысты белгіленеді;
капитал қозғалысы валюталық операцияларын жүргізуге жəне заңды жəне жеке
тұлғалардың ... ... ... ашуға рұқсат алу талабының ... ... ... ішкі ... ... ... валютасын сатып алу
мақсаттары бойынша шектеудің күші жойылды. Шетел валютасын сатып алу жəне
сату мақсатын көрсету тек ... ... ғана ... жəне ... сатып алған валюталық құндылықтарды заңнамамен тыйым салынбаған
басқа да мақсаттарға пайдалануға шектеулер қойылмайды.
Валюталық реттеу ... ... ... ... ... ... ... Бүгінгі қолданылатын валюталық реттеу режимі
- ірі валюталық ... ... ... ... валюталық операциялар
туралы хабарлама, сондай-ақ экспорттық-импорттық ... ... ... ... ... ... ... валюталық операцияның
сипаты жəне көлемі туралы шынайы ақпарат жинау мақсатын қояды.
Экспорттық-импорттық валюталық бақылау (ЭИВБ). 2007 ... ... ... ... ... ... ... айқындалған
мерзімдерге байланысты қайтару талабы белгіленді, бұл ... ... ... тəртібін айтарлықтай жеңілдетті жəне сыртқы
экономикалық қызметке қатысушылардың валюталық заңнама талаптарын орындауға
шығасыларын қысқартты.
Экспорттық-импорттық ... ... жаңа ... сыртқы сауда
мəмілелерін паспорттау рəсімдері жеңілдетілді, артық əкімшілік тосқауылдар
жəне бюрократтық ауыртпалық элементтері алынып ... ... ... ... ... ... өтініш берген кезде мəміле
паспорты ресімделеді жəне ... ... ... ... ... сауда операцияларын жүргізуге ешқандай қосымша ... ... ... Жүйені жеңілдету Ұлттық Банктің, тиісті ... ... ... ... жəне ... ... тарапынан
бақылауды барынша тығыз үйлестірумен қатар жүреді.
Ұлттық Банктің экспорттық-импорттық валюталық бақылау ... 2007 жылы ... ... бақылаудың жетілдірілген
нұсқасын іске асыруды қамтамасыз ететін жағдайлар жасауға бағытталды.
«Валюталық ... жəне ... ... туралы» Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... келісім-
шарттық мерзімдеріне өту мақсатында жаңа Экспорттық-импорттық ... ... ... ... ... жалғасты. Банктер мен сыртқы
экономикалық қызметке қатысушылар жиі қоятын сұрақтар бойынша ... ... ... сайтында орналастырылған. «Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... жаңалықтар»
атты мақала жарияланды. Паспортталатын мəмілелер бойынша кеден органдарының
артық талаптарын болдырмау жəне тауарлар ... ... ... ... қою үшін Қаржы министрлігінің Кедендік бақылау комитетімен Астана
қаласында жұмыс кездесуі ... ... ... ... ... ... тəртібінен
кейіннен мониторинг жүргізу жəне селективтік бақылау жүйесіне тиімді ... ету ... ... Банк ... ... ... ... базасын одан əрі жетілдіру бойынша жұмыс жүргізді. Сондықтан
экспорттық-импорттық валюталық бақылаудың жаңа ... ... ... ... ғана ... ... мəмілелер туралы
ақпаратты орталықтандыру мақсатында бағдарламалық қамтамасыз етуді пысықтау
аяқталды. ... ... ... арналған форматтардың
жобалары əзірленіп, келісілді. 2007 жылғы қаңтарда ... жəне ... ... ... ... ... ... сынақ
жүргізілді. Осы жұмыстар шеңберінде мəмілелер паспорттары, ақша жəне ол
бойынша ... ... ... бастапқы деректер, тəртіп бұзушы
экспортерлер/импортерлер бойынша мəліметтер жинақталды.
Ұлттық Банк филиалдарымен олар ... ... ... ... ұзақ мерзімдерін белгілеу себептерін талдау жəне
банктердің клиенттері жіберген валюта ... ... ... ... ... ... ... ақпарат алмасу мақсатында
автоматтандырылған ақпараттық жүйесін пысықтау жөніндегі жұмыстар басталды.
Осылайша, ... ... ... ... ... мен ... ... оның ішінде экспорттық-импорттық
келісім-шарттар бойынша міндеттемелерді орындау талаптарының өзгеруі
бойынша кеңейтілген ақпарат ... ... ... ... ... қауіпсіздігіне ықтимал қауіптерге ертерек əсер ету мақсатында
жүзеге асырылатын үздіксіз статистикалық мониторингтің бір бөлігі ... Банк ЭИВБ ... ... ... ... ... 2007 жылы ... Əкімшілігіне Ұлттық Банктің сыбайлас
жемқорлықтың туындауына жол бермеуге бағытталған ... ... ... ... ... сəйкес, сондай-ақ Президент
Əкімшілігіне 2007 жылы ақпарат материалдарын берудің кестесіне сəйкес
экспорт жəне ... ... ... ... ... саны жəне жасалған төлемдер көлемі бойынша шынайы ... ... ... ... ... жəне
талдау» ААШЖ деректерін өңдеу нəтижелері бойынша 2007 жылы Ұлттық Банктің
филиалдарына əкімшілік жəне ... ... ... үшін ... 15815 ... ... ... жəне сыбайлас
жемқорлыққа қарсы күрес агенттігіне ... ... 133 ... ... осы ... өнім валюталық бақылау мақсаттары
үшін ғана ақпарат көзі болып табылмайды, сондай-ақ қазіргі уақытта ... ... үшін ... жəне ... ... үшін ... валюталық реттеу мен бақылау шараларының тиімділігіне талдау жүргізуге
мүмкіндік береді.
Валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты қызметті ... Банк 2007 ... ... ... айырбастау операцияларын
ұйымдастыруға -133; бөлшек сауданы жүзеге асыруға жəне қолма-қол ... ... ... - 1 ... ... ... бұзушылықтар саласындағы əкімшілік өндіріс. Ұлттық
Банк валюталық заңнама саласында əкімшілік құқық бұзушылықтарды ... ... алу ... жұмысты жалғастыруда. Бүгінгі күні валюталық
операциялар жəне ... ... ... ... базасын жасау жəне осы
база негізінде валюталық операциялардың ... ... ... ... ... ... міндеті болып табылады.
Республиканың төлем балансының ... ... ... жəне ... борышын қалыптастыру үшін валюталық
операциялар бойынша ... ... жəне ... есепке алуды қамтамасыз ету
мақсатында тіркеу куəліктерін жəне хабарлау ... ... ... ... ... ... ... шынайы емес ақпарат бергені үшін, сондай-ақ
валюталық операциялар бойынша есептілікті уақтылы ... үшін ... ... жылы Ұлттық Банк 2008 жылғы 1 қаңтардан ... ... ... ... ... туралы кодексіне валюталық
операциялар бойынша ақпарат жəне құжаттар беру тəртібін ... ... ... өзгерістер енгізу туралы нарыққа қатысушыларға
уақтылы хабарлау мақсатында біршама жұмыс ... ... ... ... ... ... тəртіпті бұзған банк
клиенттеріне ескерту сипатында 10784 хат жіберілді.
2007 жылы ... Банк ... ... жəне ... ... алу
саласындағы əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы барлығы 755 іс қозғады, бұл
2006 жылы қозғалған осындай істер санынан (2006 жылы - 1 239 іс) 1,6 ... ... ... ... ... жəне ... ... құжаттар тапсыру мерзімдерін ... үшін ... ... ... ... экспорттық-импорттық валюталық
бақылаудың жаңа схемасын 2007 жылдың екінші жартысынан бастап толық іске
асыруға ... жылы ... Банк 685 ... іс ... жаза ... ... 410 іс бойынша жалпы сомасы 33,7 млн. теңгеге айыппұл түрінде;
* 275 іс бойынша - ескерту түріндегі əкімшілік өндіріп алу ... 66 іс ... ... ... жылы сот ... 30 іс ... оның 21 ісі бойынша 6,2
млн. теңге ... ... ... 6 іс ... өндіріс тоқтатылды, 3 іс
өндірісте.
Осылайша, 2007 жылы валюталық заңнама ... ... ... ... ... ... бойынша Ұлттық Банк (оның ішінде
филиалдарының) қызметінің нəтижелерінің бірі республикалық бюджетті ... ... ... ... ... ... қатысушыларға валюталық
заңнама нормаларын бұзғаны үшін ... бар ... ... хабарлауға арналған алдын алу сипатындағы жұмысы болды.
Валюталық бақылау мəселелері бойынша инспекциялау. Ұлттық Банк, тиісті
тоқсанға арналған инспекциялау ... ... ... үшін ... ... ... тексерулер жүргізу бойынша Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ... «Экспорттық-импорттық валюталық бақылау нəтижелерін жинақтау жəне
талдау» ААШЖ енгізілетін деректердің негізінде бақылауды жəне жүргізілген
тексерулердің ... ... ... ... жылы Ұлттық Банк (филиалдар мен орталық аппарат) ... ... банк ... жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдардың, басқа заңды тұлғалардың валюталық заңнамасын ... ... ... 714 ... оның ... ... 708 тексеру
жəне жоспардан тыс 6 тексеру жүргізді.
Жүргізілген тексерулердің нəтижелері бойынша ... ... ... ... ... ... ... бұзушылықтар бойынша
санкциялар мен ықпал ету шараларын қолданды, басқа бұзушылықтар бойынша
материал қарау жəне тиісті ... ... үшін ... ... ... ... заңнамада əр түрлі шектеулердің қысқартылғанын жəне тұтастай
алғанда валюталық операцияларды жүзеге асыру тəртібінің ... ... 2007 ... ... бастап валюталық операциялар
саласындағы Ұлттық Банк ... ... ... ... ... сондай-ақ валюталық бақылау агенттерінің ... ... ... ... жəне шынайы болуына бағытталды. ... ... жаңа ... статистикалық мониторинг, ... ... ... валютасына сұраныс пен ұсыныстар көздері туралы
есептерді, экспорттық-импорттық валюталық бақылау нəтижелерін жинау арқылы
алынатын ақпаратты, сондай-ақ валюталық заңнама ... ... ... жəне ... ... ... ... жəне талдауға
негізделеді.
Осы жағдайлар ... Банк ... ... ... жыл ... əсер ... Мəселен, 2005 жылмен салыстырғанда жүргізілген
тексерулер саны 31,8%, яғни 1 047-ден 714 ... ... ... ... салыстырғанда 2007 жылы жүргізілген тексерулер саны 11,3%, 805-тен
714-ке дейін қысқарды.
Жүргізілетін тексерулер саны ... ... ... Банк ... ... ... ұлғайды. Мəселен, 2005 жылмен салыстырғанда
(6,7 млн. теңге) əкімшілік құқық бұзушылық туралы қозғалған 130 іс ... ... ... екі ... ... ал 2006 жылмен
салыстырғанда -1,8 есе (7,8 млн.теңгеден) ұлғайып, 13,8 млн.теңге болды.
Осылайша, талданып ... ... ... ... ақпанда,
маусымда, сондай-ақ қыркүйек - желтоқсан аралығындағы кезеңде айналысқа
қолма-қол ақша ... ... ... ... 2006 ... осы
көрсеткіштен аз болып қалыптасты. 2007 жылғы күз айларында банкноталар мен
монеталар эмиссиясының көрсеткіштері 2006 ... ... ... (7,7 есе) ғана ... ... ... өткен алты жылғы осындай
көрсеткіштермен салыстырғанда қысқарды.
Барлық облыстардағы аймақтар бойынша Алматы, ... ... ... облыстарын қоспағанда, оң эмиссиялық нəтижелер
белгіленді. Барынша эмиссияланатын облыстар ... ... (66,4 ... ... (57,5 ... ... ... (56,1 млрд. теңге) жəне
Алматы (51,2 млрд. теңге) облыстары ... ... ... ... ... эмиссиялық нəтиженің төмендеуі
бес облыста жəне Астана қаласында тіркелді, бұл ... ... ... ... ... оңнан теріске өзгерді. Жамбыл облысында жəне
Алматы қаласында қолма-қол ақшаны айналыстан алудың оны шығарудан ... жəне 81,0 ... ... ... асып ... ... едəуір ұлғаюы Ақмола, Ақтөбе, Қызылорда жəне Маңғыстау
облыстарында тіркелді.Айналыстағы ескі дизайндағы банкноталарды ... ... ... 1 176,3 ... ... сомаға осы ақша
белгілері алынды, нəтижесінде 2008 жылғы 1 қаңтардағы жағдай ... ... ақша ... ... ... банкноталардың барлық санынан ескі
дизайндағы банкноталардың 0,8% айналыста қалды.
2007 жылы теңгенің айырбас бағамымен ахуал шетел валютасына ... ... ... ... ... ... валюта нарығындағы əлемдік
валюталардың бір-біріне қатынасы бойынша бағамдарының құбылмалылығынан
болған түрлі бағыттағы үрдістермен ... ... ... ... теңгенің АҚШ долларына номиналдық
көрсеткіште нығаюы болды, ... ... он ... - тамыз аралығында
теңгенің АҚШ долларына əлсіреу үрдісі байқалды, ал қыркүйекте ... ... ... ... ... АҚШ ... бағамының
елеусіз ауытқуы болды.
Тамыз айындағы валюта нарығындағы тұрақсыздық негізінен ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюынан
орын алды. Бұл 2007 жылғы екінші жартыжылдықта банктердің сыртқы қарыз алуы
бойынша негізгі борышты жəне ... ... ... жоспарлануына
байланысты болды.
Теңгенің орташа алынған айырбас бағамы 2007 жылы доллар үшін ... ... ... ... ... ... доллар үшін 120,30 теңге
болды. Бір жылда номиналдық көрсеткіште теңге АҚШ долларына 5,28% ... ... ... ... ... жəне ... (тиісінше
1,93% жəне 2,16%), ревальвация - сəуірде жəне қыркүйекте (тиісінше 3,02
жəне 4,19%) ... жылы ... ... ... ... ... ... 6,01%, ресей
рубліне -2,07% құнсызданды.
Теңгенің АҚШ долларына, еуроға жəне ... ... ... ... айға %)
* - «+» ... ... ... нығаюы, «-»- теңгенің шетел
валютасына ... жылы ... сол ... ... ... ... ... көлемінің едəуір өсуі байқалды. Сауда-саттықтың үлкен көлемі
энергия тасымалдауыштарға арналған əлемдік бағаның ... ... ... ... ... көлемінің сақталып отырған ағынымен,
сондай-ақ нарыққа қатысушылардың алыпсатарлық ... ... ... ұсынысының басқа көзі екінші деңгейдегі банктердің сыртқы
қарыз алуды тартуы болып қалды.
Мəселен, доллар позициясындағы ... ... ... ... ... 77,3% ұлғайып, 73,3 млрд. долл. болды. Биржадан ... ... ... ... ... көлемі 2006 жылмен
салыстырғанда 2,5 есе ұлғайды жəне 110,7 млрд. долл. ... ... жəне ... операциялар валюта нарығының биржалық
жəне биржадан тыс сегменттері ... ... ... ие. ... ... рублімен операциялар көлемі 411,3 млн. ресей рубліне дейін
2,6 есе ұлғайды, еуромен операциялар көлемі 6 млн. еуроға ... 24 ... ... тыс ... ... ... рублімен конверсиялық
операциялар көлемі 4031,0 млн. ресей рубліне ... 2,2 есе ... ... ... ... 373,8 млн. еуроға дейін 0,04%
шамалы төмендеді.
Өткен жылдардағыдай қолма-қол шетел валютасы нарығында басымдық АҚШ
долларына берілді, ... ... осы ... халықтың осы шетел
валютасын сатып алу бойынша операциялары ... ... ... 2007 ... пункттеріндегі АҚШ долларын нетто-сату көлемі 2006 жылмен
салыстырғанда 45,5% ұлғайып, 10,4 млрд. АҚШ долл. болды.
Бір ... ... ... ... ... ... ... жəне 5,9 млрд. ресей руб. дейін, еуроны нетто-сату - 1,8 ... ... ... ... ... динамикасының салыстырмалы тұрақтылығының
сақталуына қарамастан ... ... ... ... елдердегі инфляция
қарқынын басып озған Қазақстандағы инфляция қарқыны теңгенің ... ... ... жылдамдауына себепші болды. Егер шілденің
аяғында НТАБ индексі 2006 жылғы ... ... бар ... ... жəне 2000 ... ... есептелген НТАБ индексінің базалық мəнінен
5,1% жоғары болса (НТАБ индексі 2000 жылдың желтоқсанында = 100%), ... ... ... ... ... ... ... қатысты
нақты қымбаттауы 10,3% болды (НТАБ индексінің базалық мəнінің 11,2%).
Нақты айырбас бағамдарының индекстері,% (2000 желтоқсан=100%)
2007 жылдың аяғында ТМД ... ... ... ... НТАБ индексі 2006 жылғы желтоқсанның аяғындағы индекстен ... ... ... ... ... ... қатысты теңге жылдың аяғында
нақты көрсетумен 12,4%-ға нығайды.
Теңгенің нығаюының қазақстандық өндірушілердің ... ... ... алыс шетелдегі елдермен сауда айналымында арнайы
тауарлар саудасының басым ... ... ... ... ... ... ... тауарлар топтары Ресей
Федерациясымен сауда-саттықта басымырақ. Бірақ ... ... ... валюталарға қатысты нығаю үрдісінің сақталуы айырбас бағамы
факторының ... ... ... ... ... ... Валюталық жүйенің проблемалары мен перспективалары
Рынокқа өту кезеңiнде Қазақстан егемендi ел ... ... ... ... ... ... жүйесін құрып және валюталық
саясаттарын жүргiзуi ... ... ... шетелдермен дербес
валюта қатынастарын құрумен қатар ... ... ... құру ... ... түсiру мәселелерiн бiрге шешу мiндеттерi тұр.
Қазақстан 1992 жылдың ... ... ... ... мүше ... ... бастап өзiнiң валюта ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруда. Валюта қатыныастарын ұйымдастырушы үшiн 1993
жылдың 14 сәуiрiнде ... ... ... ... заң ... ... Қазақстанның ұлттық валютасының ... және ... ... ... ... жеке ... ... жоқтың
қасында болатын. Жоғарыда ... ... ...... ақша ... ... ” 1993 жылдың 13 ... ... ... ... ... ... ” 1995 ... 30
наурыздағы заң; “Асыл тастар және ... ... ... ... ... реттеу туралы” 1995 жылдың 20
шiлдедегi заң; ... ... ҚР ... Жарлықтары үкiмет
қаулылары мен ұлттық банк басқалырымен нормативтiк активтiлерi.
Ұлттық валюта жүйесiнiң негiзiн осы ... ... ... ... ... ... ұлттық валютасы Елбасының 1993 жылғы 12
қарашасындағы “Қазақстан ұлттық валютасын енгiзу туралы” жарлығы ... ... 15 ... ... айналымға теңге енгiзiлдi. Осы ұлттық
валютамыз теңгенің шыққан күнінен бастап ... ... ... ... ... етуі басталды деп айтсақ болады.
Қабылданған заң бойынша ырқына жiберу деңгейiне ... ... ... байланысты дамып келе жатқан валюта ... ...... ... ... 1996 жылы 24 ...... ... ...... заң ... заңдары бойынша валюталық обьектiсi болып ... ... ... ... қағаздар, валюталық ... ... мен ... металдарды республикаға әкелу, алып
кету және ... ... ... ... ... өту ... Қазақстан егемендi ел ретiнде ... ... ... ... ... керек. Қазақстанның алдында
шетелдермен дербес ... ... ... ... ... қайта құру оны нарық рельстерiне түсiру мәселелерiн
бiрге шешу ... ... ... ... бақылау органдары және
олардың агенттерi жүргiзедi. Валюталық бақылау ... ... ... ... ... ... жүргiзетiн ұйымдар, валюталық
операциялар ... ... ... ... ... және ... бақылауда Қазақстан Ұлттық Банкi басты
мекеме болып табылады және ... ... ... Банкі туралы»
1995 ж. 30 наурыздағы N 2155 ... ... Заңы ... ... атқарады:
• Қазақстан Республикасында шет ел валютасының және шет ел валютасындағы
бағалы қағаздар айналысының аясы мен ... ... шет ... ... ... ... шектеулер енгiзедi, соның
iшiнде осындай операциялар мен сыйақы ставкаларының көлемiне ... ... және ... ... ... ... құндылықтармен операциялар жүргiзу ережелерiн белгiлейдi;
• Валюталық құндылықтарды Қазақстан Республикасына әкелу және Қазақстан
Республикасынан әкету және ... ... ... ... ... ... шетел банктерiнде шоттар ашу
тәртiбiн айқындайды;
• Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға байланысты қызметті
лицензиялау, валюталық операцияларды тiркеу және олар ... ... ... тiркеу тәртiбiн белгiлейдi, сондай-ақ айырбастау
пунктiнiң тiркеу ... ... және ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкiнiң басқармасы айқындайтын тiзбеге сәйкес Қазақстан
Республикасы ұлттық валютасының шетел валюталарына ... ... ... ... ... және ... операциялар жасайды;
• Мемлекеттiк органдармен келiсiм бойынша олардың құзыретiне сәйкес
Қазақстан Республикасындағы резиденттер мен ... ... ... ... ... ... ... алудың және есептiлiктiң
тәртiбi мен ... ... ... мен өзге ... Қазақстан Республикасының банктiк және
валюталық заңдарын бұзу фактiлерi анықталған жағдайда, ... ... ... ... ... ... құқылы;
• Жасасылған мемлекеттiк шарттарға сәйкес шетелдiк және ... шет ел ... ... ... ... ... валюталық реттеу және валюталық бақылау жөнiнде
Қазақстан ... ... ... басқа да функцияларды
орындауға құқылы.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... Баян ... Оқу ... / Ақша, несие, банктер, валюта
қатынастары, - ... ... ... ... Майдан-Әлі / Халықаралық валюта қатынастары және валюталық
құқық: Оқу құралы. ... ... ... 2004. – 302 ... Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – ... ... 2001, - 466 ... С.Б. ... , Оқу ... / ... ... және несие” – Алматы, Қазақ
университетi, - 2000ж.
5. Бұхарбаев Ш.М. “Валюталық бағамның және оның ... ... ... ... ... ... // Банки Казахстана. №1.- 2006
ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюта жүйе: мәні мен түрлері және негізгі элементтері36 бет
Халқаралық валюта жүйесі19 бет
Қазіргі таңдағы валюталық нарық дамуының негізгі тенденциялары15 бет
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы74 бет
Валюталық жүйе және оның түрлері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь