Қазақстандағы эндемдік өсімдіктердің экологиясы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.Аналитикалық шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1.Қазақстандағы эндемдік өсімдіктердің экологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Бұршақ тұқымдаcтарының жалпы сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3. Жантақ өсімдігінің жалпы сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.4.Қазақстандағы химиктердің жантақты зерттеуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

2. Негізгі бөлім
2.1. Зерттеу жұмыстарының әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2.Зертте жұмыстарының материалдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3. Зерттеу жұмыстарының нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3. Еңбек қорғау қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

4. Қорошаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Шөлейттік және шөл далалық зоналардың өсімдіктер әлемінің ботаникалық құрамы мен бейімделушілік ерекшеліктері өте ерекше болады. Мұндай қатаң және қолайсыз ареалдарда тек осы зоналарға эволюциялық даму кезеңдерінде сұрыпталы бейімделген өсімдіктер өсе алады. Мыңдаған жылдар ішінде мұндағы өсімдіктердің морфологиялық, анатомиялық және физиологиялық қасиеттері өзіндік қайталанбас және таңқаларлық құрылымдық үйлесімге ие болған. Осындай өсімдіктердің көптеген түрлері Қазақстанның шөлдік және шөлейттік далалыранда көптеп кездеседі. Кең даладағы қатаң климатқа және құмды ыстық климатты далаларда өсімдіктердің санаулы ғана түрлері мекендейді. Солардың ішіндегі аса маңызды өкілдерінің бірі кәдімгі жантақ өсімдігі. Жантақтың таралу ареалы айтарлықтай кең. Барлық ыстық климатты зоналарда кезедеседі деуге болады. Өте ыстық құмды далалардан бастап қоңыржай зоналардың басталар шегіне дейін жантақ қалыпты өсіп тұқым түзуге бейімді. Бұл жай, жантақтың қалыпты реакциясының кең екенін көрсетеді. Дегенмен, жантақ өсімдігі анық ксерофиттік өсімдік болып саналады.
Жантақ далалық және шөлдік аймақтардағы климатқа және экологиялық жағдайға айтарлықтай әсер етеді. Біріншіден, жантақ шөлдік далалардағы жануарлардың азығы болып саналады, екіншіден сол жердегі топырақтың құнарлығы мен эррозияға ұшырау дәрежесі жантақ өсімдігінің жамылғысынан тәуелді. Қоңыржай климаттық өсімдіктер сияқты жантақ тез уақыт ішінде қалың және тұрақты өсімдік жамылғысын түзе алмайды. Оған көптеген себептер бар. Солардың ібір, жергілікті климаттың тұқымнан өсіп шыққан жас өсімдіктердің барлығының бірдей ересек өсімдікке дейін дамуына кедерге болса, екіншіден жантақ тұқымы бірінші жылы бәрі бірдей өне бермейді.
Жантақтың тұқымының таралуына түйе себеп болады. Өйткені, тұқым түйенің ас қорыту жүйесінде қорытылмайды. Осылай жергілікті экожүйеде үйлесімді тіршілік орныққан. Шөлдік және шөлдейттік зоналардың экожүйесі өте нәзік және қорғауды қажет ететін жүйе болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Ковалева Н.Г. Лечение растениями. Очерки по фитотерапии. Изд. «медицина». 1972.
2. Правдин И.Н. Дарвинизм. М.;- «Просвещение», 1986.
3. Лавренов В.К., Лавренова Г:В. Современная энциклопедия лекарственых растений. Изд. «Нева». СПб. М.,- 2006.
4. Межаков А.К. Занимательное садоводство. Изд. «Рауан», Алматы. 1990.
5. Доброхотова К.Н., Писарев А.А. Целебные растения вокруг нас. Алма-Ата.1980.
6. Дудченко Л.Г., Кривенко В.В. Пищевые растения –целители.Киев.1988.
7. Петров В.В. Растительный мир нашей родины. М.;-«Мир», 1991.
8. Рейн П. и др. Современная ботаника. Изд. «Мир». М.,-1190.
9. Сыбанбеков Қ.Ж. Жабайы өсімдіктер сыры. Алматы. Қайнар. 1986.
10. Цингер. А.В. Занимательная ботаника. М.;-«Советская наука.». 1954.
11. http/www. library. intra. ru –электрондық кітапханалық қор.
12. http/www. ecostan. org
10.,http/www.ecoline. ru/me
11. http/www. referat.kulichku.net
12.http/www. NLRK. kz – ҚР ұлттық кітапханасы
13.http/www. libluch. boom.ru –Южно-Казахстанская ОУНБ им. А.С.
Пушкина
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
...............................................
1.Аналитикалық
шолу........................................................................
...................
1.1.Қазақстандағы эндемдік өсімдіктердің
экологиясы.....................................
1.2. Бұршақ тұқымдаcтарының жалпы
сипаттамалары......................................
1.3. Жантақ өсімдігінің жалпы
сипаттамалары....................................................
1.4.Қазақстандағы химиктердің жантақты
зерттеуі.............................................
2. Негізгі бөлім
2.1. Зерттеу жұмыстарының
әдістемелері............................................................
2.2.Зертте жұмыстарының
материалдары............................................................
2.3. Зерттеу жұмыстарының
нәтижелері..............................................................
3. Еңбек қорғау
қағидалары..................................................................
............
4. Қорошаған ... ... және шөл ... ... ... ... ботаникалық
құрамы мен бейімделушілік ерекшеліктері өте ерекше ... ... ... қолайсыз ареалдарда тек осы зоналарға эволюциялық даму кезеңдерінде
сұрыпталы бейімделген өсімдіктер өсе алады. Мыңдаған жылдар ... ... ... ... және ... қасиеттері
өзіндік қайталанбас және ... ... ... ие ... ... ... түрлері Қазақстанның шөлдік және шөлейттік
далалыранда көптеп кездеседі. Кең даладағы қатаң климатқа және ... ... ... ... ... ғана түрлері мекендейді. Солардың
ішіндегі аса маңызды өкілдерінің бірі кәдімгі жантақ ... ... ... ... кең. ... ыстық климатты зоналарда кезедеседі
деуге ... Өте ... ... далалардан бастап қоңыржай зоналардың
басталар шегіне дейін жантақ қалыпты өсіп ... ... ... Бұл жай,
жантақтың қалыпты реакциясының кең екенін көрсетеді. Дегенмен, ... анық ... ... ... ... ... және ... аймақтардағы климатқа және экологиялық
жағдайға айтарлықтай әсер етеді. ... ... ... далалардағы
жануарлардың азығы болып саналады, екіншіден сол жердегі ... мен ... ... ... ... ... жамылғысынан
тәуелді. Қоңыржай климаттық өсімдіктер сияқты жантақ тез уақыт ішінде қалың
және тұрақты өсімдік жамылғысын түзе алмайды. Оған көптеген ... ... ... жергілікті климаттың тұқымнан өсіп шыққан жас өсімдіктердің
барлығының бірдей ересек өсімдікке дейін дамуына кедерге ... ... ... бірінші жылы бәрі бірдей өне бермейді.
Жантақтың тұқымының таралуына түйе себеп болады. ... ... ас ... жүйесінде қорытылмайды. Осылай жергілікті экожүйеде
үйлесімді тіршілік орныққан. Шөлдік және шөлдейттік ... ... ... және ... ... ... жүйе ... табылады.
1.Тақырыпқа аналитикалық шолу
1.1 Қазақстанның эндемдік өсімдіктер әлемінің экологиясы
Қазақстанның өсімдіктері өте бай және жер ... ... ... ... ... ... ... үйлесімді кездесуіне
Қазақстанның ерекше климаты себеп болып отыр. Қазақстанда кең ... ... ... және ... ... ... ... Бұл
жағдайларда өсетін өсімдіктердің түрлік құрамы да ерекше. Өкінішке ... ... ... ... ... ғана ... ... кейбір түрлері тіптен жойылып бара жатқан өсімдіктер әлемінің ... ... Бұл ... мүшкіл қалінің басты себептерінің бірі
болып өсімдіктердің қолданылу қарқынының жоғары болғандығын атауға болады.
Кейбірі ... ... ... ... ... өте ... ... ем. Күнделікті қолданып жүрген қызықты әдебиеттерде
кездесетін дәрілік өсімдіктер баршаға ... және ... ... Солармен қатар, күннен күнге азайып немесе жойылып бара ... ... саны ... ... ... ... Қазақстан
флорасының үлесінде. Бұл түрлерді толық жойылудан сақтау үшін тек ... ... ... ... ... ... көбейтіп,
табиғи таралу аймақтарында көбейту қажет. Жойылып бара жатқан өсімдіктердің
көбеюіне жылдан жылға өркендеп бара жатқан мал шаруашылығының ... ... ... Тау ... шалғындықтар мен жайылымдарда ... өсіп ... ... жоқ. Өйткені, олардың жас өсімдіктері
үдемі ... және шөп ... ... ... ... ... Көптеген
эндемді өсімдіктердің гүлдеу кезеңіне жеткенше 6-7 жыл керек. Кейбір
өсімдіктер таулы, шағыр ... ... ... Олардың жойылуына кен
игеру жұмыстары себеп болып келеді.
Бұл қызыл кітапқа ендірілген өсімдіктердің толық тізімі емес. ... ... ... ... ... ... – жылға тарылып барады.
Мысалы, Оңтүстік Қазақстан ... ғана ... ... ... тек ... ... жер бетінде 20 гектардай ғана көлемде қалды.
Оның себебі, ... ... ... ... ... ... сабын
алынған. Оның салдарынан, Ресейдің сабын өндірісінің ... ... ... көп ... ... ... жень-шень өсімдігіне тең келетін алтын тамырдың да тағдыры
боз тікенге ұқсас. Алтын тамыр, ... ... ... тек ... ... ... қарамай, алтын тамыр әлі күнге дейін ретсіз
жиналып келеді. Оларды шикі зат ... ... тиым ... ... ... ... таудың 2300 метрлі биіктігіндегі 20-50 метрлік ... ... ... ... саны да ... ... болады.
Эколгиялық қалі мүшкіл өсімдіктердің бірі болып шеңгел ... ... ... ... ... орны өте ... ... ең қатаң климаттық жағдайда өседі. Ол жылдан – жылға басып ... ... ... ... ... тұрады. Шеңгелдің санының азаюы құмның
көптеген құнарлы ... ... ... ... ... ... ... төзімді жантақ, жыңғыл, сексеуіл сияқты құрғақ дала климатына
төзімді өсімдіктер де ... ... ... ... ... далаларындағы өсімдіктердің жамылғысының басты құрам бөлігін
жусан, бетеге, боз және далалық дәнді ... ... ... кезде бұл
аймақтардағы флора өз құрамын қайта ... ... ... ... тыс ... қой ... дамуы далалық флораның күйзелуінің
себебі болды. Қазақстанда 50 миллион қой басы ... Олар кең ... ... ... ... ... басып алды. Өте қарқынды
пайдаланудың салдарынан көптеген өсімдіктердің жамылғысы қайта қалпына келе
алмай жойылуға ... ... ... ... ... дара жарнақөтылар класына жататын
лалагулділер тұқымдастырының ... ... ... ... ... тек ... аймақтарда өседі. Ерте көктемдегі гүл ... және мал ... ... ... лалагүлділердің қалі
мүшкілденіп барады. Бәйшешек, науырыз гүл, қызғалдақ ... ... сары ... ... елу жыл ... қалімен салыстырғанда өте
нашар.
1.2. Бұршақ тұқымдаcтарының ... ... ... 120 ... ... ... бар.490 туысы бар олардың
көпшілігі өзгергіш полиморфты.Бұлардың өкілдерінің көпшілігінің бұрынғы БОР-
дың климаты ... ... ... ... ... ... және ... климатты аудандарындағы өсімдіктер жабынының
қалыптасуында маңызы аса зор.
Негізгі ... ... ... және ... ... ... ... қоңыржай тіптен климаты
салқын аудандарда топтасқан,ал ... мен ... ... және ... ... ... ... бұршақтар тұқымдасының биологиялық ерекшеліктерінің маңызы
аса зор.Мысалы,олар түйнек бактериясымен симбиоз түзіп,ауадағы бос ... ... ... мүмкіндік алады.Бұршақтар тұқымдасының жапырақтары
көп жағдайда ... ... ... ... ... ... ... кезектесіп орналасады.
Гүл шоғыры шашақ,масақ,шоқпарбас болып келеді.Гүлі бұршақтың гүлі
типтес.Тостағаншасы ... ... ... ... ... ... жапырақшадан тұрады,олардың үшеуі
бос орналасқан және жоғарғы жағынан біріккен екеуі қайықша түзеді.Кейбір
туыстарында ... ... ... ... ... ... мен ... кейде тіптен
желкеннің бірігіп кетуі байқалады.Андроцейі 10 ... ... ... ... 10-ы да бос ... ... ... арқылы бірігіп түтік түзеді,оның ... ... ... ... ... 9-ы ... ... бірігеді де, бір аталығы бос орналасады.Тек екі ағайынды аталығы
бар гүлдер ғана ... ... ... ... бірігуінен пайда
болған түтіктер бір жағдайда тігіен,ал ... ... ... ... бір ... апокарпты,гүлтүйіні жоғарғы.
Көптеген түрлерінің гүлінің формуласы мынадай:
Са5, Со3+2, А9+1, G1
Жемісі боб,ол не ішінде дәні көп екі ... ... ... немесе
ішінде бір-бірден ғана дәндері болатын бөліктерге бөлінетін,не бір жемісті
қақырамайтын болып келеді.Дәндерің ... ... ... ... ... ... өте ... асбұршақта 34 проценкке дейін,ноқатта
31 процент,люпинде 61 процентке ... ... ... ... ... ... ... фасоль мен жасымық тұрады.Белоктардың
құрамында адамдар мен малдарға аса қажетті аминокилоталар болады.
Бұршақ тұқымдасының ... ... ... шаруашылығында маңызы аса
зор.Олар ... ... ... тұқымдасының азықтық,жем-шөптік
сапасы кейде олардың құрамында глюкозидтердің немесе алколойтардың ... ... ... ... ... ... 150-дей түрі бар,бұрығы БОР-дың флорасында 84 ... ... 25 түрі ... ... ... ... ... және сапасы жоғары пішен немесе дән алу ... ... ... арам шөп ретінде егістікті бүлдіреді.
Егістік сиыржоңышқа-пішен дайындау және дән алу ... бір ... ... ... ... екі ... өсімдік,оны мал азығы
ретінде күздік қарабидаймен бірге себеді.Табиғи жағдайда ол бұрынғы БОР-дың
европалық бөлігінде Кавказдың Солтүстігінде және Орта ... ... ... ... арам шөп ... ... ... осы
республикалардың европалық бөлігі мен Кавказда айылжапырақты сиыржонышқа
өседі.
Қызыл теңге жапырақ- екі ... ... көп ... өсімдікке
жатады.Биіктігі 15-60 см жапырақтары күрделі элипс тәрізді жалпақ үшбұрышты
болады.Гүлдері кішкентай шар тәрізді қызылдау ... ... ... ... ... 30-45 ... гүлдейді.
Қызыл теңге жапырақ басқа ... ... ... көп ... ... 1 ... 65-200 кг ... шырыны өте төменде
орналасқандықтан араларға оны алуға қиынға ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерге
ие.Гүлінің тұнбасын қан ... ... ... ... ... ... тұқымдасына жататын биіктігі 10-25см көп жылдық
өсімдік,жапырағы өте күрделі,гүлдері өте ... шар ... ақ ... көп кездеседі.Көкалда,жолдың жағалауларында,көшеде
өседі.Мамыр айының аяғы мен ... ... ... ... ... ... көп шырын бөлінеді.Ол шырының қызыл тенге жапырақтағы
айырмашылығы оған аралар көп келеді.
Өсімдіктен бөлінетін ... ... ... ... 20-25 ... ... ... температура кезінде ауаның жоғары
ылғалдылығында да шырынды жақсы бөледі.Балдылығы 1 гектарға 50-120 ... ашық ... қош ... өте ... ... балдың сортына жатады.Кристалдану кезінде ақ түске
айналады.Ақ ... ... ... антитаксични тонизирующие
қасиеттерге ие.Гүлдің тұнбасы суықтағанда,жеңіл туберкулезге,грижаға қарсы
қолданылады.
Ашық қызыл теңге жапырақ- Бұршақ ... ... ... ... ... ... күрделі ромбылы,элипсті болып келеді.Гүлдері
шар тәрізді ашық қызыл түсті хош иісті болып келеді.
Гүлдерінің ... ... ... ... бас ... сияқты соңғы жағы ашық қызыл ... ... ... ... ... мен қыркүйек айларының аралығында гүлдейді.Шырын ... де ... ... береді.Бал өнімділігі 1 гектарға 100-120кг
келеді.Балы ақ теңге жапырақтағы сияқты мөлдір түсті қош иісті,тәтті ... ... ... теңге жапырақ несеп жолдарын емдеуге,тыныштандыруға
т.б. ... ... ... ... дене ... қолданылады.Жаңа жұлынған
жапырақтарды тері ауруларына ... ... ... ... көп ... өсімдік.Жапырақтары
қосарларған гүлдері сары,бұршақтары сопақша ... ... ... ... ... ... 1 гектарға 20кг-ға жетеді.Өсімдік жеңіл тыныштандыратын
ал тамыры жүрек қан тамыр ауруларын емдеуге қасиетке ие.Тұнбасын ұйқысыздық
кезінде қолдануға болады.Сібір ... ... өкпе ... алу ... көптеп қолданған.
Лядвинец рогатый- Бұршақ тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік.Доға
тәрізді өсетін биіктігі 30-70см ... ... ... келеді.Гүлдері
қатпарлана екі қаталлы өседі.Бұтағы сары түсті.Гүлде 10-тычек оның 9
біріккен біреуі бос ... ... түрі ... ... ... ... өседі.Егістіктерде жол ... ... ... оның ... үшін көптеп келеді.
Бал өнімділігі 1 гектарға 30-60кг. Жаңадан жұлынған өсімдікті ауырған
жерге және көптеген ауруларға қарсы қолданады.
1.3. ... ... ... ... ... 40-80см болады.Евразиямен солтүстік
Африкада,шөл ... 7 түрі ... ... 5 түрі ... ... кәдімгі жантақ.Оның биіктігі 40-120см.Ол далаларда шөл
жерлерде,Орта Азияда және ... ... ... ... ... үшін ... ... болып табылады.Кей аудандарда отын
ретінде қолданады.Кавказда, орта ... ... ... ... ... жантақ өзінен клей тәрізді қант бөледі.Кейде ол
сұйықтық манна түрінде болады.
Бұтақтары ... ... ... ... жіңішке жоғары қарай бағытталған.Тамыры өте ... ... ... ... ... майда,жай,ол
тікенектер арасында орналасқан.Тамыры ... ... ... ... ... ... жоғары қарай орналасқан
ұзындығы 2-3см.Жапырағы жай ретпен орналасқан доға тәрізді ұзындығы ... ... ... ... ... ... гүлдейді.Гүлдері қызыл және ашық
қызыл түсті.3-8 тікенекке бір гүлден келеді.Гүлдері бір-біріне ... және ... ... гүлі күніне 2 мгм-ға дейін таза
қант бөледі.Бал жинағыштығы 1 гектарға 150кг-ға ... балы ашық ... ... және ... тән дәмі ... кезінде майда бөліктерге
бөлінеді.
Тұқымы боб немесе ішінде көптеген дәндері болады.Шілде айында тұқымын
жинайды.Өсімдіктің төменгі жағы мен ... ... дәрі ... ... күн ... ... ... бір жыл сақтауға
болады.Өсімдікте эфир майы стериоидтар,алколоитар,С және К ... ... ... және ... майы ... ... болады.
Химиялық құрамы-өсімдіктің химиялық құрамы аз зерттелген оның құрамынан
санионилар,эфир ... ... ... ... құрамында С витамині көптеп кездеседі.
Фармонологиялық қасиеті- жантақ өсімдіктері көптеген ... ... ... ... ... ... ... ұрығы мен тамырын
қолданады.Халық медицинасында несеп жолдарын емдеуге өсімдіктің тұнбасын
пайдаланады.Кейде ... ... және ... ішеді.Жаңадан
істелінген тұнбаны асқазан, ішек ауруларына,созылмалы іш өтуде ... ... ... жағы микроптарға қарсы
қолданылады.Тұнбаны ангина кезінде тамақты ... көп ... ... ауырғандарды дезинтерияны жазу үшін сәтті қолданады.
Халық медицинасында гемороиға,эгземаға ... ... ... ... ... қолданылады.Ауыз қуысындағы ауруларға,ангинаға және жатыр
ауруларына қарсы және бүйрек ауырғанда да ... ... ... язвалық ауруларында,өт ауруында,сүық
тигенде,ангинада,жөтелде қолданылады.Іріңдеген жараларда ... ... ... ... ... та ... ... тұрмыста отын ретінде қолданады.Түйенің
тамағы ретінде қолданады.Басқа жануарлар тікенегі болғандықтан жей ... ... ... ... өсімдіктің жапырақтары мен
бұтақтарынан сарғылт түсті тәтті сұйық манна деп аталатын ... ... ... кетеді.Оны жеуге болады.Маннаны азанда жинап алады.
Жантақтың Қазақстан республикасы ... оның 5 түрі ... ... ... ... ... шөлді аумақтарда яғни Шу
өңірінде,Созақ ауданында,Төрткөл елді мекенінде,Қазығұрт ауданында,Сайрам
және Төле би аудандарында кең ... ... ... ... кетуіне байланысты қызыл кітапқа
енгізілген.Жантақтың құрып ... ... елді ... ... көз ... ... ... көп ол қазір жойыл ... ... өте ... олай емес ... зерттеп білгенде ғана оның
құрып бара жатқанын байқаймыз.Зерттеу нәтижесінде ... ... ... өніп шыға ... себебі біріншіден,жантақтың дәнінің сырты
мықты беріктік қабатпен ... ол жер өніп ... үшін кем ... ... жатуы керек.Екіншіден,жантақтың өнімін яғни ... ... ... ... ... қолданады.Осындай факторлардың
әсерінен жантақтың жер бетіне таралуы азайып бара жатыр.Барлық жер ... ... біз ... ... ... ... ... кітапқа енгізілген.
1.4.Қазақстандағы химиктердің жантақты зерттеуі:
Шөлді далалардағы жануарлардың ең дәмді ... ... тек қана ... ... қана қоймай оның өте дәрілік
қасиеттері де ... ... ... ... ... ... шөптерді алғаш рет ұлы Авицена ашқан.Жантақтың дәрәлік
қасиеттерін ... ... ... жылда анықтаған.Осы зерттеулер
жақсы нәтиже беріп жоғы дәрежеде көрсетіле ... ... ... ... 5 түрі ... ... ең ... қырғыз
жантағы.Ол С витаминіне,ақуызға және полифенолға бай.Жалпы жантақ ежелде
дәрігерлер жақсы пайдпланған.Б.з.IV ... ... ... ... және оның тамырын геморой мен дезинтерияға және денедегі жараларға
қарсы пайдаланған деп тарихта айтылған.Халық ... ... ... ішік ... ... және ... жолдарын,қанның
құрамын тазалауға,суыққа және жараларды емдеуге қарсы пайдаланған.
Қазақ халық университетінің органикалық химия кафедра ... ... 30 жыл ... ... зеттеді. Жантақты неліктен түйелер
жақсы көріп ... неге ... ... ... сұрақ туып тұр.
1973 жылы Г.Бурашова жантақты анықтай бастады.Осы тақырыпты 8 жылдан
кейін десертация қорғады.Осы кезде жантақтан ... ... ... ... ... ... ... алхани-тікенек).Химфарм Шымкент
заводының дәрігерлерімен бірігуі нәтижесінде алхидин дәрілік препараттар
алына бастады.Осылайша ... ... ... ... мазьі және Гаухар тұмбасы алына бастады.
Дермотология саласындағы жетістіктеріне қарамастан тері ... ... ... онда жоғары дәрежелі қоспалар көп.Ол крем ... ... ... ... ... ... ... пайда
болды.Тері атрофиясы,гипертрихос,пигметтер пайда болды және ... ... ... 2-3 аптадан соң көруге болады. Бұл жағдайда
көбіне өсімдіктен жасалынған ... ... ... зерттеу орталығында алхидин мазьін эффектілігіне баға беру жөнінде
дәлелдеме ... ... күні ... ... ... ... ... ауруы қайта бастады.Ал бірнеше күннен кейін мүлдем
жойылып кетті.Бұл клиникалық ... ... 70 ... ... ... адамның препаратты пайдалануы жақсы нәтиже берді.Барлық адамдар
бұл мазьді тереге еніп ... иісі бар деп және ... ... ... төмендетеді деп мақтады.Мазьдің эффектілігі көбіне эгземнің
хронический түрлеріне және нейродермидке қарсы ... ... ... ... және ... ... ... бар.Зерттеу жолында жантақ ... ... ... ... мен ... ... 100 адамдарынан өтті,олар сірке
қышқылын қолданғандар мен уланғандар және ... мен ... ... ... ... ... ... тұмбасы- тағы бір тәжірбие Гаухар тұмбасының эффектілігін
қарастырады.Оны гортан ангинасы ... ... ... ... ... ... фурацилиннен де жақсы ем болды.
Бүгінгі күнде туберкулезге қарсы препараттар белсенді түрде ... ... ... ... ... ... екені белгілі.Фарм
дәрәлерлерінің ойы бойынша алхидин организмдегі токсиндердің төмендеуіне
қатысады.Қазіргі ... рсы ... ... ... мен ... да қызығуда.Онда жүрек тамыр ... ... ... ... қарастыруда.Ісік ауруларын емдеу үшін
дәрілік ... ... ... ... ... ... технологиялық процестің қарастырылуы және жантақтан дәрілердің
бірінші партиясы алынды.Жантақ сиропының 9 мың ... ... және жас ... ... сый ретінде берілді.
Барлық препараттар ... ... ... ... қолдап жатыр.Бірақ бұл алхидин жөнінде ешкім таныс
емес.Қазіргі кезде ... фарм ... ... ... ... ... 5 ... ғана баяғы дәрілер.Неліктен сатуға эффекті және
өнімді дәрілердің барлық сериясын шығармасқа.Сұрақ ашық қалуда.
Тамыр тұмбасы- тамырдың 20 грамына 1 ... ... суды ... ... отта 25-30 ... ... 0,5 сағат тұндырады.Онда майда
бөлшектер қалмауы үшін сүзеді.Күніне ... ... 0,5 ... ... ... қасықпен 3 рет ішу керек.Маннаны (тамыры) несеп ағарда,ыстықты түсіруге
және ... ... ... ... тұнбасы- 1 кішкене қасық ұнтаққа 1 стакан қайнаған су құйып ... ... ... ... сүзіп салқын жерге қоямыз.Қатты ыстық күнде
шөлді басуға ішеді,тамақ ауырғанда шаяды.Кейде компрес ретінде және ... ... ... 1 ... суға 60 грам ұнтақты қосып 1
сағат көлемінде булап ... ... 30-40 ... ... жерді
буландырамыз. Тамыр тұнбасы мен ұнтақ тұнбасның адам организміне пайдасы
өте ... ... ... ... ретінде шөлді басуға және
терлеуді төмендетуге қарсы қолданылады.
Өнімділігі-метерологиялық жағдайларға байланысты оның өнімділігі ... ... 12-100 ... ... 6-40 ... ... гектарына өзгеріп
отырады. 100 кг өсімдікте 25,3 жеуге жарамды өнім болады.Оның 2,8 ... ... ... С ... коротин болды.Құрамында протеин
40 процентен төмен.Клечатка 30 проценттен төмен,ал май 40-50 ... ... ... ... жұмыстарының әдістемелері
Жантақты зерттеуді 2006 жылдары жүргіздік. Ерте көктемнен бастап
көпжылдық жантақ өсімдігінің вегетация ... ... мен ... ... Бұл ... ... алғашқы бүршіктерінің пайда
болуы мен олардан сабақ пен ... және ... ... ... ... арқылы есепке алдық. Бақылауды келесі
мезгілдерде және жиілікте жүргіздік;
04.04.06 жыл ауа ... +6,+12 ... күні ... ... ауа ... +8,+14 ... түсі ақ, ... мм
06.04.06ж ауа теапературасы +7,+12 градус,бүршік түсі ақ.
07.04.06ж ауа температурасы +7,+16 градус,бүршік түсі ақ.
08.04.06ж ауа тем-сы 0,+7 градус,жаңбыр,бүршік түсі ақ.
09.04.06ж ауа ... +4,+10 ... түсі ... ... ауа ... +3,+8 градус,бүршік түсі ақшыл жасыл
11.04.06ж ауа ... ... ... түсі ... ... ... ... ауа тем-сы +6,+12 градус,бүршік түсі ақшыл жасыл,ұзындығы 1,5-
2см.
13.04.06ж ауа тем-сы +5,+22 градус,бүршік түсі ақшыл жасыл.
14.04.06ж ауа ... +8,+25 ... түсі ... ... ауа ... +10,+23 ... түсі ... жасыл,
16.04.06ж ауа тем-сы +14,+27 градус,бүршік түсі жасыл,ұзындығы 2см жетті.
17.04.06ж ауа тем-сы +12,+24 градус,бүршік түсі ... ауа ... +12,+26 ... түсі ... ауа ... +14,+27 градус, бүршік түсі ... ... ... ауа ... +10,+23 ... бүршік түсі жасыл, ұзындығы 2-2,5см
жетті.
21.04.06ж ауа тем-сы +12,+22 градус,ала ... ... түсі ... ауа тем-сы +16,+28 градус, бүршік түсі жасыл.
23.04.06ж ауа ... +16,+30 ... түсі ... ауа ... +14,+28 ... ... түсі жасыл,ұзынжығы 3-3,5см
жетті.
25.04.06ж ауа тем-сы +16,+30 градус,бүршік түсі жасыл.
26.04.06ж ауа тем-сы +18,+32 градус,бүршік түсі жасыл.
27.04.06ж ауа ... +14,+28 ... түсі ... ... ... ... шыға бастады.
28.04.06ж ауа тем-сы +12,+26 градус,жантақтың өсуі одан әрі қарай дамыды.
29.04.06ж ауа ... +16,+30 ... ... ... ... ауа тем-сы +12,+26 градус,жаңбыр,жантақтың өсуіне жаңбырдың әсері
өте зор болды.
Бір ай зеттеу нәтижесінде жантақтың қай күні ... ... және ... ... жапырақшаларының шығатын ұзақ зерттеу нәтижесінде ... өсіп ... ... ... жұмыстарна келетін
болсақ:Алғашқы бүршіктердің 5-і қауызбен қоршалады,қыстап шыққан қоңыр-қара
түсті,қалың қауызбен қршалған.Бүршік атқаннан кейінгі ... ... ... ... ... ... ... жапырақшалар.Алдыңғы 3-
інің ұзындығы 4-5млм,
5 жапырақшаның ұзындығы 0,5см жетеді.6 жапырақшаның ұзындығы 0,5см,бірақ
жасыл түсті,келесінің бәрі жасыл түсті.
7 жапырақшаның ... ... ... ... болашақ
бүршікше болады.7 жапырақшаның морфологиялық құрылысы 3 ... ... еске ... Екі ... тақтайшалары орталық тақтайшаларға
қарағанда қылаң жасыл және ... ... ... ... пішініне ұқсайды.
8 жапырақша дәл сондай,бұл жапырақшаның құрылысы 7 жапырақшаға ұқсайды.
Сабақ жоғарлаған сайын буын ... ... және ... аралығында буындардың арасы 3-4 млм,одан арықарай 5-6
млм. 4 және 6 жапырақшаның аралығында яғни ... ... ... және 7 жапырақшаның буын аралықтары 7млм.Бойы ... жас ... 12-13 ... ... ... көрінісі қылаң жасыл ... ... да өте ... ... мен ... ... ... кезектесіп орналасқан.
2.2.Зертте жұмыстарының материалдары
Зерттеуге Оңтүстік Қазақстан облысындағы Шымкент қаласының ... ... ... ... ... ... Ерте
көктемнен күзге дейін Шымкент Дендропаркінің айналасында және Аксукент елді
мекенінің маңында таралған жантақ ... ... өсіп келе ... ... ... санау, белгілеу және
бақылау арқылы жүргіздік. Күзде жантақтың пісіп ... ... ... ... ... анықтау арқылы сараптадық.
2.3. Зерттеу жұмыстарының нәтижелері
Тәжірбие жүргізу ... біз ... ... ең ұзын ... ... ... ... бойында неше сабақ саны және ұзындығын,әр жапырақтың
үстінде орналасқан тікенек санын анықтадық:
Ұзындығы 103см жететін ... ... ... ... ... саны 39,үлкен жапырақтарының саны 63,майда жапырақшаларының саны
21,жапырақшалардың үстіне орналасқан тікенек саны ... 93см ... ... ... ... ... ... 41,үлкен жапырақтарының саны 46, майда жапырақшаларының саны
30,жапырақшалардың үстіне ... ... саны ... 87см ... жантақтың бойында орналасқан сабақ саны 5,сабақша
саны ... ... саны ... ... саны
24,жапырақшалардың үстіне орналасқан тікенек саны38.
Ұзындығы 82см жететін жантақтың бойында орналасқан сабақ саны ... 32, ... ... саны ... жапырақшаларының саны
26,жапырақшалардың үстіне орналасқан тікенек саны 31.
Ұзындығы 62см жететін жантақтың ... ... ... ... саны 26, ... ... саны ... жапырақшаларының саны
24,жапырақшалардың үстіне орналасқан тікенек саны 27.
Ұзындығы 60см жететін ... ... ... ... саны ... ... жапырақтарының саны 23,майда жапырақшаларының саны
20,жапырақтың үстінде орналасқан тікенек саны ... 58см ... ... ... ... ... саны 2,сабақша
саны 32, үлкен ... саны ... ... ... ... ... тікенек саны 29.
Ұзындығы 51см жететін жантақтың бойында орналасқан сабақ саны ... 24, ... ... саны ... жапырақшаларының саны
18,жапырақшалардың үстінде орналасқан тікенек саны 19.
Ұзындығы 46см ... ... ... ... ... саны ... саны 24,үлкен жапырақтарының саны 34,майда жапырақшаларының саны
22,жапырақтардың үстінде орналасқан тікенек саны 33.
Ұзындығы 45см жететін жантақтың ... ... ... саны ... 25, ... ... саны 24, ... жапырақшаларының саны
19,жапырақтардың үстінде орналасқан тікенек саны 21.
Өздеріңіз көріп отырғандай жантақтың ... ... ... саны
да,сабақшалар саны да әртүрлі.Бұл туралы ғылымда толық зерттелмеген.Бұл
зерттеу жұмысы 25.05.2006 жылы ... ... жер ... климаттық зоналардың ішінде
қоңыржай жылы және шөлдік ... ... ... ... территориясын шөлдік және шөлейттік далар алып жатыр. ... ... жыл ... ... ... тапшылығымен және жазғы
айлардағы ауа температурасының өте жоғары деңгейде болуымен сипатталады.
Мысалы, Оңтүстік Қазақстан ... ... және ... дала ... ... ... ... аймақтармен салыстырғанда 3-4 есе аз болады,
200-250 мм шамасында. Сонымен ... ... ... жыл ... ... Ылғал қысқы қар және ерте көктемдегі жаңбыр түрінде түседі. Жазғы
және ұзақ ... ... жер ... ... ... ... ... қасы деп санауға болады.
Шөлдік және шөлейттік ... ... ... ... өте ... ... келеді. Ылғалы тапшы зонадағы өсімдіктердің
морфологиялық құрылыстары таңқаларлық түр ... ... ... ... ... ... ... кезінде қалыптасқан
өзгерістер болып саналады. Ксерофиттік ... ... мен ... жағдайлары аса көп көңіл аударуға тұрарлық
деп түсіну керек. Аталан қолайсыз ... өмір ... ... ... ... ... ... сан алуан емес. Олар санаулы
болғанымен сол ... ... және ... ... ... қызмет
атқарады.
Мұндай өсімдіктердің түрлері мен сол ... өмір ... ... ... ... ... Бұл ... биоценоздың алғашқы трофтық тізбегіндегі ... ... ... қатар, жантақ, сексеуіл, шеңгел, жыңғыл, ... ... ... ... сияқты эндемдік флора өкілдері даланы ... және ... ... ... Олардың осындай маңызын
асырып айту қиын.
Оңтүстік Қазақстан облысының осындай эндемдік флорасына қатысты екі
басты ... атап ... ... ... ... аталған өсімдіктердің нашар экологиялық жағдайы;
өйткені, өткен ғасырдың соңғы жартысында даланы қарқынды пайдаланудың
салдарынан жантақ, сексеуіл, ... және ... ... ... ... ... Бұған ҚСРО жоспары бойынша қой
шаруашылығының шектен тыс дамуымен адамның бұл өсімдіктерді отынға
пайдалануы;
2) шөлейттік өсімдіктердің ... ... ... ... келе ... ... кездегі ғылыми әдебиеттерде
аталған өсімдіктер туралы тек қысқаша ... ... ... ... тағу қиын. Жүргізіліп жатқан селекциялық ... ... ... және экологиялық зерттеулердің нәтижесіне
негізделуі тиісті.
Осы тұрғыда, шөлейттік эндемдік өсімдіктердің морфологиялық және
анатомиялық ерекшеліктерін ... өте ... және ... ... ... ... бірі деп есептеледі.
Жантақ өсімдігі ОҚО жазықтықты аудандарының барлығында кездеседі.
Әсіресе, далалық жазықтықтардағы флораның ... ... ... ... ... ... азығы ... ... ... және шөл ... биоценоздағы маңызы зор. Жантақ
систематикалық жіктеу бойнша бұршақ ... ... ... арқылы таралатын көпжылдық, жартылай бұтатектес өсімдік. Өте терең
дамитын кіндік тамырлы ... ... ... ... шөл ... төтеп бере алады. Суды топырақтың 10-15 метрлік ... асты су ... ... ... ... ... ... көптеген метаморфоздық түрөзгерістерге ұшыраған. Судың артық
булануына ... тұру ... ... ... ... мен ... ... күрт азайған. Жапырақтары өте майда. Өсімдіктің барлық
вегетативтік ... ... ... ... ... ... ... Бір өсімдік бойындағы сабақтар саны мен оның
вегетация ... ... ... ... ... ... ... шектеледі. Орталық сабақтардан таралатын
жанама сабақтардың басым көпшілігі тікенге айналып түрөзгерген. Тұқымдары
бұршаққын жемісінде ... ... ... ... ... барлығы келесі жылы өніп шықпайды. Бұл ... ... ... ол тұқымның сыртындағы қалың және қатты, лак ... ... Бұл ... түрлік қасиеттердің бірі. Сондықтан, бір
жылғы түзілген тұқымдар бірнеше жыдар бойында жыл ... ... ... ... Бұл ... ... ... келесі көктемде қолайсыз жағдай
туған ... ... ... бойы өнгіштігін жоғалтпай топырақта
сақталуына мүмкіншілік береді. ... ... ... ... ... рөл атқарады. Мысалы, түйенің ағзасында ... ... ... ... өнуге қабілеттігін арттырады. Өйткені, түйенің
ас қазанындағы сөлдер тұқымның сыртқы қабығындағы қатты қабатты ... ... ... ... ... ... ... мақсатында біз өзіміздің зерттеулерімізде
жантақ тұқымдарының ... ... ... ... жылдары
анықтадық. Тұрақты термостаттық жағдайда, табиғи жағдайда өсіп тұрған
жантақ өсімдігінің тұқымдарын қыркүйек айының соңында жинап, оны үш ... ... ... ... яровизациялаудан кейін
термостаттағы ылғалды камерада, 25 градустық жылулықта өсірдік. Петри
тостағаншаларында төрт ... ... 1000 ... ... ... сегіз тәуліктен кейін әр үш күн сайын
есепке алып отырдық. Эксперименттің нәтижесінде ... ... ... тек 4,65 ... ғана ... ... ... тұқымдардың
сыртқы қабаттары судың енуіне кедергілігін ... ... ... Ол ... ... ... ... басқада өзгерістерге
ұшырамады. Екі жыл бойында, зертханалық жағдайда сақталған тұқымдардың
өнгіштігі 15,7 пайызға дейін артты ... ... ... ... ... ... ... қабаттары құмдақ қағазбен зақымдалған
тұқымдар себілді. Бұл тұқымдар түзілу жылына ... ... ... ... ... тиесілі 68,4-65,4 пайыз арасында.
Экспериментерден алынған деректер тұқымның әр ... ... ... ... ... жасауға негіз болды. Табиғаттағы
қысқы суық пен ... ... ... және ... ... және ... қышқылдардың әсерінен тұқымның сыртқы
қабықшасы зақымданып судың енуіне мүмкіншілік туады ... ... ... Ендеше, жантақтың бір жылда түзген тұқымдары табиғатта 4-
5 жыл бойында біртіндеп өніп ... ... ары ... ... ... ... одан ... ортаның метеорологиялық
параметрлеріне байланысты. Ал, жантақтың ареалының кеңейуі, ... ... ... ... ... Бұл тұжырымды
түйе шаруашылығы жақсы дамыған және тағы ... ... ... көп ... ... арелдардың кеңдігінен байқауға
болады.
1-кесте.
Жантақ тұқымының өнгіштігі
|р/с|Эксперименттің нұсқалары | ... ... |
| | |2005 ж |2006 ж |
|1 |2005 жылы ... ... |4,65 |15,7 |
|2 |2006 жылы ... тұқымдар |- |3,85 |
|3 ... ... |68,4 |65,4 ... ересек өсімдігінің жыл ... ... ... ... мақсатында 2005-2006 жылдары Шымкент қаласының
маңындағы табиғи тұрғыдағы өсімдіктер зерттелді.
Өсімдіктердің тіршілік формасы бойынша жіктеуде жантақ ... ... ... көктеуге арналған бүршіктерінің орналасуы мен қорғану
тәсілдеріне орай гемикриптофиттер (Н) мен криптофиттік формалардың аралық
түріне жатады. ... ... ... ... ... ... ... бірдей орналасқан каудекстерде және жердің 20 см
тереңдіктегі тамырда орналасады .
Жер ... ... ... ... ... қолайсыз жағдайдың
әсерінен немесе танаптардағы жер жыртудың әсерінен, негізгі ... ... ... ... түзе ... ... жер асты бүршіктерінің үлесі барлық бүршіктердің ... ... ... ... ... және жақсы дамыған
сабақтары жер үстіндегі каудекстік бүршіктерден, кейінгі қосалқы және ... жер асты ... ... ... Бұл ... оянып
сабақ түзуі өсімдіктің өсу ортасындағы факторлардың ... ... ... ... ... аз, ... ... орналасқан
өсімдіктердің сабақ саны 2,3 арасында болды. Мұндағы ... тек жер ... ... көрінді. Ал, ойпаң және ылғал мөлшері көп жерлердегі
биік қомақты өсімдіктердің сабақ саны 3,2 -3,4 ... ... ... 1,1
бөлігі жер асты бүршіктерден дамыған. Ендеше, ... ... ... өсу
ортасына қарай, вегетациясын жалғастыру үшін түзетін ... ... ... ... ... белсендіре алады екен.
Ылғал мөлшері өте аз ... жер асты ... ... ... олар ... ... рөлінде қалады. Олардың оянуы және
вегетациялық үрдісті қамтамасыз етуі жер үсті ... ... ... ... ... ... күзде жер жыртылған танаптардан
көктемде өсіп тұрған өсімдіктердің сабақтарының жер асты ... ... ... ... ... ... жапырақтардың 4-5 түссіз
болып келеді. Олар фотосинтездік қызмет атқармайды және ... ... ... тез ... ... кетеді. Ересек өсімдіктердің
биомассасындағы жапырақтардың үлесі біздің ... ... ... сабақтың биомассасы --- пайызды құрады. Бұл дерек
жантақ өсімдігінің азықтық құндылығын ... ... ... онша жуан және сояу ... толығымен мал азығына жарамды
болып табылады.
Жанама сабақтар 4 жапырақтың қолтықшасынан бастап дами ... ... ... ... дарысында, басты дарақтарды құрайтын
сабақтар болып сол алғашқы 4-5 ... ... ... ... ... Ол ... өсімдіктің негізгі сабағы сияқты
келесі 2,3 және 4 сүрелік сабақтарды түзе ... Ал, ... ... ... ... ... ... сабақтар өзінің 1
немесе 2 сүрелік сабақтарын ғана ... ... ... Бұл ... ... ... ... көктемнің қолайлы кезеңдеріндегі ылғал мөлшерінің
жеткіліктілігімен түсіндіруге болады. Өйткені, жаздың ортасына ... ... ... ... ... ... ... кейін жантақ тек терең қабаттардағы су мөлшерінен тәуелді болып
қалады. Ол ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, жазға қарай ауа температурасыда күрт ... ... ... ... ... ... Өсімдіктің
ылғалдық балансы кеш түзілген сабақтардың тарамданып өсуіне ... ... ... ... ... ... ары қарай сабақтанбайды, керісінше өсуін тежеп қысқара
бастайды. Бұл ... ... даму ... өсу емес даму ... ... Олардың ұщтарында гүл шоғырлары пайда бола бастайды. ... ... ... ... ... ... ... сеінуі айқындана
түседі. Бұл кезде өсімдікке ... ... ... су ... ... сабақтардағы гүлдердегі даму үрдістерін соңына жеткізу ұшін
сабақтардың ұштары кеуіп тікенге ... ... ... су сабақ бойымен
кері қарай сырғудың нәтижесінде гүлдерде пайдаланылады. Бұл ... шөл ... ... жағдайға бейімделу кезіндегі
эволюциялық өзгергіштіктерге ие болу ерекшеліктері болып саналады.
Эксперименттерден алынған статистикалық деректерді нақтылау ... ... ... вегетациясын жаңарту кезіндегі алғаш пайда
болып келе ... ... ... ... өсу ... Ол үшін әр бес күн ... жағдайдағы өсімдіктердің тамырын
қазып алып тоңазытқышта ұстап микроскоп ... ... ... ... ... алып отырдық.
Жантақтың алғашқы бүршіктеріндегі апикальді меристема қосжарнақты
өсімдікке тән ... ... ... ... ... ... ... көрдік. Меристеманың жасушалары дифференцацияланбаған, сыртқы
көрінісі бойынша бірыңғай. Меристемалық ... ... аз , ... ... алып ... ... ... өсімдіктің өмір бойы өсуін
қамтамасыз етеді. Өмір бойы өсіп жаңа мүшелермен ... түзу тек ... тән ... ... өсімдіктің өмірінің соңына дейін сақталады.
Бұл қасиет меристеманың ... ... ... ... ... ... әрдайым бөлініп жаңа жасушалар түзеді және ешқандай
ұлпаларға маманданбайды. ... ... ... ... ... болып есептеледі және барлық ұлпаларымен мүшелердің
бастамасына айналады. Төбелік меристеманың құрылысы 1-суретте көрсетілген.
Онда орталық конус пен ... ... ... Конусты қоршап орналасқан
туника келесі бөліну кезеңдерінде жанамалық меристеманы ... өсу ... ... ... ... өсуі ... меристеманың қызметі арқылы іске асса, ... ... әр 8-10 күн ... сапалық өзгерістерге ұшырау
арқылы прокамбий мен перицикльді түзеді. Алғашқы жанамалық меристеманың
жасушалары ірі, тығыз және әрі ... ... жұқа ... ... ... ... ... көп ұзамай екінші жанамалық меристемаларды түзе
бастайды. Бұл жасушалар алғашқы жанама меристеманың ... ... ... және қалың қабатты болып ... Көп ... ... ... феллоген мен камбий қабаттары пайда болады.
Сабақтың анатомиялық құрылысының алғашқыдан соңғыға ауысуы (алғашқы
және соңғы ксилема мен ... ... ... жер бетіне өсіп
шыққаннан кейінгі 25-35 күн аралығында байқалды. Бұл ... ... ... ... ... 2-3 см ... орын ... Одан жоғары
бөлігінде алғашқы құрылымдардың қалыптасуы мен жанама мүшелердің қалыптасуы
орын алады. Бұл үрдіс ... ... ... ... ұзақ ... ... ... қолтықшасынан дамыған сабақтардың ұшында өте қысқа
мерзім ішінде байқалады. Ол ... ... ... төбелік
меристеманың қызметінің тоқталуымен байланысты. Жоғарғы ... 5-10 см ... ... ... ... меристема жасушалары
бөлінуін тоқтататындығы анықталды. Олардың есесіне жанамалық меристема
қарқынды қызмет атқара ... Оның ... ... ... ... Еңбек қорғау қағидалары
Шөл далада және ыстық аймақтардағы зерттеулік жұмыстарды жүргізу ерекше
еңбек шарттары мен ережелерін орындауды ... ... Шөл ... ... кезінде оның құрамына кіретін адамдардың денсаулықтары туралы
мәліметтер алыуны қажет. Өйткені, далада күн ... ... ... артады. Сондықтан, жүрек жұмысының ақауы бар, астма ауруымен ауыратын,
көптеген шөптермен тозаңдарға аллергиясы бар, қан ... ... ... ... кіре алмайды. Экспедиция алдында барлық мүшелердің
қатысуымен алдын ала техника қауіпсіздігі ... ... ... ... ... жағдайлар, сақталатын шартты іс-шаралар және ... мен ... ... тәртіптер экспедицияның барлық мүшелеріне
түсіндіріледі. ... ... ... Зерттеулік жұмыстың
мақсаты мен ... реті ... ... ... ... Әр экспедиция мүшесіне оның міндеті мен ... және ... ... ... атқарудың өзіндік қауіпсіздік
ерекшеліктері бар. Мұндай кезде жұмысшылармен немесе ... ... ... ... техника қауіпсіздігі жүргізілуі тиіс. Ол
сабақтарды техника қауіпсіздігі ... ... ... биолгия
саласындағы немесе фармацевтика саласының маманы жүргізуі қажет. Бұл ... улы ... ... ... ... ... алғашқы
симптомдарды, уланған адамға алғашқы медицианлық көмек көрсету шараларын
және ... ... улы ... жұмыс атқарған кездегі
қауіпсіздіктерді сақтау ережелері дәрістелуі тиісті.
Ұзақ уақыт ішінде зиянды ... ... ... жұмысшылар үшін
қосымша төлем ақы мен қысқартылған жұмыс уақыты белгіленеді.
Мұндай кезде жұмысшының жұмыс режимі ... ... ... ... зат ... тауда болуы мүмкін жарақаттарға
пайдаланылатын және улану, аллергияға қарсы дәрі-дәрмектер ... ... ... ғылыми экспедицияның маршруты мен тауда болу уақыт ұзақтығы
және ... ... ... ... ... ... алдын ала айтылып
ескертіледі.
Экспедиция мерзіміне жеткілікті тамақ пен су мөлшері алдын ала ... Шөл ... өте улы ... мен жыртқыш аңдар кездесуі мүмкін.
Адам ағзасының қызметі нашарлап медициналық көмек керек болған ... ... ... ... ... адам болуы тиісті және қажетті
дәрі дәрмектер жеткілікті болуы қажет. Медикаменттердің құрамы мен ... ... ... ... ... құраған жөн.
Зерттеулік жұмыстарды атқару кезінде арнайы құралдар мен жабдықтар
пайдалану ... Улы ... және ... ... ... қол ... болмайды. Тамақтанар алдында міндетті түрде қолды таза сумен ... Дем алыс ... ... жату және кез ... ... отыру қауіпті
болуы мүмкін. Сондықтан, тамақтану немесе дем алу үшін ашық, шөп ... таза ... ... ... ... ... ... сәулесінің үлесі өте жоғары болады.
Сондықтан, жұмыс ... ... ... ашық жерлері болмауы керек. Әсіресе
бет пен көзді сәуледен сақтау керек. Көзге сәуледен қорғайтын ... ... ... ашық жерлерін күн сәулесінен қорғайтын крем мен
арнайы майлар жағып алу ... ... ... ... Қазақстан облысының таулы аймақтары өте ... ... бай. Тек ғана Ақсу ... табиғи қорығында жер бетінің басқа
бөлігінде кездеспейтін 10 өсімдік түрі өседі екен. Оолардың ... ... емес ... біле ... ... қорықтарда ғылыми экпедиция
мүшелеріне де кеппе шөп және тағы ... ... ... ... Өсімдіктерді жұлуға болмайды. Барлық морфологиялық және басқада
зерттеулік ... өсіп ... ... ... ... ... Мұндай биіктіктерде өсетін өсімдіктердің көбісі белгілі ендіктерде
ғана өскендіктен, олардың саны өте аз. Адамдар мен ... ... үшін өте ... және зиянды фактор болып саналады.
Соңғы ғасырдың екінші жартысынан бері қарай, өндірістік технологияның
қарқынды дамуына ... ... ... ... ... алу ... ... Көптеген сирек кездесетін және өндіріске
қажетті өсімдіктердің қазіргі кездегі нашар экологиялық жағдайына сол себеп
болды. Мысалы, 19-20 ... ... ... пен сабын өндіру
технологиялары ... ... ... қажетті шикізаттарды
Қазақстандағы табиғи жағдайда өсетін көксағыз және бозтікен өсімдіктерінің
тамырларын жинау арқылы ... ... ... ... бұл ... қауіпінің қасында деуге болады. Бозтікен өсімдігі ОҚО ... 20 ... ... ғана ... ... Ал, Қара ындыз
және жауқазын сияқты өсімдіктердің де экологялық ... ... ... ... өсімдіктер әлемін қорғау іс – шаралары бұл нашарлау
тенденциялы ... ... ... бола ... отыр ... артық емес.
Өйткені, қорғау івс шараларына қарамай, аталған өсімдіктер ... ... ... ... ... ... жақын және табиғаты тамаша таулы
аймақтардың өсімдіктер ... мал ... ... ... ... ... үрдістің үдеуіне антропогендік фактордың үлесі мол. жаз күндері
ретсіз демалу шылар табиғатқа айтарлықтай зиян келтіруде. Осы ... ... ... ... ... бір ... фактор ретінде атап кететін мәселе, ол ... ... дем алу ... ... табиғатқа баратын адамдардың
мәдениеті мен табиғатты қорғау туралы түсініктерінің дәрежесінде. Ақпарат
құралдарында ... ... ... ... өте ... ... итабиғатты қорғауға деген көңіл әге дейін ... ... тек ... ... ... ... ... жасайтын
зертханалар мен питомниктер саны жеткіліксіз.
Таулы аймақтардағы өсімдіктер флорасы ерекше ... ... Ол ... тұрақты емес. Шаруашылықтық әрекетерді асыра
пайдалану бұл ... ... ... ... Әсіресе, қазіргі
кездегі экономиканың қарқынды ... ... ... бұл ... жағдайын үнемі зерттеп тұру қажет. Сонымен қатар, пайдалану үшін
қажетті ережелер мен қағидаларды түзу керек.
Шөл даладағы өсімдіктерді ... ... ... ... ... ... жағдайына баға беру өте қажетті іс-шара ... ... ... ... жыл ... немесе белгілі мерзім ішінде экологиялық
ақуалды мониторингтеп отыруға мүмкішілік береді.
Қорытынды
Сонымен, зерттедеріміздің нәтижелерін қорытындылай келе келесі қағидаларды
бөліп айтуға болады:
1) ... ... ... оның өсіп тұрған жеріндегі ылғал
мөлшерінен тәуелді.
Көктемгі ылғалдың мөлшері жоғары болған жағдайда жер асты
бүршіктерде сабақ түзуге қатысады . ... ... ... ... қолтықшасынан дамитын сабақтар атқарады.
Соңғы жапырақтардың қолтықшаларынан ... ... ... ... жантақ өсімдігінің тұқымнан көбеюін тежейтін факторлар ретінде ... ... және ... ерекшеліктерін атауға болады.
Жантақ тұқымы сыртқы қабатын бұзған ... ... ... ... ... көрсетеді;
3) тұқымның бұл қасиетін өсімдікті қолдан көбейту үрдісінде тиімді
пайдалануға болады;
4) ересек жантақ ... жыл ... ... ... кезінде оның
гемикриптофиттік бүршіктері басты рөл атқарады. Тереңдіктегі тамыр
бүршіктері қосалқылық ... ... Жер ... ... жойылған жағдайда тереңдіктергі тамыр бүршіктер олардың
орнын басады;
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Ковалева Н.Г. ... ... ... по фитотерапии. Изд.
«медицина». 1972.
2. Правдин И.Н. Дарвинизм. М.;- ... ... ... В.К., ... Г:В. ... ... ... Изд. «Нева». СПб. М.,- 2006.
4. Межаков А.К. Занимательное садоводство. Изд. «Рауан», Алматы. 1990.
5. Доброхотова К.Н., Писарев А.А. Целебные ... ... нас. ... ... Л.Г., ... В.В. ... растения –целители.Киев.1988.
7. Петров В.В. Растительный мир нашей родины. М.;-«Мир», 1991.
8. Рейн П. и др. ... ... Изд. ... ... ... Қ.Ж. Жабайы өсімдіктер сыры. Алматы. Қайнар. 1986.
10. ... А.В. ... ... ... ... ... ... library. intra. ru –электрондық кітапханалық қор.
12. http/www. ecostan. org
10.,http/www.ecoline. ru/me
11. http/www. referat.kulichku.net
12.http/www. NLRK. kz – ҚР ұлттық кітапханасы
13.http/www. libluch. boom.ru ... ОУНБ им. ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы эндемик өсімдіктер34 бет
Атмосфералық ауаны қорғау19 бет
Геохимиялық ортаның өсімдіктің өсуі мен химиялық құрамына әсері14 бет
Жусан4 бет
Каспий теңізі. Казақстанның батыс өңірінде қалыптасқан экономикалық жөне экологиялық жағдай.4 бет
Мәдениет дегеніміз не?5 бет
Хан шыңғыс флорасы және экологиялық сипаттамасы45 бет
Экологияның даму тарихы10 бет
Экологияның қысқаша тарихы9 бет
"шалғын өсімдіктердің сапасын бағалау"4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь