Ақша қаражаттар есебінің теориялық негіздемесі

КІРІСПЕ

I Тарау. Ақша қаражаттар есебінің теориялық негіздемесі

1.1 Ақша қаражаттар операцияларын
есепке алудың мәні мен мақсаты
1.2 Есеп айырысу шоты операцияларының есебі
1.3 Валюталық шот операцияларының есебі

ІІ Ақша қаражаттары мен олардың баламаларының есебі

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАИДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Бухгалтерлік есеп нарық қатынастары жағдайында шаруашылық жүргізуші субъектілерде ерекше маңызды орынға ие. Қазақстан нарық экономикасына түгелімен күшті, оны бүкіл әлемдік қауымдастық та мойындады. Бұндай жағдайда біздің республикамызда пайдасы жоғары, тұрақты, әлемдік нарықта бэсекелестік қабілеті бар кәсіпорындар неғұрлым күп болса, соғұрлым біздің экономикамыздың деңгейі де жоғарлай береді. Бұл бүгін, ертең, алдыңғы отыз жыл ішінде де ең үзекті мэселелердің бірі болатыны Қазақстан Республикасының Президентінің «Қазақстан - 2030» деген халыққа жолдауында да ерекше аталып кеткен. Ал кәсіпорын қызметінің дүрыс жолға қойылуы күптеген факторларға байланысты болып табылады. Соның ішінде бухгалтерлік есептің, аудиттің, оның ішінде қаржылық есептің, ішкі аудиттің және талдаудың дүрыс ұйымдастырылып жүргізілуі үлкен роль атқарады. Бұл қызметтердің мэні «тірі» ақпаратта. Ал кім ақпаратқа ие болса, сол әлемді билейді деген сүз бар. Бухгалтерлік есептің маңызын осыдан ақ білуге болады.
Есепке алу мәліметтегі кәсіпорынның және оның құрылымдық бөлімшелерінің қызметін жедел басқаіру үшін, экономикалық болжамдар мен ағымдық жоспарлау жасау үшін, сүйтіп ел экономикасының даму заңдылықтарын зерртеу үшін қолданылады. Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында кәсіпорынның күрделі экономикалық тетігін нық, дұрыс жолға қойылған есеп жүйесінісіз, сондай - ақ сенімді экономикалық ақпаратсыз басқару іс жүзінде мүмкін емес. Осы түрғыдан есептегенде ақша қаражаттарының есебі мен оның ішкі аудиті үзекті болып есептелінеді.
Бухгалтерлік есепті халықаралық стандарттардың талабына сай жүргізу қазіргі кезде ең басты мәселе болып табылады. Осыған байланысты бухгалтерлік есеп пен аудитке жүктелетін міндеті қай кезде болмасын күрделі болып отыр. Осы тұрғыдан қарағанда ақша қаражаттар есебін дұрыс ұйымдастырудың рүлі зор.
Ақша қаражаттардың есебін зерттеп бақылай отырып кез - келген кәсіпорынның жабдықтаушылары мен клиенттерінің кім екендігін, олардың қандай тауар сататынын, қызмет күрсететінін, олармен қандай қарым -қатынастарда, қандай тәртіпте, қандай құжат негізінде жүзеге асатынын күріп білуге болады.
Бұл жерде тағы маңызды бір нэрсе - банк мекемесі. Жоғарыдағы айтылып кеткен қарым - қатынастар қолма қолсыз есеп айырысу нысанында жүзеге асырылса банк мекемесі де бүл қатынастарда үз үлесін қосады. Яғни, кәсіпорын банкі мен жабдықтаушы банкі арасындағы қатынастар жүзеге асырылады. Бұл жерде банк қызметімен де жақынырақ танысып, олардың құжаттарының кәсіпорын құжаттарымен қандай байланысы бар екенін күруге болады.
Жоғарыдағы айтылып кеткен мэселелер мені қызықтырды, сондықтан бухгалтерлік есептің ақша қаражаттар бүлімін кеңірек ауқымда қарастырып, курстық жұмысымның тақырыбы ретінде таңдап алдым.
1. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есепке алу және қаржылық есеп беру туралы» Заңы. 26.12.1996ж. (үзгертулер мен толықтырулар енгізілген)
2. Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы» 20.11.1998ж. Заңы
3. Бухгалтерлік есептің Типтік жоспары, Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі, Алматы 2002ж.
4. Бухгалтерлік есептің стандарттары. Алматы, 1996ж.
5. Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары, 2001ж.
6. Қазақстандағы Аудиттіңхалықаралықстандарттары,2001ж.
7. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Негізгі бүлім, 1996ж.)
Арнайы әдебиеттер:
1. Айтжанова Ж.Н. «Бухгалтерский учет, отчетность и аудит устойчивого экономического развития». Алматы 2002, 205с.
2. Абдыкалыков Т.А., Сатмурзаев А.А., «Основы бухгалтерского учета и аудита» Алматы 2001, 236с.
3. «Аудит». Под редакцией профессора В.И. Подольского Москва 1997г. 432с.
4. Әбдіқалықов Т.Ә. «Бухгалтерлік есеп және аудит». Алматы 2000ж. 1686.
5. Баймұханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. «Бухгалтерлік есеп», Алматы 2001ж., 2366.
6. Балапанова Ә.Ж. «Аудиттің теориялық негіздері». Алматы 2003ж. 936.
7. Бернстайн Л.А. «Анализ финансовой отчетности». Москва 2002г. 623с.
8. Дюсембаев К.Ш. и др. «Аудит и анализ финансовой отчетности». Алматы 1998г. 432с.
9. Дюсембаев К.Ш., Түлегенов Ә.Т. т.б. «Кэсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2001ж. 3296.
10. Дюсембаев К.Ш., «Аудит и анализ в системе управления финансами» Алматы 2000г., 293с.
11. Кеулімжаев Қ.Қ., Әжібаев З.М. т.б. «Қаржылық есеп». Алматы 2001г. 3306.
12. Кодекс РК о налогах и других обязательных платежах в бюджет. Алматы2003г. 238с.
13. Международные стандарты финансовой отчетности 2001г. 1242с.
14. Нидяз Б., Андерсон X. Принципы бухгалтерского учета Москва 2000ж., 495с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I Тарау. Ақша қаражаттар есебінің теориялық негіздемесі
1.1 Ақша ... ... ... мәні мен ... Есеп ... шоты ... есебі
1.3 Валюталық шот операцияларының есебі
ІІ Ақша қаражаттары мен олардың баламаларының есебі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАИДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ерекше маңызды орынға ие. Қазақстан нарық экономикасына
түгелімен ... оны ... ... ... та мойындады. Бұндай
жағдайда біздің ... ... ... ... ... нарықта
бэсекелестік қабілеті бар кәсіпорындар неғұрлым күп болса, соғұрлым ... ... де ... береді. Бұл бүгін, ертең, ... жыл ... де ең ... ... бірі ... Қазақстан
Республикасының Президентінің «Қазақстан - 2030» деген халыққа жолдауында
да ерекше аталып ... Ал ... ... ... жолға қойылуы
күптеген факторларға байланысты болып табылады. ... ... ... аудиттің, оның ішінде қаржылық есептің, ішкі ... ... ... ... ... ... роль атқарады. Бұл
қызметтердің мэні ... ... Ал кім ... ие болса, сол әлемді
билейді деген сүз бар. ... ... ... ... ақ білуге
болады.
Есепке алу мәліметтегі кәсіпорынның және оның ... ... ... ... ... ... ... мен
ағымдық жоспарлау жасау үшін, сүйтіп ел экономикасының даму заңдылықтарын
зерртеу үшін қолданылады. ... ... ... ... ... экономикалық тетігін нық, дұрыс жолға қойылған есеп
жүйесінісіз, сондай - ақ сенімді экономикалық ақпаратсыз ... іс ... ... Осы түрғыдан есептегенде ақша қаражаттарының есебі мен оның
ішкі аудиті үзекті болып ... ... ... стандарттардың талабына сай жүргізу
қазіргі ... ең ... ... ... табылады. Осыған байланысты
бухгалтерлік есеп пен аудитке жүктелетін міндеті қай ... ... ... отыр. Осы тұрғыдан қарағанда ақша қаражаттар есебін ... рүлі ... ... ... зерттеп бақылай отырып кез - келген
кәсіпорынның жабдықтаушылары мен клиенттерінің кім ... ... ... ... қызмет күрсететінін, олармен қандай қарым
-қатынастарда, ... ... ... ... ... ... ... білуге болады.
Бұл жерде тағы маңызды бір нэрсе - банк мекемесі. Жоғарыдағы айтылып
кеткен қарым - қатынастар ... ... есеп ... ... ... банк мекемесі де бүл ... үз ... ... ... ... мен ... банкі арасындағы қатынастар жүзеге
асырылады. Бұл жерде банк ... де ... ... олардың
құжаттарының кәсіпорын құжаттарымен қандай байланысы бар екенін күруге
болады.
Жоғарыдағы айтылып ... ... мені ... ... ... ақша ... бүлімін кеңірек ауқымда қарастырып,
курстық жұмысымның тақырыбы ретінде ... ... АҚША ... ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕМЕСІ
1.1 Ақша қаражаттар операцияларын есепке алудың мәні мен
мақсаты.
Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігі жанындағы «Бухгалтерлік есеп
және аудит ... ... №4 № ... ... қозғалысы
туралы есеп»- деп аталатын бухгалтерлік есеп стандартының ... ... мен ... яғни ... ақша қаражаттарының
қозғалысы туралы есебі осы деректі пайдаланушыларды түрлі операциялық және
инвестициялық қаржы қызметі бойынша есепті ... ақша ... ... кірістелуі ол қаржылардың ... ... ... етіп және ... осы ... ... яғни ... қаржы
жағдайындағы үзгерістерін бағалауына мүмкіндік береді» делінген. Ал ... ... ... тұлғалар, субьектілер (банктер мен
бюджеттік мекемелерден басқа) ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есепті
осы ... ... сай ... және ... ... ... есептемесінің құрамында (яғни сонымен ... ... ... жүргізуші субьектілерде өндірілген өнімді сату
барысында, сондай-ақ материалдық қүндылықтарды, ... ... ... ... немесе бюджеттен тыс басқа да мекемелерге эртүрлі
төлемдерді ... ... ... ... ... болады. Әрбір
кәсіпорын, ұйым, мекеме немесе фирма эдетте бір уақытта ... ... ... ... ... ... ретінде болатын болса, екіншіден
сол өнімдерді өндіріп ... үшін ... ... ... ... ... ... алдында сатып алушы ... ... мен ... ... ... ... ... операциялар күбіне қолма-қол ақша және қолма-қол ақшасыз түлеу жолы
арқылы жүргізіледі. Қолма қол ... есеп ... ... ... Банк ... белгілеген ережелер мен тәртіпке
сәйкес жүргізілуі ... ... ... және ... ... ақшасыз есеп
айырысуды жүргізу үшін Қазақстан Республикасының банк ... ҚР ... ... ... ... ... есеп ... шоттарын ;
2) Шетелдік валютадағы қаражаттардың қолда бары мен қозғалысын есепке
алу үшін заңды түлғаларға ... ... ... ... ... ... тыс ... бойынша,
қоғамдық ұйымдарға, өндірістік, коммерциялық ... ... ... ... ... Республикалық бюджетте түрған мекемелерге бюджеттік шоттарды;
5) Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... қаржылармен есеп айырысу операцияларының бухгалтерлік есебін
жүргізу мен оны ұйымдастырудың ... ... ... ... ... есеп ... операцияларын толық және уақтылы дер кезінде
есептеу.
2) Субьектідегі ақшалай қаржылардың ... және ... ... пайдалануды бақылау.
3) Есеп айырысу, түлеу тәртібін бақылау, кәсіпорынның, ұйымның немесе
фирманың ақшалай кірістері мен шығындарын дүрыс есептеу.
Ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ақша аудару жолымен және қолма қол ақшамен қажетті
есеп айырысуларды уақтылы және ... ... Ақша ... ... бары мен ... және есеп айырысу
опрацияларын есептік тіркелімдерде ... және ... ... ... Бұл ... ... ... және ... ақша ... ... ... жұмсаудың қолданыстағы
ережелерін сақтау.
4) Белгіленген мерзімдерге ақша ... мен ... ... ... ... және ... ... дебиторлық және кредиторлық берешектердің
туындауын ... ... ... ... есеп айырысу шотындағы және банктегі басқа шоттардағы
ақшалардың бар жоғы мен сақталуына бақылау жасау.
6) Есеп айырысу - төлем тәртібінің ... ... ... ... үшін ... уақтылы аударылуына, сондай - ақ несие
тәртібінде алынған ақша қаражаттарының қайтарылуына бақылау жасау.
1.2 Есеп ... шоты ... ... ... ... ақша қаражаттарын банктердің сэйкес
мекемелеріндегі шоттарда ... және ... ... төлемдерді
жүзеге асырады. Көп жағдайда бү_л төлемдер қолма-қолсыз есеп айырысу
нысанында ... ал ... ... - қол есеп ... ... ... ... нормативті құжаттарымен бекітілген мүлшерде
ғана жүзеге асады. Заңды түлғалар арасындағы төлем 4000 айлық есеп айырысу
күрсеткішінен ... ... ... есеп ... тек ... - ... ... асу керек.1 Ақша қаражаттарын сақтау және ... ... ... үшін ... Республикасының банк мекемелерінде банктік шоттарды
ашады. Банктік шот депозит қабылдаумен, келісім - ... ... ... ... ... байланысты операцияларды жүзеге асыру
бойынша банк пен ... ... ... - шарт ... ... ... ... теңге мен шетел валютасында жургізілуі мүмкін және
есеп айырысу (ағымдағы), жинақ, корреспонденттік шоттар болып бүлінеді.
Корреспонденттік ... - ... мен ... ... жеке бір ... ғана жүзеге асыратын банктік шоттары.
Ағымдағы (есеп айырысу) және жинақ шоттары - жеке және ... ... ... ерекше бөлімшелеріне (филиалдар мен
-үкілдіктер) ашылатын банктік шоттар.2[1]
Есеп ... шоты ... ... негізінде ашылады:
1) шотты ашу жүніндегі үтініш;
2) қойылатын қол таңбалары мен мүр ... ... бар ... ... ... ... ... фактісін
растайтын салық органының анықтамасы;
4) мемлекеттік тіркеу туралы ... ... ... мең ... шартының күшірмесі (егер құрылтайшылар саны 1-
ден күп болса).
Есеп айырысу шотын ашқан шаруашылық ... оның иесі ... Ол ... ... құқықтардың шегінде осы шоттағы қаражаттардың
барлығына иелік жасайды.
Ақшаларды қабылдауды, беруді және аударуды банк ... ... ... ... ... есеп ... ... енгізген кезде
қолма-қол ақша салымының ... ... ... - қол ақша
салымының мэлімдемесі түскен түсімді, депоненттелген еңбек ақыны және қолма
- қол ақшадағы басқа да ... үз ... ... ... шот иесінің
банкке деген бұйрығы. Мәлімдемені сиямен бір ... ... ... банк квинтация береді, ол шығыс касса ордеріне
тіркеледі.
2. ... ... үшін ... ... Чек ... - чек ... чек алушыға төлем құжатын
беру арқылы төлемнің жүзеге асуын білдіреді.1[2]
3. Басқа субъектілермен есеп ... ... ... ... тапсырма - қызмет күрсететін банкке үз ақшасын тапсырмада күрсетілген
сомада бенефициар пайдасына аудару жүнінде түлеушінің тапсырмасы.
4. ... ... ... ... мен ... қүнын сатып алушыдан өндіріп алуға тиіс
болғанда ... ... ... жасалады. Төлем талап
-тапсырмасы бенефициардың ... ... ... ... ... үшін ... ... негізінде ақша аударушыға
төлем ақыны жүргізу туралы талабы.
5. Шаруашылық істері жүніндегі комиссияның ... сот ... ... есеп ... ... ... ... атқарушы құжат болып табылады.
Субъектінің шотынан барлық төлемдер есеп ... ... ... ... ... кезек тәртібімен жүзеге асырылады. Банк түлеуге
қабілетсіз деп жариялаған міндеттемелер ... ... ... ... ... белгілейді. Банктер мезгіл- мезгіл немесе күн
сайын шоттардың иелеріне жүргізілген ... ... ... ... және ... ... негіз болған құжаттарды оған қоса беріп, ... ... ... ... жолымен қүлақтандыру жасайды. Күшірмеде банк
кодтайтың, қатаң түрде белгіленген күрсеткіштер болады. ... ... ... ... ... ... шоттардың кодын
(корреспонденциясын) қояды, ол жекелеген операциялар бойынша ... жазу үшін ... ... ... ... ... ... есеп айырысу шоты ... ... ... ... алмастырады және сонымен бірге бухгалтерлік жазулар
үшін негіздеме ... ... ... банктегі есеп айырысу шоты
кредиторлық берещекті күрсететін пассивтік шот болып ... ... ақша ... ... ... ... оның ... ал дебет бойынша оның
есептен шығарылуын күрсетеді. ... ... ... ... есеп ... шоты ... ... табылады. Ақша
қаражаттарының қалдығы мен үсуі дебет бойынша, ал кемуі (есептен шығару)
кредит бойынша күрініс табады. Банк ... ... ... ... ... ақша ... есебі 441 - шотта жүргізіледі.
441 - шот бойынша түмендегідей шаруашылық операциялары жүргізіледі:
1. Өнімдер, жұмыстар мен қызметтер және ... ... мен ... ... ... ... Д-т441К-тЗО1
2. Түлеу мерзімі басталғанда ... ... ... ... ... К-т 302 '
3. Еншілес заңды тұлғалар берешекті үтеген Д-т 441 К- т 321,323
4. Жал, займ, қарыздар ... ... % ... Д-т 441 К-т ... ... берешек үтеген кезде Д-т 441 К-т 333, 334
6. Аккредитивтердің, лимиттелген чек ... ... есеп ... ... ... ... Ақшаны кассадан есеп айырысу шотына үткізгенде Д-т 441 К-т ... ... ... ... ... ... ... қаражаттары келіп түсті Д-т 441 К-т 511
9. Алынған несиелер мен займдардың сомасы есеп ... ... ... кезде Д-т 441 К-т 601-603
Ю.Аванс алынды Д-т 411 К-т ... ... ... ... ақы Д-т 441 К-т ... ... ... жасалды Д-т 141-144, 401-403 К-
т
441
ІЗ.Болашақ кезеңдер үшін жалдық ақыны түлеу Д-т 342 К-т 441 ... ... ... ала ... Д-т 351 352, К-т 441 ... ... чек ... ашылды Д-т 421,
422К-т441 іб.Чек бойынша есеп айырысу шотынан қолма қол ақшалар ... ... мен ... ... ... Д-т 601-603 К-т ... бойынша дивиденттерді түлеу Д-т 621-622 К-т 441 ... ... Д-т ... К-т 441 ... тэуелді, бірлесіп
бақыланатын түлғаларға, жеткізушілер мен
басқа кредиторларға берешек үтелді Д-т 641 -643, 671, 678 К-т ... , ... ... ... ... % ... Д-т 684 К-т
441 22.Айыппүлдарды, түсімақыларды, тұрақсыздық айыптарын түлеу ... ... ... ... ... алу үшін №2 ... ... №2 ведомость қолданылады. Олардағы жазулар есеп айырысу шоты бойынша
банк күшірмесінің және соларға қоса ... ... ... Құжаттар алдымен эрбір күн үшін жиынтықтарды сомалау арқылы
біртектес жинақтамалы шоттар бойынша топтастырылады (кірістік және ... ... ... ... №2 ... (441— ... ... және 441-шоттың дебеті бойынша №2 ведомоске жиынтық бір сомамен
жазылады.№2 ... ... ... ... ... ... ... ай басындағы сальдо ... де, ай ... ... ... және ... ... ай соңындағы қалдық анықталады. №2 ... ... ... мен ... ай ... Бас ... ... күшіріледі.
Есеп айырысу шотын жабу оның иесінің үтініші бойынша:
- есеп айырысу шотын ашу үшін ... ... бір ... ... ... ... бар ... және т.б.) экеп соқтырған
субъект қызметі сипатының үзгерісі ... ... ... органның шешімі бойынша;
- 3 ай бойы шотта қозғалыс болмаған кезде жүргізіледі.
Шот жабылған жағдайда, сондай-ақ ... ... ... ... иесі чек ... ... чектермен қоса банкке қайтаруға,
олардың нүмірін күрсетуге және есеп айырысу ... ... ... ... ... арқылы есеп айырысулар.
Төлем тапсырмалар тауарлы материалдық қүлдылықтар, орындалған жұмыстар
және ... ... үшін есеп ... ... және тауарлар мен
қызметтердің алдын ала төлемін, келісім шартта немесе ... ... ... ... қолданылады.
Түлеуші белгіленген нысан бланкілерінде тапсырманы банкке үсынады.
Тапсырмадан басқа банк талабы ... ... ... шот
фактураларды, төлемнің мақсаттылығын дэлелдейтін басқа да ... ... ... ... онда ... ... ... 10 күн
ішінде банк-алушымен ... Олар ... ... ... ... жағдайда ғана іске асады. Төлем құжаттары электронды ... ... де ... ... ... ... ... екі данада болу
толтырылады: біріншісі - банкте қалады, ... - ақша ... ... банктің мүр таңбасымен қайтарылады.
Төлем тапсырманы толтырған кезде келесі реквизиттері күрсетіледі:
- төлем тапсырма ... ... ... ... жеке идентификациялық код (ИИК) - аударушы мен бенефициардың
банктік ... ... ақша ... коды (КОд) және ... коды (Кбе) - ол ... тұрады, біріншісі - резиденттік белгісі, екіншісі экономика
секторы;
- бенефициар - ақша ... ... ... ... ... ... ... банк аударушының атауы
- банк бенефициар - ақша ... ... ... ... ... ... ... коды (БИК)9
- филиалдар арасындағы айналымдар коды (МФО)
- төлем ... коды - ҚРҮБ ... - ... ... үш ... ... жүзеге асатын төлемдердің кодтык белгісі;
- бюджеттік ... коды - ... ... ... ... ... ... күні - бенефициар банктік шотына ақша қаражаттардың
кіріске ... ... оны ... ... ... белгілейді.
Төлем құжатында еш бір түзетулерге жол берілмейді. Егер олар болатын
болса, онда банк бүл тапсырманы ... бас ... үш күн ... ... ... Валюталық шот операцияларының есебі
Резиденттер арасындағы операциялар ... ... ... ... басқа барлық төлемдер тек теңгеде ... ... ... ... ... және ... ... валюталық операциялары үкілетті банк пен банктік емес қаржылық
мекемелері ... ... ... ... операцияларды жүргізудің негізі
№115 2001ж. 20 сәуірде ... Банк ... ... ... ... ... ... № 54-1 1996ж. 24 ... және ... ... валюталық операцияларды жүргізу
ережелері» ... ... ... ... ... реттеудің
негізгі органы Ұлттық Банк ... ... ... банктерде заңды
түлғалар - резиденттермен шетел валютасындағы шоттардың ашылуы, ... ... №266 2000ж. 2 ... ... ... ... банктік шоттардың ашылу, жүргізілу және жабылу тәртіптері
туралы» Нүсқаулықта күрсетілген тәртіпте жүзеге ... ... ... ... ... ... экспорты үшін түсетін валюталық
сомасы экспорт күнінен бастап 120 күн ішінде ... ... банк ... ... ... Заңды түлғалар - резиденттер резидент емес тұлғаға
төлем ақы жүргізген ... ... ... дүрыс ресімделген құжаттарды
(келісім-шарттар, инвойстар, коноссаменттер т.б.) үхынуы тиіс. Өкілетті
банктер ... ... ... ... ... жүзеге асып жатқан
валюталық операцияға тиісті ... ... ... пен ... ... қүқылы. Ағымдағы валюталық операциялар үкілетті банктер арқылы
шектеусіз жүргізіледі.[3] 2001ж. 31 наурызда №88 ... ... Банк ... ... 1996ж. 24 ... ... туралы» Заңға және ... ... ... ... тіркеу ережелеріне» ... ... ... ... ... ... операцияларды
жүргізу мен ... ... ... ... мың АҚШ ... ... асатын сомада мүліктердің Қазақстан
Республикасына келіп түсетін, капитал қозғалысымен ... ... ... ... ... тіркелуге тиісті:
- 120 күннен астам ... ... ... ... ... мэмілелерін резидент еместермен несиелеу;
- Қазақстан Республикасына резидент еместердің тікелей ... ... ... ... Интеллектуалды меншік ... ... ... ... еместердің ақысын түлеуі;
- Жылжымайтын мүлікке меншік ... ... ... ... түлеуі;
Аталған операциялардың тіркелімі сэйкес келісім-шартты (кредиттік
немесе инвестициялық мәміле, ... ... ... ... ... қаражаттардың қозғалысы туралы есеп беруді қамтиды
Заңды түлғалар - ... емес ... ... ... ... ... ... есеп айырысулар қолма — ... ... ... ... ... ... ғана жүзеге асады. Валюталық
қаржылар келесі күздерден құрылуы мүмкін:
- экспортты ... ... ... ... ... резидент еместердің қаржылық күмегі (гранттар);
- үкілетті ... ... ... қаржылық ұйымдардың
және басқа да шетел заңды түлғаларының ... ... ... ... мен ... ұйымдар арқылы ішкі нарықта теңгеге
сатып алынған валюта;
Орындалған жұмыстар мен күрсетілген қызметтерге шетелдік валюта, яғни
шетелдің ақшасы арқылы есеп ... сол ... ... күні ... ... Банк ... ... ақша айырбастау курсы бойынша
Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасымен (теңгемен) күрсетілуі тиіс.
Шаруашылық субьектілері ақша қаражаттарын пайдаланады және ... ... ... ... ... (шетелдік басқа валюталарға еркін және
шектеусіз айырбастал атын);
3) ... ... ... (жақьін шетел мен
дамушы елдердің үлттық валюталары);
4) ... ... ... ... мен міндеттемелерді үзара
есепке алу негізінде қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... ... ... ... Басқармасының 1997 жылғы 2 мамырдағы № ... ... ... ... валюталық операцияларды
жүргізудің ережесіне» сәйкес валюталық операцияларды жасау үшін заңды және
жеке тұлғалар үкілетті банктердің бірінде валюталық шот ... ... ... заңды түлғалар түмендегі құжатты тапсырады:
1) Валюталық шотты ашу туралы үтініш;
2) Қүрылтай құжаттарының нотариалды расталған күшірмесі;
3) ... ... ... ... мен ... ... Мемлекеттік тіркеу туралы куэлік;
5) Салық түлеуші ретінде есепке ... ... ... анықтамасы.
Резидент заңды тұғалардың валюталық шотты, жүргізуі және ... ... ... ... банк ... ашу, ... ... тәртібі туралы» 1997 жылғы 4 наурыздағы №61 Нүхқаулықта күзделген
тәртіппен ... ... ... ... есебі» БЕС -ына сэйкес
валютадағы операциялар болып табылады. Мүндай кезде субъект:
1. Мүлікті (тауарлы -материалдық ... ... ... ... ... ... шетелдік валютаға сатып алады немесе сатады.
2. Түленуге ... ... тиіс ... ... ... ... ... немесе береді.
3. Өзгедей жолмен активтерді шетелдік валютаға ... ... ... ... ... ... ... алады немесе
сол ... ... ... есептеседі.
Заңды түлға - резиденттерге валюталық оп ерация бойынша есеп ... ... ... ... ... ... Валюталармен
операциялар жүніндегі бухгалтерлік есептегі жазулар бухгалтерлік есептің
шоттарында операция жасалған күнгі ¥лттық ... ... ... ... ... ... тиіс. Бұған қоса, валюталық шоттардағы ақша
қаражаттарының қозғалысы туралы және шетелдік валютадағы ... ... ... ... ... ... бірге есеп айырысу немесе төлем
валютасында жүргізілуге тиісті.
Шетелдік валютамен есеп ... ... ... ... ... ... аударым-бүл бір банктің төлем тапсырмасының басқа банкке
пошта немесе ... ... ... ... ... ... ... - бүл импортшыдан (түлеушіден) ақша сомасын
немесе тауар құжаттарына қарсы белгілі бір мерзімде түленетіндігін ... ... ... ... берген талсырмасы;
3) Қүжаттамалық ... - ... ... негізінде экспортшының ... ... ... ... шоттар ... ... ... ... ... ... ... пайдаланыпмаған сома, ... ... және ... ... ... ... кіріс
ордерімен ресімделеді;
2. ... ... ... ... ... ... ... (тапсырмамен);
3. шетелдік жүрген бенефициарға (алушыға) валюта қаражатын аудару
аударым үтінішімен ресімделеді.
Валюталық шоттар ... ... ... ... ... ... ... 431-«Ел ішіндегі валюталық шоттардағы қолма-қол ақшалар»
- 432 «Шетелдегі валюталық шоттардағы қолма-қол ақшалар. 432-шотты
шетелдегі ... ... бар ... ... ... Мүндай шотты
ашу және сол бойынша операциялар жасау ҚР Ұлттық Банкінің берген алдын ала
рүқсаттың ... ... ... Бұл ... ... ... субъектісі
аталған шоттардағы қаражаттардың қалдығы бойынша және ... да ... ... ҚР ... ... ... нысанда және
мерзімде тапсыруға міндетті. 431 ... ... ... ... ақша ... ... және ... қалдық күрсетіледі. 431-
шоттың кредиті бойынша субьектінің валюталық шотынан қаражаттардың есептен
шығарылуы (аударылуы, берілуі) күрініс табады. 431- ... ... ... банк ... ... №2 ... 431-шоттың
дебеті бойынша №2 ведомостьке жазылады. Жиынтық айналым мен сальдо ай
соңында Бас ... ... - шот ... ... ... ... жүргізіледі:
1. Экспортқа жүнелтілген өнімдер мен күрсетілген ... ... ... ... ... ... кезде Д-т 431 К-т 301;
2. Әртүрлі шетелдік ... ... ... ... Д-т 4312 ... ... ... берілген аванстардың түсуі (қайтарылуы) Д-т 431 К-т 351,352;
4. ... ... ... ел ішіндегі валюталық шотқа келіп
түскені Д-т 431 К-т ... ... ... ... ... ... валюртамен
түскен кезде Д-т 431 К-т 511
6. Шетелдік валютамен ... займ алу Д-т 431 К-тр ... ... валютамен аванс алынғанда Д-т 431 К-т 661,661;
8. ... ... ... ... ... және ... үшін
шетелдік валютамен берілген аванс (алдын ала төлем) Д-т 351, 352 К-т ... ... ... ... есептелді Д-т 421 К-т 431;
10. Банктерден қолма қол шетел ... алу Д-т 452 К-т ... ... займдар берешек үтелді (қайтарылды) Д-т 601-603 К-т 431;
12. ... ... ... ... Д-т 671 К-т ... Өзге ... берешектерді үтеу Д-т 687 К-т 431;
14. Еншілес, ... және ... ... заңды
түлғаларға берешектерді үтеу Д-т 641-643 К-т 431;
15. Теріс бағамдық айырма Д-т 844 К-т ... ... мен ... шот ... ... ... келесі
беттегі №1 сызбадан күруге болады.
Есеп айырысу мен валюталық шотгар операцияларын ... ... | | |
| | | |т | |
| ... дебеті бойьшша №2 ведомость 431, | |
| | |432, 441 ... ... ... ... | |
| | | |г | |
| |Бас ... | |
| | | | | |г | | | | | ... |Қаржылық есеп беру | |
|
|
| |
ІІ Ақша қаражаттары мен олардың ... ... ... ... ... ... ... және жеке
тұлғалармен ... ... ... Сол ... барлығы дерлік ақшамен есеп айырысу арқылы жүргізіледі ... Ал ақша ... есеп ... ... бір ... ... ... етеді.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда ақшалар арқылы есеп айырысу операцияларының
бухгалтерлік есебін жүргізгенде мыналарды басшылыққа алу керек:
... ... есеп ... операцияларын толық және уақтылы дер
кезінде есептеу;
• Кәсіпорындар мен ұйымдарға ақшалардың түгелділігін және олардың
тиімді пайдалануын бақылау;
• Есеп айырысу, ... ... ... кәсіпорын ақшаларының
кіріске алынуы мен шығыс етілуін дұрыс есептеу.
Қазіргі таңда ақшалар қозғалысын басқару қаржы нарығының күрделігіне
байланысты ... ... ... саналады. Бәсеке қабілеттілігі –
кәсіпорындар мен ұйымдардың бүгінгі күннің талабына сай, алдағы ... ... ... ... ... ... етеді. Ақшалар
мен оның баламаларын дұрыс ашып көрсету және ... ... ... ... бағалау үшін қажет.
Ақшалар шоттарында тек қана жедел арада міндеттемелерді өтеу ... ... ... ... есептеледі. Кәсіпорындар мен ұйымдардың
ақшалары ... ... есеп ... және ... ... аккредивтеріндегі ақшаларынан, чектеріндегі ақшаларынан,
сондай-ақ аударылған жолдағы ақшаларынан құралады.
Ақшалар баламалары (эквиваленті) – бұл ... ... ... ... активтер болып табылады. Оларға ... ... ... және депозиттік сертификаттар жатады. Түрлі
ұсталымдар мен айыппұлдар ... ... ... ... да ... ... ақшалар шотында есептемейді. Ақша баламаларын
кәсіпорынның есеп айырысу құралдары ретінде қарастырудың қажеттілігі де
жоқ. Көп жағдайларда ... ... ... ... ... есептейді.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың меншігіндегі пошта маркалары, алынған
вексельдер, жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... үшін ... берілген сомалары, жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштар бөлімінде есептейді.
Касса операцияларының есебі. Кәсіпорындар мен ұйымдардың кассасы жұмысшы-
қызметкерлерге есептелінген ... ... есеп ... үшін, күнделікті
көлік құралдарына қажетті шығындарды төлеп отыру үшін, кеңсе тауарларын
сатып алу ... хат және ... ... ... ... жіберу үшін есеп
айрысуға арналған. Касса арнайы ... яғни ... ... сақтайтын сейфі бар бөлмеде орналастыруды қажет етеді. Кассадағы
нақты ақшалар ... ... мөрі ... арқылы басылып басылып
жабылатын сейфте сақталуы ... ... ... ... ... ... жауап береді. Кәсіпорындар мен ұйымдар өздерінің ... ... ... ... сол есеп ... шоты ... банк мекемесі
берген чек кітапшасы арқылы ғана ала алады. Банк мекемесінен нақты ақша алу
үшін ... ... ... чек ... ... ... чек парағын толтыру барысында чекке банк мекемесінен алынғалы отырған,
яғни кәсіпорынның жұмсауға тиісті нақты ақшаларының ... және бұл ... ... ... ... көрсетілуі тиіс. Толтырылған чекке
кәсіпорынның бас бухгалтері және басшысы қол қойып, осы ... ... ... ... ... ... толтырылмағанша чекке қол
қоюға болмайды.
Кәсіпорындар мен ... ... ... банк ... ... ... банк ... қатысуымен ақшаны санап алуға тиіс. Сонымен
қатар банк мекемесінен алынған нақты ақша сол ... күні сол ... ... ... керек. Ол үшін касссир кассалық кіріс ету ордерін
толтырып, содан соң оны ... ... ... ... ... нақты ақшаны кіріске алу, яғни ... бас ... ол ... ... ... кіріс ету ордерінің ... Осы ... ... кассаға қабылдау барысында толтырылатын кассалық
кіріс ету ордеріне ұйымның аты, ақша ... ... ... жеке ... аты-
жөні, қандай мақсатқа және не үшін ақша ... ... сол ... уақыты жазылып, кассир мен бас бухгалтердің қолдары қойылуы тиіс.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың кассасынан нақты ақша кассалық шығыс ... ... ... үлгілі түрде дайындалған басқа да ақша алу ... ... ... тағы да ... құжаттар бойынша беріледі. Бұл
құжаттарға ... ... ... ... ... ... Егер ... шығыс ету ордеріне қоса ... ... мен ... басшысының «рұқсат етемін» деген жазуы және
қолы қойылған болса, онда кассалық шығыс ету ордеріне оның қол қоюы ... ... ... ... мен ұйымдардың кассасынан адамдарға
кассалық ... ету ... ... ақша берген кезде касса қызметкері нақты
ақша ... ... төл ... немесе өзін куәландыратын басқа да
құжаттарын ... ... етуі ... ... ... ... қызметкері осы
көрсетілге нқұжаттарда жазылған деректерді, яғни ақша алушы ... ... ... ... және ол ... кім бергендігін, қай уақытта
берілгендігін кассалық шығыс ету ордеріне ... ... ... ... ... ... ... шығыс ету ордеріне алып жатқан соманың теңгедегі
бөлігін жазумен, ал тиынын сандармен көрсетеді. Кассалық ... ету ... оның ... ... ... шығыс ету ордері және оның орнына
жүретін немесе оған ... ... ... ... мен
ұйымдардың бухгалтерия қызметкерлері сиямен немесе шарикті қаламсаппен анық
етіп ... ... Бұл ... өзгертуге олардағы сандар мен
әріптерді түзетуге, өзгертуге ешқандай рұқсат жоқ.
Кәсіпорындар мен ... ... мен ... жәрдемақы,
сыйақы, еңбекақы төлеу үшін төлеу тізімдемелері қолданылады. ... ... ... еңбекақы, жәрдемақы және сыйақыларды төлеп,
үлестіріп болғаннан кейін ғана тіркеледі. ... мен ... ... ... ... немесе кассадан ақша төлеу барысында касса
қызметкері кассалық кіріс ету және ... ... ету ... ... бұл құжаттарда ұйымның басшысы мен бас ... ... және ... ... ... күн ... жүргізуге, қадағалауға міндетті. Бұл операциялар орындалғаннан
кейін ... ... ... ... ... өз ... қоюы ... Касса
операцияларының есебі кассалық кітапқа тіркеліп отырылуы тиіс.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың есеп айырысу шоты ... ... ... мен ... ... ақшаларын сақтау үшін өздері
қалаған банк мекемелерінен есеп ... ... ... ... Кез ... үшін ... банк ... бір ғана есеп айырысу шотын ашуына
болады. Есеп айырысу шотын ашу үшін ... мен ... ... ... құжаттарды табыс етуі қажет:
• Банк мекемесінің атына шот ашу туралы өтініш;
• Кәсіпорынның құру ... ... ... ... ... бухгалтері және оның орынбасары қолтаңбалары
қойылған, сондай-ақ кәсіпорынның мөр ... ... ... үлгідегі
карточка және басқа құжаттар;
Кәсіпорынның басқа кәсіпорындар мен ұйымдарға төлейтін төлемі әдетте
қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... ... ... ... басқа кәсіпорындар мен ұйымдарға қарызы, олардан сатылып алынған
тауарлардың, материалдық ... тағы да ... құны ... көрсеткен қызметтеріне төленетін төлем шот иесінің келісімімен ғана
төленеді. Есеп айырысу шотынан қаржы ... ... шот ... арбитаждың бұйрығы, соттың үкім қағазы, салық комитеті немесе
қаржы полициясының бұйрығы тағы басқа ... ... ... ... мүмкін.
Есеп айырысу шотындағы ақшадан, нақты ақшамен қаржы алу үшін ... ... ... банк ... чек ... ... ... әдетте кассир есеп айырысу шотынан кәсіпорын кассасына нақты ақшаны
осы чек кітапшасының тиісті түрде ... чегі ... ала ... ... шотына кәсіпорынның сатқан өнімі мен ... ... мен ... да ... және ... да ... және жеке
тұлғаларға көрсеткен қызметтерінен түскен табыс сомасы, банктер мен ... ... тыс ... ... ... ... ... да кәсіпорындар
мен ұйымдардан алған қарыздарының сомалары кірістіріледі. Ал бұл ... ... ... немесе жеке тұлғалардан сатып алған мүліктері мен
заттарының құны, бюджет пен ... тыс ... ... ... ... ... қоса бұл ... кәсіпорынның кассасына жұмысшылар
мен қызметкерлердің еңбекақысын төлеу үшін және басқадай мақсаттар үшін
нақты ақша ... Банк ... есеп ... шотындағы ақшалардың
көлемінде шот иесінің, яғни кісіпорындар мен ... ақша ... және ... ... ... орындайды. Есеп айырысу шоты бойынша
операциялар бірыңғайланған белгілі құжаттар негізінде ... ... ... құжаттары болып: төлем тапсырмасы, есеп айырысу чегі, төлем
талабы-тапсырмасы, инкассалық өкімі, салық және ... ... ... және тағы да ... ... ... ... құжаттарындағы оларға қол қоюға құқығы бар екі лауазымды
адамдардың қолдары болуы керек. Онсыз құжат ... ... ... өзі ... ... ... және ұйымдармен, яғни есеп
айырысу шотының иесіммен келісімге келе отырып, белгіленген мерзімде ... ... ... отырады. Осы көшірмемен бірге есеп айырысу шоты
бойынша жүргізілетін операциялардың негізі болып саналатын есеп ... да ... ... Көшірмеде кәсіпорындар мен ұйымдардың шотындағы
қаржының айдың басындағы және айдың соңындағы қалдығы және операция бойынша
есеп ... ... ... ... яғни кірістелген және одан шығыс етілген,
яғни жұмсалған қаржылар сомасы көрсетіледі. Кәсіпорындар мен ұйымдардың
бухгалтериясында банк ... ... ... ... ... ... және ... көшірмемен бірге берілген құжаттарға
сәйкестігі тексеріледі.
Валюталық шоттардағы ақшалар қозғалысының ... ... ... ... ... ел ... әр ... операциялар бойынша
кәсіпорындар мен ұйымдардың бір-біріне төлейтін төлемдері тек қана ұлттық
валюта түрінде жүргізілуі ... ... ... емес ... ... ... мен көрсетілген қызметтер үшін шетелдік валюта түрінде
қаржы төлеуі немесе қаржы қабылдауы арнайы рұқсатты қажет етеді.
Шетелдік валюта дегеніміз кәсіпорындар мен ... ... ... ... қызмет көрсету, жұмыстарды орындау барысында ... ... ... ... ... ақша ... болып
табылады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың шетелдік валюта түрінде алатын табысы сол
операция ... ... ... ... ... банк мекемесі
белгіленген ақша айырбастау бағамы бойынша ... ... ... ... ... ... ... Бағам (курс)
дегеніміз екі елдің ақша бірліктерінің өзара қатынасы.
Кәсіпорындар мен ұйымдар шетел ақша ... ... ... ... ... валюталық шот аша алады. Ал банктен валюталық шот ашу ... ... осы ... ... ... валюталық шот ашу
туралы өтініш, тиісті адамдардың қолдары қойылып және ұйымның мөрі ... ... тағы да ... ... ... етуі ... ... шетел валютасын реттеу туралы заңына сәйкес ... ... ... ... мен ақша айырбастау пунктері арқылы Қазақстан
Республикасы ... банк ... ... тәртіп бойынша шетел
валютасын сатуға және ... ... ... бар. ... валютасын сату және
сатып алу валюталық биржада қалыптасқан бағам ... ... мен ... ... ... ... ... басқа да активтерді шетел валютасына сатқанда немесе олардан сатып
алғанда, ... ... ... тыс ... ... ... алғанда немесе оны қайтарғанда, тағы да басқа жағдайларда шетелдік
валюталармен жүргізілетін операциялар пайда ... Осы ... ... яғни ... ... күні мен сол тауар үшін ақша
қаражатының төленген мерзімі аралығындағы бағамның ... ... ... ... ... ... дегеніміз екі елдің ақша бірліктерінің арасындағы
бағамның ... ... ... ... ... Бұл бағамдық айырмашылық
қай уақытта пайда болса кәсіпорындар мен ... сол ... ... және ... есеп ... көрсетіледі. Сондай-ақ
кәсіпорындар мен ұйымдардың бағамдық айырмашылықтан алатын табыстары немесе
шеккен ... өз ... ... есептеледі.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бағамдық айырмашылықтан алатын табысы
«Бағамдық айырмашылықтан алатын ... деп ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар үшін оң нәтижелі болған жағдайда
кәсіпорындардың бухгалтериясында:
Д-т: Валюталық шоттағы ақшалар
К-т: ... ... ... ... корреспонденциясы
жазылатын болса, бағамдық айырма кәсіпорындар үшін теріс нәтижелі ... ... ... бойынша шығын
К-т: Валюталық шоттағы ақшалар ... ... жазу ... ... ... ... ... ақша бірлігімен операциялар
жасайтын кәсіпорындар мен ұйымдар тиісті органдарға ... ... ... есеп ... ... ... қорлар есебі.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда материалдық-техникалық жабдықтармен
қамтамасыз ету жұмысымен арнайы ... және ... ... Олар ... ... жылы ... өнім ... қарай белгіленген өлшем
бойынша өндіріске керек болатын ... ... ... ала ... ... ... болатын материалдар көлемі ... ... ... ... аты, көлемі, бағасы, жеткізіліп берілетін
уақыты көрсетіледі. ... мен ... ... ... ... келісімдердің орындалуын қадағалап отырады. Ол үшін
материалдарды алып ... ... ... жолдама құжаты, теміржол
жүкқұжаты, көліктік жүкқұжаты, жабдықтаушыдан ... ... да ... жабдықтау бөліміне табыс етіледі. Бұл жерде яғни жабдықтау бөліміне
келген құжаттар М-1 түрлі ... ... ... журналына тіркеледі. Одан
кейін бұл құжаттарды материалды алып ... ... ... ... ... ... алу үшін сенімхат беріледі. Экспедитор
алған жүкқұжаттары мен сенімхатты алғаны үшін М-1 түрлі ... қол ... ... ... ... ... алуды да қадағалап
отырады. Ол үшін жоғарыда ... ... ... қабылданған
уақыты (күні, айы, жылы) және нөмірін ... ... ... ... ... ұйымдардан материалды ... ... алу ... ... ... ... жүкті алатын басқа адамға
үлгілі түрі М-2 немесе М-2А ... ... М-2 ... ... ... ... қорларды қабылдап алуға ұйымның сенімді адамы
ретінде қатысу құқығын рәсімдеу үшін беріледі. Сенімхатты алған адам оны
алғаны үшін ... ... ... ... қол ... ... түрі жабдықтаушы ұйымдардан белгіленген мерзім ішіндегі материалды
тұрақты алып тұратын экспедиторға ... М-2А ... ... ... ... барлық парағы арқылы жіп өткізіп тігілген, және үлгілі түрі
М-3 «берілген ... ... ... ... ... Осы журналға
сенімхатта көрсетілген материалдарды алған ... ... ету ... ... ... ... материалдық қорларға жауапты адам сол
күні үлгілі түрі М-4 «кіріс ету» ордерін бір дана етіп ... ұйым ... ... ... ... ... беретін жағдайда жіберілетін материалдарға 4 дана етіліп
«тауар-көлік жүкқұжаты» толтырылады. Оның ... ... ... ... шығару үшін материалдарды ... ... ... және төртінші даналары материалдарды жіберуші ұйымның мөрі
және лауазымды адамдардың қолмен расталып, сондай-ақ жүкті қабылдап алғаны
жайлы ... ... қолы ... ... тапсырылады.
Жүргізуші тауар-көлік жүк құжатының ... ... ... ... ... тапсырады. Бұл құжаттың негізінде ұйым келген
материалдарды кіріске алады.
Құжаттың үшінші және төртінші даналары ... ... ... ... ... ... мөрі ... және тиісті адамдардың қолдары
қойылып, жүкті тасымалдаушы автомобиль көлігі тіркелген ұйымға тапсырылады.
Егер ... ... ... ... ... көлемі, сапасы онымен
келген құжаттағы дерекке сәйкес келмесе үлгілі түрі М-7 ... ... ... ... ... түрі М-7 ... ... жіберу
құжатынсыз келген материалдарға да толтырылады. Бұл акт екі дана ... ... ... ... ... ... және ... жабдықтаушы кәсіпорын өкілінің қатысуымен, егер де ... ... ... жағдайда бұл ұйымға ешқандай қатысы жоқ ұйым
өкілінің қатысуымен жасалады.
Материалдар ... мен ... ... ... ... ... сыртындағы шаруашылықтарына, сондай-ақ басқа
ұйымдарға үлгілі түрі М-15А материалдарды босату «талап ету жүк ... ... ... «талап ету жүк құжаты» екі дана етіліп жазылып,
оған бас бухгалтердің немесе ол ... ... ... қолы ... ... ... қоймадан кәсіпорынның өзінің ... ... ... түрі М-15А ... босату «талап ету жүк
құжатының» бір ... ... ... беріледі де, ал екінші данасы
қоймада қалдырылып, кейіннен бухгалтерияға табыс ... Бұл ... ... ... ... ... сол ... тұлғасы толтырады.
Үйлерді, ғимараттарды, құрылыстарды бұзғаннан, бөлшектегеннен алынатын
іске жарамды материалдарды кіріске алу үшін үлгі түрі М-35 ... ... мен ... ... жиі ... материалдық
құндылықтар үшін толтырылатын талап ету қағаздарының ... ... ... жеңілдету үшін және материалдарды өндіріске босату лимитінің
сақталуына ағымдағы бақылау ... үшін ... ... болады. Оның үлгілі түрі М-8 ... ... ... ... ... ол материалдар арқылы өндірілетін өнімнің
және оның біреуіне жұмсалатын ... ... ... ... ... ... шығарады. Лимиттік-заборлық карта ... онда ... ... ... ғана ... ... ... әдістері. Материалдық қорлар
бухгалтерлік есепте мына әдістер негізінде бағаланады:
1. Арнайы сәйкестірілген есептеу әдісі
2. Орташа өзіндік құнын есептеу ... ФИФО ... ... ... ... ... ... бірін алмастыруға
болмайтын немесе кәсіпорында ерекше тәртіппен пайдаланылатын ... ... ... ... ... арналған. Бұл әдіс жұмсалынған
материалдар мен істелінген жұмыстардың нақты өзіндік құнын есептеп шығаруды
көздейді. ... бұл ... ... ... алынғанына немесе
кәсіпорынның өзінде өндірілгеніне қарамастан ... ... ... ... ... ... арналған.
Орташа өзіндік құнын есептеу әдісі бойынша кәсіпорынға ... ... ... қорлардың бағасы олардың кіріске алынғандағы шоты бойынша
бағасын ... ... ... ... ... ... ... орташа өзіндік құны ұйымдағы материалдардың есеті айдың басындағы
қалған қалдығының құнымен ай бойы ... ... ... ... ... ай ... ... қалдығымен ай бойы кіріске
алынған тиісті материалдардың ... ... бөлу ... ... ... шығарылған материалдық қорларды олардың алғашқы кезекте
кіріске алынғандарының өзіндік құны бойынша бағалау әдісі болып табылады.
Бұ әдіс ... ... ... ... бірінші кезекте кіріске
алынғаны, алғашқы болып, яғни ... ... ... ... ... ... ... болсақ, барлық келіп кіріске алынған
материалдар бірінен соң бірі ... ... ... ... ... деп есептелінеді. Бұл жағдайда ай соңында кәсіпорынның ... ... ... құны соңғы кіріске алынған материалдардың
бағасымен бағаланады.
Материалдар баланста нақты өзіндік құны бойынша көрсетіледі. ... ... ... ... есебінде нақты өзіндік құнымен
көрсетіледі де, ал ... ... ... ... ... ... бағасы бойынша көрсетіледі. Егер кәсіпорын материалдық қорлардың
талдамалық есебін келісілген бағасы бойынша есептейтін болса, онда ... құны ... ... ... ... құны мен ... шығындарының қосындысынан тұрады. Бұлардың құрамына теміржол
тарифы, көлік, ұшақ ... да ... ... ... ... ... түсіруге кеткен ... ... ... ... шығындары, қамсыздандыруға төленген төлем және
басқа да шығындар ... Егер ... ... ... ... ... құнына баға өзгеруінен болатын ауытқуларды қосу немесе алу
арқылы анықталады.
Бұл бағаны кәсіпоынның ... ... өзі ... ... ... ескере отырып есептеп шығарады. Жалпы ... ... ... және ... ... ... мен ұйымдардың басқа заңды немесе жеке тұлғалардың оларға
сатқан тауарлары, көрсеткен қызметтері, сондай-ақ аванс ... ... ... төлемдері үшін алашақ борыштары – Дебиторлық борыштар (Алынуға
тиісті ... деп ... ... мен ... ... борышы бар заңды және жеке
тұлғалар дебиторлар болып ... ... ... қарай алынуға тиісті
дебиторлық борыштар ағымдағы алынуға тиісті борыштар және ұзақ мерзімді
алынуға ... ... ... ... ... Бұл борыштардың есебі
«Алынуға тиісті шоттар» бөлімінің шоттарында ... ... ... ... бір жыл ... ... дебиторлық
борыштар ағымдағы активтер ... ... ... ... ... активтерді сатып алуға төленген аванстық (алдын ала төленген)
төлем;
• Тапсырылған шоттар бойынша алынуға тиісті борыштар;
... ... ... ... ... Негізгі ұйымдар мен оның ... ... ... ... ... ... ... борыштар;
• Ұйымның лауазымды адамдарының (тұлғаларының) дебиторлық борыштары;
• Басқадай ... ... ... ... вексель деп аталатын бабындағы сома
басқа заңды немесе жеке тұлғалардың ұйымға вексель бойынша төлейтін ресми
берешегі болып ... ... ... ... ... ... ... құқығымен қоса, заңды құқығымен байланысты актив болып ... ... ... ... ... дегеніміз, бұл – иелік ету
құқығын қосқандағы заңды құқықтармен байланысты активте қамтылған алдағы
уақыттағы ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіштердің қатарына дебиторлық
борыштардың айналымы жатады. Яғни дебиторлық борыштардың есептелген ... ... ... ... ... ... саны. Ұйымның дебиторлық
борышы оған байланысты кіріс танылған жағдайда ғана анықталады. Дебиторлық
борыштар сатылған өнімдер мен ... ... баға ... және
қайтарылған тауарлардың құнын алып тастағандағы қалдық сома ... Бір ... ... ... бойы ... ... ... «Ұзақ
мерзімді дебиторлық борыштар» болып есептелінеді. Дебиторлық ... ... ... мен ... ... арасындағы мерзімге байланысты
пайыздар бойынша кіріс көп жағдайларда ескерілмейді. ... ... ... ... ... баға жеңілдіктерін береді. Ұйымдардың
бұндай қадамға баруының басты себебі ... ... ... ... тауарларының көлемін арттыру болып табылады. Сонымен қатар баға
жеңілдіктерін пайдалану ұйымның күмәнді ... ... ... әсер етеді. Халық тәжірибеде баға жеңілдіктері терминімен ... ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырысудың есебі ... ... ... ... ... ... борыштардың есебіне талдамалық есептің карточкалары, ажырату
парақшалары, бухгалтерлік ... және тағы да ... ... есеп ... ... шаруашылық операцияларының
мазмұнын сипаттайтын бухгалтерлік жазулардың жиынтығын анықтау үшін қажет.
Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарында ... ... ... ... ... қолданылатын барлық бланкілер үшін міндетті ортақ
есеп беру формалары қарастырылмаған. Есеп нысанын таңдау құқығы толығымен
бас бухгалтердің ... яғни ол ... ... ... ... ... таңдап, шоттыр корреспонденциясын жүргізуге міндетті.
Шоттарға келетін ... олар ... есеп ... үнемі қатысатын,
эпизодтық болып бөлінеді және олар басқадай операцияларда қолданылады.
Дебиторлық борыштар ... ... ... ... мен ... ... үшін түгендеу жүргізілуі қажет, ол құжаттар ... ... ... салыстыру арқылы жүргізіледі.
Мұндағы басты мақсат - әрбір шоттағы сомалардың сәйкестігі мен ... ... ... ... ... есептеудегі басты мәселе сату мерзімін ... ... яғни ... алушыларға тиеліп жіберілген немесе жөңелтілген
тауарлардың қашан сатылғандығыны танылуында. ... ... ... ... ... мен ... ... қаржылық және
есеп айырысу құжаттарының ұсынылуы, ... ... ... ... ... ... тұрады:
• «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің борышы».
• «Күдікті қағаздар бойынша резервтер».
... ... ... ... ... ... борыш».
• «Алдағы кезең шығындары».
• «Берілген аванстар».
Яғни осы жоғарыда аталған баптар бойынша кәсіпорындар мен ұйымдардың
басқа ... ... жеке ... ... ... ... борыш болып
табылады.
Күмәнді дебиторлық борыштар.Сатып алушылар мен тапсырыс беруші заңды және
жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... сатылған тауарлар немесе көрсетілген қызмет
үшін уақтылы есеп айырыспай немесе алынуға тиісті ... бір ... ... ... ... ... қалуы іс-тәжірибеде әрдайым кездесіп
отырады. Мұндай жағдайдың алғашқы нысандары болып борышкер кәсіпорындар мен
ұйымдардың банкрот болып ... ... ол ... мен ұйымдардың
таратылуы, сондай-ақ борышты талап ету мерзімінің өтіп кетуі ... ... ... ... ... мерзімде төлемеген
шоттары «күмәнді қарыздар» деп аталады. Күмәнді ...... ... және де ... ... ... етілмеген
дебиторлық борыштар жатады. Қазақстан Республикасының заңына сәйкес талап
ету мерзімі өтіп кеткен дебиторлық берешек күмәнді ... ... ... ... ... тудыратын борыштарды есептен шығарудың екі
тәсілі бар. ...... ... ... ... ... ... нақты
шоттарды үмітсіз деп танығаннан кейін ғана тікелей есептен шығарылады.
Екіншісі – резервтік әдіс, бұл ... ... ... ала ... ... есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан қолайлы
болып саналмайды. Өйткені ол ... мен ... ... келтіре
алмайды, яғни күмәнді борыштарды тауарлар жеткізіліп түсірілген немесе
қызметтер көрсетілген сәтінде емес, оның ... деп ... ... ғана ... ... мен ... күмәнді қарыздарға шығындардың есебінен
резерв жасай алады. Күмәнді қарыздар бойынша резервтің ... ... ... ... ... ... ... қарыздар бойынша
резервтер есеп беретін жылдың соңында жабдықтаушылар мен сатып ... ... ... ... жүргізу нәтижесіне сүйене отырып
жасалынады. Азаматтық Кодекстің 1 бөліміндегі 178 ... ... ... ... ... уақыты 3 (үш) жыл болып белгіленеді. Үш жыл ... ... ... күмәнді қарыздарға жасалған резерв сомасының
есебінен есептен ... ... ... ... ... ету мерзімі өтіп кеткен
дебиторлық борыштар «үмітсіз қарыз» - деп танылады. Ал ... ... ... күмәнді қарыз бойынша резерв есебінен есептен шығарылады.
Егер кәсіпорындар мен ұйымдар күдікті қарыз бойынша резерв ... ... ... ... ... ... ... онда бұл сома кезең
шығындарына жатқызылып есептен шығарылады. Сондай-ақ бұл сома ... ... ... ... есеп беруде көрсетілуі тиіс.
Егер сатып алушының дебиторлық ... ... ... ... ... және ол осы есеп ... ... өтелсе, бухгалтерлік есепте
келесідей жазу жазылады:
Д-т: Күмәнді қарыздар бойынша резервтер шоты
К-т: Алынуға тиісті борыштар шоты
Бұрын ... ... ... ... ... есеп ... келесі
кезеңінде өтелсе, онда ол сома негізгі емес қызметтен ... ... ... Бұл ... да бухгалтерлік есепте:
Д-т: Ақшалар щоты
К-т: Негізгі емес қызметтен алынатын басқадай кірістер ... жазу ... ... бойынша резервтер» есебі №10 журнал-ордерде
жүргізіледі. Кәсіпорындар мен ... ... ... деп ... үшін 100000 ... көлемінде резерв құрғанда мынадай
корреспонденциялар жазылады:
- күдікті қарыздар бойынша құрылған ... ... ... ... ... ... тг.
К-т: Күмәнді қарыздар бойынша резервтер шоты ... ... ... ... ... ... есебінен 80000 теңге
дебиторлық борыш есептен шығарылғанда;
Д-т: Күмәнді қарыздар бойынша резервтер шоты ... ... ... ... ... жасалынған күдікті қарыздар резерв сомалары сторно ... мен ... бұл ... қызыл сиямен жазу арқылы алынып
тастайды.
Д-т: Жалпы және әкімшілік шығындары шоты ... ... ... бойынша резервтер шоты ... мен ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштары сомасынан күдікті қарыз
бойынша құрылған резерв сомасы алынып ... ... ... қалдығының
сомасы ғана көрсетіледі.
Кез келген кәсіпорындар мен ұйымдарды алып қарасақ та ... ... қай ... ... ... ала ... ... мүмкін емес.
Дегенмен де қаржылық есеп беруі кезінде жыл бойы ... ... ... анықтау қажет. Бұл уақыттағы бағалаудың салдарынан елеулі
айырмашылықтардың да пайда болуы ықтимал. ... ... ... ... ... үшін мынадай екі әдісі қолданылады:
• несиеге сатудан алынатын таза табыстан ... ... ... ... ... ... ... бойынша есептеу әдісі
(бухгалтерлік баланста).
Мұндағы бірінші аталған әдістің мақсаты күмәнді дебиторлық ... ... ... ... ... ... екінші әдістің
мақсаты дебиторлық борыщтың таза өзіндік ... ... ... ... ... ... мен ... бұл әдістердің екеуі де
кеңінен қолданылады. Жоғарыда аталған несиеге сатудан ... ... ... пайыз әдісіне тоқталатын болсақ, бұл әдіс сәйкестік
принципіне бағытталған. Мұнда күмәнді борыштардан шеккен нақты шығындар ... ... ... таза ... ... ... ... орташа пайызы тәжірибеге сүйене отырып есептеледі. Содан
кейін бұл пайыз күмәнді қарыздар көлемін анықтау үшін есеп беру ... ... ... ... ... ... үшін ... дебиторлық қарыздарды
өтелу мерзімі бойынша есептеу әдісі бухгалтерлік баланста таза ... ... ... Бұл әдіс ... ... борыш пайызын
анықтаған уақытта өткен кезеңдегі мәліметтер пайдаланылады. ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың нақты ақшалай
өзіндік құнын анықтау есептеледі. Несиеге сатудан алынатын таза ... ... ... қарағанда дебиторлық қарыздарды өтелу мерзімі
бойынша есептеу ... ... ... ... өзіндік құнын өтеуге
қажетті күмәнді қарыздарға жасалған ... ... ... ... береді. Кейіннен күдікті қарыздарға жасалған резерв сомасының
ағымдағы қалдығы талап етілген қалдыққа сәйкес ... Бұл ... ... ... ... ... дебиттелінеді. Жалпы күмәнді
қарыздар бойынша жасалынған қажетті ... ... ... ... ... ... негізгі дебиторлық борышқа жасалған бірыңғай құрамдастырылған
мөлшерлеме;
• алынуға ... ... ... ... ... ... бөлек
негізделген мөлшерлеме.
Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борыштарының есебі.
Жалпы кез келген ұйымның бухгалтерлік есебіндегі мына ... ... ... ... ... серіктестіктердің борышы».
• «бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың борышы»
сол ұйымның барлық еншілес және тәуелді серіктестіктерінің, ... ... ... ... ... жайлы ақпараттар
көрініс табады.
«Шаруашылық серіктестіктері» дегеніміз пайда табу ... ... ... қоры ... ... салымдарының үлесімен
анықталатын коммерциялық ұйымдар немесе заңды ... ... ... Республикасындағы шаруашылық серіктестіктер: толық серіктестік,
сенім серіктестігі, жауапкершілігі шектеулі ... ... ... және ... ... нысандарында борлуы
мүмкін. Осы жоғарыда айтылған еншілес серіктестік дегеніміз, ... ... оның ... ... ... қоса ... серіктестік
болып табылады. Еншілес шаруашылық серіктестігі өзінің негізгі шаруашылық
серіктестігінің ... ... ... ... ... серіктестіктерден айырмашылығы, олар филиал болып табылады және
ондай ... өз ... ... ... ... ал олардың
балансы ішкі қолдануға ғана арналады. Сонымен қатар, тәуелді серіктестіктер
өздерінің қаржы-шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебін өздері ... ... бас ... ... және ... ... бақыланатын заңды тұлғаның» қатысушысы өзінің жеке қаржылық
есеп беруіде және ... ... есеп ... және ... есеп ... ... ... қатысуын көрсетуі қажет. Ол үйлесімді
біріктіру үшін есеп ... ... ... ... ... ... осы бір түрлерін айқындайтын анықтамалар азаматтық кодексте
толық түрде көрініс тапқан (228-234 ... ... ... ... ... ... ... борышы шоттары мына шоттармен
корреспонденцияланады:
- Еншілес, тәуелді серіутестіктерге, бірлесіп бақыланатын ... ұйым ақша ... ... ... ... серіутестіктердің және бірлесіп
бақыланатын заңды ... ... ... ... шоты ... ... жазуы жазылса;
- Сатылған өнім, тауар, негізгі құралдар мен материалдық емес
активтер және ... ... ... ... және ... ... тұлғалардың дебиторлық борыштарының пайда болуы:
Д-т: «Еншілес, ... ... және ... заңды тұлғалардың борышы» шоты.
К-т: «Негізгі қызметтен алынатын кіріс» немесе ... ... ... ... деп ... ... ... бухгалтерлік жазу жазыланады.
Сатылған өнім, тауар, негізгі құралдар мен материалдық емес активтер
және материалдардың құнына есептелінген қосылған құн салығы сомасына:
Д-т: ... ... ... және бірлесіп
бақыланатын заңды тұлғалардың борышы» шоты.
К-т: «Қосылған құн салығы ... ... ... ... ... валютадағы борыштар бойынша тиімдік ... ... ... серіутестіктердің және бірлесіп
бақыланатын заңды ... ... ... «Бағамдық айырмашылықтан алынатыны кіріс» шоты ... ... ... ... және ... бақыланатын заңды тұлғалардың
дебиторлық борыштарының жабылуына:
Д-т: ... ... ... ... ... «Еншілес, тәуелді серіутестіктердің және ... ... ... ... - деп ... шот ... ... жазу жазылады.
Еншілес, тәуелді және бірлесіп бақыланатын заңды ... ... ... актілері арқылы кредиторлық борыштардың
есебінен жабылуына:
Д-т: ... ... ... және ... ... ... қарыз» шоты,
К-т: «Еншілес, тәуелді серіутестіктердің және бірлесіп
бақыланатын заңды ... ... шоты ... жазу жазылады.
Еншілес, тәуелді серіктестіктер және бірлесіп бақыланатын заңды
тұлғалардың борыштары олардан ... ... ... ... ... ... ... жабылғанда мына төменде көрсетілгендей
түрінде бухгалтерлік жазу жазылады.
Д-т: «Тауарлық-материалдық қорларды жеткізіп беру үшін алынған
аванстар» ... ... ... мен ... ... ... ... - деп аталатын шоттардың тиістілері,
К-т: «Еншілес, тәуелді серіутестіктердің және бірлесіп
бақыланатын ... ... ... ... жоғарыда айтылғандармен қатар шетелдік валютадағы ... ... ... ... ... болған уақытта:
Д-т: «Бағамдық айырмашылық бойынша шығындар» - деп аталатын шот,
К-т: «Еншілес, тәуелді серіутестіктердің және ... ... ... борышы» шоты түріндегі бухгалтерлік
жазуы ... ... ... ... деп ... ... ұзақ
уақыт бойы, яғни бір жылдан артық уақыт пайдаланатын, өзінің бастапқы
түрін, ... ... ... ... ... ... мөлшері шегінде біртіндеп ауыстырып ауыстырып ... ... яғни ... активтерді айтады.
«Негізгі құралдарға» - жылжымайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер мен
ғимараттар, өткізгіш тетіктер, ... мен ... ... ... ... мен ... есептеуіш машиналар мен техникалары және
олардың ... ... ... ... ... аспаптар,
өндірістік және шаруашылық құрал-саймандары, өнім және ... ... ... ... шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалар жатады.
Көлеміне немесе бағасына қарамастан пайдалану ... бір ... ... ... негізгі құралдарға жатпайды. Сонымен қатар
негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... жабдықтар мен машиналар, күрделі құрылыс ... ... ... ... ... ... біткен, бірақ әлі
пайдалануға берілмей тұрған ... мен ... ... өзіндік құнның құрамында қаралған үстеме шығындардың есебінен
салынған титулдық тізімге кірмеген ... мен ... ... ... ... яғни малдың төлдері жатпайды.
Барлық «негізгі ... ... ... ... ... және өндірістік емес ... екі ... ... ... ... деп ... ... ететін, яғни өнім өндіру орындарында
пайдаланатын негізгі құралдарды ... ... ... ... ... өткізгіш тетіктер, құрылыс машиналары, көлік тасымалдау
құралдары, ... ... ... ... және тағы ... ... Өндірістік емес негізгі құралдардың ... ... ... ... пайдаланылатын негізгі құралдар
жатады.
Халық шаруашылық салаларына және ... ... ... барлық негізгі құралдар: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, орман
шаруашылығы, ... ... ... ... және ... ұйымдары, қоғамдық тамақтандыру, басқару
органдары, әлеуметтік сақтандыру, ғылым және білім ... ... ... және тағы да ... ... ... топталады. «Негізгі құралдарды»
халық шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... орындалған жұмыстар мен ... қай ... ... ... ... ... балансында осы ұйымның негізгі қызметінен басқа
салаларында қызмет атқаратын өндірістері мен ... ... онда ... мен ... атқаратын қызметтерінің сипатына сәйкес келетін
халық шаруашылық саласы ... ... ... ... ... ... үй ... негізгі құраладры
халық шаруашылығының тұрғын үй шаруашылығы және халыққа тұрмыстық қызмет
көрсету ... ... ... алдына қойған мақсатына және атқаратын қызметіне
қарай мынадай топтарға бөлінеді:
... ... үй, ... үйі, ... тағы ... ... (көпірлер, аспалы жолдар, ... су ... ... тағы ... ... тетіктер (жұмыс машиналар, энергия бөлетін тетіктер,
құбырлар, т.б.);
• Машиналар ... ... ... ... ... грейдерлер, бульдозерлер, көтергіш
крандар және т.б.);
• Тасымалдау құралдары ... және жүк ... ... ... ... ... мен жабдықтар (шкафтар, бактар, контейнерлер тағы да
басқа негізгі құралдар);
• Шаруашылық құрал ... ... ... ... ... ... Жер және жер ... құны;
• Жерді жақсартуға жұмсалған күрделі шығын;
• Басқа да негізгі ... ... ... ... ... ... ... яғни кәсіпорынның өзіне тиісті және уақытша жалға алынған ... ... ... ... жалға алған негізгі құралдарды баланс
сыртындағы «Жалға алынған негізгі құралдар» деп ... ... ... қатар пайдалану барысына қарай негізгі құралдар жұмыс
істейтін, жұмыс ... және ... ... деп үш ... ... істейтіндерге өндіріс үрдісіндегі, яғни ... ... ... ... ... ... ... тоқтатылып қойылған,
белгілі бір себептермен басқа да жаққа әзірге берілмеген басы ... ... ... ... ... ... ... яғни алдыңғы
уақытта тозып немесе басқа да жағдайларға байланысты істен шығатын негізгі
құралдардың орнына пайдалануға арналған құрал-жабдықтар жатады.
Материалдық ... ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдар;
• Тауарлық-материалдық қорлар;
• Қаржылық инвестициялар.
Негізгі құралдардың бағалануы. Негізгі құралдардың есебін ұйымдастыруда
оларды бағалаудың ... зор ... ... ... ... бастапқы
құнымен, баланстық құнымен, ағымдағы құнымен, қалдық құнымен және
келісілген құнымен бағаланады.
Негізгі ... ... құны – ол ... ... сатып алуға,
әкеліп жеткізуге, орнатуға кеткен ... ... ... ... ... ... ... құрылысты салу кезінде алынған несие
үшін төленетін пайыз сомалары мен бұл құралды белгілі ... ... ... жағдайына келтірумен тікелей байланысты кез келген шығындардың
жиынтығынан тұрады. Негізгі құралдарды тасымалдау кезінде болған ... ... және де ... да ... ... ... ... активтің
бастапқы құнына кіргізілмей, ол ағымдағы кезеңнің шығына ... ... ... ... әр ... ... оның бастапқы құнына мынадай
шығындар кіргізіледі.
а) Жер учаскесінің бастапқы құнына:
Жерді сатып алу ... ... ... жөніндегі агенттікке
төленген комиссиялық сыйақылар, сатып алу-сату ... ... үшін ... ... ... ... және ол үшін ... мен алымдар, жерді тиісті мақсатқа пайдалануға әзірлеуге кеткен
шығындар алып тастағанда қалған ескі үйді бұзуға байланысты ... ... ... тағы ... ... ... Құрал-жабдықтардың бастапқы құны:
Құрал-жабдықты сатып алу бағасы, оны тасымалдауға, әкелуге, тиеп-
түсіруге ... ... оның ... ... ... сақтандыру,
монтаждау, құрал-жабдықтардың пайдалануға жарамдылығын тексеру мақсатында
кеткен шығындар тағы да басқалар енгізіледі.
Алайда құрал-жабдықтарды монтаждау, тасымалдау ... ... ... ... үшін ... ... ағымдағы шығындарға жатқызылады. Егер
негізгі құралдар несиеге алынған болса, ол үшін төленген пайыз сомасы ... ... ... ... және ... ... бастапқы құнына
қосылмайды.
Кәсіпорындар мен ұйымдар жерді және сол ... ... ... мен
ғимараттарды біртұтас ретінде пайдалануға сатып ... онда ... ... ... ... ... әрбір объекті бойынша
бөліп көрсету керек. Себебі үйлер мен ... ... ... және олар тозады, ал жердің пайдалану мерзімінде шек жоқ, яғни ол
амортизацияланбайтын материалдық актив болып ... Егер бұл ... ... ғана ... ... ал ... мен ... бұзылатын боп
келісілген болса, онда олардың құндары ... ... ... жекеленіп
бөлінеді.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда негізгі құралдың ... құны ... Үлес ... мен ... негізгі құралды жарғылық қорға өзінің
үлесі ретінде салса, онда олардың құны ... ... ... ... ... ... өзі дайындап, яғни жасап шығарғанда немесе
сатып алған кезде шыққан ... ... ... бойынша;
• Ұйымдар негізгі құралдары басқа ... ... ... ... ... ... ... қабылдау-өткізу актісінің мәліметтері
бойынша немесе эксперттік жолымен;
Негізгі құралдардың ағымдағы құны - бұл ... ... ... яғни ... ... ... ... нарықтық бағасы болып
табылады.
Негізгі құралдардың баланстық құны - бұл ... ... ... ... есеп беру ... ... ... бастапқы құнынан жинақталған тозу сомасын алып тастағандағы
құны болып табылады.
Негізгі құралдардың ... құны – ... ... пайдалану
мерзімі аяқталғаннан кейін оны бұзу, жоюдан ... іске ... ... ... ... шығаруға байланысты жұмсалатын
келешектегі шығындарды алып ... ... ... ... есеп бүгінгі таңда басқару жүйесінде маңызды
орындардың бірін алады. Ол ... ... ... және ... үрдістерін күрсетіп, кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... негізі болып табылады. ... ... есеп ... есеп ... ... шоттар жоспарында бекітілген принциптеріне сэйкес жүргізіледі.
Әр бір кәсіпорын үзінің қызметі барысында сатып алынған тауарлар,
күрсетілген ... ... ... үшін басқа шаруашылық жүргізуші
субьектілермен, бюджеттік ... ... тыс ... және ... есеп ... Ал, есеп айырысу операцияларының тиімділігі
күбіне ақша қаражаттарының бухгалтерлік ... ... ... ... бойынша есеп айырысу қолма қол және қолма қолсыз нысанда жүреді.
Қолма қолсыз ... ... есеп ... шоты, валюталық шот, банктегі
арнайы шоттардағы ақша қаражаттар операцияларының есебі арқылы, ал ... ... ... ... ... есебі бойынша жүзеге асады.
Барлық шаруашылық субъектілер ақша ... ... ... ... ... және ... бойынша төлемдерді
жүзеге асырады. Күп жағдайда бүл төлемдер қолма-қолсыз есеп ... ... ал ... ... - қол есеп ... ... Ұлттық Банкінің нормативті құжаттарымен бекітілген мүлшерде
ғана жүзеге асады. Заңды ... ... ... 4000 ... есеп ... артып кеткен жағдайда, есеп айырысу тек қолма -қолсыз ... асу ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге
асады:
- төлем тапсырмасы;
- нақты жарнаға хабарландыру;
- ... ... ... ... касса ордері;
- шығыс касса ордері;
- ақшалай ... ... ... ... ... ... ... күшірмелер.
Әр бір кәсіпорын басшылары кәсіпорын қызметін дүрыс ... ... ... үшін ішкі ... ... ... Кәсіпорынның барлық
қаржылық нәтижелері қаржылық есеп беруде шығарылады. Ал, ... ... ... ... есеп ... яғни ол жердегі мәліметтердің
шынайылылығьщ, анықтау болып табылады.
Пайдаланған нормативті - құқықтық актілер және ... ... ... «Бухгалтерлік есепке алу және қаржылық
есеп беру туралы» Заңы. 26.12.1996ж. (үзгертулер мен ... ... ... ... қызмет туралы»
20.11.1998ж. Заңы
3. ... ... ... ... ... ... ... Алматы 2002ж.
4. Бухгалтерлік есептің стандарттары. Алматы, 1996ж.
5. Қаржылық есеп ... ... ... ... ... Аудиттіңхалықаралықстандарттары,2001ж.
7. Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... ... Ж.Н. ... учет, отчетность и ... ... ... Алматы 2002, 205с.
2. Абдыкалыков Т.А., Сатмурзаев А.А., «Основы бухгалтерского учета
и аудита» Алматы 2001, ... ... Под ... ... В.И. ... ... 1997г.
432с.
4. Әбдіқалықов Т.Ә. «Бухгалтерлік есеп және аудит». ... ... ... С.Б., ... Ә.Ж. «Бухгалтерлік есеп»,
Алматы 2001ж., 2366.
6. ... Ә.Ж. ... ... ... ... ... Бернстайн Л.А. «Анализ финансовой отчетности». Москва 2002г.
623с.
8. ... К.Ш. и др. ... и ... ... ... 1998г. ... Дюсембаев К.Ш., Түлегенов Ә.Т. т.б. ... ... ... ... 2001ж. ... ... К.Ш., «Аудит и анализ в системе управления финансами»
Алматы 2000г., 293с.
11. ... Қ.Қ., ... З.М. т.б. ... ... Алматы
2001г. 3306.
12. Кодекс РК о налогах и других обязательных ... ... ... ... ... ... ... отчетности 2001г. 1242с.
14. Нидяз Б., Андерсон X. ... ... ... Москва
2000ж., 495с.
-----------------------
[1] «Түлемдер мен акша аударымдары жүніндегі» № 237-1 ... заңы ... 21-6. 2 ... ... клиенттерінің банктік шоттарды ашу, жүргізу және жабу ... ... ... № 266 ... ... ... ... 1 Қазақстан Республикасының ¥лттық Банк Басқармасының 1998ж. 5
желтоқсан №266 Қаулысы, 13 қазан 2000ж. №390 үзгертулерімен бірге.7
[3]
' ҚР ... ... ... ҚР ... ... ... ... Реестріне енгізілген 25.06.2001ж. №1555
[4]
1 http//www.buhgalter.kz

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
КГП ПХВ «Ателье» шағын кәсіпорынның ақша қаражаттарының бухгалтерлік есебін ұйымдастыру66 бет
Ұйымның қаржы қызметі3 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь