Ұлы Жібек жолы жеріміздегі өркениеттің даму жолы

Ұлы Жібек жолының мәдениеттің өркендеуіне тигізген ықпалы.
Ұлы Жібек жолының халықаралық қарым.қатынасты дамытудағы тарихи маңызы.
Ұлы жібек жолының тармақтары. Ұлы Жібек жолының Қазақстандағы сілемдері.
Оңтүстік Қазақстан . Ұлы Жібек жолының Батысқа шығатын басты қақпаларының бірі.
Ұлы Жібек жолының әлеуметтік.экономикалық маңызы.
Әдебиеттер
Ел басымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев өзінің ел экономикасын өркендетудің бағдарламасы туралы айтқан бір сөзінде «жақын болашақта біз көне заманнан біздерді байланыстыратын Ұлы Жібек жолын әлемнің барлық аймақтарымен бұдан да неғұрлым белсенді қатынастыратын магистралға айналдыру қажет» деген болатын. Президентіміздің бұл ойы «жол картасы» бойынша толық іске асырылып жатыр. Ұлы Жібек жолының қайта жанданып жол бойындағы елдердің экономикалық, әлеуметтік, мәдени жағынан қарым-қатынастары, байланыстары тез қарқынмен дамуын көркейтеді. Егер бұдан екі мың жыл бұрын бұл жолмен қарым-қатынас тек түйе, жылқы, қашыр, есек сияқты күш-көлік жануарлармен керекті жерлеріне айлап-жылдап жүрсе, бүгінгі техниканың дамыған заманында жол картасы бойынша Ұлы Жібек жолының жаңадан салынып жатқан керемет даңғыл тас жолының бойымен тез арада жететін болады. Мұндай қарым-қатынас елдер арасындағы бейбіт байланысты тездетеді. Бұл жолдың салынуына біздің елімізде өтетін жеріне Түркия, Жапония, Ресей сияқты т.б. елдер кірісіп кетті.
Ұлы Жібек жолы қайдан басталды? Қай жерге барды? Қайдан аяқталды? Неге Ұлы Жібек жолы болып аталды? Жолдың қандай тарихи маңызы болды? Деген сұраулар туады. Әрине бұл мәселе тарихтан азда болса белгілі. Дегенмен оған қысқаша тарихи экскурс жасалмай кетуге болмайды. Ұлы Жібек жолы әлі толық зерттеліп болмаған мәселе десек артық айтқан болмаймыз. Біздің жерімізден жолдың өтетін кескінін археолог ак. К.М. Байпақовтың зерттеуінен біразда болса белгілі [1, 190-б]. Ғалым еңбегінде түркі дәуірінің кезіндегі қалалардан жолдың өтетіндігі туралы басымырақ жазса, ал соңғы ортағасыр кезіндегі қалаларды басып өтетін жол туралы ғылыми жағынан онша ашылмаған. Ал Ұлы Жібек жолының басқа елдерден өтетіндігі туралы мәселе онша әлі көтерілмеген.
Жалпы Ұлы Жібек жолының тарихын зерттеу мәселесі 1987 жылы ЮНЕСКО ұйымының Бас конференциясының 24 сессиясында кешенді түрде зерттелудің халықаралық жобасы қабылданған. Бұл шешім бойынша ҚХР, МХР, Италия, Греция, Египет, Индонезия, Португалия сияқты т.б. мемлекеттер қатынасып зерттеудің жобасы жасалған. Ол жоба бойынша «Адамды қоршаған орта, жер мен су қоры», «Мәдениет пен келешек туралы» аса ірі екі мәселе іске асырылуы тиіс еді. Алайда бұл мәселелер осы күнге дейін іске асырылмай келеді.
1. К.М.Байпаков. Великий Шелковый путь и средневековый Казахстан. А., 1998
2. Лубо Лесниченко Е.И. Великий Шелковый путь. М.,1992; Кляшторный С.Г. Древнетюркские рунические памятники. М., 1962
3. К.М.Байпаков. Көрсетілген еңбек
4. Фазлаллах ибн Рузбихан Исфахани. Михман-наме-йи Бухара (Перевод, предисловие и примечание Р.П.Джалиловой). М., 1976
5. Жлдасбайұлы. Жетісу тарихы (палеоэтнографиялық зерттеу). А., 1996
6. Жолдасбаев С. Зимовки-поселения Семиречья. Известия АН КазССР. Серия историческая. А., 1994
        
        ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ ЖЕРІМІЗДЕГІ ӨРКЕНИЕТТІҢ ДАМУ ЖОЛЫ
С.Жолдасбаев / А.Ясауи атындағы ХҚТУ АҒЗО директоры, т.ғ.д., ... ... ... ... ... ел ... өркендетудің бағдарламасы туралы айтқан
бір сөзінде «жақын болашақта біз көне заманнан ... ... ... ... ... ... аймақтарымен бұдан да неғұрлым белсенді
қатынастыратын ... ... ... ... ... ... ойы «жол ... бойынша толық іске асырылып жатыр. Ұлы Жібек жолының
қайта жанданып жол бойындағы елдердің экономикалық, ... ... ... байланыстары тез қарқынмен дамуын көркейтеді.
Егер бұдан екі мың жыл ... бұл ... ... тек ... ... есек ... ... жануарлармен керекті жерлеріне айлап-жылдап
жүрсе, бүгінгі техниканың дамыған заманында жол картасы ... Ұлы ... ... ... ... керемет даңғыл тас жолының бойымен тез арада
жететін болады. Мұндай қарым-қатынас ... ... ... ... Бұл ... салынуына біздің елімізде өтетін жеріне Түркия,
Жапония, Ресей сияқты т.б. елдер ... ... ... жолы ... ... Қай ... Қайдан аяқталды? Неге Ұлы Жібек жолы болып аталды? Жолдың ... ... ... ... ... ... Әрине бұл мәселе тарихтан азда
болса белгілі. Дегенмен оған қысқаша ... ... ... ... Ұлы Жібек жолы әлі толық зерттеліп болмаған мәселе ... ... ... Біздің жерімізден жолдың өтетін кескінін археолог ак.
К.М. ... ... ... ... ... [1, 190-б]. Ғалым
еңбегінде түркі ... ... ... жолдың өтетіндігі туралы
басымырақ жазса, ал соңғы ортағасыр кезіндегі ... ... ... жол
туралы ғылыми жағынан онша ашылмаған. Ал Ұлы Жібек ... ... ... ... ... онша әлі ... Ұлы Жібек жолының тарихын зерттеу мәселесі 1987 жылы ... Бас ... 24 ... ... ... ... ... қабылданған. Бұл шешім бойынша ҚХР, МХР, Италия, Греция,
Египет, Индонезия, Португалия сияқты т.б. мемлекеттер қатынасып зерттеудің
жобасы жасалған. Ол жоба ... ... ... ... жер мен су қоры»,
«Мәдениет пен келешек туралы» аса ірі екі мәселе іске ... тиіс ... бұл ... осы күнге дейін іске асырылмай келеді.
Міне осы көңіл бөлгелі отырған ... Ұлы ... жолы ... қашан
шықты? Қытай деректеріне жүгінетін болсақ бұл жол ... ... ... ... ... дейін жеткен [2, 372-373-бб; 98-107-бб.]. Жол
аралықта талай елді мекендерді басып өткен. Ал ак. К.М. ... ... ... «Жібек жолының кейбір бөліктері б.д.д. ІІІ-ІІ
мыңжылдықтарда басталған» [3, ... ... оған ... ... ... табылған көк лағыл тастан (лазурит) жасалған бұйымдардың Иран,
Месопотамия, ... ... ... жерлерінен табылса, бірінші
мыңжылдықтың жартысында Қытай жерінде табылған. Ал ... жолы ... ... ... кезі ... ... жібектің тасылуы бойынша айтылған. Ол кез
б.д.д. ІІ және ... І ... ... Шындығына келгенде жолмен әр
түрлі тұтыну бұйымдары тасылып сауда-сатуға түссе түрлі мәдени жаңалықтар,
елдер арасындағы саяси келісімдер т.б. ... ... бұл ... ... ... ол ... ... байланыстырып
жатқандығы болса, екіншіден Шығыс пен ... ... ... ... басты көңіл бөлетініміз жерімізден басып өтетін «Ұлы ... ... елді ... тигізген әлеуметтік-экономикалық
және мәдени дамуындағы әсерін білу.
Осынау тарихи жолдың жібек саудасына байланысты "Жібек ... ... Ал "Ұлы" ... оған ... ... ... Шығыс өлкелері
мен Батыс өлкелерін байланыстырып жатуынан. Сондықтан да бұл жол "Ұлы ... ... ... ... ... ... ... б.з.б. ІІ-І ғасырларда Үйсін
мемлекетінің Қытай өкіметімен қарым-қатынастары жайлы мәліметтер бар. ... ... ... ... ... саудада қымбат бағалы жібектің
жүргендігі сөзсіз. Сол қытай деректері бойынша, VІІ ... ... және оның ... ... шапан кигендері белгілі. Бұл - VІ
ғасырда жібектің бүкіл Еуразияға әйгілі болған кезеңі.
Жібек ... басы ... ... ... ... аңғарындағы
аймақтан басталады. Ол Ұлы Қытай ... ... ... ... ... ... ... Жол осы арада батысқа және солтүстік-батысқа
қарай шығу үшін оңтүстік, солтүстік бағыттарға тармақталады. Оңтүстік ... ... ... Ирак, Сирия елдері мен Жерорта теңізіне шыққан. Ал
солтүстік бағыт Оңтүстік Қазақстанда Испиджаб қаласына келіп және ... ... ... Орта ... ... ... ... арқылы
Сырдарияның төменгі ағысымен батыс Қазақстанға шығып, Қара теңіздің
солтүстік-шығыс жағын ... ... ... ... бұл ... ... ... тұрақты болды деп айтуға
болмайды. Ол халықаралық саяси жағдайға байланысты өзгеріп отырған. Бірақ
мүлде өзгеріп, ... ... ... ... ... ... ... жанданып отырған.
Ұлы Жібек жолының шаруашылықтың дамуына тигізген әсері. ... ... ... ... І ғ. ... ... рет Қытай елінен
Батыстағы елдерге қарай жібек артқан керуендер ... ... Ал ... ... ... ... ... елдеріне қарай Жерорта теңізі жағасындагы
елдерден, Таяу және Орта Шығыстан, Орта Азиядағы елдерден әр түрлі ... ... ... ... жолы ... Орта ... атақты асыл
тұқымды жылқылары, Шығыс елдерінен пілдер мен ... ... ... аң ... және ... ... ... құстар (қаршыға,
бүркіт) сияқты сирек кездесетін жан-жануарлар ... ... бұл ... ... ... ... ... өсімдіктердің
ішінде жүзім түрлері, шабдалы, қауын, ... Орта ... ... ... ... ... ... тұқымының сатылуы олардың
Азия елдерінде де егіліп, шаруашылықтың ... ... ... ... ... кезде базарда сатылып жүрген қытай немесе болғар
бұрыштары сол ерте ... осы ... ... ... көп ... халықаралық саудаға шығарғанмен, оны өндіру тәсілін Қытай
өкіметі өте ... ... ... та ... ... ол ... Қытайдан
жасырын түрде алып шыққандар болған. Деректерге ... ... ... қуыс ... ішіне салып, тіпті кейбір әйелдер шашының арасына
тығып алып шықса керек. ... ... ... б.з. алғашқы кезінде Византия,
Соғды сияқты елдерде тағы да игеріле бастаған. ... ... ... ... жібек сатуда Қытай мемлекетімен бәсекеге түскен. Мәселен,
қытайдың кейбір қалаларында олардың сауда отарлары болған. Ал Жібек ... ... - ... ... Нарға қаласында жібек сататын
орындар болған. Оның ... бір ... ... ... осы уақытқа
дейін соғды тілінде жазылған ... ... ... ... ... ... Кавказ жерінде жандана бастайды.
Сөйтіп Ұлы Жібек жолының бойындағы сауданың дамуы арқасында ... ... ... шаруашылығы және басқа да шаруашылық түрлері дами
бастайды.
Ұлы Жібек ... ... ... ... ... ... жол ... елдердің бір-бірімен қарым-қатынас жасауының
барысында олар тек тұтыну ... ... ғана ... ... ... жағынан
да байланысқа түседі. Сатылатын бұйымдар өзінің өте тамаша, ... ... ... ... ие ... Хас ... қалыптасады. Мәселен,
археологиялық қазба жұмысы кезінде ... ... ... қолынан
шыққан тамаша күміс құмыралар Тараз қаласынан табылған. Осындай ... ... де ... ... ... ... әдемі фарфордан
жасаған, көздің жауын алатын ыдыстары Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... Яғни жергілікті
шеберлер де сондай ыдыстар жасауға маманданған. Бұдан елдер арасында ... туа ... ... жолы ... ... байланыс, әсіресе музыка саласында ерекше
байқалады. Саз балшықтан жасалған түйе үстінде отырған өнерпаздар мүсіндері
жол бойындағы елдерді аралап жүріп өнер ... өнер ... ... ... бейнелейді. Археологиялық зерттеулерге қарағанда, Ұлы Жібек ... ... ... ... ... ... Түркістан, Сауран,
Сығанақ сияқты ... әр ... діни ... ... ... ... табылған.Ал Сығанақ қаласының Ұлы Жібек жолының
бойында ... оған ... ... ... ... ... Рузбихан жаза келіп Дәшті Қыпшақтың қоймасы деп көрсетеді.(4,116-
117). Қала тұрғындары діни ... ... ... ... ортақ мәдени үлгілерді тұтынған. Керек кездерде олар ... ... ... ... дамуына өз үлестерін қосып отырған.
Ұлы Жібек жолының халықаралық қарым-қатынасты дамытудағы ... ... жолы ... ... ... ... ғана зор үлесін
қосып қойған жоқ, ол ... пен ... ... ... ... қарым-қатынастың дамуына да өзінің үлкен пайдасын тигізген.
Қытай жазба деректеріне қарағанда, Жібек жолының ... ... ... ... кезі ... ІІ ғ. ... басталған. Қытай
императоры У-Ди 138 жылы Батыс елдеріне ... ... ... 13 ... ... Міне, осы елшілік оралған кезден бастап Қазақстан, Орта Азия
жеріне және батыстағы елдерге қарай ... ... ... шыға ... ... ... ... Қытайға қарай елшіліктер шыққан.
Сауда жолына байланысты дипломатиялық қарым-катынасты 568 жылғы Түрік
қағанаты мен Византия ... ... ... ... толық
байқауға болады. Екі ел саудаға байланысты ... ... одақ ... ... ... ... сауданың дамуын күшейтеді. Алғашқы
кезде қытай жібегі елдердің елшіліктері арасында және патшалар үшін ... ... ... ақша ... ... сыйлық орнына жүрген. Мәселен, Иран
шахына Қытай императорының атынан жібектен жасалған ... ... ... Ұлы ... ... ... ... сауданың дамуына
ғана емес, олардың арасындағы саяси ... ... да ... зор ... ... ... ... Ұлы Жібек жолының Қазақстандағы
сілемдері.
Жетісу - Ұлы Жібек ... ... ... ... ... ... жері
Батыс пен Шығысты байланыстырып жатқан тоғыз жолдың торабы ... ... ... ... жері - ... жолының Шығысқа
шығатын негізгі қақпасы.
Ғылыми зерттеулерге қарағанда, Жетісу ... ... ... ... жолының бірнеше бағыты болған. Оны Жетісу аймағындағы ортағасыр-лық
қалалар мен бұл аймақтағы ... орта ... ... ... ... ... сондай-ақ шығысқа қарай шығып жатқан тас
және темір жолдардың іздерінен байқауға болады. Орта ... ... ... ... жолы ... ... ... ал тас және темір жолдар сол
бұрынғы ... ... ... ... шығатын жолдың басты бір бағыты оңтүстік-батыс Жетісу ... Ол ... ... ... ... ... одан ... Сүмбе, Жаркент
(Ілебалық) арқылы шығысқа бет алады. Ал екінші солтүстік-шығыс бағыт Алматы
(Алмалық, ... ... ... ... Алтынемел, Дүнгене, Қойлық
қалаларын басып өтіп, Алакөл жанымен Жоңғар қақпасы ... ... ... Ал ... бағыт Тараздан шығып, Сарқан жері арқылы солтүстік-шығыс
Қазақстанға бет ... Бұл ... ... Хантау, Балатопар, Айнабұлақ
бекеттерін басып өтеді. Осы бағытпен атақты елші, ... ... ... ... барып қайтқан. Көрсетілген қалаларды басып өткен
Ұлы Жібек жолы бойында ХІV-XVI ғғ ... өмір ... ... өте көп. ... жүргізілген зерттеулер қытай теңгелері мен
фарфордан жасалған ыдыстарың тапқан. Мұның өзі Ұлы ... жолы ... да әсер ... [6, ... ... ... ... өтуінің Жетісу
тұрғындары үшін маңызы өте зор болған. Олар ... ... ... ... ... алып, қажеттіліктерін қанағаттандырып отырған.
Оңтүстік Қазақстан - Ұлы Жібек жолының ... ... ... ... ... жолы ... ... Жетісу арқылы шығыстан
тартылған бағыттармен ... ... ... ... ... ... жеткен. Бұл екі қала ... ... ... саналды. Оған дәлел - археологиялық зерттеу ... ... ... әр ... ... бұйымдары, теңгелер мен
әшекей, ... ... ... ... ... табылған қытай
фарфорлары, Византияның сәнді әшекей бұйымдары мен күміс құмыралары ... ... ... келген саудагерлердің бас қосқан жері болғандығын
көрсетеді.
Отырар қаласы керуен жолдары торабында ... ... ... жол - Шауғарға, екіншісі Сырдария арқылы өтіп, Васидж қаласына барған.
Васидждан одан әрі шыққан жол ... ... ... өрлеп, Сүткент қаласы
арқылы Шашқа, ... ... Жент ... ... ... бір тармағы Қызылқұм
арқылы Хорезм мен Үргенішті, одан әрі Еділ бойы, ... ... ... ... бұл ... ... Орда кезінде негізгі сауда жолдарының
біріне айналды.
Қалалар сауда жолының түйіскен ... ... ... әр ... аймақтардан келгендіктері, олардың әр түрлі діни
наным-сенімдерде болғандықтары бірден байқалады. Мәселен, Тараз қаласынан
христиан, ... ... т.б. діни ... ... ... немесе олардың діни орындары ашылған.
Жетісудағы Тараз қаласы арқылы жол Испиджабқа ... ... ... ... бөлінеді. Бірінші Оңтүстік-батыс бағыт, ол Испиджабтан Шаш
(Ташкент) қаласына келіп, Орта Азиядағы Самарқан, ... ... ... ... ... Ал екінші бағыт Испиджабтан шығып, Шымкент, ... ... ... ... ... ... ... қаласында екіге
бөлінеді. Біріншісі оңтүстік-батысқа - Хорезмге қарай ба-ғытталса, екіншісі
Жанкент қаласынан өтіп, Арал ... ... ... жағалай жүріп,
Каспий теңізінің солтүстік-шығысынан батысқа ... бет ... ... тағы бір ... Солтүстік Қазақстанға бағыт алады. Ал Сығанақ
қаласынан Ақсүмбе қаласы арқылы Орталық Қазақстанға қарай және бір ... Бұл ... ... ... ... ... бір ... Қарақұрым
(Жыланқарауыл қаласы) арқылы басталады. Бұл жолдар - негізгі ... ішкі ... ... ... ... ... Олар арқылы
қазақтар негізгі жол бойындағы ... ... ... ... ... қайтатын болған.
Ұлы Жібек жолының әлеуметтік-экономикалық маңызы. Ұлы Жібек жолының
бойындағы ... ... ... ... ... түрік тілдес ру-
тайпалардың отырықшы ел болуына, тұрақты мекен-жайлар салып, ... ... ... ... ... қарым-қатынас, алыс-беріс,
экономикалық ... ... ... ең ... ... ... ... болды. Егер түрік тілдес тайпалар ... ... егін ... ... ... ... ... әдет-ғұрыптарын үйреніп, түріктерше мал өсіруді меңгерген. Ертедегі
орта ғасырдан ... ... ... әсер ету ... орта ... ... (XІІІ-XІV ғ.) дейінгі аралықта жиі байқалады.
Ұлы Жібек ... ... ... бұл ... тек ... ... ... керек. Басты Қытай жібегі тасылғандығын жоққа шығаруға болмайды.
Бірақта бұл жолмен Византия, Рим, Үндістан, ... Араб ... ... ... ... Ал орта ... бастап Еуропа мен Орыс елдерінен
де түрлі ... ... ... ... ... ... ... жерінен
өтетін болғандықтан олар Талхир, Тараз, Отырар, Түркістан, ... ... да ... ... ... ... Мұны археологиялық қазба
жұмыстарының кезінде табылған заттардан ... ... ... ... ... ... Қытайда жасалған 4-фарфор ыдыс
табылса, Тараз қаласынан ... ... ... ... табылған ыдыстағы қытай жазуына қарағанда ХІІ ғасыр мен
ХІІІ ғасыр аралығында әкелінген. Ал Отырар ... ... зерт ... ... ... «күміс көмбенің» табылуы қаланың қытай
теңгелерімен Қырым, Кіші ... Еділ ... ... ... ... Әсіресе ХІІІ-ХІҮ ғғ қоладан жасалған айналар Қытай
мен ... ... ... ... ... ... ... мен
бұйымдар Ұлы Жібек жолы бойындағы ... ... және ... өсіп ... ... ... зор ... монғол шапқыншылығына байланысты сауданың қарқыны бәсеңдеп,
жол бойындағы қалалар да әлеуметтік-экономикалық жағынан ... ... ... ... ... бос ... Екіншіден, XVІІ ғасырдан
бастап теңіз жолдарының ашылуына байланысты Ұлы ... ... ... ... XVІІІ ... екінші жартысынан Қазақстан негізінен
солтүстік ... ... ал ... ... ... ... жүргізе бастаған.
Сонымен Қазақстан арқылы Батысқа, ... ... ... ... жеріндегі қалаларға соқпай өте алмаған. Осылай ... ... аясы ... ... ... ... арқасында ерте
орта ғасырда пайда болып, орта ғасырдың соңғы кезеңіне дейін өмір сүрген
Тараз, Сайрам, Сауран, ... ... ... Йасы сияқты атақты қалалар
өркендеп, көркейе түсті. ... ... өтіп ... Ұлы Жібек жолы
өркениеттің даму жолы болды.
Әдебиеттер:
1. К.М.Байпаков. Великий Шелковый путь и средневековый Казахстан. А.,
1998
2. Лубо Лесниченко Е.И. ... ... ... М.,1992; Кляшторный С.Г.
Древнетюркские рунические памятники. М., 1962
3. К.М.Байпаков. Көрсетілген еңбек
4. Фазлаллах ибн ... ... ... Бухара (Перевод,
предисловие и примечание Р.П.Джалиловой). М., 1976
5. Жлдасбайұлы. Жетісу тарихы (палеоэтнографиялық зерттеу). А., 1996
6. Жолдасбаев С. Зимовки-поселения ... ... АН ... ... А., 1994

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұхтар Шаханов9 бет
Қазақ мәдениетінің бастаулары. Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы27 бет
Ұлы Жібек жолы мәдени феномен ретінде71 бет
Мұхтар Шаханов поэзиясындағы рухани-адамгершілік құндылықтар7 бет
Мұхтар Шаханов өмір жолының кезекті кестесі3 бет
Мәдениет философиясы12 бет
Өркениет12 бет
"Ұлы Жібек Жолы."16 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
«Ұлы Жібек жолының – Қазақстан туристік экскурсияны жандандыру мен дамытудағы маңызы»65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь