Қазақстан Республикасы валюта жүйесi

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І тарау. Валюталық бағам валюталық жүйенiң негiзгi реттеушiсi ... ...4
1.1. Валюта бағамы, оның экономикаға әсерi ... ... ... ... ... ... ... ..10
1.2. Валюталық нарықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

ІІ тарау. Қазақстан Республикасының валюталық саясаты ... ... ... ... .21
2.1. Валюталық бағамдар режимiн реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27

ІII тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӘЛЕМДIК ВАЛЮТА ЖҮЙЕСIНДЕГI ОРНЫ

2.1 Қазақстан Республикасы валюта жүйесiнiң жалпы жағдайы мен белгiлерi
2.2 Қазақстан Республикасындағы валюталық операциялар және валюталық бағам


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
Қолданған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
Валюталық жүйенiң маңызды элементi – валюталық бағам болып табылады. Оның пайда болуы: тауарлар мен көрсетiлген қызметтердiң хадықаралық саудасы барысында, капитал және несиенiң қозғалысында валюталармен өзара айырбастың қажеттiгiнен; дүниежүзiлiк және ұлттық нарықтардағы бағаларды, сондай-ақ ұлттық немесе шетелдiк валюталарда бейнеленген әр түрлi елдердiң құндық көрсеткiштерiн салыстыруға; банктер мен фирмалардың шетел валютасындағы шоттарын уақтылы қайта бағалап отыруға байланысты негiзделедi.
Валюталық бағам – басқа елдiң ақша бiрлiгiне қатысты сол елдiң ақша бiрлiгiнiң бағасы. Ол заңды түрде бекiтiлген валюталық паритет шеңберiнде ауытқып отырады.Валюталық баға белгiлеу түрi валютаның жағдайына, оның бағамының деңгейiне әсер етпейдi, өйткенi валюта бағамының мәнi қалады,ал оның формасы өзгередi. Валюталық бағам, валюталарға сұраныс пен ұсынысқа ықпал етушi көптеген факторларға байланысты өзгередi.
Бағамның қалыптасуына ықпал ететiн үш факторлар:
1) Саяси – саяси тұрақтылық, валюталық заңдылықтардың ырықтандырылуы, валюталық саясат.
1) экономикалық – халықаралық тәжiрибеде анықтелатын экономикалық тiкбұрыштың шыңы ияқты; экономикалық өсу, валюта тұрақтылығы және инфляцияның төменгi қарқыны (жылына 10% дейiн), жұмыссыздықтың, төменгi деңгейi (8% дейiн),дүниежүзiлiк нарықтағы тепетеңдiк.
2) Психологиялық жаппай сұраныс, негiзгi капиталды тәуекелден қорғануға ұмтылыс және т.б.
Валюталық бағамның дамуы жай тауар өндiрiсiнен қазiргi дүниежүзiлiк шаруашылыққа қозғалыстың тарихи процесiн көрсетедi.
Валюталық бағам валюталық паритет шеңберiнде ауытқиды. ХВҚ – ның Жарғысы бойынша 1978 жылдан бастап, валюталық паритет СДР немесе ЭКЮ – да валюталық “қоржын” базасында бакiтiлген.
1. Майдан - Әли Байгiсиев. Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық.
2. Международные валютно – кредитное и финансовые отношения. / Под ред. Л.Н.Красавин/
3. Халықаралық экономикалық қатынастар . Р.И.Хасбулатова.
4. Мировая экономика
5. Халықаралық экономикалық қатынастар. Майдан - Әли Байгiсиев
6. Рубков Б.Б. Зарубежные фондовые рынки.
7. Вернер Ф.Э Международные валютное право.
8. Доғалова Г.Н. Халықаралық экономика
9. Көшенова Б.А. Ақша,несие, банктер. Валюта қатынастары.
10. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие.
11. Сейтқасымов Ақша,несие,банктер.
12. Халықаралық экономикалық қатынастар. Жалпы ред. Басқарған Р.Е. Елемесов
13. Сахариев Сембай, Сахариева Анель. Әлем экономикасы.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
...........................................3
І тарау. Валюталық бағам валюталық жүйенiң негiзгi реттеушiсi.......4
1.1. Валюта бағамы, оның экономикаға
әсерi..............................10
1.2. ... ... ... ... валюталық саясаты.................21
2.1. Валюталық бағамдар режимiн
реттеу........................................27
ІII тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӘЛЕМДIК ВАЛЮТА ЖҮЙЕСIНДЕГI ОРНЫ
2.1 ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы валюталық операциялар және валюталық
бағам
Қорытынды...................................................................
...................................33
Қолданған әдебиеттер
тізімі......................................................................
....35
Кіріспе
Валюталық жүйенiң маңызды ...... ... болып
табылады. Оның пайда ... ... мен ... ... ... ... ... және несиенiң қозғалысында
валюталармен өзара айырбастың ... ... және ... ... сондай-ақ ұлттық немесе ... ... әр ... ... ... көрсеткiштерiн салыстыруға; банктер
мен фирмалардың шетел валютасындағы шоттарын ... ... ... ... ... бағам – басқа елдiң ақша бiрлiгiне қатысты сол ... ... ... Ол ... ... ... валюталық паритет шеңберiнде
ауытқып отырады.Валюталық баға белгiлеу түрi ... ... ... ... әсер ... ... ... бағамының мәнi қалады,ал
оның формасы өзгередi. Валюталық бағам, валюталарға сұраныс пен ... ... ... факторларға байланысты өзгередi.
Бағамның қалыптасуына ықпал ететiн үш факторлар:
1) Саяси – саяси тұрақтылық, валюталық ... ... ... ...... ... ... экономикалық
тiкбұрыштың шыңы ияқты; ... өсу, ... ... ... ... ... ... 10% дейiн), жұмыссыздықтың, төменгi
деңгейi (8% дейiн),дүниежүзiлiк нарықтағы тепетеңдiк.
2) Психологиялық жаппай сұраныс, негiзгi капиталды ... ... және ... ... ... жай ... ... қазiргi дүниежүзiлiк
шаруашылыққа қозғалыстың тарихи процесiн көрсетедi.
Валюталық бағам валюталық паритет ... ... ХВҚ – ... ... 1978 ... бастап, валюталық паритет СДР немесе ЭКЮ – да
валюталық “қоржын” базасында бакiтiлген.
І. Валюталық бағам валюталық жүйенiң негiзгi ... ... - бiр ... ақша ... ... ақша ... ... валюталық бiрлiкпен берiлген бағасы.
Валюталық бағамның құндық негiзгi валютаның сатып алу ... ... Бұл ... ... ... ... және ... дүниежүзiлiк нарықтағы өндiрiстiк қатынастарды бiлдiредi.
Құн тауар ... ... ... жалпылама мазмұны
болғандықтан, әртүрлi елдердiң ұлттық ақша бiрлiктiң салыстыруы өндiрiс
және айырбас ... ... ... құндық қатынасқа енгiзiлген.
Тауарлардың және қызметтердi өндiрушiлер мен сатып алушылар валюталық ... ... ... басқа елдердiң бағаларымен салыстыру нәтижесiнде
белгiлi бiр елде қандай да бiр өндiрiстi дамытудың немесе күрделi ... ... ... ... ... әсер ететiн факторлар: кез келген баға сияқты
валюталық баған да ... ... ... ... мен ... ауытқып отырады. Сұраныс пен ұсыныстың ара-қатынасы әр түрлi
факторларға тәуелдi:
Һ ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзiлiк байланысының құндық көрiнiсi.
Активтi төлем балансы ұлттық валюта бағанының өсуiне мүмкiндiк бередi,
өйткенi ... ... ... ... ... ... сұраныс
көбейедi. Пассивтi төлем балансы ұлттық ... ... ... ... ... ... мiндеттемелерiн өтеу үшiн
ұлттық валютаны шетелдiк валютаға сатады (импорт көп болады).
Төлем балансының тұрақсыздығы сәйкес ... ... пен ... өзгеруiне әкелiп соғады. Қазiргi уақытта ... ... ... ... ... өсiп отырғандықтан, оның әсерi
валюталық бағанға да өседi.
Һ әртүрлi ... ... ... ... ... ... ... әсерi екi негiзгi себеппен
түсiндiрiледi:
Һ проценттiк ставканың ... ... ... ... ... ... ... жоғарылауы шетелдiк капиталдың
ағуын ынталандырады. Ал оның төмендеуi ... ... дем ... ... ... валюталық нарық және қарыз каппиталы
нарығының операцияларына әсер етедi.
Һ ... ... және ... валюталық операциялар
қызметi. Егер қандай да бiр валбта бағаны төмендей бастаса, онда
фирмалар және банктер осы ... ... ... ... Ал бұл әрекет әлсiреген валюталық позициясын
нашарлатады. Валюталық ... ... және ... курсының ара-қатынас тұрақсыздығы тез әсерiн
тигiзедi.
Һ ... бiр ... ... және ... ... ... дәрежесi. Мысалы, евробондар операцияларының
60-70%-н АҚШ доллары арқылы жүзеге асырылады. Бл осы ... пен ... ... ... ... АҚШ ... ... халықаралық төлемдердiң 55%-тен
жоғары бөлiгi тиедi.Мұнай үшiн есеп айырусыдың 86-90%, сыртқы қарыздың ... ... ... өсуi ... қарыздары бойынша
төлемдердiң өсуi доллардың сатып алу қабылетi ... ... де, ... өсуiне мүмкiндiк туғызады.
Һ Валюталардың бағамдық ара-қатынасына, сонымен қатар халықаралық
төлемдердiң ... ... ... ... әсер етедi. Ұлттық
валюта бағаны төмендеп кетуi мүмкiн деген оймен ... ... ... ... ... Шетел
валютасының бағаны жоғарлап кеткен жағдайда ... зиян ... ... тұрақталған жағдайда керiсiнше шетел валютадағы
төлемдердi кiдiртуге ұмтылады.
Валюталық бағам валюталық ... ... ... ... - бiр елдiң ақша бiрлiгiмен шетелдiк ақша бiрлiгiмен
немесе халықаралық валюталық бiрлiкпен ... ... ... негiзгi валютаның сатып алу ... ... ... ... ... тауар өндiрiсiмен және ... ... ... ... ... бiлдiредi. Құн тауар
өндiрiсiнiң ... ... ... ... ... ... ұлттық ақша бiрлiктiң салыстыруы өндiрiс және айырбас
процесi қосылуынан тұратын құндық қатынасқа енгiзiлген. ... ... ... мен ... алушылар валюталық баған көмегiмен ұлттық
бағаларды басқа елдердiң бағаларымен салыстыру нәтижесiнде белгiлi бiр елде
қандай да бiр ... ... ... ... ... жұмсаудың тиiмдiлiк
дәрежесi анықталады.Валюталық бағанға әсер ... ... кез ... ... валюталық баған да құнның негiзiнен валютаның сұранысы мен
ұсынысына байланысты ауытқып ... ... пен ... ара-қатынасы әр
түрлi факторларға тәуелдi:инфляция қарқынытөлем байланысының ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валюта бағанының өсуiне мүмкiндiк бередi, ... ... ... ... ... ... ... көбейедi. Пассивтi
төлем балансы ұлттық валютабағанының төмендеуiн туғызады. ... ... ... ... өтеу үшiн ұлттық валютаны
шетелдiк валютаға сатады (импорт көп ... ... ... ... ... бағам жүйесi.
Еркiн қалқу жуйесiндегi валюта бағамы нарықтық ұсыныс пен сұраныстың
әсерiнен ... Бұл ... ... ... ... ... ... жақындатылған: қатысушылардың көлемi сұраныс жағында да ... ... ... лезде жеткiзiледi және нарықтың барлық
қатысушыларына қол жетерлiк, орталық банктердiң бұрламаушы ролi ... ... ... ... жүесiнде валюта бағамына сұраныс пен ұсыныстан
басқа, орталық банктер де үлкен әсерiн ... ... әр ... ... нарықтық бұрмалаулар.
Бекiтiлген бағамдар жүесiне Бреттон-Вудтiк валюта жүйесi ... ... бола ... ... валюталардың бағамы долларға ауытқу
шегi +/-1%-пен бекiтiленген, ал доллар ... ... ... ... 1 ... унциясына=35 доллар.
Мақсатты аймақтар жүйесi бекiтiлген ... ... ... ... бұл ... Европа валюта жүйесiнiң қатысушы елдерiн
валюта ... ... ... ... жатқызуға болады.
Гибридтi валюталық бағамдар жүйесiмне қазiргi валюталық жуйе
мысал болады. Онда валюта бағамының еркiн ... iске ... ... бар ... ... әр түрлi белгiлер боынша жiктеуге болады.
Валюта нарығында қолданылатын айтарлықтай маңызды ұғымдардың
бiрi нақты және номиналды валюта бағамы ... ... ... ... бағамына сай келетiн валютада алынған екi елдiң
товар бағаларының қатынасы ретiнде анықтауға ... - ... ... ... - iшкi ... ... - шетелдiк нарықтағы бағалар
En - номиналды валюталық бағам.
Кесте № 1
Валюта бағамы түрлерiнiң классификациясы
| ... | ... ... |
|1 ... ... ... ... ... |
|2 Есеп ... тәсiлi |Тең құқықтық (паритетный) дерктi |
|3 ... түрi ... ... ... |
| ... |
|4 ... ... |Ресми бейресми |
|5 ... ... алу ... Төмендетiлген |
|қабiлетiнiң паритетке қанынасы ... |
|6 ... ... ... алу ... Сату ... Орта |
|қатынасы ... ... ... ... бойынша |Нақты Номиналды ... әдiсi ... ... сату бағамы Қолма-қол емес|
| ... ... ... ... |
| ... ... Банкноттық |
Номиналды валюта бағамы ... нақ осы ... ... жатқан валютаның
айырбас бағамын көрсетедi.
Сатып алу күшi (еррр) тұрақты паритетiн қуаттап тұратын валюта
бағамы нақты валюта бағамымен ... ... тегi) ... қатынасы негiзiнде есептелген нақты валюта бағамынан басқа
осы көрсеткiштi басқа негiзбен қолдануға болады. Мысалға, оның ... ... ... ... ... ... валюта бағамы басқа әр түрлi валюталарға қарағанда ... ... емес ... ... ... ... валютамен қатынасында
ол төмендесе, әлсiз валютаға қарағанда көтерiледi.Дәл осы себептен валюта
бағамының динамикасын анықтау үшiн валюта ... ... ... ... уақытында әр валюта өзiне тиiстi сыртқы экономикалық келiсiм-
шарттан ... ... өз ... алады. Барлық салмақтар суммасы
бiрлiктi құрайды(100%) Валюта бағамдары олардың салмағына ... ... ... ... және олардың орта мәнi алынады.
Қазiргi жағдайда валюта бағамы кез-келген нарықтық баға ... пен ... ... ... Соңғыларын тепе-теңестiру валюта
нарығында нарықтық валюта бағамының тепе-теңдiк деңгейiнiң орнығуына алып
келедi. Бұл негiзгi(фундаментальдi) тепе-теңдiк деп ... ... ... ... (D) ... ... товармен
қызмет импортына қажеттiлiгiмен, ол елдiң ... ... ... ... , ... шетелде инвистициялық
жобаларын iске асырғысы келетiндiгiне байланысты шетел қаржылық активтерiне
және ... ... ... ... ... ... ... сайын, оған сұраныс азаяды,
шетел валютасының бағамы төмендеген сайын, оған ... ... ... ... ... графикте, сұраныс қисығының иiлуi анықталады.
Шетел валюта ұсынысының ... осы ... ... ... ... ... осы ... қызметтерге шетел
туристерiнiң сұранысы, шетел инвесторларының активтерге ... ... ... ... ... ... ... осы
мемлекетте инвестициялық жобаларын iске асыру мақсатымен ұлттық ... ... ... ... ... ... шетел
валютасының бағамы жоғары болса, соншалықты аз ұлттық нарық субьектiлерi
оны шетел валютасына ауыстыруға ... және ... ... ... ... ... ... қатынасында төмен болса, соншалықта көп
ұлттық нарық субьектiлерi шетел валютасын ... ... ... ... ... ... ... қисығының иiлуi түсiндiрiледi.
Валюта айырбас курсының фундаментальдi тепе-теңдiгiн өзгертуге
iкелетiн бiр қатар факторлар бар. Олар ... ... ... етушi) және коньюнтуралық( валюта бағамының қысқа мерзiмдi ауытқуын
тудыратын) болып бөлiнедi.
2-кесте
1997 жылдағы ... ... ... теңгесiне шетел
валюталарының бағамдары.
|Валюта атауы ... ... ... ... (Shilling) |ATS |6,00 ... ... (Belgian franc) |BEF |2,06 ... ... (Swis franc) |CHF |51,77 ... юаны (Yuan remindi) |CNY |9,12 ... фунты (Cyrus pound) |CYP |22,62 ... ... (Deutshe mark) |DEM |43,67 ... экюi |ECU |83,36 ... ... (French franc) |FRF |12,65 ... фунт стерлингi (Pound sterling) |GBR |121,44 ... ... (Yena) |YPU |0,62 ... сомы (Som) |KGS |4,36 ... воны |KRW |1,00 ... теңгесi (Tenge) |KZT |1,00 ... лирi |MTH |176,92 ... ... |NHG |37,75 ... ... (Russian rouble) |RUR |12,98 ... ... |UAN |40,44 ... ... ( United States dollar) |USD |75,55 ... сомы ... sum) |UZS |1,46 ... ... ... оның ... ... экономикалық операцияларды жүргiзу үшiн ұлттық
валютаны халықаралық төлем өлшемiне айырбастау қажет. ... ... бiр ... жүргiзiледi. Әр түрлi ... ... ... ... ... ... халықаралық ақша
өлшемiнде) ақша өлшемiмен көрсетiлген бiр елдiң ақша өлшемiнiң бағасы
валюта ... деп ... ... халықаралық валюталық, есеп айырысу, несие
қаржылық операцияларды жүргiзу үшiн ... ... ... шетел
валютасымен түскен түсiмдi ұлттық валютаға айырбастайды , себебi басқа
елдiң ... бұл ... ... күнбе-күнгi жағдайда ақша
қаражаты ретiнде айналысқа түсетiн құқы жоқ. Ал ... ... ... ... ... үшiн шетел валютасы н сатып алады.
Валюта бағамы қайта есептеу коэффициентi емес, ол ... ... ... ... ... ... осы ... ақша өлшемiнiң ”бағасы”. Валюта бағамы валюта
нарығындағы сұраныспен ұсыныс механизмi арқылы күнбе - ... ... ... ... барысында қалыптасады. Валюта бағанын
қалыптастырудың негiзi не? ... ... оның құны ... ... ақша өлшемiнiң бағасы оның сатып алу ... ... ... ... - көп ... ... сұраныс пен ұсынысқа әсер ететiн факторларға мыналар
Һ инфляция қарқыны;
Һ ... ... ... бағалы қағаздардың табыстылық деңгейi;
Һ ... ... ... факторлар елдiң экономикалық жағдайын бiлдiретiн
факторлар. ... ... ... ... керi әсер етпесе , ... ... ... ... ... ... ... сайын ,
оның сатып алу мүмкiндiктерiн төмендетiп және валюта ... ... ... ... ... балансында оның валютасына шетел
борышқорлығының ... ... сол ... оның ... ... ... ... мемлекеттерге қарағанда елде процент мөлшерi жоғары
болса, онда ол ... ... ... валютаға сұраныстың
көтерiлуiне, оның бағанының жоғарылауына әсер етуi ... ... ... ... ... АҚШ ... проценттiк мөлшер саясаты Батыс
Европа мен ... 500 ... ... ... ... ... ... жасады. Қорытындысында доллардың әсерiнен бағамы
көтерiлдi, ал осы факторлардың ... ... ... ... ... ... валюта бағамына түрлi саяси, саудагерлiк,
психологиялық факторлар да әсер етуi ... ... ... ... ... ... әр түрiн
қолданады. Оләдiстердiң негiзгiлерi ... ... ... ... ... ... валютаға шетел валютасын
сатып алып-сатуы);
Һ орталық банктiң ашық нарықтағы операциялары(бағалы қағаздарды сатып
алып-сатуы);
Һ орталық банктiң проценттiк мөлшер деңгейiн және ... ... ... бағамын белгiлеу, яғнивалюталарды айырбастау ... ... ... (баға белгiлеу)деп атайды. Валюта нарығында
валюта бағасын белгiлеудiң екi әдiсi бар: тiкелей және ... ... деп ... ... ... ... ... көрсетудi айтады.
Бұл әдiс көптеген мемлекеттерде қолданылады. Ал жанама ... ... ... ... ... валютасының белгiлi бiр санының көрсетуi.
Жанама котировка әдiсiн ... ал 1987 ... ... ... ... ... ... операцияларында ұлттық валюталарды АҚШ
долларына қарап ... ... бұл ... халықаралық төлем және
резервтiк құрал ретiндегi ролiмен түсiндiрiлдi. Банктер ... ... ... ... ... кросс- курстi негiз етiп
алады. Кросс-курс- ол екi валюта бағамдарының үшiншi валютаға (әдетте ... ... ... ... егер ... ... швейцарлық
франкiнiң ГФР маркасына қатысты бағамын анықтағысы келсе, онда оны марка
мен франк бағамдарын долларға салыстырумен ... ... ... ГФР ... =1АҚШ ... ... Франкiсi = 1АҚШ долларға, онда
1ГФР маркасы = 1,4940:1,6790 = 0,8898 швейц.
франкiсi.
Банктер ... және ... ... ... ... ... бағамы-
ол банктiң валютаны белгiленген бағаммен сатуға дайындығы, ал ... ... ... ... сол ... сатып алуға дайын болуы. ... ... ... ... ... сатушы бағамы әрдайым жоғары.
Олардың арасындағы айырма банктiң пайдасын ... ... ... ... ... ... Ресми валюталық котировканы орталық банк жүргiзедi. Ол есеп жүргiзу
мақсатында, кедендiк төлемдерде, төлем балансын құрастырғанда ... ... ... ... ... ... бөлiгi биржадан
тыс банкаралық валюта нарығында өтетiндiктен, бұл елдердiң iшкi нарықтағы
қолданатын негiзгi ... ... ... Банкаралық котировканы iрi
коммерциялық банктер белгiлейдi.
Валюта нарығына басқа ... ... ... банк ... үшiн баға ... ... ... Биржалық бағам анықтама сипатында болады. Биржалық котировка
валютаны сатып алу-сату үшiн биржаға түскен ... ... ... ... құрастырылады.
Жалпы валюта бағамының өзгеруi ел экономикасына екi жақты әсер етедi.
Ұлттық валюта бағамының төмендеуi, ... ... ... ... ... ... ... (мысалы доллармен) түскен түсiмдi арзандаған
ұлттық валютаға (егер 1 долларға теңгенiң бағамы 1теңгеден 150-ге ... онда 1 ... ... ... 5 ... тең) ... кезде
экспорттық сыйақы алады. Демек, экспортшылар бағасы ... ... ... ... алып ... ... жолымен өзiне түсетiн пайданы ұлғайту
үшiн ұмтылады.
Бұл тұста ... ... ... ... келiсiм-шарт бағасымен
сатып алу қымбатқа түседi (жоғарыдағы мысалда доллар 130 теңге емес 150
теңге тұрады). ... ... ... ... ... ... iс-
жүзiндегi қарыз төмендейдi, бiрақ сатып алуы қымбатқа түсетiн ... ... ... ... ... ақша ... салыстырғандағы ұлттық валютаның бағамының
өсуi, негiзiнде, халықаралық ... ... керi ... ... ... ... салдары елдiң валюта-экономикалық және
экспорттық потенциалына, оның ... ... ... ... ... ... ... уақтылы есеп айырусыларды жүзеге асыруды, валюталық
қаражаттарды бiршама тиiмдi пайдалануын, ... ... ... ... ... ... ... алуын, валюталық
тәуекелдердi сақтандыруды, валюталық бағамдарды ... ... ... ... ете ... iшкi және ... ... қызмет етедi.
Халықаралық есеп айырысудың өзiндiк ерекшелiгi барлық елдер үшiн
жалпыға бiрдей қабылданған төлем ... ... ... да ... көрсетiлген қызметтер, несиелер, инвестициялар, мемлекетаралық
төлемдер ... есеп ... ... ... ... алу-сату формасында
бiр валютаны екiншi бiрiне ... ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс ең
алдымен сатылған тауарлар және ... ... үшiн ... ... ... ... ... тауарлары мен көлiк және кеме
компанияларынан алынған қызметтерi үшiн ... ... ... көрсеткен қызметтерi үшiн фрахты, сақтандыру сыйақысы, брокерлiк
және банктiк комиссия ... ... ... сақтандыру қағамдары мен
банктерден; дивидент төлеуге, займды, несиенi және оған есептелген пайызды
және т.б. ... ... бар ... және жеке ... ... ... нарықтарда валюталық операцияларды жүргiзуге
халықаралық ... мен оған ... ... ... ... капиталдар мен несиелер қозғалысы негiз болып табылады.
Валюталық нарықтар-сұраныс пен ұсыныс негiзiнде ондағы ... ... ... ... ... ... Қазiргi
валюталық нарықтарда мынадай ағымдарды бөлiп қарауға болады:
Һ ... ... ... ... интернационалдануының күшеюi;
Һ байланыстың жаңа жүйелерiн пайдалану;
Һ әлемнiң барлық бөлiктерiне тәулiк ... ... ... ... банктердiң корреспонденттiк шоттары бойынша жазбаша түрде негiзделетiн
валюталық операцияларды жүргiзу техникасын бiртұтастандыру;
Һ коммерциялық валюталық ... ... ... ... валюталық мәмiлелер көлемiн ұлғайту.
Валюталық операциялардың көлемiне, сипатына және ... ... ... ... ... ... ... аймақтық
және ұлттық (жергiлiктi) болып бөлiнедi.
Халықаралық валюталық нарықтар iрi ... ... ... ... ... Лондондағы, Нью-Йорктегi, Франкфурт-на-
Майнедегi, Париждегi, Цюрихте, Токио, Сингапурдағы, Гонконгтағы валюталық
нарықтарды бөлiп ... ... Бұл ... ... төлем
айналымында кеңiнен қолданылатын валюталармен операциялар жүзеге асырылады.
Аймақтық және ... ... ... бiр ... ... ... Оның қатарында сингапур доллары, сауд
риалы, кувейт динары және т.б.
Ұлттық валюталық ... деп, ... ... ... ... ... өз клиенттерiне (олардың қатарында
компаниялар, жеке тұлғалар және банктер болуы мүмкiн) валюта бойынша қызмет
көрсететiн сол ... ... ... ... жүзеге асыратын
операцияларының жиынтығын айтады. Сонымен қатар, iшкi ұлттық ... ... ... ... ... операцияларды, жеке
тұлғалар арасындағы операцияларды, сондай-ақ валюта биржасында жүргiзiлетiн
операцияларды ... ... ... сипаттамаға қарап,
Қазақстанда ұлттық нарықтың жұмыс жасайтынын айтуға болады. 1997 ... ... ... мың, DEM-11165 мыңды құрайды.
Валюталық операциялар айналымы
(күнiне US $ млрд.)
Күнiне барлығы 1000 ... US ... ... ... ... iшкi ... заңдылықтарының ырықтандырылуына
байланысты ресми валюталық нарық “қара нарықпен” толықтырылуы мүмкiн. “Қара
нарықтың” ... ... ТМД ... тән ... ... ... ... банкiнiң жүргiзетiн саясаты, айырбас орындарының көптеп
ашылуы пайда массасын өсiру үшiн ... ... ... ұлғайта отырып,
“көше” нарықтарында валютамен сауданы азайтуға және соның нәтижесiнде ... ... ету ... ... ... көзқараспен қарағанда,валюталық нарық банктер,
банкирлер үйiн, ... ... және iрi ... ... ... мен блокерлiк фирмалар өздерiнiң ... iрi ... ... ... етуiмен, ережеге
сәйкес олардың қарамағында жүзеге асырады. Валюталық нарықтардағы валюталық
мәлiмелердiң 95 пайызға ... ... ... ... ... ... ... валюталық нарықты банк аралық ... ... ... ... ... жүргiзуге құқылы банктер өкiлеттi немесе
девиздiк банктер деп аталады.
Девиздiк ... ... ... ... ... ... ... банк шамасына, оның беделiне, шетелдiк бөлiмдер және
филиалдар тораптарының даму ... ... ... ... ... ... телефон және тағы басқа байланыс жүйелерiнiң
жағдайына, банк саясатына байланысты.
Әдетте, ... ... ... арасында тiкелей
жүргiзiледi(телекс ... ... ... ... кейбiр елдерде
(Скандинавия елiнде) Орталық банк ... ... ... ... ... ... сақталған. Мұндай жағдай
Қазақстан Республикасында да әрекет етедi, яғни Қазақстан қор ... 2 рет ... ... жүргiзедi.
Нарықты қатысушы барлық мүшелерiн екi ... ... ... ... ... пассивтi қатысушылар, яғни оларда валюталық операциялар
жүргiзу ... әр ... ... да, баға ... бiлу үшiн
олар басқа банктерге өтiнiш жасайды (маркет-юзерлер). ... ... баға ... ... ... ... банктер үшiн бағаны
белгiлейдi (маркер-мэйкерлер). Осы қатысушылар арасында ... ... ... ... ... және ... ... штаты бар. 20-ға
жүық банктер ерекше бөлiнедi. Бұл банктер 100 млн. АҚШ ... ... ... жасай отырып, валюталық нарыққа маңызды ықпал етедi.
Дүниежүзiнiң тек өте iрi ... ... ... және
валюталық операциялармен айналысатын бiлiктi диллерлер бар. ... ... ғана ... және ... операцияларды өз
қаражаттары есебiнен жүргiзбейтiн, халықаралық ... ... ... банктерге, өздерiнiң клиенттерi мен банк арасындағы делдалдық
рольдi жетiстiктермер атқару үшiн, ... ... ... ... бар ... қызметкер болса жеткiлiктi. Мысалға, 2000-ға жуық
бөлiмшелерi мен кеңсесi бар, ... уш ... ғана ... ... және ... халықаралық банк аралық валюталық
нарықта операциялар жүргiзетiн валюталық ... бар ... ... ... Банктi алуға болады. Қалған бөлiмшелерi валюталық
операцияларды шектеулi сомалар бойынша, Дойче ... уш ... ... каналы арқылы берiлетiн бағамдар бойынша жүргiзе алады.
Банктердiң басқа да топтары iрi, бiрақ азырақ диверсификацияланған
банктер ... ... ... олар бiр, ... ... ... ... және стандартты сомаларға баға ... ... бұл ... ... фирмалардың қызметтерiн пайдаланады.
Брокерлiк фирмалар 30 пайызға жүық валюталық операцияларға қызмет етедi
және сол банкпен жұмыс жасайтын нақты ... ... екi ... сатушы және сатып алушы банктер арасында делдал
ролiнде де жүредi.
Брокерлер ... ... бола ... ... брокерлiк комиссиялық
ақы алады. (Брокер арқылы сатылған ... ... ... ... ... үшiн 20 АҚШ ... ол ... халықаралық тәжiрибедегiдей сатып
алушымен сатушы тең бөледi және онда котеровка қосылмайды, әр ай ... ... ... ... мәмiле жасайтын және баға белгiлейтiн өзiнiң банк-клиенттерiне
толық тәуелдi. Брокер арқылы жұмыс ... ... ... ... ... ... және ... белгiлейтiн кез-
келген бағамен мәмiле жасау мүмкiндiгi, мәмiле ... ... және ... ұсыну мүмкiндiгi.Диллер мен брокердiң ... ... тек ... ... ... және сыйластық болғанда ғана
мүмкiн және ол тығыз өзара қатынас негiзiнде қалыптасады.
Банктердiң валютамен жасалатын операциялары ... ... ... ... ... де ... ... валютасы халықаралық төлем айналымында әдетте ақшалыай белгiлер
түрiнде болмайды, ол банктiк және ... ... ... ... ... ... ... және пошталық аударым, чек, тратта
түрiнде болады.
Аударым-бұл ... ... банк ... ... ... ... және оның ... телеграфтық немесе пошталыұқ аударым
негiзiнде ... бiр ... ... ... ... ... ... банктiң бұйрығы. Аударым барысында банк екi операцияны бiр ... ... өз ... ... ... ... валютасын сатады және
шетел валютасын шетелге аударады. Бұл ... ... ... ... есеп ... жеделдетедi және арнайы код қолдану арқылы
қорғауға кепiл бередi.
Банктiк чек-шетелдiк ... ... ... ағымдық
шотынан белгiлi бiр ақша сомасын төлеу туралы банктiң жазбаша. Экспортер,
ондай чектi ала ... оны ... ... сатады.
Банктiк вексель-осы елдiң банкiнiң шетелдiк банк-корреспондентке берген
траттасы (аудармалы ... ... ... ... ... сатып алады және оны ... ... ... арқылы
өздерiнiң борыштық мiндеттемесiн өтейдi. Ал осы елдiң банкiнiң мiндеттемесi
мерзiмi жеткенде вексельдi төлеудi өзiнiң корреспондентiнiң ... ... ... ... ету ... табылады.
Бұл жерде чектер мен тратталарды тек қана банктер емес, ... ... ... ... жеке ... бере ... да есте
сақтау қажет.
Несиелiк айналыс құралдары халықаралық ... ... ... мен
шетел валюталарын ығыстырып, әр түрлi елдердiң ... ... ... ... және ... ... ... шоттарды жүргiзу тәжiрибелерiнiң таралуына қатты ықпал
еттi. Бұл өз кезегiнде операцияларды ... ... ... ... ... және ... ... азайтуға мүмкiндiк жасайды.
Халықаралық есеп айырысулардың сызбалы механизмiн былай беруге болады:
тауарды экспорттаушы ... ... үшiн ... алған шетел
валютасына жататын чек, аударым және басқа да төлем құжаттарын өз ... ... сата ... оның орнына экспорттық өндiрiс үшiн
ұлттық валютаны алады. Коммерциялық банк ... ... ... бұл ... құжаттарды жiбередi де төлеушiлер мен борыш
қорлардан, жiберiлген құжаттар бойынша валюталық қаражаттарды төлеуiн талап
етедi. ... ... ... ... шетел банкi экспортер банкiнiң
корреспонденттiк шотына түседi. Халықаралық есеп айырусылардың осындай
механизмi ... ... ... қарама-қарсы талаптарды өзара
есепке алу ... ... ... ... ... ... есеп айырысуларды жүзеге асыруға мүмкiндiк бередi.
Қазақстан Республикасы валюта нарығының ерекшелiгi халықаралық рынокқа
шығу мәселесi тұрды, Қызықстанның халаыққаралық ... ... ... ... ... ... тенге конвертациялануы мәселесi. Шын
мәнiсiнде қазақстандық теңге, бiр қатар ... ... бар ... конвертацияланатын валюта болып табылабы. Тек осы бiр себептен
ғана Қазақстандық әлемдiк ... ... ... ... бола
алмайды.
Қазақстан валюта рыногi әлi құрылған жоқ, ол әлi қалыптасу сатысында.
Қазақстандық рынок мөлшерiнiң кiшiлiгiне байланысты кез-келген үлкен ... ... ... ... те) өзiне пайдалы екенiн көрсе, кiшкене
ғана сiлкiнiс тудыруға мүмкiншiлiгi бар. Комерциялық ... ... өтеу ... ... ... ... ... алынуы iске
асады. Бүл теңге бағамында шағымсыз көрiнiсiн табады. ... ... емес және ... ... ... ... ... ерекшелiгi,
Оның пайда болу кезiнде Үкiмет теңгенiң iшкi ... ... ... ... ... сату-атып алу жылдам отандық экономиканың
долларлануына алып ... Оның ... ... ... ... жылдың аяғына ел iшiнде айналымда жүрген шетел валютасының көлемi
Қазақстан Ұлттық банкiнiң мәлiметi бойынша 170 млрд. ... жуық ... асып ... ... теңгенiң ел iшiндегi маңызды функцияларын
шетел валютасы атқарады. Көптеген тауарлар мен қызметтердiң құны ... ... ... үй, ... ... ... ... әлзiздiгi келесiлермен шартталған, үкiметтiң
қатаң ақша саясаты әсерiнен экономика ақша суррогаттарына ... ... ... ... және ... да ... ... кеттi. Жалпы көлемi қазiргi уақытта теңгенiң ақша ... ... ... ... ... ... қатынасындағы
бағамы өзгеруiнiң шектерiн белгiлеуiн тиiс. Былайша айтқанда ... Бұл елде ... ... ... ... ... тұратын
механизм құрылған деген мағына бередi. Белгiлi уақыт аралығында Ұлттық банк
оны жетiлдiрiп тұрады.
Iшкi рынокта қатты ... ... ... ... операциялар iске
асады. Бiрақта операциялардың басым көпшiлiгi АҚШ ... ... ... ... аз. Валютаның iшкi конвертациялануы бiрқатар
валюталық шектеулермен сай ... ... жеке ... ... ... ... ... шетелге шығаруды шектеу және т.б.
Қазақстанның халықаралық валюта нарығына толықтай қатысуы, ең одиозный
валюталық шектеулердi жою мен ... ... ... ... Теңгенiң толық конвертациялануына өту Қазақстан Республикасы
Укiметiнiң халықаралық ... және ... ... саласындағы
стратегиялық мiндетi болып табылады. Бұған ... ... ... ... ... құрылуы.
Қазақстанның Халықаралық Валюта Қорына енуi, оның жақын және алыс шет
елдермен макроэкономикалық қатынастарының айтарлықтай өзгергенiн бiлдiредi.
Бiрiншiден, жақын шет ... ... ... ... ... ... ... Бұл сферада Қазақстан, Ресей, Белоруссия және Қырғызстан
ұлттық валюталарының толық конвертациялануы негiзiнде ... одақ ... ... ... операциялар бойынша валюталық ... ... ... шектерiнде валюталардың толық конвертациялануының
енгiзiлуi Халықаралық валюта қорының уставына ... ... және ... тең ... ... ... ... түседi.
Екiншiден, қазақстандық фипрмалардың халықаралық келiсiмдер бойынша
төлемдер мен есеп ... iске ... ... ... ... ... пайданы теңгеге сатудың керегi болмайды, яғни, импорттық
жеткiзулерге шетел ... ... ... байланысты ешқандай қиындық
тумайды.
Үшiншiден, халықаралық есеп айырысу құралы, қаражаты есебiнде ... жаңа ... ... Бұл ... ... фирмалар-
резидент еместер өздерiнiң қазақстандық әрiптестерiмен есеп айырысуда
теңгенi ... ... ... ... ... олар Қазақстанның iшкi валюта
нарығында кез-келген ... ... ... ... алу ... ие ... ... Халықаралық валюта қорына мүше ... ... ... ... өте ... Валюталық шектеулердiң
жойылуы, шетелдiк инвесторлардың капитал салудан түскен ... ... ... заң ... мойындау болып табылады.
Берiлген жоспарлардың iске ... ... ... ... көтерiлгенiн бiлдiретiн болады, оның толық конвертациялануына
жетуiнiң ... ... ал ... ... ... ... көрсеткiштерiмен
халықаралық стандартқа жақындай ... ... та ... ... заң ... ... ... экономикасының табиғи
дамуының нәтижесi. Егер елдiң экономикалық ... ... ... ... жайлы мәселенiң жақын арада шешiлерiне
расчитывать ете алиаймыз. Тәжiрибе ... ... ... ... ... ... толық конвертациялануына ... ... ... ... ... ... ... елдiң
әлемдiк валюта рыногiндегi операцияларға толық құқықты қатысуын қамтамасыз
ете алмайды. Халықаралық ... және ... ... саласында
стратегиялық мақсат теңгенiң iшкi конвертациялануы емес, сонымен қатар
сыртқы конвертациялануы. Бұл жолдағы ... ... ТМД ... ... ... жғ қыркүйек айында Қазақстан Республикасында, ... ... D.J. Int’l LTD” ... ... ... ... валюта
нарағына шығу мүмкiндiгi пайда болды.
“Нарты уақыт” (“спот”операциясы) режимiнде келiсiм жасайтын жай және
заңды тұлғалар компанияның клиенттерi бола ... АҚШ ... ... ... ... ... бағамы белгiленген төрт валюта бойынша;
ағылшын стерлинг ... (STG), ... йена (JPY), ... франк (SFR)
және евро (EUR).
Барлық операциялар үшiн есеп ... ... АҚШ ... ... ... ... ... спутниктiк телефон байланысы арқылы
басқарылатын шетелдiк ... ... ... ... рыногiнде жүзеге асады.
TELERADE D.J. Int’l Ltd компаниясы
Валюталық рынок бойынша ақпаратпен қамтамасыз ... ... ... ... ... мен ... ... “Don Jones Telerade” концернi, ағымдағы валюта бағамынан басқа
техникалық және ... ... ... ... ... “Trade Station”.
Халықаралық банкаралық қаржылық операциялар ... ... ... ... ... ... ... Чикагоның Сауда
Биржасының (СМЕ) бөлiгi болып келетiн ... ... ... ... ... бар. ... ... 125000 ... 250000 ... ... 125000 CTGIEUR ... ... ... ... (орналасуын сатып немесе сатып алумен
ашу) ... оның ... ... құнын төлемей, тек ... ... ... ... ... қамтамасыз етедi. Бiр лот үшiн $ 1000 күндiзгi
саудада, ал кештен таңға дейiн ... (over night) $1500. ... ... ... ... пайдадан шартты кепiл мен әр жабылған лот үшiн
$ 100 теңболатын бiр жолғы ұстамдар клиенттiң сауда шотына ... ... ... ... яғни, клиенттiң өз капиталына
қарағанда, компанияның клиенттiң рынокқа қойған ... ... 200 ... ... ... және де күнiшiлiк валюта бағамының ауытқуын
қолдану кезiнде клиентке жоғары нәтиженi қамтамасыз етедi.
FOREX рыногiндегi ... ... ... Қазақстан, Жергiлiктi уақыт
|Қысқы уақыт ... ... ... 06:00 ... ... және ... 07:00 15:00 ... 14:00 ... ... 15:00 ... ... 19:00 ... ... ... ... ... ... 07:00 ... ... және ... 08:00 16:00 ... 15:00 ... ... 15:00 ... ... 19:00 ... ... ... ... ... саясаты.
КСРО күйрегеннен кейiн қазақстан Республикасында да ... ... мен ... ... ... ... көптеген
экономикалық проблемалар туындады.
Қазақстан Республикасы экономиканы тұрақтандыру, оны терең ... және ... ... ... бойынша бiрқатар реформаларды
қолға алды, бiрақ бұл шаралар ойдағыдайнәтижелер бермедi. Қазақстанда ашық
экономика принципi жарияланған едi. Бұл ... оның ... ... мен ... ... ... ... кiруiнiң қажеттi
шарты болып есептелiнедi.
Қазақстанның экономикаға өту мерзiмiн бiрнеше кезеңдерге бөлуге болады:
1-кезең. 1992-1994 ж.ж. Қазақстан Республикасы егемендi мемлекет ... пен ... ... жаңа субъектiлерiн құрудың негiзi
ретiнде мемлекетсiздендiру мен ... ... ... ... Аралық
капиталы бар бiрлескен кәсiпорындар, шетелдiк инвесторлар үшiн жеңiлдiк
жүйесi және қолайлы режимi бар еркiн кәсiпкерлiк ... ... ... ... ... ... банктердiң кең
жүйесi құрылды, биржалық сауда зор ... ... ... өнеркәсiптiк
және тұтынушылық пайдаланудағы өнiмдердi шығарту төмендедi. Инфляция 45-50%
жеттi.
Республика ... ... ... - теңгенi енгiзуге мәжбур болды
Айырбастаудың әлемдiк ... ... ақша ... ... ... ... ... болып саналады. Банктiк ортада теңге жартылай
айналымға түсетiн валюта бола ... яғни бұл ... ... ... тиiс.
Ұлттық валюта - теңгенi енгiзу күнiнде (1993 ... 15 ... ... ... 60-65 % ... ... ... резервтерiмен қамтамасыз етiлген едi.
Қазақстан теңгесiнiң айналымға тускеннен ... ... ... Халықаралық валюта биржасындағы күнделiктi сауда - саттық
кезiнде анықталып отырды.
Валюталық нарыққа ұлттық валютаны енгiзу сәтiнде оның ... ... ... ... 4,68 ... тең ... банк теңгенiң
жуйеге келтiрген валюталық айырбас бағамы ... ... ... ... ... ... пен ... арақатынасын сипаттайды.
Қазақстан «рубiльдiк аймақң ... ... ... ... ... қалыптасқан экономикалық кеңiстiк пен шаруашылық байланыстарды
қолдау қажет ... ... ... ... ... бұл ... ең ... ақшалық
режимнiң бiрi болған едi. Қазақстан валютасы ... ... ... ... ... ... ... банкi шетелдер, соның
iшiнде ТМД елдерi тәжiрибесiн мұқият зерттедi.Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... валютаны енгiзудiң 3 түрлi нұсқасы бар:
Һ аралық енгiзу;
Һ ... ... ... ... әдiстердiң үшiншi нұсқасы таңдалды.
Валюталық режимдi таңдау кезiнде мемлекеттiк комиссия Ұлттық банктiң
интервенциясымен валюталық нарықты ... жүзу ... ... ... ... ... ... мен теңгенiң еркiн айырбасталуы
қолданылды.Олар ағымдық шот ... ... ... және ... ... ... 1994-1995жж. Бұл кезеңде отандық заңды құқықтық база, соның
iшiнде валюталық базасы қалыптасты. Екiншi кезеңде ... ... және ... акциялардың мемлекеттiк пакетiнiң 80%-ке дейiнгi беру
жоспарланды.
Валюта нарығының қалыптасуымен қатар, құнды қағаздар нарығы да құрылды.
Реформалау ... ... ... бiрi- ... ... ... болды. Сондықтан валюталық нарықтың өтiмдiлiгiн
қамтамасыз ету және ... iшкi ... қол ... мақсатында
барлық валюталық табысты елге қайтару шаралары жүргiзiлдi. 1993 ... ... ... АҚШ ... да, ... рублiне де қатысты теңге
бағамы күрт төмендегенi атап өтiлдi. ... ... ... ... ... ... несиелiк саясат жургiздi, ол нақты айырбас
бағамын салыстырмалы түрде тұрақты деңгейде сақтауға ... ... ... ... айырбас бағамы төмендей бердi (осының әсерiнен
несиелiк эмиссия күшейдi).
1994жылы Ұлттық валюта ... ... ... ... ... ... айлық есептеу бойынша), ол 1995жылы 11,5%-ке тең болды. Осы
жылдардағы валюта бағамының ... оның ... ... инфляция деңгейi мен экономиканың дағдарыстық жағдайына толық
сәйкес келедi.
Теңге бағамы төмендеуiнiң соңғы кездегi тенденциялары халықтың ... ... ... ... ол мүмкiндiгiнше экономиканың
доллардан арылуы процесiн жеделдетедi.
Теңге тұрақтылығын сақтау және төлем балансының ... ... ... ... ... ынталандырылды.
Осы шарамен бiрге бiр мезетте iшкi ... және ... ... ... ... ... импортына шектеулер
енгiзiлдi.
Төлемдiк дағдарыстың әсерiнен отандық өндiрушiлер жаппай банкротқа
ұшырады. Несиеге қойылған процент шектен тыс ... ... ... оларды алуға мүмкiндiктерi болмады.
1995жылдың екiншi жартысынан бастап , валюталық нарықтың биржадан ... ... ... оның ... ... биржасындағы
операциялардың көлемiнен асып кеттi.
3-кезең. 1996-1998 ж.ж. Әлеуметтiк- экономикалық жағдайға жүргiзiлген
талдау көрсеткендей, ел ... ... ... ... әлi де ... ... ... мұнай -газ
кешенiнде ТМД-дегi ең iрi инвестициялық жобалар жүзеге асырылуда.
Шетелдiк инвесторлар үшiн ... ... ... ... ... ... осы қолайлы режимдi қамтамасыз ететiн бiрқатар заңдар
қабылданды. Осы кезеңнiң мынадай ерекшелiктерiн атап ... ... ... валютаның тұрақтануы;
Һ Болжамдалған инфляция мен жұмыссыздық;
Һ Отандық банктiк жүйенiң құрылуы;
Һ Шетелдiк ... ... ... ... соның iшiнде бағалы қағаздар нарығының
дамуы.
Валютаның айырбас бағамы сияқты - валюталарды сатып алу қабiлетiн
қамтамасыз ету және iшкi ... ... ... ... операциялардың белсендi дамуына жол бермеу шараларын ... ... Бұл ... ... - ... басқа қаржылық нарықтардың
дұрыс қызмет етуi ментеңгенi нығайтуға жағдай жасау.
Валюталық саясаттың дәстурлi формаларының ... ... ... ... бағамы тәртiбiн реттеу, валюталық
интервенциялар, алтын-валюталық ... ... және ... ... ... реттеу. Ұлттық банк теңгенiң ... ... ... ... ... едi. ... және бiрқатар басқа
елдерде кең ... ... ... ... iшкi
валюталық нарықтарында жүзеге асырылуда. Валюталық интервенцияның мақсаты:
валюталық ... ... ... мерзiмдi өзгерiстерi арқылы
теңгенiң номиналды бағамының тербелiсiн баянлату болып ... ... ... ... активтердiң уақытша төмендеуi Ұлттық банктiң
валюталық интервенцияларды жүргiзу саясаты нәтижесiнде болды ... ... ... ). ... ... тұрақты бағамын сақтау үшiн алтынның құнын
анықтаудың жаңа жолы iздестiрiлуде, оның құны энергия ... ... ... ... ... осы жол қабылданған.
АҚШ долларына қатысты теңгенiң ресми айырбас ... ... ... тыс ... нарығының жағдайына, сонымен бiрге, ... мен ... ... ... ... ... ... мұндай бағам заңды тұлғалар арасындағы келiсiмдерде
қолданылады.
1996 жылы халықаралық валюталық ... ... 8- ... ... ... ... өзiне төмендегiдей мiндеттемелердi алды:
Һ Валюталық шектеулердi енгiзбеу немесе ... Көп ... ... ... ... енгiзбеу
немесе өзгерту;
Һ Төлемдiк балансқа байланысты себептер бойынша импортқа
деген шектеулердi енгiзу немесе ... ... ... халықаралық келiсiмдер бойынша төлемдер
мен аударымдарды орындаудың шектеулерi алынып тасталды.Бұл жағдай теңгенiң
еркiн ... ... ету және ... көп жақты жүйесiне өту
шарттарына қол жеткiзуге мүмкiндiк бердi.
Немiс маркасына қатысты теңге бағамы ... мен ... ... теңге бағамы динамикасыының ұқсастығы болғанымен, бiрақ
оның кең ауқымды қысқа мерзiмдiк тербелiстерi бар.
Ресей “рублiне” ... ... ... ... АҚШ ... теңге бағамы динамикасына қарама- қарсы дәрежеде дамыды.
Валюта нарығы- Қазақстанның өте ... ... ... және ... тыс ... тұратын валюта нарығының
жалпы айналымының өсу тенденциясы бар.
Табыстылық, өтiмдiлiк, тәуекелдiлiктiң iс ... жоқ ... ... ... ... нарығе мен мемлекеттiк бағалы қағаздар
нарығына елде әзiрше альтернатив(балама ) жоқ.
1996 жылғы валюталық тәуелдiлiктердi хеджирлеу ... ... ... тән ... ... 1996 жыл ... ... фьючерс
бойынша екi ауданда: Қазақстандық агроөнеркәсiптiк биржасы (ҚАӨБ) мен
Қазақстандық қор биржасында ... ... ... iшкi ... ... ... айырбастау
операцияларының ерекшелiгi операциялық тәжiрибеге СПОТ операциялары сияқты
құралдарды ... ... ... АҚШ долларына және Қазақстан
теңгесi бойынша қысқа мерзiмдiк өтiмдiлiктi ... ... ... ... ... ... ... нарығындағы сұраныс пен ұсыныстың
көтерiлмеуi және валюта бағамының сәйкес түрде өзгермеуi тиiс iшкi ... СПОТ ... ... тыс ... ... ... ... биржадағы
сауда - саттық көлемдерi азайды валюталық операциялардың едәуiр бөлiгi
биржадан тыс ... ... ... ... динамикасындағы мерзiмдiк
факторды атап өту керек.
Жыл басы мен аяғы шетел салютасына ... ... ... ... ... ... ... көлемнен артық болды. Мұндай
мерзiмдiк фактор экономиканың барлық ... үшiн ... ... жылдық аяқталумен байланстырылған.
1997 жыл iшiнде қыркүйекте қаржылық құралдардың (AFINEX) Алматы биржасы
болып өзгертiлген қазақстандық қор биржасында 257 ... ... ... ... 1.124.7 млн. АҚШ ... және 11,2 ... маркасына тең болды.
1996 жылмен салыстырғанда, АҚШ доллары бойынша сауда-саттық 10,5% -ке,
ол немiс маркасы ... ... ... ... ... валютаның сауда-саттғынан кейiн 1,2
және 3 айға ... ... ... жасалады.
Есеп беру жылында қазақстан валютасының нарығын ары қарай ырықтандыру
бойынша жұмыстар жалғастырылды. ... ... 1996 ... 24 ... ... (Валюталық реттеу жөнiндегi) жаңа ... ... ... ... ... ету - ... ақша-жүйесiн реформалау жағдайында үнемi өзгерiстерге ұшырап
отырды. “Валюталық реттеу ... ... Заң 1993 ... 14 ... Бұл Заң осы ... ырықтандырудың қол жеткен деңгейiне жауап
бере алмады, ал кей жағдайларда нормативтi актiлер ... ... ... ... ... ... ... жөнiндегi” жаңа заң
жобасын жасаудың қажеттiлiгiне әкеп ... Ол Заң 1996 ... ... қабылданды.
Валюталық ретте, басқаша айтқанда, бiрқатар әкiмшiлiк шаралар валюталық
түсiмдердi арттыруға және де ... ... ... ... қысқартуға
бағытталған. Валюталық реттеудiң негiзгi басымдықтары:
Һ елдiң төлем балансының теңгерiлуiне қол жеткiзу;
Һ теңгенiң тұрақты бағамын сақтау;
Һ ... ... ... ресурстардың шоғырлануы.
Шетел валютасы, бағалы қағаздар және төлем құжаттары- құйма түрiндегi
алтын-валюталық реттеу объектiлерi болып табылады. ... ... ... ... ... iшiнде бағалы метелдардан жасалған, заңды
түрдегi төлем құралы ретiнде қабылданған ақша бiрлiктерi.
Шетел ... шет ... ... Бұл ... ... екi түрi ... ағымдағы операциялар;
Һ капитал қозғалсымен байланысқан операциялар.
Жаңа заң валюталық ... ... ... ... жылы ... Банк iшкi ... ... валютасымен өрнектелген
экспорттан түскенн табысты мiндеттi ... сату ... өз ... ... ... ... ал кейiннен мүлдем оны алып тастады.
Осыған байланысты биржалық саудаңы жүзеге асыруды ұлғайту керектiгi
атап өтiлдi.
Қазақстанның ... ... ... ... ... шетел валютасына
қатысты реттеп тұрады, яғни аптасына бiр рет, ... күнi ... ... әлемдiк валюталарға қатысты теңге бағамын белгiлеп отырады. Мұндай
белгiлеу есеп жүргiзу және кедендiк төлемдер үшiн керек.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... валютасын сатып алу және сату;
Һ ... ... және ... бағалы қағаздармен
операциялар жүргiзу;
Һ алтынның қабылдануын, сақталуын және өңделуiн қамтамасыз
ету.
Теңгенiң iшкi және ... ... ... ету үшiн ... банк
алтыннан, шетел валютасынан тұратын, шетелде сақталатын банкнот, монета
түрiнде; валюталық ... ... ... ... ... ... ... шығарған вексельдер түрiнде алтын-валюталық
резервтердi құрады.
Валюталық органдарға ... ... ... ... комитетi, салық
органдары, Қаржы министрлiгi.
2.1 Валюталық бағамдар режимiн реттеу
Айырбас ... ... ... ... екi ... ... ... Елдiң экономикалық мүмкiндiгiне, оның әлемдiк аренадағы жағдайына
және ... ... ... ... ... ... ел ... уақытша ара-қашықтыққа сәйкес.
Айырбас бағамы режимiнiң нұсқасы аталған ел ... ... ... ... ... ... отырып, айырбас бағамы
режимiнiң үш нұсқасын бөлiп ... ... ... ел ... ... Режимдi белгiлеуде үкiметтiң араласыу (ерекше) белгiлi
орынды алады;
3. Үкiметтiң араласуы толық түрде ... яғни ... ... өзi ... Бiр ... валютасына немесе бiр мезетте бiрнеше валютаға
қатысты шараларды қамтиды. Үкiметтiң араласуы ... ... ... ... ... ... сауда серiктестерiмен
бiрге инфляция қарқынындағы айырмашылықты салыстырады.
2-нұсқа: Кей жағдайда үкiмет елдiң приоритеттерiн ... ... ... ... ... ... Ел валютасының еркiндiгiн көрсетедi. Бұл кезде бағамды
валюталардың сұранысы мен ұсынысын ескере ... ... өзi ... айырбас ағамы режимiнiң әр қайсысының артықшылықтары ... бар. ... ... ... ... ... ... бағам режимiнiң төмендегiдей артықшылықтары бар:
-сандық тұрғыда анықталғандығы ;
-валюталық-қаржылық саясатқа деген жоғары сенiмдiлiктi күшейтедi.
-соңғы артықшылық несие беру мен ... ... ... ... ... бiрге тұрақты бағам режимiнiң артықшылығы
инфляциянытежеп тұруда айқын көрiнiс тапты. Валюталық-қаржылық саясатқа
деген жоғары ... ... ... мен қаржылық нарықтарда болуы мүмкiн
инфляциялық процестердi жеңiлдетедi. Бiрақ бұл ... ... ... ... бiр экономикалық оқыс жағдайларға тап болғанда, оған қарсы
тұруға қабiлетсiз болады. Оның ... бiр ... ... ... және ... ... демейтiн валюталық резервтердiң
жеткiлiксiздiгi.
Бұндай құбылыс iшкi бағалардың күрт ... ... Ал ... өз ... ... тоқырауы мен жұмыссыздар тобының күн санап
өсуiнiң алғы шарты болып келедi. Осыдан тұрақты баға ... ... ... ... ... қатысты проблема туындайды. Белгiлi бiр
елде валюта белгiлi бағамын белгiлеу ... ... ... нарықтардағы компаниялардың түсiнуi үшiн бұл саясат
өте қолайлы;
Ә. Бағамдарды үкiметтiк реттеу мүмкiндiгi елеулi қысқарады;
Б. Саудадағы айырбас ... ... ... ... валюта
бiрлiгi бағамын белгiлеу iрi сауда секiктесi үшiн ыңғаылы болады;
В. Валюта бiрлiгi бағамының өзгерiсi айналымдағы ... ... iшкi ... ... ... әсер ... саясатпен салыстырғанда,валюталар кәрзенкесiн белгiлеуге байланысты
тұрақты бағам саясаты төмендегi параметрлермен сипаталады:
А. Шетелдiк инвесторлар бұл саясатты ауыр қабылдайды, өйткенi ... ... ... ... ... ... байланысты
билеушi органдар валютарларды реттейдi. Мұндай жағдайларда шетелдiк
серiктестер девальвацаның ... ... Бұл ... бiр ғана ... ... ... ... жояды.
Тиiсiнше, ол елдiң барлық сауда серiктестерiмен болатын келiсiмдердi
реттеу iсiнде өте ... ... ... ... ... экспорттың
азаюына, импорттың өсуiне әкелiп соғады, соның салдарынан елдiң төлем
балансы нашарлайды.
Валюталық ... ... ... ... ... бiрi-
ұлттық валюта бағамына әсер ету мақсатында валюталық бағамның қызмет етуiне
Орталық банктiң араласуын талап ... ... ... егер ... нарықта шетел валютасының ұсынысы көп
болса, онда орталық банктер оны сатып алады да ... ... Ал, ... ... ... ... орталық банк шетел валютасына
деген сұраныс пен ұсынысты теңестiредi және шетел ... ... ... ... ... бұл формасы бiр елдiң орталық банксi
немесе ... ... ... жүргiзiледi. Мысал ретiнде,
Европалық валюталық жүйенi алуға болады. Европалық жүйенiң орталық банктерi
валюталық интервенция көмегiмен өз ... ... ... ... ... ... Валюталық интервенцияны жүзеге ... ... ... алу ... Ол ... ... ... берiлген
валютаның орнына интервенция мақсатына және қалыптасқан институционалдық
ортаға ... ... ... ... ... көбiсi банкаралық
нарықтардағы немесе диллер, брокер арқылы валюталық интервенция ... Бұл ... ... ... болып, операциялардың құпиялылығын
ескеруi тиiс. Валюталық интервенцияны қолданудың белгiлi шектеулерi бар.
Яғни ол ... ... ... ... ... валюталық
резервтердiң көмегiнiң жеткiлiксiздiгi жағдайында көптеген мемлекеттер
валюталық ... ... iсiне ден ... шектеулерзаңды немесе әкiмшiлiк ретiмен мемлекет тарапынан
белгiленген шаралар мен ережелер. Оны қолданудың шарты-сыртқы төлемдерiмен
түсiмдердi ... ... ... ... созылмалы iрi тапшылығы
болып табылады. Ресми бағам бойынша, экспорттық түсiмнiң орталық ... сату ... 100 ... ... бiр ... ... ... түрлерi өте көп
Валюталар девальвациясы мен револьвациясы. Көптеген ... ... ... ... ... ... дамыта отырып, әр түрлi елдерде
инфляцияның әр түрлi дәрежесiмен кезiгедi. Бұл ... егер ... ... ... ... онда ... банктер өздерiнiң
ұлттық валюталарының ресми бағамын ... ... ... ... шынайы нақты бағамдар ресми бағамнан ауытқиды. Валюта бағамының
құнсыздануы нақты түрде ұлғаятыны белгiлi. Ал, жылдам қарқынмен ... ... күрт ... ... ... валюталық бағамға
қатысты операцияларға түзету жүргiзу немесе девольвациямен револьвация
қажеттiлiгi туындайды. Девальвация-бұл ұлттық ... ... ... ... ... Ал, ұлттық валюта бiрлiгiнiң бағамын шетел валютасына
немесе есеп айырысу бiрлiгiне қатысты көтеру-ревальвация деп аталады.
Әлемнiң ... ... ... өтуi ... ... өзгерiстер болды, ұлттық шеңберде жүргiзiлетiн бұп ... ... ... ... ... ... ... ВАЛЮТА ЖҮЙЕСIНДЕГI ОРНЫ
2.1 Қазақстан Республикасы валюта жүйесiнiң жалпы жағдайы мен
белгiлерi
Қазақстанның ұлттық валюта ... ... ... ... ... ... ... бастан кешiрiп отыр. Дегенмен оның негiзгi тенденциялары мен
қағидалары жеткiлiктi түрде анықталды деп ... ... ... ... ... ... ... бағыт алып, 1992 жылдың
15 шiлдесiнде Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) мүше болып кiрдi.
Ұлттық валюта жүйесi дүниежүзiлiк ... ... ... ... ... ... Республикасының қазiргi
валюталық жүйесi мен оның негiзгi элементтерiн мұқият қарастырып ... ... деп ... валюта жүйесiнiң негiзiн осы мемлекеттiң заңымен бекiтiлген
ақша бiрлiгi құрайды. Қазақстанның ... ... ... 1993 ... ... ... ұлттық валютасын енгiзу туралы” жарлығы негiзiнде
1993 ... 15 ... ... ... ... ... дүниежзiлiк шаруашылыққа интеграциялануға ұмтылысы оның
халықаралық валюта-қаржы және несие ... ... ... ... ... ... бүгiнгi таңдағы негiзгi валюталық саясаты теңге
құнының тұрақтылығын орнықтыру және оны ... ... ... мейлiнше ырықтандыру. Мұның өзi бiр ... ... ... ... ... мен валюталар үшiн ашық ұлттық ... ... ... Теңгенiң еркiн ауысатын валюталармен салыстырғандағы
бағамының орнықтылығы Қазақстан ... үшiн ... ... ... ... өту кезеңiнде Қазақстан Егемендi ел ретiнде өзiнiң ... ... ... ... жүргiзуi керек. Қазақстанның алдында
шетелдермен ... ... ... ... қатар халық
шаруашылығын қайта құру оны ... ... ... мәселелерiн
бiрге шешу мiндеттерi тұрады.
Қазақстан 1992 жылдың шiлдесiнде ... ... ... мүше
болып кiргеннен бастап өзiнiң валюта қатынастарын “Ямаика” ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын ұйымдастырушы үшiн 1993 ... ... ... реттеу туралы” ҚР-ның алғашқы заңы ... ... ... ... экономикасы аймағында болғандықтан
шетелдермен жеке валюталық байланыстар ... ... ... заң ... ... ырқына жiберу деңгейiне сәйкес келiп
кейбiр жағдайларға ... ... келе ... ... ... ... сипатта болды. 1996 жылы 24 ... ... ... туралы” жаңадан заң қабылданды.
Жоғарыда аталған заңға ... ... ... ақша
жүйесi туралы” 1993 жылдың 13 ... заң; ... ... банкi туралы” 1995 жылдың 30 ... ... ... және қымбат бағалы метелдармен байланысты қатынастарды
мемлекеттiк реттеу туралы” 1995 ... 20 ... заң, ... ҚР ... Жарлықтары үкiмет қаулылары мен ұлттық банк
басқаларымен ... ... ... заңдары бойынша валюталық обьектiсi болып ... ... ... ... ... ... ... алтын мен басқа металдарды ... ... ... және жiберу тәртiбiн белгiлеу болып есептелiнедi.
Валюталық қатынастардың ... ... ... ... еместер” саналады. Резидентке жататындар:
• Қ.Р-да тұратын жеке кәсiпкерлер, оның iшiнде ... ... ... жүргендер;
• Қ.Р-ның заңдары бойынша құралған заңды тұлғалар, сондай-ақ ... ... ... және одан тыс ... Қ.Р-нан тыс жерлердегi дипломатиялық, сауда және ... ... ... ... ... ... iспен
шұғылданбайтын өкiлдiктер.
Қ.Р-дағы “резидент еместерге” жоғарыда ... ... ... заңды және жеке тұлғалар жатады.
Қазақстанда валюталық бақылауды валюталық ... ... ... ... ... ... ... органдары болып заң
бойынша валюталық бақылау ... ... ... валюталық
операциялар жүргiзетiн өкiлеттi банктер жүргiзедi. / (2) /
Валюталық бақылау негiзiнен мына ... ... ... валюталық операциялардың заңға сәйкестiгiн анықтау
және оған ... ... мен ... ... ... ... ... алдындағы шетел валютасымен мiндеттемелерiн
орындауын тексеру; сондай-ақ Қ.Р-сы ... ... ... сату ... орындалуын тексеру; шетел
валютасымен жүргiзiлген ... ... ... ... есеп пен ... толықтығы және обьективтiлiгiн
тексерiп сонымен бiрге ... ... ... ... ... бақылау жүргiзiледi.
Сөйтiп, валюта қатынастары ... ... ... ... ... қызмет етiп, ол мемлекттiң төлем балансында
төлем ... ... ... ... ... және валюталық
бағам
Валюталық операциялардың анықтамасын беруден бұрын “валюта” терминiнiң
мәнiне тоқталайық. Қазақстан ... ... ... “валюта
деп мемлекеттердiң заңды төлем құралы ретiнде қабылданған ақша ... ... ... билеттер мен тиындар, соның iшiнде қымдат
жасалған ... ... ... ... ... бiрақ айналымда
жүрген ақша белгiсiмен айырбастауға жататынын қоса алғанда) түрiндегi қолма
–қол және ... ... ... ... ... сондай- ақ
шоттардағы, соның iшiнде халықаралық ақша немесе есеп ... ... ... заңға “валюталық операцияларға” төмендегiдей түсiнiк берiлген:
1) меншiк құқығының және өзге де құқықтардың ... ... ... ... ... ... ... құралы ретiнде шетел
валютасындағы өзге төлем құралдарын пайдаланумен байланысты мәлiмелер;
2) валюталық құндылықтарды ... ... ... ... және жөнелту, сондай-ақ Қазақстан Республикасынан
әкету және ... ... ... ... ... Шетел валютасы;
2. Номиналды шетел валютасында көрсетiлген бағалы қағаздар мен ... ... ... ... ... валюта, резиденттер мен бейрезиденттер ... ... ... ... құны ... ... ... қағаздар және төлем құжаттары.
Кейбiр экономикалық ... ... ... ... ... ... басқа да) мен табиғи асыл тастарды (алмаз,
рубин, ... ... ... және ... жатқызады.
Iс жүзнде валюталық операциялар ағымдық ... және ... ... ... бөлiнедi.
1. Ағымдық операцияларға жататындар:
• тауарлар жұмыстар және қызметтер үшiн төлемнiң не аванс төлемiнiң
мерзiмiн 180 күннен ... ... ... ... ... ммлелерi бойынша есеп айырысуларды жүзеге асыруға арналған
аударымдар;
• 180 ... ... ... беру және ... ... ... ... заем және өзге де операциялар
бойынша девидендтердi, сыйақыларды және өзге де табыстарды алу ... ... қоса ... сауда сипатына жатпайтын аударымдар,
мұрагерлiк сомманы, жалақыны, зейнетақыны, алименттердi және ... ... осы ... ... қозғалысына байланысты операцияларға жатпайтын
барлық өзге де валюталық операциялар.
2. Капитал қозғалысына байланысты ... ... ... жүзеге асыру;
• интеллектуалдық меншiк объектiлерiне ерекше құқықты толық берудi
көздейтiн ... ... есеп ... ... ... ... құқыққа және өзге де жыложымайтын мүлiк құқығына төлеуге
аударымдар;
• тауарлар, жұмыстар және қызметтер үшiн төлемiнiң не ... ... 180 ... ... ... ... ... экспорт-
импорт мәмiлелерi бойынша есеп айырысуларды ... ... ... 180 ... ... ... беру және ... өздерi тiркелген мемлекеттердiң заңдары бойынша банк операцияларын
жүзеге асыруға құқығы бар шетел ... және өзге де ... ... ... ... зейнетақы активтерiн жинақтауға байланысты ... ... ... ... ... ... және ... сақтандыру шарттары
бойынша халықаралық аударымдар.
Валюталық операцияларды ... ... ... ... ... жүргiзуде ҚР Ұлттық банкiнен алған ... бар ... ғана ... алады. Сонымен қатар, ҚР ұлттық банк ... және ... ... ... ... ... валюталық операциялардың өзiндiк белгiлерiне
байланысты жiктеледi:
1. Клиенттердiң шоттарын ашу және жүргiзуге байланысты:
• заңды және жеке ... ... мен ... шот ... ... ... ... пайыз төлеу;
• овердрафт (банктiң жетекшiлерiнiң шешiмiмен ... ... ... ... ... ... ... көшiрмелерiн беру;
• кез келген аралық уақытта шот архивтерiн ... ... ... бойынша операцияларды орындау (клиенттер
есебiне шетел валютасын сатып алу және сату);
• экспорттық- импорттық операцияларға бақылау жасау.
2. ... емес ... ( ... ... мен қызметтер экспортты
мен импортты және ... ... ... ... көрсету үшiн есеп
айырысуға байланыссыз операциялар) сипатына қарай:
• қолма–қол шетел валютасын және шетел валютасындағы төлем ... және ... ... ... ... және шетел валютасындағы төлем құжаттарын
инкассациялау;
• шетел ... жол ... ... алу ( ... ... ... ... банктерiмен корреспонденттiк қатынас орнатуға қарай:
• НОСТРО шотын (бiздiң шотымыз сiзде) ашу және оны ... ... ... коммерциялық банктiң атына ағымдық шот ашумен
байланысты ... ЛОРО шоты ... ... бiзде) коммерциялық банкте корреспондент-
банктiң атына ағымық шот ашу және оны ... ... ... ... ... ... – бiр ... қарсы екiншi валютаны сатып алу және
сатуға байланысты ... ... ... ... ... ... валюталау күнi жүргiзiлген операциялар.
ФОРВАРД (мерзiмдi, аутрайт) мәмiлесi бр ... ... ... ... алуға және сатуға байланысты мәмiле жасалған күннен кейiнгi
2 банктiк жұмыс күнiндегi валюталар күнi жүргiзiлген операциялар. ... ... ...... ... бойынша белгiленген күнi
бiр валютаны ... ... ... ... ... ... үшiн
жасалған контакт. Форварт операциясы өз кезегiнде мынадай түрге бөлiнедi:
... ... ...... бiр ... ... ... бiлдiредi;
• Опционмен жасалатын мәмiле – валютамен жабдықтаудың күнi белгiленбеген
шартын сипаттайды;
СВОП мәмiлесi - бр валютағ қарсы ... ... ... алу ... осы ... ... қайта сатып алу және сатуға сәйкес,
яғни екi қарама-қарсы операциялардан тұратын ... ... ... операциялар – сол елдiң қолма – қол және қолма
қолсыз ұлттық валюталарына қарсы қолма- қол және ... ... ... сатып алу және сату мәмiлелерi.
Конверсиондық операцияларды банктiң валюталық позициясын есепке алмай
жүргiзуге болмайды. Валюталық позиция – ... ... ... ... ( ... ... ... баланстан тыс
талаптар мен мiндеттемелердi еске алғандағы), шетел валютасындағы қаражат
қалдықтары.
Валюталық позицияның мынадай түрлерi бар:
• Ашық ... ...... ... қаражаттарды алу
талаптарымен беру мiндеттемелерiн көрсететiн, сандық жағынан активтер
мен пассивтердiң сәйкессiздiгiн қалыптастыратын шетел валюталарындағы
қаражат қалдықтарының ... ... ... ашық ... ...... ... валютасына байланысты
пассивi мен баланстан тыс ... ... мен ... ... ... жағына асатын ашық валюталық позиция.
• Ұзын ашық ... ...... мен ... тыс талаптарынан
осы валютадағы пассивi мен ... тыс ... ... асатын ашық валюталық позиция.
• Жабық валюталық ...... ... ... ... мен ... ... операциялар бойынша баланстан
тыс талаптар мен мiндеттемелердi ... ... ... сәйкес
келуiн сипаттайтын валюталық позиция.
5. Халықаралық есеп айырысу бойынша:
• Құжатталған аккредитивпен есеп ... ... ... ... есеп айырысу операциялары;
• Банктiк операциялар бойынша есеп айырысу операциялары.
Құжатталған аккредитив – акккредитивке көрсетiлген ... ... ... ... ... ... өтiнiшi бойынша
жасайтын аккредив ашушы банктiң мiндеттемесi.
Құжатталған никассо- эмитент – ... ... ... ... ... ... үшiн ... немесе ақшасын алып беруге өзiне
алған мiндеттемесi.
Банктiк аударым – банктiк ... ... ... тапсырмасы
негiзiнде барлық есеп айрысудағы валюталық түсiмдердi өкiлеттi банктердiң
шотына есепке алынуын бiлдiредi.
6. Валюталық қаражаттарды ... және ... ... ... тарту:
• жеке тұлғалардан;
• заңды тұлғалардан оның iшiнде банкаралық депозиттер;
2. Несиелер беру:
• жеке ... ... ... Банкаралық рыноктық несиелердi орналастыру.
Қорытынды
Валюталық жүйенiң басты элементi-валюталық баған. ... ... ... ... ... қатары анықталған. Шетел
валюталарының бағамдарының әр түрлi түрлерi мен баға ... ... ... ақша ... қатысты сол елдiң ақша
бiрлiгiнiң қатысты сол елдiң ақша бiрлiгiнiң бағасы.
Валюталардың баға белгiленiмi айырбас үшiн ... екi ... ... ... ... ... ... Валюталық баға
белгiлеу түрi валютаның жағдайына, оның бағамының деңгейiне әсер ... ... ... мәнi қалады,ал оның формасы өзгередi.
Шетел валютасы халықаралық төлем айналымында ең бастысы банктiк
және ... ... ... және ... ... болады.Әр түрлi елдердiң валюталарының салыстырылуы
олардың өндiрiс және ... ... ... объективтi құндық
қатынастарына негiзделедi.
Валюталық нарықтарды валюталық операцияларды жүргiзудiң ... ... ... байланысты көрсетiлген қызметтер мен капиталдар
мен несиелердiң халықаралық қозғалысы жатады. Валюталық нарықтар валютаға
деген сұраныс пен ... ... ... ... ... операциялары
жүргiзiлетiн ресми орталықтарды бiлдiредi. ... ... ... ... ... ... ... және ұлттық
болып бөлiнедi.
Валюталық нарықтардың қатысушыларын екi басты топқа бөледi:пассивтi,
валюталық операцияларды жүргiзу қажет болғанда ... ... ... фирмалардан баға белгiленiмiн белгiсi келетiндер, активтi баға
белгiленiмiн сұрағандар үшiн банктерге бағаны қоюшылар.
Сауда-өнеркәсiптiк клиенттер үшiн валюталар баға ... ... ... ... ол екi ... өзара қатынасының үшiншi
валютаға қатысты анықталуын сипаттайды.
Мемлекеттiң валюта бағамына әсер ету шаралары валюталық интервенция,
диконттық саясат және ... ... ... ... ... ең ... әдiсi-валюталық интервенция. ... ... ... ... ... валюта нарықтарында ұлттық
валютаны сатып алу-сату операциялары.
Валюта бағамымен манипуляция жасау ... ... ... ... әсер ... Ұлттық валютаның төмендетiлген
бағамы экспортерлерге тиiмдi, ал жоғарылатылған бағам импортты арзандатады.
Қ.Р Ұлттық ... ... ... функцияларын жүзеге асыратын
негiзгi валюталық реттеу органы. Қ Р Үкiметi және ... да ... ҚР ... ... ... реттеудi жүзеге асыра алады.
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi:
1. Майдан - Әли ... ... ... ... және ... ... валютно – кредитное и финансовые отношения. / Под ред.
Л.Н.Красавин/
3. Халықаралық ... ... . ... ... ... ... ... қатынастар. Майдан - Әли Байгiсиев
6. Рубков Б.Б. ... ... ... ... Ф.Э ... валютное право.
8. Доғалова Г.Н. Халықаралық экономика
9. Көшенова Б.А. Ақша,несие, банктер. Валюта ... ... С.Б. Ақша ... және ... ... ... ... экономикалық қатынастар. Жалпы ред. Басқарған Р.Е. Елемесов
13. Сахариев Сембай, Сахариева ... Әлем ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының валюта нарығының қалыптасу кезеңдері7 бет
"Ақша жүйесі."24 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
21 ХҚЕС «валюталық бағам өзгерісінің әсері»23 бет
«Шенгел и К» ЖШС63 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Автожолдар54 бет
Азаматтық-құқықтық қатынастың түсінігі мазмұны және түрлері72 бет
Айырбас бағамының режимі және жиынтық сұраныс3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь