Қазақстан экономикасындағы кластерлік жүйе

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ БӘСЕКЕГЕ
ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДА КЛАСТЕРЛІК БАҒЫТТЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ

1.1 Кластердің мазмұны мен мақсаттары
а) кластер экономикалық теорияның категориясы ретінде ... ... ... ... ...6
ә) кластердің сипаты мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.2 Кластер тиімділігін арттыратын факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.3 Кластерлік жүйені енгізу мен пайдаланудағы дамыған
елдердің тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18


2 ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНДА КЛАСТЕРЛІК
ЖҮЙЕНІ ҚОЛДАНУҒА САРАПТАМАЛЫҚ ТАЛДАУ

2.1 Қазақстан Республикасында құрылған кластерлік жүйеге
әлеуметтік . экономикалық сараптама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.2 Қазақстан Республикасында тоқыма.мақта кластерін іске асыру
мәселелері мен шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
2.3 Қазақстан Республикасындағы кластерлік жүйенің даму
тенденциясы мен перспективасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55

ҚЫСҚАРҒАН СӨЗДЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
Елімізде экономиканың шикізаттық емес салаларын кластерлеу, яғни өңдеуші өнеркәсіп салаларын дамыту мақсатында Н.Ә.Назарбаевтің «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін» атты жолдауында бәсекеге қабілетті салаларды біріктіріп, кластер құру керек екендігі алға қойылған. Аталған жолдаудағы бәсекеге қабілеттік, бәсекелік артықшылықтар және салаларды кластерлеу үлгісімен дамыту мәселелерін жүзеге асыру үшін «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» деген Қазақстан халқына жолдауында ел президенті экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін, сондай – ақ экономиканы тиімді дамыту үшін маңызы зор жеті пилотты кластерлерді атап көрсетті. Олар: туризм, мұнай – газ машиналарын жасау, тамақ және тоқыма өнеркәсібі, көлік – логистикалық қызмет көрсет, металлургия және құрылыс материалдары салалары.
Кластер – өнімді өндіруден бастап дайын тауар күйіне дейін жеткізудің толық технологиялық тізбегі. Осыған сәйкес шикізаттық салаға сүйеніп экономиканы дамыту тұрақты және ұзақ мерзімді өсуді қамтамасыз етуде сенімді тірек бола алмайтыны бәрімізге белгілі. Қазіргі уақытта экономиканың сыртқы факторларға тәуелділігі күшеюде. Ол төмендесе өндірістің құлдырау ықтималдылығы өседі.
Кластерлер даму стратегиясы, корпоративті басқарудың жетілуіне, өндіріс пен инвестиция үшін арнайы жағдайлармен қамтамасыз етілуіне, таңдап алынған кластерлерді қолдау мен дамытуға үкімет саясатының жетілуіне негізделген өндірістік шебер – жоспар жасалуы керек деп ойлаймыз.
Экономикалық әдебиеттерде кластердің бірнеше анықтамалары берілген. Бірақ олардың барлығы орналасқан жеріне байланысты топтастырылған кәсіпорындар тобын білдіреді. Топтар біртұтас технологиялық желіде біріккен, атап айтқанда тасымалдаушы, өндіруші, тұтынушы, оқу және зерттеу институттары, қаржы ұйымдары, шығаратын өнімді таратушы фирмалар, міне осындай ұйымдарды құру, нақты айтқанда экономикалық тиімді кластерлік салаларды құру осы жұмыстың негізі болып табылады.
Бұл диплом жұмысында қазіргі экономикалық жағдайда маңызды болып табылатын бәсекелік қабілеттіліктерді арттыру жағдайына байланысты экономиканы кластерлеу мәселесіне арналған. Мұнда кластер түсінігі, қалыптасқан теория мен маңыздылығы, сипаты мен құрылымы, мақсаты мен оның жүзеге асыру жолдары, артықшылықтары мен кемшіліктері, шетел тәжірибесі және оның Қазақстан экономикасында жүзеге асырылуы қарастырылған.
Диплом жұмысына таңдап алынған тақырыптың тағы бір маңыздылығы өңдеуші салаларды айтарлықтай деңгейде қалыптастырып және дамытып, экономиканы тұтастай алғанда осы салалардың үлесін жоғарылату болып саналады.
1. Назарбаев Н.Ә. «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін»// Егемен Қазақстан. -2004 -19 наурыз
2. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында». Астана 2005 – 3 наурыз
3. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында: Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Астана - 2006. - 1 наурыз.
4. ҚР Үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналған бағдарламасы // Егемен Қазақстан. -2006 -1 сәуір.
5. Казахстанская модель рыночных преобразований: социально-экономические и правовые аспекты // Под ред. Аубакирова Я.А. – Алматы: КазНУ, 2003. – С.250
6. Тулегенова М.С. Финансовый капитал и интегрированные структуры: Учебное пособие. –Алматы: КазНУ - 2005 –С. 104
7. Тулегенова М.С. Кластерный подход в создании интегрированных структур // Вестник КазНУ: Серия экономическая, 2004. -№2(42). -С. 104-111
8. Портер М. Конкуренция. / Под ред. Заблоцкого Я.В. Санк-Петербург-Москва-Киев, 2000 –С.205-275
9. Серікұлы Б. Мақта кластерінің негізі – шаруа қожалықтарын қолдау жолдары // Қаржы–Қаражат – 2005 – №6 – 13–17 бет
10. Алимбаев А. Методологический подход выбора стратегии развития кластеров // Саясат - 2005 -№1. -С.83-87
11. Бишимбаев К. Конкурентность на основе региональных преимуществ (на примере ЮКО) // Саясат - №4 – 2005 – 74-76 бет
12. Байзақов С., Райхан Н. Қазақстан экономикасын кластерлер көтереді // Ақиқат - 2005 -№1. -15-22 б.
13. Байзақов С., Райхан Н. Қазақстан экономикасын кластерлер көтереді // Ақиқат - 2005 -№2 -19-28 б.
14. Бектурганов А., Мырхалыков Ж. Текстильный процесс: реалии и перспективы // Казахстанская правда - 2006 -12 мая – С.6
15. Воронов А.А. Кластеры – новая форма самооргонизации промышленности в услових конкуренции // Маркетинг - 2002 - №5 - С.37
16. Турсымбаева Қазақстан М.Ж. Республикасында кластерлерді мемлекет тарапынан қолдаудың маңызы // ҚазҰУ Хабаршысы – 2006 - №2 (54) – 54-57 бет
17. Казахстан сегодня: информационно аналитически сборник. Қазақстан Республикасының статисикалық агенттігі. Алматы 2005
18. Кошербаева А.Б. О конкурентоспособности экономики Казахстана // АльПари. 2003. -№3-4. –С.73-78
19. Қожан Б. Кластер мақталы өңірдің негізгі несібесі // Нұр-Астана. 2006. -1 наурыз - 4бет
20. Интернет сайты: www.google.kz
21. Мынбаев Қ. Контрасты Казахстана // РЦБК. –С.16-21
22. Назаров К. Кластерная инициатива в Казахстане // РЦБК. 2005. -№7. -С. 13-15
23. Нурпейсова Л.С. Кластерный анализ – база управления конкурентоспособностью на макроуровне // Вестник Казну: Серия экономическая, 2004. -№3(43). –С.104-111
24. По материалам www.cluster.kz «Конкурентоспособности через кластерную экономику» // РЦБК. 2005. -№7(111). -С.11-12
25. Рахимбеков Т.С. Проблемы и перспективы развития кластеров в пищевой промышленности Казахстана // АльПари. 2005. -№2. –С.103-104
26. Садуақасов А. Кластерлік бастамалар басты назарда // Нұр-Астана. 2006. -15 наурыз. -4 бет
27. Н.Чан. Проблемы создания и развития кластеров в Казахстане // Саясат - №10 – 2006 – стр. 47-50
28. Тұрсымбаева М.Ж. Экономиканың шикізаттық құрылымын өзгертуде кластердің рөлі // АльПари – 2005 - №4 – 42-44 бет
29. Спанкулова Л.С. Т.И.Какижанова. Проблемы развития кластерной экономики Казахстана на региональном и местном уровнях // АльПари. 2005. -№1. -с. 49-51
30. Айтжанова Д., Дүйсен Ү. Қазақстандағы кластерлік сызбалардың даму факторлары мен мүмкіндіктері // Саясат - №9 – 2006 – 56-59 бет
31. Тайжан Б. Мақта кластері: мүмкіндіктері мен мәселелер, межелер // Егемен Қазақстан 2005. -14 мамыр
32. Туребаева Ж. Мақта тазалау кәсіпорындарында басқарушылық есепті ұйымдастырудың жалпы қағидалары мен ерекшеліктері // Қаржы-қаражат. 2005. -№6. -62-66 бет
33. Шалабекова А.Л. Применение кластеров в управлении экономикой // АльПари. 2005. -№3. -с.54-58
34. Айбасов А. Өндірісі өркендеген өлке // Егемен Қазақстан – 2006- 8 қыркүйек - 3 бет
35. Ержанова Е. Оңтүстіктің жарқын келешегі мақта–тоқыма кластері// Егемен Қазақстан - 2006 – 19 тамыз - 2 бет
36. Матаева Б.Т. Қазақстан Республикасында туристік қызмет индустриясын дамыту мәселелері // АльПари – 2003 - №1- 141-143 бет
37. Қосақов Б. Бәсекеге қабілетті болу – стратегиялық мақсат // Егемен Қазақстан – 2006 – 17 ақпан- 1-2 бет
38. Оразова Ж Туризмге үміт арту // Егемен Қазақстан – 2007-6 сәуір 3 бет
39. Марат Р. Мақтамызбен қашан мақтанамыз // Егемен Қазақстан – 2005- 23 тамыз- 5 бет
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
........................................ 3
1 ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ БӘСЕКЕГЕ
ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДА КЛАСТЕРЛІК БАҒЫТТЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Кластердің ... мен ... ... ... ... категориясы ретінде
...................6
ә) кластердің ... мен ... ... ... ... факторлар
..................................................13
1.3 Кластерлік жүйені ... мен ... ... ... ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНДА КЛАСТЕРЛІК
ЖҮЙЕНІ ҚОЛДАНУҒА САРАПТАМАЛЫҚ ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасында құрылған кластерлік ... - ... ... ... ... ... ... іске асыру
мәселелері мен шешу ... ... ... ... жүйенің даму
тенденциясы мен ... ... ... ... ... ... шикізаттық емес салаларын кластерлеу, яғни
өңдеуші өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге
қабілетті халық ... атты ... ... қабілетті салаларды
біріктіріп, кластер құру керек екендігі алға қойылған. Аталған ... ... ... ... және салаларды кластерлеу
үлгісімен дамыту мәселелерін ... ... үшін ... ... және саяси жедел жаңару жолында» деген ... ... ел ... ... ... ... ... ету үшін,
сондай – ақ экономиканы тиімді дамыту үшін маңызы зор жеті ... атап ... ... туризм, мұнай – газ машиналарын жасау,
тамақ және ... ... ... – логистикалық қызмет көрсет,
металлургия және құрылыс материалдары салалары.
Кластер – өнімді өндіруден бастап дайын ... ... ... ... ... ... Осыған сәйкес шикізаттық салаға сүйеніп
экономиканы дамыту тұрақты және ұзақ ... ... ... ... ... бола ... бәрімізге белгілі. Қазіргі уақытта
экономиканың сыртқы факторларға тәуелділігі ... Ол ... ... ... өседі.
Кластерлер даму стратегиясы, корпоративті басқарудың жетілуіне, өндіріс
пен инвестиция үшін арнайы жағдайлармен ... ... ... ... ... мен ... үкімет саясатының жетілуіне негізделген
өндірістік ...... ... керек деп ойлаймыз.
Экономикалық әдебиеттерде кластердің бірнеше анықтамалары берілген.
Бірақ олардың барлығы ... ... ... ... ... ... Топтар біртұтас технологиялық желіде
біріккен, атап айтқанда тасымалдаушы, өндіруші, тұтынушы, оқу және ... ... ... ... ... ... фирмалар, міне
осындай ұйымдарды құру, нақты айтқанда ... ... ... құру осы ... негізі болып табылады.
Бұл диплом жұмысында қазіргі экономикалық жағдайда ... ... ... ... ... ... ... кластерлеу мәселесіне арналған. Мұнда ... ... ... мен ... ... мен ... мақсаты мен оның
жүзеге асыру жолдары, артықшылықтары мен ... ... ... оның ... ... ... асырылуы қарастырылған.
Диплом жұмысына таңдап алынған тақырыптың тағы бір маңыздылығы өңдеуші
салаларды айтарлықтай ... ... және ... экономиканы
тұтастай алғанда осы салалардың үлесін жоғарылату болып саналады.
Жоғарыда көрсетілген жеті ... оның ... ... ... жолдары диплом жұмысында ашып көрсетілген. Сонымен қоса ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізетінімізге толықтай сенемін. Негізінен
алғанда мақта кластері – бәсекеге ... ... ... шаруалардың
тиімділігін көтереді, бәсекеге қабілеттілік – аталған дақылға ... ... бір ... ... жағдайын жақсартудың алғы шарты.
Елімізде тоқыма – мақта кластерін дамытудың негізгі мақсаты да осы.
Диплом жұмысының өзектілігі – ... ... ... нысаны ретінде бәсекеге аса қабілетті дамыған 50 ... ... ... айқындайды. Сондықтан бұл мәселе өз шешімін таппайынша
тақырып өзектілігін жоймақ емес.
Диплом ... ...... басқарудың жаңа бағыты –
кластерлік жүйенің бәсекелік ортаны дамытудағы ... және ... ... отырып, шикізаттық емес ... ... ... мүмкіндіктерін айқындау.
Көзделген мақсатқа жету үшін келесі міндеттерді жүзеге ... ... ... ... ... – экономикалық
маңыздылығын анықтау;
2) кластер жүйесін тиімді құрудың ... оған әсер ... ... ... қағидаларын іздестіру;
3) дамыған елдердің тәжірибесін зерттей отырып, отандық кластерлік
үлгіні қалыптастыру;
4) Қазақстан экономикадағы ... ... ... ... баға ... тарауға жалпы сипаттама беріп кетейік.
Бірінші тарау «Ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруда
кластерлік бағыттың ... ... деп ... және ... ... мақсаты», «кластер қызметінің тиімділігін арттыратын факторлар» ... ... ... мен пайдаланудағы дамыған елдердің тәжірибесі»
атты үш бөлімнен тұрады. Бұл тарауда экономикалық ... жаңа ұғым ... ... ... осы ... байланысты экономист–ғалымдардың
теориялық әдістемелік ерекшеліктері зерттеледі. сондай–ақ кластердің пайда
болу алғышарттары мен қалыптасу ... ... ... мен ... экономикалық тиімділігін арттыратын ... ... ... ... елдердің экономикасында қалыптасқан тәжірибелері зерттелу
көзделген.
Екінші тарау ... ... ... ... қолдануға
сараптамалық талдау» тақырыбын қамтиды. Бұл тарауда біріншіден Қазақстан
Республикасында ... ... ... ... ... ... жоғарылату үшін, үшіншіден ... ... ... ... ... ... салаға экономикалық тәуелділікті
төмендету үшін және ... ... ... ... ... кластерлеу
үлгісімен дамыту қарастырылады. Еліміздің экономикасындағы айтарлықтай
маңызға ие ауыл ... ... атап ... ... – мақта
өнеркәсібінде кластерді қолдану жолдары қарастырылады. Аталған ... ... мен ... ... ... мен осы
мақсаттарға қол жеткізуге мүмкіндік беретін міндеттер, оған сәйкес қажетті
шаралар, бүгінгі ... ... қол ... ... мен ... жоспарларына байланысты мәселелері осы бөлімде көрініс табады.
Бұл ... ... ... және ... ... ... қазақстандық және шетелдік ғалымдардың ... ... ... қалыптасқан. Ұлттық экономика мен ... ... ... ... арттыру мәселелері рыноктық
экономикада қалыптасқан ... даму ... ... ... Осы зерттеулердің әртүрлі бағыттары Қазақстанның алдыңғы
қатарлы ғалымдарының ( ... Е.Б., ... М.С., ... ... К., ... С., ... Н., ... Ж., Серікұлы Б.,
Шалабекова А.Л., Рахимбеков Т.С., ... Б., ... К., ... ... А., ... Б., Кошербаева А.Б., Тұрсымбаева М.Ж., Спанкулова Л.С.,
Какижанова Т.И., Айтжанова Д., Яновская О. ... ... ... ... ... ... ... мен баяндамалар жазған.
Аймақтық даму Институтының директоры, профессор Алимбаев А. ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер Институтының бас директорының орынбасары, экономика
ғылымының докторы Байзақов С. пен ... Н. ... ... ... ... экономистер.
Шетелдік экономистердің ішінде кластердің негізін салушы, Гарвард
Университетінің профессоры Майкл Портердің «Бәсекелестік» (Санк-Петербург,
2003) атты ... ... ... және ... М., ... ... де осы жұмысты жазуда қолданылды.
1 ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ БӘСЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДА ... ... ... Кластердің мазмұны мен мақсаты
А) Кластер экономикалық теорияның категориясы ретінде
Кластер түсінігін экономикаға енгізген әлем ... ... ... ... ... ... Оның Аризона штатындағы (АҚШ) кластерлеу
бағдарламасы сәтті өтті. Аймақтық интеграцияланған құрылымның экономикалық
талдауының интеллектуалдық алғы ... ... ... ... [6,250
бет].
Бұрынғыда кластер түсінігі ұлттық деңгейдегі сауданы талдау барысында
қолданылған. Лимер өзінің «Сауданы зерттеу» еңбегінде (1984) ... ... ... ... кластерін анықтаған. Сондай-ақ,
француздың бірқатар авторлары (Толенадо, 1978ж.; Солье, 1980ж., ... ... ... тобына анықтама беру үшін «филерлер»
деген түсінікті қолданған. Филерлердің қалыптасуы бірінші ... ... ... ... ... анықталады. Сонымен,
филерлер кластердің бастамасы ретінде саналады және ... ... бірі – ... ... артықшылықтарын жүзеге асыру үшін
экономика секторлары мен салалары арасындағы технологиялық ... ... ... болып саналады. Кластерлік бағыт шведтік
авторлардың мақалаларында да қолданылған. Мұнда ұлттық экономика ... ... ... ... ірі ... қызметі айтарлықтай
тығыз байланысқан. Дахмен (1950ж., 1988ж.) ... ... ... ... ... дамуы мен басқасында жетілуін қамтамасыз ету қабілеттілігінің
арасындағы байланыстың маңыздылығына ерекше ... ... ... ... ... бір сала ... ... тік болуы» деп
аталатын кезеңі туралы жиі айтады және ... ... ... салалар арасындағы байланыстың маңыздылығына көңіл бөледі [35, 54-55
бет].
Сондай-ақ, швед экономистері Х.Хаканссон мен ... ... ... өзара байланысын қарастырып, модел жасауға
ұмтылған. ... ... ... оқшауланған фирмалар арасындағы
байланыс нәтижесінде туындайды, дамиды және өзгереді. Осы ... ... ... ... ... мен қызметтердің
айырбасын, бөлінуі мен жүзеге ... ... ... Бұл ... мен ... ... ... және әртүрлі сферада туындайды.
«Желінің» даму бағыты қатысушылардың ... мен ... ... ... ... бейімделуіне байланысты
қарастырылады [35,55 бет].
Гарвард университетінің профессоры Майкл Портер «Бәсекелестік» атты
кітабында «Кластер ... ... ... ... бір ... ... және ... біртұтастығы мен бірін бірі толықтыруымен сипатталатын
географиялық ... ... ... ... мен ... ... ... [8, 205 бет]. Кластерлер өзінің тереңдігі мен күрделілігіне
байланысты әртүрлі формада болады, ал көп ... ... өнім ... сервистік компаниялар; өндірістік ... ... ... ... ... ... қаржы
институттарын, сәйкес сала фирмаларын қамтиды. Кластерлер – ... ... ... ... ... ... ... маманданған тасымалдаушылар, қызмет көрсетуші ... ... ... ... ... бір ... олардың қызметімен
байланысты ұйымдар (мысалы, ... ... ... ... ... ... қоса ... жұмыс жасайтын топ
жиынтығы.
Кластер тұжырымдамасы ұлттық, аймақтық және ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілікті арттыруға
ұмтылған компанияның, үкіметтің, басқа да ұйымдардың жаңа ... ... ... ... бір ... айтарлықтай
бәсекелі жетістік үшін критикалық массаны құра отырып, кластерлер ... ... ... ... кластері, тәжірибе жүзінде кез
келген ұлттың, аймақтың, тіптен елдің экономикасының ... ... ... ... ... ... (ЭЕМ) ... жүйесі құрылатыны
сияқты экономикада да ойдағыдай бәсекелесуші фирмалар тобы салалық, ұлттық,
әлемдік рыноктарда бәсекелестік жағдайын дамыта ... ... ... ... ... ... артықшылық серпілісінің көрінісі ретінде
кластер дүниеге келеді, қалыптасады, кеңейеді, тереңдейді, бірақ, олардың
сондай-ақ, тартылуы да, ... де, ... да, ... ... ... ұлттық деңгейде бәсекелестік түрлерін қоғамның
экономикалық дамып жетілуіне қарап анықтайды. Егер ... ... ... тек ... факторлар және сол сияқтылар айқындаса, ... ... ал ... ... ... жағдайға айналса – ол бір басқа,
ал енді қозғаушы күш ретінде жаңалыққа, жаңалық енгізуге деген ынталылық
болса, онда іс ... бір ... ... ... ... ... ... ескере отырып, біздер өз еліміздегі бәсеке
жағдайларын анықтаудың әдістемелік амалы ... ... ... ... осы ... ... ... және қандай кластерлер құруымыз,
қалыптастыруымыз керек ... ... ... ... бойынша екі мысал айқын көрсетілген: Жапонияда
кластерлердің көлденең бағытта даму ... ... ... ... компаниялары тектес салаларға кіруге белсенді түрде тырысады, бұған
олардың мақсатының табиғаты мен ішкі ... ... ... ... Италияда кластерлер тік бағытта дамуда, өйткені жаңа
компаниялар бұрынғыдан да көбірек маманданған ... ... ... ... ... және ... шұғылдана бастайды. Кластерлер даму
үдерісінің негізінде сатып ... ... ... және ... ... ... ... мен технология жөніндегі ақпарат
алмасу жатыр. Осындай өзара алмасу жүзеге асырылған кезде, сонымен қатар әр
салада ... ... ... ... бәсекеге қабілеттіліктің өсуі
үшін ең қолайлы жағдай жасалады [12, 16-17 бет].
М.Портер «бәсекелік ромб» жүйесін ... ... ... ... ... және адам ... ... – ақпараттық
потенциал, капитал, инфрақұрылым жатады.
2) Ішкі сұраныс заттары: сұраныс сапасы, халықаралық нарықта сұраныстың
дамуы, сұраныстың ... ... ... ... ... ... жартылай дайын өнім және
шикізаттардың түсуі, шикізаттарды қолдану саласы, ...... ... құрылымы және стратегиясы, ішкі салалық бәсеке
мақсаттары барысындағы стратегиялар, кәсіпорындардың ... ... ... [8, 217 ... Портердің әдістемелік ұстанымы бойынша экономикалық өркендеу
көзін не фирма деңгейінде, не елді ... ... ... ... ... ... типографиялық жабдықтардың, автокөліктердің және химиялық
реактивтердің және басқа да ... ... ... ... ... ... Немесе неліктен Швецарияда ... ... ... ... Неге ауыр жүк ... және
тау-кен өнеркәсібі үшін жабдықтар шығару жөніндегі жетекші ... ... Неге ... ... ... ... ... жабдықтар мен автоматтандырылған өндірістік жүйелер
бойынша өте күшті болып келеді? Неге Жапония тұрмысқа ... ... ... ... ... саласынан бірінші орында?
Атап айтқанда, сол елдің фирмалары өз ... ... ... ... ... және ұстап тұра алатынын себептерін
түсіне білу жеке ... ... ... ... ғана ... жалпы ұлттық
экономикалық міндеттерге жету үшін қажетті дұрыс амал [12, 16-17 ... ... ... мен ... ... болу ... ... артықшылық факторларымен
тікелей байланысты және олардың жүйелік сипатының көрінісі болып табылады.
Бәсекеге қабілетті бір сала өзара нығайтушы ... ... ... ... қабілеттілігін жасауға көмектеседі. Мұндай саланың өзі
тауарлар мен қызметтің аса ... ... ... ... ... Ондай саланың
елде бар болуы жабдықтаушы саланың бәсекеге ... ... ... ... ... ... Бәсекеге қабілетті жабықтаушылар
да елде бәсекеге қабілетті тұтынушы салалардың дамуына ... ... ... ... ... ... ... өнірістік
факторлардың дамуын ынталандырады, жаңа ... ... ... кезде оның құрамындағы барлық өндірістер бір-біріне
өзара қолдау көрсете бастайды. ... ... ... ... бойынша тарайды. Бір саладағы белсенді ... ... ... тарайды, соның арқасында қосылған құн тізбегін өсіре
түседі.
Салаларда ... ... – ішкі ... тобы бар ... ... болу үдерісін тездетеді. Өзара байланысты ... ... ... маманданған, бірақ та ... ... ... адам ... ... бұл өз ... жаңа ... жаппай пайда болуына әкеледі.
Кластер тұтас алғанда ірі капитал ... және ... ... ... ... кластері оның жеке бөліктерінің жай ғана
қосындысынан үлкен болып шығады. Оның ұлғаю тенденциясы бар, ... ... ... ... туындатады. Мұндай өсудің бағыты кластерлердің
құрамына бағынышты және олар әр елде әр түрлі.
Кластерлер даму ... ... ... ... ... және ... салалар арасында қажеттілік, техника ... ... ... ... жатыр. Осындай өзара алмасу жүзеге
асырылған ... және ... ... әр ... ... ... ... бәсекеге қабілеттіліктің өсуі үшін ең қолайлы жағдай ... ... ... ... ... және ... арқылы фирмалардың мүдделерін үйлестіруге мүмкіндік беретін
жағдайлар кластерлер арасында өзара алмасуға ... ... ... ... ... ... факторлар:
• бірге оқу немесе әскерде бірге қызмет атқару негізінде қалыптасқан
жеке қарым-қатынас;
... ... ... ... ... ... ... географиялық жақындастықтан туған байланыс;
• салалық ассоциациялар, қызмет көрсетуші кластерлер;
• ұзақ мерзімді және баянды өзара қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... сай ... және ... ішіндегі ымырашылдықты
анықтайтын факторлар;
• фирмалар арасындағы отбасылық және отбасы төңірегіндегі байланыстар;
• өнеркәсіптік топ ... ... ... акционерлік меншіктегі үлестік қатысу;
• фирма директорлары арасындағы ... ... ... [ 12, 17-18 ... ... ... тәсілдеріндегі ұлттық айырмашылықтар фирмалардың
сол елге тән үлгілерінің әртүрлілігіне байланысты. Италияда көптеген
бәсекеге ... ... үшін ... күш тұтынушылар мен дайын ақырғы
өнімге қойылатын талаптың жоғары деңгейі болып табылады.
Экономиканы ... ... ... ... ... ... деңгейде әсер етеді. Ең алдымен бұл ғылымды ... ... ... ... ... ... құру ... байланысты (1-ші сызбаға қараңыз).
Кластерге фирманың қатысуы – серіктестіктер арасында тәжірибе алмасу,
дағды мен технологияны қолдану үшін ... ... ... ... ... ... ... фактор. Қазіргі кезде кластерлік ... ... ... ... ... ... кестесінің барлық
элементтері кездеседі, тек қана Қарағанды облысында еліміздегі марганецтің
100 %-ы, трикосид вольфрам қорының 80%-ы, ... 63,9%-ы және ... ... ... ... ... түсті және қара металлургия,
органикалық синтез, радиоэлектроника, машина жасау кластерлеуге негіз бола
алады. ... ... АҚ, ... ... және ... ... ... [19, 4 бет].
Сызба 1- Жалпы экономикалық саясатқа кластердің әсері
Алынған көзі: М.Ж.Тұрсымбаева ҚР - да ... ... ... ... // ... ... №2 – 2006
Кластер тірі, дамушы организм: уақыт өте келе оның ... жаңа ... ... [7,104 бет].
Сонымен кластерлер – аймақтық өнеркәсіптегі жаңа құрылымдық элемент.
Кластердің ерекшелік сипаты – ... ... ... ... ... Кластерлер жекеленген кәсіпорындармен
салыстырғанда тиімдірек, мұнда «аудандық даму» толығымен шығады. ... - ... ... қабілеттіліктің өсуінің нақты ... осы ... ... жаңа ... ... ... ... өндірістік құрылымын талдау өзара байланысқан ... ... ... ... да ... ... ... көрсетеді.
Кластердің айтарлықтай ерекшелігі – оның шеңберінде жағымды әсерлердің,
ең алдымен өндіріс ауқымы әсерінің туындауы. Оның ... - ... ... немесе қызметті өндіруге инновациялық кластердің ядросы ... ... ... тән ... бір ... әсер – ... ... Қамту әсері бір
уақытта бірнеше өнім түрін өндіру үшін қолданылуы мүмкін өндіріс факторлары
бар болған кезде ... Бұл ... көп ... ... Фирмаларды кластерге топтастыру кезінде қамту әсері ... көп ... ... ... кәсіпорындарға оны енгізумен
байланысты трансакциондық шығындарды төмендету мүмкіндігі туындайды.
Кластердің үшінші жағымды әсері - ... ... ... ... ... ... ... байланыстың барлық бағыттары бойынша
таралады. Кластердің бір саласындағы белсенді бәсекелік іс – әрекет басқа
саладан келген жаңа ... ... ... ... ... жаңа стратегия мен квалификацияны енгізу үшін жаңа ... ... ... ... өнім көлемін арттыру арқылы инновациялық іс-әрекет
шығындарының орнын толтыратын кластерге ... ... ... дамуы көп қаржылық шығындарды қажет ететін жекеленген
фирмаларға қарағанда ұзақ ... ... ... ... нәтижесінде
өңдеуші фирмалар соңғы технологияларға қол жеткізіп, ... ең ... ... жобаларды жасауға мүмкіндік алады.
Сонымен қоса инновациялық құрылыммен тригерлі әсер ... ... Ол ... ... үшін көптеген қымбат екінші деңгейлі
өзгертулерді жүзеге асыру қажеттігі туындағанда ... ... ... ... ... - ... ұйымдастыру шығындарының төмен болуы
да мүмкін. Жекелеген фирмада мұндай әсердің туындауы ... ... ... ... ... ... ... беретін
қажетті екінші ретті өзгертулерге кеткен шығындарды азайтуы мүмкін.
Кластерге тән ... ... ... тез ... ... ... ... алғанда фирмаларды біріктіретін желілерді
тік және ... деп ... ... Тік ... бір ... ... салаларда қызмет ететін компанияларды ... ... [16, 3 бет]. ... ... ... желілерді
кейбір авторлар үдемелі және үдемелі емес деп ... ... желі ... қажетті және жалпы экономикалық өсуді арттыратын техникалық және
технологиялық жаңалықтарды жылдам шығаруға мүмкіндік тудыратын, жеткізуде
кіші ... бар ірі ... ... ... үшін ... типі ... ... ірі компаниялардың басым әсер ... Ірі ... жаңа өнім ... ... ... ... ... тән. Ірі компаниялар өз ... ... ... ... тырысады.
Тік желілік модель шағын, орта және ірі кәсіпорындардың ... ... ... Бұл ... мамандануды қолдануға, келісім
– шарттар жасауды жеңілдетуге мүмкіндік береді және жаңа енгізулерді ... ... ... ... ... ... тік желілік
модель, яғни ірі өндіріс бірліктерінің айналасында қалыптасқан ... ... ... және ... ... орындауды әртүрлі
компаниялар (ҒЗТКЖ, ... ... ... және т.б.) өз ... желі ... ... үнемдеуге мүмкіндік алады. Желілік
ұйымдардың мұндай типі Оңтүстік-Шығыс Азия мен ... ... ... ... екі ... ... ... желілерде көптеген аралық
типтер қызмет етеді. Қарапайым мысал ... ... ... алынады. Ол
кішкентай ғана отбасылық бизнестен мультиұлттық кәсіпорынға дейін ... ... ... ... ... ... Желілік ұйымның бұл
типі ұсақ фирмалардың көлденең желісі мен орталық фирманың ... ... ... дезинтеграция мен тік құрылым арасындағы бір
орташа шаманы білдіреді [10, 83 бет].
Сызба 2 - ... ... ... ... көзі: Шалабекова А.Л. Применение ... в ... // ... 2005. -№3. -с.54-58
Кластердің қалыптасу үдерісіне қоғамның әртүрлі тұлғалары мен адамдар
категориялары қатысады (2-сызба). Яғни олар ... ... ... ... ... акционерлер, ... ... ... ... ... орта, персонал. Кластерді
қалыптастырғанда тек шетелдік техника мен технологияларды ... ... ... ақпараттардың ішкі көздерін де дамыту керек. Себебі, тек
шетелдік патенттерді, лицензияларды және техниканы қолдану өндірушілердің
берілген ... мен ... ... ... тәуелділігін күшейтеді.
Ал, егер барлық екпін тек ішкі күшке салынса, онда техникалық әртүрлілік
қоры шектеліп, мүмкін болатын ... ... ... ... ... тиімділігін арттыратын факторлар
Алдыңғы қатарлы индустриялы елдерде инновациялық қызметтер тәжірибесі
бойынша білімнің, инновацияның экономикалық ... ... ... ... ... асу бағыттары мен механизмдермен елеулі мөлшерде
қамтамасыз етілген. Инновацияны қалыптастыру, бөлу, тарату мен ... ... ... мен ... ... ... ... ғылыми
іскерлік қызмет секторларында шағын фирмалардың құрылуы, ... ... ... мен ... ... құралы ретінде
маманданған кадрлардың мобильділігі инновациялық қызметтің мәселелерін
зерттеуде ... ... ... ... ... және ... ... жағдайында
тұр, осыған орай оның орташа және ұзақ ... ... ... ... ... механизмін талқылауға мүмкіндік туды. Алайда,
мұнда маңызды шектеулер ретінде мемлекеттік немесе рыноктық ... ... ... Егер ... әлі қалыптаспаса немесе әлсіз
деңгейде дамыса, қабылданған шешімдердің тиімділігі аз ... ... және ... институттардың ұйымдық мүмкіндіктерінің
дамуын жылдамдату үшін келесідей алғы шарттар орындалуы керек:
Біріншіден, мемлекет пен рыноктың синергиясы. Рыноктық және ... бір ... ... әсер ... реформалар
бағдарламасын жасау талап етіледі;
Екіншіден, білімді тиімді пайдалану – рынокқа өтудің ... ... ... ... ... ... Егер ... дұрыс
пайдалана білсе, өзгерістер жылдамдығын маңызды деңгейде арттыруға болады.
Жаңа білімді қалыптастыру оны жинақтау мен таратуға қарағанда ... ... ... ... ... –реформалану мен өсу факторларының
қаржыландыру мен іс-әрекетке әкелуі мүмкін [25, 103 ... ... ... ... ... үшін ... бір
институционалды шарттар қажет:
Біріншіден, экономикалық саясаты дамыған елдердің экономикасы бірден
болашаққа бағдарланған бағыт ұстануы ... Ол үшін ... ... ... ... ... жоғарылату керек.
Екіншіден, экономикалық іс-әрекеттің көп бөлігі физикалық активтерге
емес біліммен байланысты болу үшін инвестициялауды адам ... ... ... ... ... ҒЗО мен ... сыртқа шығуы үшін қоғамда, экономикада
еркін қозғалып және айырбасталуы үшін осы ірі ... ... ... жұмысына кең көлемде бейімделуін қамтамасыз ету керек.
Төртіншіден, жүйелік ... ... ... ... ... ету. ... ... жекелеген элементтері
неғұрлым кең таралса, соғұрлым олар үшін жүйелік ... ... Осы ... жүйелік шешім оны шығарушы мен ... ... ... ... ... маңызды деңгейде пайда алады.
Бесіншіден, институционалдық инновацияның қажеттігі – бұл иелік ... ... ... ... ынталандыру. Рыноктық құнға ие болатын
өнімді жасауда білімге негізделген сапалы жұмыс істеу үшін жеке тұлғаның,
не ұйымның, не ... ... ... ... ... және ... ... Мұнда жаңа білім мен дағдыны игерудің құндылығы мен
қажеттігін адамдар мен ... ... ... ... ... ... сұрақтар өзекті.
Сонымен тұрақсыздық жағдайында сыртқы ортаның, ... ... әрі ... ... яғни оларды қалыптастыру, өңдеу және енгізу
әдістері ... ... ие. ... ... ... ... капиталына»
- білімді алушы мен ... ... ... ... ... қалыптасу алғы шарттары мен даму шарттарының ... ... осы ... қол жеткізуге ауысады.
Бірақ, күрделі түрде берілетін білімдер де бар. Ол үшін ... ... ... ҒЗИ мен ... ... мен ... білімді
беруді қамтамасыз ету керек. Мысалы, ... ҒЗИ ... мен ... ... ... алуы үшін шарттар,
жағдайлар қажет. Екіншіден, өнеркәсіптің алдында тұрған ... ... ... нақты көзқараста болуы үшін, ал тәжірибешілер ғылыми
жетістіктерге қол жеткізе алуы үшін қандай да бір ... мен ... ... ... қарым-қатынасты қамтамасыз ету керек.
Себебі, синергияның мәселесі – жеке және мемлекеттік секторлардың іс-
әрекеті болып саналады. ... ... ... пен ... ... ... бәрімізге белгілі. Мемлекет жеке кәсіпкер және ... ... ... институционалды базаны ұсынады. Стратегиялық қайта құру
мысалдары бастамашылар арасындағы үзілісті ... Ал, ... ... ... ... ... Бұл реформалар үдерісін
бастамалау үшін ... ... ... ... ... қажеттілігін көрсетеді. Бастамашылар, яғни жаңа
рынокты жаулайтын табысты қызмет ететін фирмалар – ... ... ... ... үшін ... ... жеткіліксіз шарт болып табылады
[21, 16 бет].
Жетістігі мол ... ... ... ... қандай жолмен
берілді? Барлық мәселе критикалық массалардың негізінде ... ... ... ... ... жетістігі туралы мәселенің
талдауында ғылымда даму ... ... мен ... ... ... екі ... қолдану тиімді. Біріншісі – құнның өсу ... ... ... – кластердің, әсіресе фирмалық желілер мен
өнеркәсіп ... ... Осы ... бейнеленген өзара
байланыстың (немесе институционалды байланыстың) ... ... ... ... өзгеше.
Құнның өсу «тізбесінде» шикізатты өндірушіден бастап ... ... мен ... ... көрсетумен аяқталған тік ұйымдастырылған өзара
байланысты үдерістер қатары түрінде өндірістік цикл ... ... ... аяқ ... металлургиялық, химиялық және тағы ... ... ... ... ... қабылданған. Осы айтылған пікірде
өндірістік ... ... оның ... ... ... ... ... ететіндігі айқындала бастайды. Тәртіп
бойынша ... өсу ... ... бірнеше салаларды қамтиды. Алайда,
саладағы басқа өндірушілерге қарағанда «тізбектегі» әрбір бөлімше көршілес
«тізбектермен» тығыз байланысты.
Өнеркәсіптік топтар немесе кластерлер – ... ... ... ... қолдау табатын және бағада ... ... ... ... ... даму ... көрсетеді. Фирмалар рынокқа
автономды өндіруші ретінде емес, шикізаттың жалпы қорын, тағы басқаларды
бірігіп қолдану негізінде ... ... ... ... ... ... ... Алайда, қарастырылып отырылған бірлестік ішінде ... ... ... ... ... ... ... жасайтын
фирмаларда үзіліссіз өзгерістер болады және тәртіп бойынша ... ... ... осы ... өзінің ролін өзгертеді. Құнның өсуінің
«тізбегінен» осы ... ... тағы бір ... – онда ... мен ... ... ... ажырату қиын болуы [35, 57 бет].
Қарастырылып отырған екі түсінік ... ... екі ... ... түсіндіреді: 1) әртараптандырылған
конгломератқа қосылған құнның ... тік ... 2) ... ... ірі және ... ... жетістікті стратегиясы ең алдымен
экономикалық жүйенің бәсекеге қабілеттілігі мен оны ... ... жаңа ... ... ... және әлеуметтік-экономикалық
жағдайдың нақты ... ... ... бағыт болмаса,
кластердің даму стратегиясын таңдау субъективті сипатқа ие болады.
Экономиканың тұрақты дамуына ... ... ... ... ... ... мен ... экономикалық жүйенің қызмет ... ... ... имманент ретінде бәсекеге қабілеттілігін
мойындауға ... ... ... бағыт ұлттық артықшылықтардың
қалыптасуының тұтастай жүйесін және олардың жүзеге асу механизмін құруға
мүмкіндік береді.
Бүгінде ... ... пен ... ... тұлғалардың
бәсекеге қабілеттілігін қалыптастыру мен қолдау жаңа жаһанданушы әлемдегі
барлық ... ... ... ... ... Жаһандану үдерістерімен
байланысты экономикадағы құрылымдық реформалар шектен тыс теңсіздік сипатқа
ие. Осыған қоса ... және ... ... пен ... ... ... ... түрде өзгереді. Бұлардың барлығы
байланыстық ағымдар институттары мен ... ... ... ... ... түрде түрлендіреді. Жаһандану үдерісінің
талаптарын ... ... және ... ... ... ... ... болады. Сондықтан бәсекеге
қабілеттілік – ... ... ... ... жүйенің
белсенді жағдайы - ... ... ... ... емес, ондағы мемлекеттік саяси және мәдени ... ... ... да ... ... кәсіпкер-тұлға бола ... ... ... ... және ... ұйым болып табылатын жағдайы.
Бәсекеге қабілеттілік ... ... ... анықтайтын топтама мен талдау негізінен тұрады. Оның негізгі
мәні – ... ... ... ... ... пен осы ынталандырушы құрылымға ... ... ... мен ... ... ... ... ұлттық күштерді қолдайтын
және шоғырландыратын қатынастар жүйесінің қалыптасу есебінен жүзеге асады.
Осындай қатынастардың ... ... ... тек ... орындалуы тиіс міндет болып саналады. Осы үдерісте әртүрлі
мемлекеттік емес ... ... ... ... емес
ұйымдар және технологиялық бірлестіктер) тұлғалар басты рөл атқарады.
Ең маңыздысы – тек елдің дамуының дұрыс стратегиясын жасау ғана ... ... осы ... ... емес ... мен қоғамдық
институттар шаруашылық ететін мемлекеттің іс-әрекеттер бағдарламасын
қоғамдық ... ... ... ... айналуы керек. Мұнда, ... ... ... ... сай ... ... мен ... рынокқа бейімделу ұстанымына сәйкес келуін, екінші
жағынан болашақтағы ... ... ... ... ... ... ... керек.
Қазіргі кәсіпорындар жаңа салалық шекараларды қалыптастыру ... ... ... ... ... ұзақ
мерзімге төмендеуі, тұтынушылар сұранысының саралануы, факторлы рыноктың
өсіңкі көлемі кезінде ... ... өсуі мен ... ... ... ... ... нәтижесі болатын өсіңкі талаптармен ұшырасып қалады.
Осы жаңа талаптарға өз ... беру үшін ... ... ... әлеуметтік және техникалық инновацияларға сәйкес ұйымдастырады,
яғни қайта құруды микродеңгейде жүзеге асырады [27, 47 бет]
М.Портер перспективті ... ... ... қол ... деп ... ... ... қабілетті отандық кәсіпорындарды
қарастырады. Отандық ... ... ... бәсекеге қабілетті болса,
бұл елдің бәсекелік артықшылықтарының көзі болып табылады. Бұл жағдайларда
сапалы ... ... ... сатып алу, инновациялық технологияларды
тарту, өндірістік процестерді жетілдіріп отыру мүмкіндіктері сақталады.
Кластер тек бір ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыруды қарастырады. Кластерлік үлгіні қолдану ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымның
дамымауына байланысты кластер пайда болмайды. Өтпелі экономикалы елдерде
экономиканың бәсекеге ... ... ... ... ... ... таңдауда жүзеге асырылады.
Кластер тұжырымдамасы аймақтың ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілікті арттыруға ұмтылатын
жеке, мемлекеттік және басқа да ұйымдар тұлғаларының жаңа ... ... өмір сүру ... ... мен ... ... жылдамдату
арқылы кластер жаңа тауар мен қызметті ... ... ... ... да ... ... біріктіру (ҒЗТКЖ-мен) тауар мен қызмет ұсынуда
кластерлердің өсіңкі формасын қамтамасыз ететін синергиялық әсерді ... ... [15, 37 ...... - ... - ... ... әрбір бөлімде фирманың
шығындары бәсекелестеріне қарағанда ... ... ... ... кезде
шығындардың көптігі тұрғысынан әлсіз бөлімдерді кластер бойынша серіктесіне
берген дұрыс. Әрбір ұйым ... ... ... ... ... ... үшін ... бір бірлігіне кететін шығындар ... ... ... ... ... ... ... фирма ретінде қатысу серіктестер арасында тәжірибе, дағды мен
технологияны қолдану үшін тиімді. ... ... ... ... фактор өзінің және басқа да серіктестеріне қатысу ... ... ... тиімді рөл атқаратын Қазақстанда кластердің
қалыптасуы мен ... – тек ... ... ... ғана ... ... ... бірге еліміздің экономикасын бәсекеге қабілеттілігін
арттыруға бағытталған ... ... ... де ... ... Ол ... мемлекет сәйкес нәтижелерге қол жеткізу үшін қолайлы жағдай жасауға
міндетті.
Еліміздегі инновациялық-индустриялық саясат оқшауланған кәсіпорындар
мен мекемелерге ... ... желі мен ... қосуға шоғырландыруы қажет.
Ол үшін ең алдымен [22,13 бет]:
• кооперацияның ынталылығын арттыру мен ... ... ... ... ... құқықтық реттеулер;
• білімге қол жеткізуді жеңілдететін қызмет көрсетуді дамыту;
• әкімшілік кедергілерді алу мен өңдеулерді мемлекеттік зерттеу арқылы
кооперация мен жеке ... ... ... ... үшін ... ... ... кластердің қалыптасуы мен дамуы үшін
ерекше негіз болу керек. Мысалы, Қарағанды облысы Қазақстандағы облыстардың
ішіндегі өндірісі дамыған облыстардың ... Бұл ... тас ... мен ... ... ... мен ... шикізаттарының маңызды қоры бар.
Тәжірибе жүзінде Менделеев кестесінің барлық элементтерін қамтиды. ... ... ... ... ... 63,9%, мырыштың 54,2%,
мыстың 36%, көмірдің республикалық ... қоры – 31,95%, ... ... көмір - 100%-ды құрайды [31, 56 бет].
Бұл аймақ түсті және қара ... ... ... ... ... ... жасаудың, тау-кен өнеркәсібіндегі
жұмыстың қауіпсіздігі, тағы сол сияқты ... ... ірі ... ... ... ... Қазақстанда кластердің негізі ... бар ... және қара ... ... ... ... ... аудандары қамтылған.
Бұл металл өңдеу, машина жасау, құрылыс, ... пен ... ... ... ... ... ... негізгі
құрылымдық материалдары, яғни экономиканың өндірістік ... мен ... етуі үшін ... ... ие. ... ... ... әлемдегі көптеген алдыңғы қатарлы елдердің ұлттық
экономикасының тұрақты, тиімді және ... ... ... ... ететін
қара металды өндіруді дамытуды ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Облысының
институттары мен ЖОО-ларымен ... ... ... ... ... ... даму үдерісіндегі қоғамдастыққа, фирма арасындағы
кезектескен қатынастармен ... ... ... ... енгізу мен қолданудағы дамыған елдердің тәжірибесі
1980 жылдары дамыған елдерде, бір жағынан бәсекелі күрестің күшеюі
бақыланса, ... ... ... ... толықтай алғанда сатып алу мен
қосылу саны өсті [24, 11-12 бет]. 1990 ... ... ... ... мен
әлемнің қалған елдерінің арасында технологиялық сипаттағы алшақтық пайда
болды. Осы кезден бастап ... ... ... ... ... көп көңіл аудара бастады. Бұл ... ... ... негізіне айналуда. Алайда экономиканың ең тартымды феномені
ретінде шаруашылық етуші тұлғалардың «қатынасының» екі ... ... ... кең көлемде жылдам дамуы саналады. Фирмалар
арасындағы «аралық» байланыс, ... ... ... деңгейіне, екіншіден қызмет көрсеткіштері мен жекеленген
бағыттардың келісушілігіне ... ... ... ... ... мен
мерзіміне, ірі корпорациялардың қатысу үлесіне, идеяны қабылдаудан бастап
маркетингпен аяқталатын өндіріс циклінің ... ... мен ... ... ... ... басқа да барлық құбылыстар
фирманың стратегиясына, рынок құрылымына және өндірістің тиімділігіне әсер
етеді.
Аралық байланыс ... ... ... ... қалыпты болуын
қамтамасыз етеді және өзінің экономикалық мақсатын жүзеге асырады. ... өз ... ... мен оны ... ... ... корпорация «желідегі» шаруашылық етуші басқа тұлғалармен
байланыс жүйесіндегі негізгі элементі, ядросы болады. ... мен ... ... ... ... ... ... «желілік» орталықты
құрайды. Бәсекелес фирмалар арасындағы суреттелген байланыс кластерленуге -
экономикалық ... жаңа ... жол ... ... ... ... бүкіл экономика бойынша біркелкі
таралмаған, бір-біріне бағынышты салалардан ... ... ... ... ... 40%-ға жуығы азық-түлікпен,
сәнді киім жасаумен немесе тұрғын үйді ... ... ... ... ... ... барлық экспорттың 50%-дан астамын
тасымалдаумен, метталлургия және ағаш өңдеумен ... ... ... экспорты құрайды. Данияда тұрғын үй ... ... және ... ... ... ... ... және тағы басқа) байланысты ... ... ... бар. Швеция целлюлоз бен қағаз өндіруде ғана бәсекеге
қабілетті болып қана қоймай, ағаш ... ... ... ... ... ... бақылаушы өлшеуіш құралдар, целлюлоза ... ... үшін ... ... ... кептіретін жабдықтар шығаруда да
бәсекеге қабілетті [12, 16-17 бет].
Дамыған ... ... саны ... олардың бар екендері
әрқашан айқын көрінеді. Германияда жоғарыда атап ... ... ... да ... бар және ол ... ... ... химия өндірісінде, метталлургияда, көлікте және баспада. ... ... да ... негізгі өнімді, осы өнімді даярлау үшін
қажет жабдықтар ... ... ... ... қолдану мақсатында экономиканы мемлекет басқаратын
бірқатар елдерде бірнеше мүмкіндіктер қолданылады. Батыс және ... 1968 жылы ... ... (ЕК) ... ... ... Бас директорат құрылды. 1975 жылы Еуропалық Аймақтың Даму ... ... 1988 жылы ... ... ... ... және ... бірлестіктер кеңесі қызмет ... Осы ... ... ... пен ... ... пен білім,
жабдықтаушы фирманың кооперациялары бойынша ... ... ... [18, 73 ... ... ... Өнеркәсіпті Дамытудың Біріккен Ұлттық Ұйымы (INTDO)
жеке секторды дамыту бөлімшесімен бірге кластерді және ... ... ... ... бағдарламаны үкімет пен жеке сектордың бірлесе отырып
жасап, енгізуге көмек болатын кепілдеме ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін
қалыптастыруда маңызды орынға ие. Бірнеше елдерде ... ... ... ... мен экономиканы дамыту бағдарламасын
жасады [23, 104 бет]. Мысалы, Австрияда 1990 ... ... ... ... жалпы ұлттық бағдарламасы жасалып, оны біртіндеп жүзеге
асыра бастады. Бұл бағдарлама (ТІР) бір уақытта инновациялық, зерттеушілік
және ... ... ... және ол ... үкіметтің
бастамашылығына, Австриялық зерттеу орталықтарының кооперациясы мен
Австриялық ... ... ... ... негізделген.
ТІР мақсаттары - технологиялық өзгерістерге және олардың ұлттық-
инновациялық жүйесіне әсер етуіне негізделген ... ... ... ... Сәйкесінше, бірінші кезең міндеттеріне
макроэкономикалық ... ... және жеке ... ... ... етуі; мезодеңгейде аймақтардың
экономикаға ... ... ... фирма мінез-құлқы
қарастырылған. Өткізілген талдау негізінде 1996-1999 жылдары «Ақпараттық
қоғамға және білім ... жол» ... ... ... ... келесідей модульдерді қамтиды: инновациялық ұлттық жүйе;
өнімділік; өсу мен жұмысбастылық; реттеу - ... ... ... ... саясат шеңберінде кеңес алу.
Сондай-ақ, 1990 жылдары Ұлыбританияда ... ... ... ... ... қарастырылды. Нәтижесінде
болжамды технологиялық бағдарлама жасалды. Оның негізінде ... ... өсіп ... ... ... аралас секторлы-кластерлік бағыт
қалыптасты. Шотландия, ... ... ... мен ... он жылдан аса уақытта автокөлік, электр, химия, сондай-ақ, тамақ
және ... киім және ... ... ... ... ... секторлардың
жетістікті аймақтық қарқынды дамуы байқалуда.
Канадада аумақтық даму ... (ТР) ... ... ... 6 министрлік орындап жатқан 22 ... ... (ЮСА) ... атқа ие ... JOCA ... ... ... қауымның экономикалық дамуы жөніндегі секретариат (CEDS)
құрылды. CEDS ТР ... ... ... алғанда Онтарио провинциясының
күйзелген аудандарын дамыту жөніндегі «Ниагара» жобасын жасап, ... ... ... ... ... ... моделдерді (қауым,
аудан, аймақ) дамытуды басқаруда дәстүрлі бағытты өзгерту қажет ... ... ... ... ... даму ... ... инновацияның дамуына барлық күш салынуда.
Финляндияда финляндиялық ... ... ... ... ... ... шеңберінде басқару шешімдерін ақпаратпен
қамтамасыз ету мүмкіндігі мен ... ... ... мүмкіндіктері
қарастырылды. Сауда және өнеркәсіп министрлігі директивалар дайындады, оның
негізінде ... ... ... ... ... ... ... кластерді дамыту арқылы өнеркәсіптік пен
технологиялық бәсекелі саясатқа көшуге мүмкіндік береді.
Талдауда болашағы бар ... ... ... пен ... ... сынға алынып, «кластерлі каркас» анықталды. Орман
шаруашылығы, түсті металл, энергия, ... ... ... ... химия, құрылыс және азық-түлік кластерінің картасы жасалды. ... ... ... ... ... 90 жылдарда жасалған жұмыстар
нәтижесінде Финляндия экономикасы ... ... ... ... мен кластерге көшті [35, 56-57 бет].
Соңғы он жылда Финляндия бәсекеге ... ... ... АҚШ,
Германия, Жапония сияқты алдыңғы қатарлы елдерді басып озып, қарастырылып
отырған 102 елдің ішінен ... рет ... ... ие ... ... ... есебінен әлемдік орман ресурсының 0,5%-ын ғана иемдене
отырып, ағаш өңдеу өнімінің әлемдік экспортының 10%-ын, қағаздың – ... етіп ... ... ... ... ... құрал-
жабдықтарының 30%-ы мен қалта телефондарының 40% -ын қаматамасыз етеді.
Шығыс Еуропа елдерінде өнеркәсіпті ... ... ... ... қалалық топтың 5 елінде (Венгрия, Польша, Словакия, Чехия ... ... ... бағдарламамен қолдау тапқан. Оған қазіргі кезде
Болгария, ... ... ... ... қосылды.
Венгрияда бүгінгі күнде 60 мың адам жұмыс істейтін 556 компанияны
біріктіретін 75 өнеркәсіп парктері ... ... ... ... - кластердің дамуының негізі. Өнеркәсіп топтары инфрақұрылымы
төмендетілген салық сияқты ... ... ... ... ... ... қолдау көрсету, екі жақтың ... даму ... ... сала мен ... ... интеграциялану, ашық
болу жатады. Дамуға 5 жыл берілген.
Аймақтарды индустрияландырудың ... ... ... ... бизнесті қолдау мен ұлттық экономиканы көтеру мәселелерін
өзара байланысты бағыттың мысалы болады. ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру көздері қарастырылған [35, 57 бет]. ... ... ... да) тек ... ... ғана ... сонымен қоса маңызды салық жеңілдіктеріне де ... ... ... ... ... осы ... үдерісті
қолдауға бағытталған. Венгрияда экономикалық реформаның ... ... ... экономикадағы шағын кәсіпорындардың орны
2 фактормен қамтамасыз етіледі: 1) ірі кәсіпорындардың жоғары ...... ... белсенділік етуі кезінде ірі шаруашылық-
кооперациялық жүйедегі шағын ... ... ... интеграциялануы;
2) халықтың өмір сүру деңгейінің тұрақты қозғалысы, оны тұтынудың сандық
және сапалық ... ... 1996 жылы ... өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін
арттыру стратегиясы» қабылданып, 1998 және 2000 жылдары қайта өзгертілген.
1999-2003 жылдары 3 ... ... ... ... дамыту бағдарламасы
құрылды: 1- әлеуетті кластерді теңестіру (1 жыл); 2 - ... ... (1 жыл); 3 - ... ... ... (2-5 ... ауыл шаруашылығын кластерлеу мәселесіне келсек ... ... 24 ... ауыл ... ... мемлекеттің көмегі орта
есеппен тауарлы ауыл ... ... ... 40-50% -ын құрайды, ал
Жапония мен Францияда 78-80%-ға жетеді.
АҚШ-тағы және рыноктық ... ... ... ... шаруа
қожалықтар қызметін ұйымдастырудың негізгі қағидаларын ... ... ... табиғи - экономикалық жағдайлармен ауыл ... ... ... ескере отырып, біздің елде де қолданудың
пайдасы мол болмақ. ... ... пен ... ... АҚШ ... 10 ... ауыл ... жерлерінен алынған өнім құны
2,7 есе өссе, ал оның табысы осы ... ... ... бір адамға
шаққанда 3 есеге көбейген. Сол сияқты Жапонияда да аталған көрсеткіштер ... 2,6 ... ... ауыл ... шикізат бағалары елдің әлемдік рыногындағы
бәсекеге қабілеттілік шегіне дейін реттеледі. Қазіргі ... ... ... ауыл ... ... ... өндіріс өніміне
мамандануда. Олардың мамандануына сәйкес елде фермерлік ... ... үшін 10 ... ... ... ... табиғи климаттық (топырақ құрамы, климат, жер сапасы және т.б.)
және экономикалық (өткізу рыногына ... ... ... және ... орындарының жеткілікті болуы, маркетингті дамыту дәрежесі, ... ... ... ... АҚШ-та шаруа қожалықтарының
өндірістік типін, біздегі сияқты ... ... ... ... ... Негізгі көрсеткіш ретінде оның тауарлық деңгейін,
салалық құрылымын және шаруашылық көлемін пайдаланады [31, 57 ... ... ... ... шет ... ... болсақ, керісінше өндірушілерге басымдылық берілген. Дамыған
шетелдердің көп ... ... ауыл ... ... ... ... ... пайдаланып, өндірушінің
табысын қолдауға бағытталған, сонымен бір уақытта өндіріс көлемі мен баға
бақылауға ... ... ... ... ... ... ... қолдау), алынбаған түсімдер (табысты қолдау) және базалық
егістік көлемін белгілеу, қысқарту жолымен оңтайландыру бағдарламалары.
Бірінші тәсіл бойынша заңнамалық ... ... ең ... бағасы
белгіленеді, үкіметтің есебі бойынша шаруа қожалығының бизнес-жоспарында
болжанған өнім бұл ... ... ... ... ... ең ... немесе бастапқы деңгейіне сәйкестігіне қарап қарыз алу ... ... ... ... ... ... анықталады.
АҚШ заңнамаларында көзделген екінші тәсіл - ... ... ... ... ... ... етіп ... бағаны» қолдану.
«Мақсатты баға» жетпейтін төлемдер мөлшерін есептеуге қолдану үшін,
яғни табысты қолдау қызметінің механизмін іске ... ... ... ... ... ... беріледі. Сондықтан рыноктағы тауарлардың
бағасына ықпал етпейді. Жетіспейтін төлем дегеніміз әлемдік рыноктағы баға
мен «мақсатты бағаның» ... тең ... ... ... бен ... айырмасы. Бұл айырманыың қайсысы болса да ең төменгі деңгейіне
байланысты ... [25, 109 ... ... беру ... 5 ... қолма-қол есеп айырысу кезінде мақта
рыногында қалыптасқан орташа бағаның 85%-ы мөлшерімен анықталады, бірақ ... және ... ... ... ... ... беру мөлшері 1992-2000
жылдары 1 фунт мақта талшығына 52,3-60,0 цент ... ... ... ... ... 1 ... – 100 цент, 1150-1364 доллар).
Шаруа қожалығы ... ... иесі ... ... ... ... растайтын түбіртек құжат алып, оны кепілдік ретінде Cotlok
Credit Corporation (ССС) ... ... ... ... Осылайша
түбіртек мақтаға меншік құқығын куәландыратын құжат болады.
Жетіспейтін төлем 11 ... ... ... ... алу сомасы мен
«мақсатты бағаның» айырмасына тең қаржы.
АҚШ-та рыноктық баға деңгейінің индикаторы есебінде әлемдік ... ... Ал бұл баға Cotlok «А» ... ... ... ... ... бағасының «А» индексі бойынша анықталған ... ... ... үшін ... ... ... ... талшықты) халықаралық
сұрыптарының ішінде 12 түрінің ең ... ... ... ... ... ... фермер іс - әрекеттері туралы заңға сәйкес мақта өндірушілердің
табысын қолдау, ... ... ... ... жүзеге асырылады. Мақта
өндірісі бағдарламалары болжамнан артса, базалық ... ... ... ... ... ... шектеледі.
Сонымен, макродеңгейдегі интеграция экономикада шаруашылық блогтар ... ... ... ... ... ... қатарлы дамыған
елдер экономикасының 50%-ын кластерлеу ... ол ... ... жаңа ... ... көрініс табуда.
Осылайша дамыған мемлекеттердің тәжірибесінен ... ... ... ... тек ... аймақтық, тік интеграцияланған
процестерге ғана ... ... ... жекелеген кәсіпорындар
негізінде емес, керісінше олардың бірлестіктері, ... ... ... ... жүреді. Бұл тәжірибелер Қазақстан үшін өте маңызды, себебі
әлемдік экономикада технологиялық ... ... ... ену ... ... ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНДА КЛАСТЕРЛІК ЖҮЙЕНІ ҚОЛДАНУҒА САРАПТАМАЛЫҚ
ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің 2004 жылғы 19
наурыздағы Қазақстан халқына Жолдауында Республика үкіметінің алдына келелі
міндет қойып, былай ... ... іс ... ... ... ... халықаралық тәжірибелерді енгізуіміз қажет. Соның бір ... ... ... ... келу бола ... жылдың соңына дейін біздің келешегі бар барлық Қазақстандық,
ауқымды өңірлік және ... ... ... ... ... айқындап алуымыз қажет. Даму институттары болса, алдағы
міндеттерді жүзеге ... ... ... айналуы керек» [2, 15 бет].
Ел басшысы үшінші рет ... ... ... ... ашылуында сөйлеген сөзінде экономиканың әртүрлі секторларында
кластерлерді қалыптастыру ... ... ... ... Мәселен, ол
жоғарырақ қайта бөлістерді енгізуге, жаңа ... ... баса ... аудара отырып, Қазақстанның экономикалық әлеуетін
анықтайтын экономика секторларын дамыту туралы ... Ол, ... ... ... ... ... құрылыс индустриясын және жеңіл
өнеркәсіпті дамытудың елеулі ... ... бар ... ... ... Оңтүстік Қазақстанда мақта және шарап салаларындағы
кластерлерді қалыптастыру арқылы ауыл шаруашылық ... ... ... отырғанымыздай, мемлекет басшысы мен ... ... ... ... ... ... ... және ерекше
маңыз береді. Әлемдік тәжірибе көрсетіп ... ... ... ... экономиканың басымдықтарын анықтайды және оның бәсекелік қабілетін
арттыруда үлкен рөл атқарады.
Бүгінде Қазақстан экономикасындағы басты ... күші – ... ... екінші қозғаушы күш – шикізат емес секторын ... ол ... ... ... сала ... ... Барлық қоғам
тапсырмасы – екінші қозғаушы ... ... ... сай ... ... ... экономикасын әртараптандыру мен мұнай-газ ... ... ... ... ... өндірістік жүйенің
интеграциясы мен кооперациясы, ... ... ... ... ... ... бүгінге дейін дамыған кластерлер болған емес. Қазіргі кезде
еліміздің өнеркәсібі шикізаттық ... ... ... ... ... ... ... дайын тауарлар жоқ, экспорт арқылы негізінен
минералдық өнімдер, өңделмеген немесе шала ... қара және ... ғана ... Қазақстанда өндірілетін мұнай мен газдың, қара және
түсті металдардың меншік иелері шетелдік компаниялар ... ... ... және ... ... ... ... жоқ, тек қана
мұнай өндірудегі аз мөлшерде қатысынан басқа қомақты түрде қолға ұстары жоқ
[10, 85 ... ... ... ... дамыту мақсатында ... 2005 ... ... ... ... әлеуметтік
және саяси жедел жаңару жолында» деген Қазақстан халқына жолдауында: «Біз
бәсекеге ... ... ... ... отырып, бәсекелестікке қарымы
мол басым ... ... ... сол ... ... ... дамуына жол аштық.
Биылғы жылдың ортасына қарай біздің қолымызда нарықтық туризм, мұнай-
газ машиналарын жасау, тамақ және ... ... ... ... ... және ... материалдары сияқты салаларда,
кемінде 5-7 кластерін жасау мен дамытудың жоспары болуы керек деп санаймын.
Ел экономикасының ... емес ... ұзақ ... ... солар айқындайтын болады»,- деген [3, 15 бет].
Бұл жобаны жасауға ат салысқандар J.E. Austion Associates Inc. Американ
консалтингтік ... ... ... ... ... Economic ... group (ECG), ал ... кеңес беруші, жоғарыда
айтып кеткен – профессор М.Портер [24, 11 бет].
М.Портердің айтуынша Қазақстанның капиталы мен ... ... ... және ... ... бар. Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін
арттыруда ең шешуші нәрсе кластерлік тұрғыда даму ... ... ... ... ... тиіс ... ... бірі – тұрғындардың
менталитеті. Олар халықтың тұрмысын ... пен оның ... ... тиіс деп ... ... көп ... ... өзіне байланысты және
елдің реформада алға жылжуына әркім жауапкершілікпен қарауға ұмтылуы керек
[28, 43 бет].
Кластерді әзірлеушілер – тік және ... ... ... да, ... ... да, әлемдік тәжірибені де ескере
отырып, экономикамыздың басты ерекшеліктерімен де санасуы керек.
Жобаның ... ... ... ...... ... яғни ... экономика мен
бизнестің жағдайын талдау; айналым, ... ... ... ... қарастырылды және 26 сала таңдалынып алынды.
Екінші кезең – рынок мөлшерінің анықталуы мен ... ... ... сала ... яғни ... негізінде кластерлік әдісті
қолданудың артықшылықтары мен мүмкіндіктері анықталады. Мысалы, ... ... ... желтоқсанында, ал қалғаны 2005 жылдың ақпан-наурыз айларында
қолға алынды.
Үшінші кезең – кластердің бәсекеге ... ... ... ... ... ... әр бір жеті бағытқа салалық жоспарды жүзеге
асыру үрдісін жүргізуде (қосымша А). Мысалы, ... ... ... қосымша он мыңдаған бизнес-туристерді тартуды жүзеге ... ... ... ... ... ол ... туристік
компанияларға қосымша табыс әкеледі. Жобаға ғылыми зерттеу ... мен ... ... асырғысы келетін ғылыми ұйымдар белсенді қосылуда [22, ... ... ... ... ... ... ... тоғыз
салалық сегментте бәсекеге қабілетті екені ҚР Үкіметінің Қазақстанның
бәсекеге қабілеттілігін бағалау жобасымен ... ... ... ... ... консалтинг мамандары мен Гарвард университетінің
сарапшылары бірігіп жүргізген жұмыстарының нәтижесімен анықталды. Бәсекеге
қабілетті салалар ... ... ... ... ... критерий -
адамдық ресурстар саны мен сапасы. Екінші критерий – кластерге ... ... ... ... шикізатты өндіретін, өңдейтін,
қайта өңдейтін және соңғы нәтижесінде қосымша құнды жоғарылататын түпкі
өнімді ... ... ... ... жасауы, бір–біріне жақын
орналасуы. Бұдан кейін табиғи ресурстардың, инфрақұрылымның ... ... ең ... ... ... сәйкестігі тексерілді.
Қазақстан экономикасына жүргізілген осы зерттеулер ... ... ... кластерлерді құру туралы шешім қабылданды, яғни тамақ өнеркәсібі
(ауыл шаруашылық ... ... ... ... өнеркәсібі
(Оңтүстік Қазақстан), көліктік логистика кластері, құрылыс материалдары
өндірісі (Алматы ... ... ... ... ... жасау (Батыс Қазақстан облысы) [28, 43 бет]
Сызба 3 – Салаларда құрылатын 7 «пилотты» кластер
Алынған ... ... ... ... ... ... рөлі // ... – 2005 - №4 42-43 бет
Ал енді осы кластерлерге жеке ... ... ... ... ... азық - ... ... стратегиялық маңызы бар өнеркәсіп
салаларының бірі болып табылады, ол халықты мөлшері және сапасы ... ... ... ... ... ... ... құрамына 30-дан аса мамандандырылған салалар, қосымша ... жеке ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп кәсіпорындары мен өндірістері бар, олардың 80%-ы шағын және
орта кәсіпорындарының үлесінде. ... ... ... ... саны ... жуық ... ... жұмыс істейтіндердің 10,3%-ы. Республикадағы
халықтың нақты табысының өсуін ... ... ішкі ... болашақта ары
қарай өсіп, дамиды деуге негіз бар. Сонымен бірге шетелдік ... ... ... ... ... саналады. Қытай, Орта Азия елдері мен
Ресейдің шығыс бөлігі отандық өнімді қолданудың ... ... ... ... ... ... ... тамақ
өнеркәсібіндегі кластердің дамуының басты қозғаушысы болып саналады.
Қазақстанның ... ... ... ... тыс ... өсу ... ... ие. Бұл сала өндіруші өнеркәсіп құрылымында ¼ бөлігін құрайды
және елдің ... ... ... ... Тамақ өнеркәсібінің өндірісі
Қазақстанның өңдеуші өнеркәсібіндегі қарқынды дамушы сектордың ... ... ... ... ... өсу қарқыны 108,2% – дан ... ... ... ... 2005 жылы ... өсу ... ... өнім шығару
көлемі 2000 жылы 1,5 млрд. АҚШ ... ... 2005 жылы 2,6 ... ... ... [25, 104 бет].
Қатысушылардың жекелей алғанда ауыл шаруашылығы шикізатын өндірушілер
мен ... ... ... ... ... жақындығы тамақ
өнеркәсібінің дамуында кластерлік ... ... ... мүмкіндік
береді. Мысалы, сүт өнімінің ... ... және ... ... ... ... Қостанай және Солтүстік Қазақстан),
жеміс - көкөніс өнімінің кластерін оңтүстік өңірде ... ... ... ... ет ... ... ... өңірлерде
(Қостанай, Павлодар, және Солтүстік Қазақстан ... ... ... Ал ... қайта өңдеу өнімінің кластері ... ... және ... ... ... ... Қостанай
және Солтүстік Қазақстан), балық өнімін Атырау, Шығыс Қазақстан, Қарағанды
облыстарында және ... ... ... ... ... жөніндегі
кластерлерді жасау және дамыту ... ... ... ... дамыту үшін аталған облыстардың бірқатар артықшылықтарына қарамастан,
қазіргі кезде үш кластерді ... атап ... ... ... ... ... Қостанай облыстары және СҚО); сүт өнеркәсібі (Қостанай
облысы); дәнді – ... ... ... Жамбыл және Оңтүстік
Қазақстан облыстары) [20].
Бұл таңдау тамақ өнеркәсібіндегі ... ... ... осы
секторлардағы ұлттық өндірушілердің даму деңгейіне, қандай да бір ... ... ... ... ... ... анықталды.
Тамақ өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... Қазақстандық шығындарды әлемдік көш ілгері елдердің шығындарымен
салыстыра ... ... ... ... ... ... дамуы кезінде келесі мақсат ұсталынды - мемлекеттік реттеудің жетілуі
мен интеграцияланған байланыстың қалыптасуы ... ... ... ... бәсекеге қабіліеттілігін арттыру мен ішкі өндірісті
кеңейту үшін жағдай ... ... ... жету ... ... ... керек:
1) кластерге қатысушылардың өзара әрекет ету механизмін жасау;
2) агроөнеркәсіптік технологияға ... ... ... инновациялы және жоғары технологиялы өндірісті енгізу;
4) мамандарды дайындау мәселесін шешу;
5) халықаралық ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы рынокта сату көлемін кеңейту;
7) ... ... ... брэндін қалыптастыру;
8) мемлекетттік реттеу механизмі мен нормативті құқықтарын ... ... ... ... ... ... туристік индустрия экономиканың басым
секторларының бірі ретінде танылуы оны ... жаңа ... ... ... ... ... саласындағы белгіленген
барынша маңызды міндеттерінің бірі – ... ... ... ... ... ... теңдесі жоқ табиғи және ... ... ... ... ... индустрия туризмнің туристік қызмет
көрсетулердің халықаралық саудасы жүйесіне оралымды кірігуінің ... ... ... ... серпінді дамушы және өзінің капитал сыйымдылығына
қарамастан, ... ... ... жөнінен тиімді салалардың бірі
болып табылады.
Сарапшылардың пікірінше, Қазақстанның бәсекелік артықшылығы ... ... ... бай табиғи әлеуетінде (экологиялық
туризм), өсіп келе ... ... ... ... ... ... және хикаялы (шұғыл) туризм сияқты демалыстың белсенді
түрлерімен шұғылдану мүмкіндігінде [38, 3 бет]
Шетелдердің мысалы ... ... ... ... ... ... Америкада, Қытайда) онда жыл сайын 1 млн.-ға дейін ... ... ... ... ұлттық парктерге тауарларды сату және
ақылы қызмет көрсетулер есебінен өз бетінше ақша табуға рұқсат берілген.
Ұлттық ... ... ... ... ... дамытуға, сондай-ақ қорғау
мен қалпына ... ... ... ... шыға отырып, “Экономиканың ... ... ... ... мен ... жөніндегі жоспарларды бекіту ... ... ... 2005 жылғы 25 маусымдағы № 633 қаулысымен
Алматы қаласы мен Алматы облысында “Туризм” пилоттық кластерін ... ... ... ... ... арналған Бағдарламасы бекітілді [36,
141-142 ... ... ... ... ... ... ... Үкіметі туристік индустрияны одан әрі ... ... ... ... өңірлерінің туристік әлеуетіне маркетингтік
зерттеулер жүргізу үшін 65 млн. ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін стратегиялар әзірлеуде және туристік
қызмет көрсетулердің ... ... ... ... ... көшбасылық
орынды иеленуші “International consulting group on tourism ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар
болып табылады, оларды туристік қызметті жүзеге асыру құқығына лицензиясы
бар 846 туристік ұйым мен 30 жеке кәсіпкер ... ... ... ... мен ... үй шаруашылығы кәсіпорындарының басым көпшілігі Алматы
қаласында (605), Шығыс ... (124), ... (122), ... ... және ... ... (79). ... туристік қызмет
көрсетулер нарығында 3,2 мыңға жуық адам, 1,5 мың ... гид ... ... ... ... нарықтың барлық ұйымдарының 98,3 %-ын
шағын кәсіпорындар (жұмыс істейтіндердің саны 50 ... ... ... адамнан аспайтын персоналы бар орташа кәсіпорындар 1,3%-ды, ал ірілер
0,4%-ды құрайды. Талдауға қарағанда туристік ... ... ... орта ... ... олар әлем ... көбінде инновацияларға
негізделген экономикалық өсімнің ... ... ... ... ... ... әлемнің жетпіс елімен ынтымақтаса жұмыс
істейді.
Бағдарламаның мақсаты: сырттан келушілер туризмі және ішкі ... ... ... ... пен ... кірісінің тұрақты өсуін,
халықты жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету үшін бәсекеге қабілетті туристік
индустрия құру.
Қойылған мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... туризм инфрақұрылымын дамыту;
• туризмді мемлекеттік реттеу мен қолдаудың тиімді ... ... ... ... имиджін қалыптастыру;
• туристік әлеуетті арттыру;
• рекреациялық шаруашылық мамандануы бар ... ... ... ... ... өнеркәсібін дамытудың бастапқы кезеңінде мақта-мата иірім жібі
мен мата ... ... мен ... ... ... ... Оңтүстік
Қазақстан облысына шоғырландыру болжанады.
Бұл таңдау мына факторлармен байланысты: ... ... ... жаңа ... ... салу және ... ... тұрғандарын
қайта жарақтандыруды жүзеге асыратын бірнеше ірі компаниялардың болуы,
салыстырмалы түрде ... ... ... ... және ... ... ... болуы.
Қазақстан экономикасында мақта шаруашылығы елеулі орын ... ... 2005 жылы ... ... елдерге 124,1 мың тонна мақта
талшығын 140,3 млн. долларға экспортқа шығарды. Экспорттың жалпы сомасының
1,1 пайызын ғана ... ... ... ... ... ... экспортқа шығаратын екі өнімнің бірі. Мақтадан дайын өнім
шығарсақ, жаңа жұмыс орындары ... ... ... ... ... алып, табыс табады, дайын өнім өндіру ІЖӨ-нің, ... ... ... ... ... ... да ... бар.
Мақта өңдейтін кластер құра отырып, біз матадан ... ... ... ... ... ... бояулар, медициналық,
косметикалық тауарлар сияқты өнімдер өндіретін ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптерді дамытуға
мүмкіндігіміз туады [35, 2 бет]
Мақта ... ... ... ... мақтаны өңдеу мен матаны
өндіру, медициналық және техникалық ... және ... да ... шығару
үшін шикізат ретінде мақтаны кешенді өңдеу енеді. Кластерді құру үшін ... ... ... ... және ... ғылыми-зерттеу тәжірибелік-
конструкторлық әзірлемелерді, нақты кәсіпорындарында сала ... ... ... жөніндегі экономикалық және маркетингтік зерттеулерді
дамытудың арнайы бағдарламасын жүзеге асыру қажет.
«Мақта туралы» заңның 6 ... 2-ші ... ... ... ... ... ... «Мақта шаруашылығындағы мемлекеттік
саясатты, мақта рыногының сату стратегиясын ... және іске ... Ең ... ... – ұсақ ... ... жер көлемін
бірлестіру, ірілендіру, мақта-жоңышқа ауыспалы егіс ... ... және жаңа ... кең ... ... ... Қазақстан облысының мақтаны өндіру және қайта
өңдеу саласындағы ерекшелік облыс аумағында “Оңтүстік” еркін экономикалық
аймағын құру ... ... ол ... ... жүйе құрушы
бөлігі болып табылмақ [31, 3 бет]
«Көліктік логистика» ... ... ...... кешенін дамыту және оның
қызметінің Қазақстанның экономикасы мен халқының ... ... ... ... және ... ... ... рыногында
ойдағыдай бәсекелестігін қамтамасыз ету болып табылады.
Көлік-логистикалық қызметтер кластерінің ерекшелігі аясында оның оқшаулануы
аумақтық - ... ... ие және ... ... бар:
біріншіден, кластердің шешуші буыны жеткізу бағыттары, ірі тоғысу тораптары
мен жүк ... ... ... ... күші ... - ... ... қызметтерді көрсететін кәсіпорындар орналасқан барлық аумаққа
қатысты болады. Жоғарыда ... ... ... ... екі ... іске ... көзделеді, олар Алматы қаласының орталығында көлік ... ... ... және ... Жаңа ... Көлік
Бастамасы. Бірінші жоба қазіргі заманғы ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
келетін көлік-логистикалық орталығын салу жолымен ... ең ... ... – Алматы қаласында терминалдық парктің зәрулігі мәселесін
шешеді. Екінші жоба Пекин – ... ... ... ... “жасыл” көлік
дәлізін ұйымдастыру арқылы халықаралық автокөлік саласында Қазақстанның
транзиттік әлеуетін дамытуға ... ... ... ... ... ... өсуі ... кешенінің
нәтижелерінен барынша байқалады. Соңғы бес жыл ... ... ... ... ... ҚР-да тұрғын үй - құрылысын дамытудың 2005-2007 жылдарға
арналған мемлекеттік ... ... ... ... ... - ... мақсаттағы объектілердің жолдар және
басқалардың айтарлықтай өскені ... ... ... ... ... Елорданы астанаға көшірумен, мұнай өндіру саласының ... ... ... артуымен байланысты болып отыр.
Осыған ... ... ... іске ... ... Қазақстан
Республикасында құрылыс материалдары, бұйымдар мен ... ... ... жылдарға дейін ... ... ... өндірістік қуаттарды өсіруден, жаңа өндірістерді ... ... ... ... ... ... ... арттырудың елеулі элементі болып табылады. Бұл жағдайда ... ... ... өңірдегі барлық ресурстарды барынша тиімді
пайдалануға мүмкіндік ... ... ... технологиялық
кооперациясының арқасында өзінің ... ... ... өнеркәсіптік кешен бәсекеге түседі. ... ... 3 ... ... отыр. Астана қаласында құрылыс материалдарының индустриялық
паркін құру ... – жер ... ... ... ... ... тарту мәселелері шешілген. Алматы облысында сала
кәсіпорындарының өздері құрылтайшы болатын ... ... ... ... ... ... ... бар кәсіпорындарды құра
отырып, құрылыс материалдары, бұйымдар мен құрастырмалар өнеркәсібін
дамытудың ... ... ... облыстық бағдарламасы базасында
кластер құру болжанады. Бірлестік мәселелердің кең ауқымын, - ... ... және ... жаңа ... қабілетті түрлерінің өндірісін
ұйымдастыруға инвестицияларды ... ... ... ... үшін ... ... т.б. көтере сатып алу есебінен
өнімнің өзіндік құнын төмендетуге дейін шешуге мүмкіндік береді.
Қызылорда облысында флоат-шыны өндірісі зауытын салу ... ... ... ... ... ... ... [20].
«Металлургия» кластері.
Қазақстан экономикасының серпінді дамуын айқындайтын факторлардың бірі
дамыған тау-кен металлургия кешенінің ... ... ... Бұл ... қара және түсті металлургияның айтарлықтай үлесі ... ... ... ... ... Қарағанды облысы
жеткілікті өңдеуші кәсіпорындар ... ... ... ... кәсіпорындарын ұйымдастыру үшін барынша ... бұл ... ... ... ғана емес, өз кезегінде өнім ... алып ... ... ... ... қамтамасыз етеді
[20].
Қазақстанның тау – кен металлургиялық кешені металлургиялық шикізат
өндіретін, оны ... және ... ... қара және ... ... мен ... кесек бұйымдар түрінде өнім шығаратын ... ... Қара ... ... ... қай ... ... қандай көлемде өндіру мәселесі әлі де болса көп ойланып, жан –
жақты зерттеп анықтауды талап ... Бұл ... ... Қазақстанның
ішкі мұқтаждарын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... салатынын және экспортқа қандай түпкі өнім
шығаратынын, осылардың бәрі үшін ... ... ... есептеулері
керек. Ал түсті металлургияға келетін болсақ түсті, асыл, сирек кездесетін
және радиоактивтік металдарды өндірумен 65 кен орны, 20 ... ... 9 ... ... ... ... Бұл ... 140
мыңдай адам жұмыс істейді. Өнімнің 45 түрі өндіріледі. Солардың ішінде
қорғасын, мыс, мырыш, ... ... ... ... ... молибден
және тағы басқалары бар. Бұл сала негізінен экспортқа бейімделген, бірақ
шығаратын ... ... [13, 21 ... ... кластерін жасау және дамыту жоспарында ұсынылған
іс-шаралар металлургияның 4 - 5 ... ... ... ... ... ... ... ынталандыруға, сондай-ақ экономиканың осы
секторына ірі металлургия корпорацияларымен бірігу қағидасы ... ... орта ... ... ... ... ... [40]
«Мұнай - газ машиналарын жасау» кластері.
Қазақстан Республикасы мұнай мен газдың бай ресурстарына ие, ол жоғары
технологиялық ... ... ... күші болып табылады. Қай елде
болмасын машина жасау ... ... ... әлеуетінің стратегиялық
жағдайын анықтайтыны, сондай-ақ отын - энергетикалық және агроөнеркәсіптік
кешендердің, көлік пен байланыстың, ... ... пен ... ... ... қамтамасыз ететіні белгілі.
Қазақстанның мұнай-газ саласындағы ірі жобалардың бірі Каспий теңізінің
қазақстандық бөлігіндегі (КТҚБ) ... ... ... ... ... басшысының 2003 жылғы 16 мамырдағы жарлығымен Каспий
теңізінің ... ... ... ... қабылданып,
бекітілді, оның мақсаты КТҚБ ... ... және ... ... ... ... экономикалық өсуін қамтамасыз етуге және ... өмір ... ... ... ... ... индустриялық
салаларын дамытуға қол жеткізу болып табылады. Ірі инвестициялық жобаларды
іске асыру мұнай мен газды ... және ... ... үшін ... ... мен машина жасау өніміне және көмірсутегі шикізатын
өндіруге, тасымалдауға, сақтауға және терең ... ... ... ... кезде Батыс Қазақстан облысының аумағында пилоттық
жобаны іске ... ... ... ... ... ... кадрлық және
ғылыми - техникалық әлеуеттің болуы, көліктің, қаржылық инфрақұрылымның
дамығаны, бұл өңірдің ... ірі ... ... іске асырылуы
және машина жасау өнімінің жеткілікті өткізу рыногын қамтамасыз ... ... ... ... ... саласында кластерлеу үшін
бұл өңірдің таңдалынуының негізгі факторлары болып табылады ... ... ... ... үш ... дамуға бағдарланған: ауыл
шаруашылығының жабдықтарға және техниканы жөндеуге деген ... ету; ... ... үшін қару – жарақ шығару; мұнай өндіретін,
тау – кен, байыту және металлургиялық жабдықтар, сондай – ақ ... ... үшін ... және жабдықтардың кейбір түрлерін өндіру.
Соған байланысты «мұнай – газ машиналарын жасау» кластерін дамыту үшін
«Қазақстанның батыс қақпасы» атты арнайы экономикалық ... құру ... ... аймақ құру шекаралас облыстардың ... ... ... ... ... және жеке инвестицияларды
тартуға қолайлы жағдай жасайды. Бұл жобаны іске ... үш ... ... ... ... Қазақстан облысы мен Саратов облыстарының
шекаралық, әріптестік ... ... құру ... Осы ... рәсімдеуді жеңілдетуі тиіс. Ал екінші кезең «А» ... ... ... Ол ... ... ... ... транспорттық және
логистикалық компанияларды тартады. Үшінші кезеңде, ... және ... ... ... технологияларды тарту үшін өндірістік
аймақ құру қажет болады. Бұл аймақ мұнай – газ машиналарын ... ... [13, 27 ... ... ... кластерлік жүйені іске асыру мәселелері
мен шешу жолдары
Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... жаңа серпіліс жасау қарсаңында: Қазақстанның әлемдегі бәсекеге
барынша қабілетті 50 ... ... кіру ... атты Қазақстан
халқына Жолдауында былай деген болатын: «Біз түпкі өнімдерін экспортқа
шығаруға бағдарланған ... ... ... ... және машина
жасау мен металлургиядағы, химия мен агроөнеркәсіп кешеніндегі басқа да
ішкі салаларда ... ... ... және ... арқа ... ... ... ұйымдырдың белсене қатысуымен биотехнологиялық
орталықтар; өңірлік ІТ-орталық ретінде ақпараттық технологиялар ... ... ... ... ... мен ... ... бәсеке қабілеттілігін
қолдауға бағытталған нақты бағдарламалар ... ... Жеке ... ... және оның ... мен ... ... рыноктар
жылжытатын мамандандырылған құрылымдар болуы шарт мұндай ұйымдардың әлемдік
тәжірибесін зерделеп, оны еліміздің жағдайына ... ... [3, ... бұл ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2006-2008 жылдарға арналған бағдарламасында ұсынылған. Бағдарламада
кластерге ... ... ... ... ... ... иеленетін
және жаңа экономикалық жағдайға жылдам бейімделуге қабілетті бәсекеге
қабілетті ... ... ... ... ... ету ... ... жолдары қарастырылған: «Пилоттық кластерлерді құру және дамыту, сондай-
ақ кластерлік ... ... ... ... іске асыру
жөніндегі жұмыс жасалған. 2006 жылдың аяғына дейін Үкіметтің ... ... ... пилоттық кластерлерді, оның ішінде Оңтүстік
Қазақстан облысында ... ... ... ... ... ... облысында «Мұнай-газ машиналарын жасауды»,
Алматы қаласында және Алматы облысында «Туризмді» дамытудың ... ... ... ... Нәтижесінде «...бәсекеге қабілетті
индустрия мен қызметтер саласын дамыту» күтілуде. Біздің мақсатымыз – жоба
тек пилотты салаға ғана ... ... ... даму және өсу ... ету ... ... [5, 3 ... мен экономика, әсіресе Қазақстанның экономикалық жағдайымен
тығыз байланысты болуы керек. Қазақстандағы іскерлікті ... ... ... ... ... ... ... тудырады.
Бәсекеге қабілеттілік тұрғысынан іскерліктің әлсіз тұстарына қазақстандық
компаниялардың ... ... ... жеткіліксіз
интеграциялануын, жаңа өндірістік технологияларды қолдаудың төмен деңгейін,
сондай-ақ жеткізушілердің ... ... ... ... ... әкімшілік кедергілердің жоғарғы деңгейін,
қаржы секторының жеткіліксіз ... ... мен ... ... ... ... жатқызуға болады. Қазақстандағы бизнес-климаттың күшті
жағына білім беру ... мен ... ... ... ... ... ... үшін қиындықтар, жол инфрақұрылымының жоғары сапасын,
сондай-ақ Қазақстан ішіндегі тасымалдаушылардың қол ... ... ... ... ... ... бәсекелік артықшылықтардың
белсенді дамуына бағытталған елдерден ерекшелігі, Қазақстан өзінің ... ... ... ... ... ... беру, ғылым,
технология мен ... ... ... ... ... ... және ... әлеуеттің қатысты жоғарғы
деңгейінде жүзеге асуы төмен деңгейде тұр.
2005 ... ... ... ... ел ... дамуын
қорытындылай келе, Үкіметтің кеңейтілген мәжілісінде Даниял Ахметов: біздің
экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттырудағы аса маңызды бөлік ... ... ... ... ... деп ... Сала
тиімділігін арттыру мәселесі – шикізатты қосылған құны жоғары өнім алу үшін
тереңірек өңдеуді ұйымдастыру және экономиканың ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі жұмысты жүйеге келтіру талап етеді [32, 63 бет].
Бұрынғы Үкімет басшысы Даму ... ... ... ... ... ... ... арқылы тоқыма
өнеркәсібінің дамуына кластерлік тұрғыдан қарауын ... ... ... ... ... ... ... есілген жіп өндіру
жобасымен қатар, Семейде жүн дайындау және оны ... ... ... Өскеменде химиялық тапшылықты қолдану арқылы
мақта өндіру ... да ... ... ... жұртшылықтың аузында ақ алтын саналатын мақтаны
өсіруге жер ... ... ... бір ... ... ... түзетін өнім
ретінде шитті мақта өндірісі таңдап алынды. Себебі оны өндірумен облыста
көптеген адамдар шұғылданады. Әрі ... ... ... ... ... ... ... басты өнімі. Негізгі пайда да осы өнім ... ... ... ... ... ... ... қосып ала отырып
мұхитқа барып құятын ... өзен ... ... ... ... ... халықаралық рынокқа шыға алатын кең тынысты өндіріс түрі
саналғанымен әзірге осы ... ... ... да жоқ ... ... бастысы оны өңдеу ісі мақта талшығынан ары ... көп ... ... ... ... ... ... негізгі
мақсаттарының бірі шитті мақтаны неғұрлым тереңдетіп өңдеуге қол жеткізе
отырып, осы өндіріс түрлерін ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру ісін жеделдете
түсуге Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... құру туралы 2005 жылғы 6 шілдедегі Жарлығы
мүмкіндік беретіндігін айту керек. Бұл жарлық ҚР - ның 2003 - 2015 ... ... ... даму ... жүзеге асыруға
бағытталған. Жарлықта Үкіметке мақтаны қайта өңдеу өндірісі кәсіпорындарын,
тоқыма және тігін ... ... ... ... ... ... қызметтерін қамтамасыз ету жөніндегі міндеттер
жүктелген. «Оңтүстік» арнайы ... ... 2015 ... 1 ... ... толығымен құрылып, Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам ауданы
аймағында орналасады [35, 2 бет].
Президенттің жарлығы шығысымен - ақ ... да осы ... ... ... ... конференциясын өткізіп, шетелдік іскер топтар
мен білікті ... ... ... ... саланы дамытудың жолдарын
алыстан ойланып жүрген Үкімет кластерді ... ... ... те кетті. Арнайы экономикалық аймақ үшін Оңтүстік Қазақстан
облысының ... ... 200 ... жер ... осы ... тиісті
құрылымдар қалыптастыру, инвесторлар тарту жөніндегі шаралар қолға ... бұл ... 5000 ... ... ... 15 - тен ... іске қосылады деп күтілуде. Қаржыны ең алғаш болып салушы ... өзі. Ол ... ... ... ... ... аймақты құру
мақсатындағы шараларға 821,4 миллион теңге, сондай - ақ ... ... және оның ... ... ... 4 зертхана сатып алуға 400
миллион теңге бөлу ... ... ... ... қаржы негізінен
мынадай жұмыстарға жаратылды: «Оңтүстік» арнайы ... ... ... ... ... ... әкімшілік, кедендік және салық
комитеттері ғимараттарының құрылысы аяқталу сатысында; жоғары қысымды ... ... ... ... - коммуникациялық желілерін тарту
жұмыстары жүргізілуде.
2006 жылдың сәуір айында «Оңтүстік» арнайы ... ... ... дейінгі даму стратегиясы туралы Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі
Б.Ә.Жылқышиевтің есебі Үкіметте тыңдалды.
Онда, «Оңтүстік» ... ... ... 2015 жылға дейін даму
бағдарламасын дайындау, бір ай көлемінде аймаққа инвестиция тарту ... ... ... ... ірі ... ... тізімін дайындау тапсырылған болатын.
Аталған тапсырмаларға сәйкес, «Ars Long» ЖШС (Қазақстан) және «Werner
International» (АҚШ) кеңесі бойынша, ... ... ... ... ҚР ... және Сауда министрлігінің бірлескен «Оңтүстік» арнайы
экономикалық аймағының даму ... ... ... ... ... мақта - тоқыма кластері мен тоқыма және ... ... ... ... ... ... ... - ақ
дайындалған бағдарламаның мақсаты мен міндеттері, оны іске ... ... мен ... ... ... [31, 3 ... ... қабілетті экономиканы қалыптастыру мақсатындағы
7 кластерлік жоба арасында 1-ші болып «Оңтүстік» жобасының ... ... ... Бұл ... ... басына келуі және оған әркімнің әртүрлі жауап
беруі мүмкін. Дегенмен, осы тоқыма кластерін дамыту ... ... ... төралығымен өткен жиында Үкіметтің бұл мәселеге ... ... ... ... болатындай. Бұрынғы Үкімет басшысы Оңтүстік
Қазақстанда халықтың неғұрлым ... ... 2,2 млн ... ... ... күнкөріс жағдайы мақта өндірісіне тікелей байланысты
екенін, ал облыстағы мақта өсіруші ... ... ... жер ... ... ... яғни ... өңірлермен салыстырғанда, егістік жер
тапшылығының айқын сезіліп отырғандығы, сонымен қатар шикізаттың молдығы,
жаңа кәсіпорындар құру және ... бар ... ... ... өндіріс шығындарының төмендігі, инфрақұрылымның дамуы және де ...... ... ... ... ... табиғи – климаттық
жағдайын айта келіп, ... ... ... ... ... ...... жағдайын жақсартуға тоқыма кластерін жүзеге
асырудан үлкен үміт күтілетіндігін жиынға қатысушылар ... ... ... өте ... ... ... ... бәсекеге қабілетті
қуатты экономика қалыптастыру үшін барлық мүмкіндікті пайдаланып, жұмыла
жұмыс ... ... ... ... өз ... және өз ... орындалуы тиіс, - деді Д.Ахметов [ 39, 4 бет].
Төмендегі диаграммадан көріп отырғанымыздай Оңтүстік аймақтағы ... ... ... ... - ... ... отырып, 2006 жылдың
маусымында 466 мың ... ... Бұл 2003 ... ... 2 ... 1 – ... ... мақта өндірісінің көлемі
Алынған көзі: Казахстан сегодня: информационно-аналитический сборник –
ҚР ... ...... 2006 ... ... ... мақта - тоқыма кластері ... ... - ішкі ... қорғау, мақта өндірушілер мен өңдеушілер
құқығы, бәсекеге қабілетті өнімдер ... ... ... Ол ... ... ... бұйымға дейінгі өңдеу тізбегіндегі барлық
қатысушылардың өндіріс рентабельділігіне қол ... ... Егер ... ... өңдеп, оны дайын бұйым деңгейіне дейін жеткізетін болсақ,
пайдамыз 1 млрд. АҚШ долларына жетеді. Сонда осы ... ... ... ... жуық ... ... ... еді. Ал әзірге еліміз 150-170 млн.
АҚШ долларды қанағат етіп отыр. ... ... ... қол жеткізуде
келесі міндеттер – ... ... үшін ... ... ... ... ... стандарттарды енгізу, ауылшаруашылығы
өндірісіне жан-жақты қолдау көрсету және бірыңғай ақпараттық жүйе ... ... ... негізгі шешуші факторлар: өнімнің
сапасы және бағасы. Нарықтық қатынаста төмендегідей баға қолданылады [35, ... ... ... ... ... сауда бағасы;
• Икемді баға;
• Көтерме сауда бағасы;
• өзара келісім бағасы;
• шарт бағасы;
• прейскуранттық баға.
АҚШ мақташыларының тәжірибесіне сүйене отырып, базалық тұрақты ... ... ... қажет, біздің жағдайда оның ... ... 70-75% ... ... т.б. ... ... егіс
жүйесін ендіру жолымен жердің өнімділігін арттыруға жол ашады [31, 3 бет].
Екінші, ірілендірілген шаруа қауымдастығында ... ... үшін ... жүйесін қалыптастырып, еңбек өнімділігін
арттыруға, шитті мақтаның өзіндік құнын арзандатуға қол ... ... ... ... ... ... Жаңа селекциялық сұрыптарды аудандастыру, элита және супер элита
сұрыптары өндірісін ұйымдастыру және бақылау;
2) Мемлекеттік ... ... ... ... ... үшін
шит дайындау (өңдеу, түксіздендіру, калибрлеу, улы препараттармен
өңдеу, т.с.с.) өндірісін ұйымдастыру, бақылау;
3) Жаңа ... мен ... егіс ... ... жобалау, іс
жүзінде жүгізу;
4) Ақпарат-болжам орталығы, мақта ... ... ... ... ... ... қожалықтарына жеткізу.
Төртінші, өндірушілерді қолдау жөніндегі ... ... ... ... ... анықтайтын тәуелсіз ... оның ... ... ... сапасын халықаралық стандарттарға ... ... ... ... мен ... кәсіпорындарының арасындағы келіспеушілікті
тәуелсіз шешу, мақта өнімдерінің бәсекелестік стратегиясын дайындау
және жүзеге асыру;
Мамандардың пікірінше, мақтаның егіс ... ... ... Арыс,
Шардара аудандарындағы жаңа жерлерді пайдалану және басқа ... ... ... қол ... ... 19 ... ... кәсіпорнының жылына 800 – 950 мың ... ... ... өңдеу мүмкіндігі бар. Олар жылына орта есепппен 150 ... ... ... ... ... дерлік экспортқа жіберіп отырады.
Осындай зауыттардың арасында неғұрлым озық технологиямен ... ... ... ... ... атап көрсетуге болады.
Енді осылардың қатарын өнімді ... ... ... ... ... ... қалыптастыру жағдайында жыл сайын орта
есеппен 1 миллиард ... ... ... ... ... ... бірінші кезеңінде төмендегідей технологиялық тізбек
қалыптасады деп болжануда:
• 330 мың ... ... 100 мың ... ... ... ... 100 мың ... мақта талшығынан 90 мың тонна кардты жіп шығарылады;
... ... ... ... 600 мың ... метр мата ... 600 мың шарша метр матадан  170 мың дана тігін ... ... осы ... ... ... ... ... істеген жағдайда
Оңтүстік өңірде 4-5 жыл арасында ... ... ... ... ... ... ... болатын болар еді [19, 4 бет].
Мақта талшығын жіп етіп иіруге маманданған «Ютекс» кәсіпорны Қазақстан
даму банкінен 13,1 ... ... ... ... ... ... ... Технологиялық қондырғысы Германияның «RITER» фирмасынан алынған,
жылына 6050 тонна ... – мата ... ... бере ... ... ... ... істейді, орташа айлық жалақысы 17 мың тенге. 2005 жылдың қаңтар
– наурыз айлары ... 34,2 ... ... ... ... жіп орау және мата ... ... әлемдегі ең озық
технологиялармен жабдықталған «Ютекс» және «Қазақ – орыс ... ... ... ... – орыс ... альянсы» кәсіпорнының ырғақты жұмысына да ... ... құны 25 ... еуро ... – ақ қандай істер
атқаратынын көруге болады. Мысалы: мұнда тоқылған матаның ені 3 метр 80 ... ... 7129 ... жіп, 12918 мың мата ... қабілетті.
Серіктестікте әзірге 184 адам жұмыс істейді, орташа жалақы - 31600 ... ... ... ... – тоқыма кластері елдің экономикасының
басымды салаларының бірі болып табылады. Оның ... мен ... ... ... ... тамақ және жеңіл өнеркәсібінің, көлік
және тағы басқа саларының дамуына өз ... ... және ... ... ... ... ... дамуына өзіндік серпінін алып та
үлгерді. Мысалы, Мақтаарал ауданында бұрынғы әуежай аумағында қуаттылығы ... ... ... ... ... мақта зауытының құрылысы жүріп
жатыр. Сонымен қатар тауар өндірушілерді жоғары сапалы мақта ... ету ... 2007 жылы ... ... ... салу көзделуде.
Онда көптеген мақта сортының орнына осы тұқымның өз ... ... ... ... ... ... – ақ ғылыми және өндірістік жұмыстарды реттеу мақсатында, Мақтаарал
ауыл шаруашылығы тәжірибе ... ... 2005 ... қараша айында
мақта ғылыми – зерттеу институты құрылып, оған 92,8 млн теңге ... ... ... ... ... ... сай ... шикізатының және
мақта талшығының сапасын анықтауды қызмет ... ... ... мен хаттамаларға сәйкес жұмыстар ... Жыл ... ауыл ... ... ... үшін 500 млн ... ... бөлінеді. Одан басқа 2006 жылы мақта тұқымының дамуына – 24 млн,
минералды тыңайтқыштарды субсидиялауға - 245 млн, ...... май ... – 672 млн, ... ... – 250,6 млн ... бөлініп отыр.
Оңтүстік Қазақстан облысында қалыптасқан өндірістік-экономикалық
жағдайда, жоғарыда ... ... ... ...... ... өңдеу
кәсіпорындарының болғаны тиімді. Ол үшін топтағы ... ... ... ... келісім-шарттары, өндірістің ... ... ... ... топ ... ... ... механизм жасалуы шарт.
Кластерлік жүйеде баға белгілеу мен ... сату ... ... озық менеджмент және маркетингтік ... ... ... ... мол. Ол үшін ақпараттық технологияны
енгізу, баға конъенктурасын қадағалау, сатудың тиімді ... ... ... ... ... ұйымдастыру ұлттық қажеттілікке сәйкес және мақта
тазалау ... ... ... ... ... ... ... негізделу керек. Ұйымдастыру-құқықтық ... ... ... (ЖШС) ... ... тазалау кәсіпорынын
ұйымдастыру құрылымының үлгісі басқарудың үш ... ... 4 - ... ... ... басқаруды ұйымдастыру құрылымы
* жеңілдік үшін кәсіпорынның бір зауыт ішінде дайындау орны мен бір
зауыттан тыс ... ... бар деп ... АКК – ... кәсіпорыны; Қ – қозаны қабылдау ... Л ... С – ... ... ... КҚТ – ... және қоспа мен
қоқыстардан тазалау зонасы; З – ... ... ... ... ДӨ ... өнім зонасы (қойма); ЭЦ – энергетикалық цех; ЖМЦ – жөндеу-механикалық
цехы.
Алынған көзі: Б.Серікұлы Мақта ... ... ... ... // // ... 2005. -№6. -58-61бет
Мақта шикізаттарын тазалауды ... ... ... ... ... ... жақын маңайдағы темір жол стансалары арқылы
басым көлемін экспортқа жөнелтеді. Облыстағы ... ... ... ... жол және ... көліктері, сондай – ақ контейнерлер
арқылы жөнелтудегі қызметтерінің барлық түрін ... ...... ... ... ЖШС ... ... Жүк ағымының көпшілігі
негізінен темір жол және ... ...... ... – Қытайға
қарай, сонымен қатар солтүстікке – Ресейге, ары қарай ... және ... ... Олар арқылы негізінен технологиялық құрал – жабдықтар,
құрылыс ... ... ... тағы ... ... ... кездері қабылданған ҚР – ның Оңтүстік Қазақстан облысында мақта –
тоқыма кластерін дамыту жөніндегі ... ... мен ... ... ... шикізатының жеткілікті көлемде болса ... ... ... ... ... шикізатына деген сұранысын толық
түрде қанағаттандыру үшін ауыл шаруашылық дақылдарының, оның ішінде мақта
егіс ... ... ... ... және ... ... үшін ... қанды шараларды іске асыру қажет. Бұл ретте негізгі
қолайлы ... ... ... ... 136 мың ... ... ... жағдайын жақсарту. Бұл аймаққа су ... 113 метр ... атты ... ... ... ... ... 2129,3 км суару тізбегінен, 964 км көлбеу кошекторлардан және 841 ... ... ... Қазіргі кезде кейбір банктердің қарыздары бойынша
суармалы жерлерді ... ... ... қалпына келтіруге, жаңа суару мен
мелиоративтік жүйелерді салуға, жер асты суларының ... ... ... суармалы жерден тысқары жаққа ауыстыру есебінен аймақтың экологиялық
ахуалын жақсартуға ... 53,8 мың ... ... ... ... ... ... Қалған 82,2 мың гектар
суармалы жерде осы аталған жұмыстарды жақын арада ... ... ... ... жағдайда, олар сорлануға ұшырауы немесе су ... ... ... ... ... шығып қалуы мүмкін
[32, 65 бет].
Ауыл шаруашылығы министрлігі, парламент мәжілісінің депутаттары «Мақта
туралы» Заңның жобасын ... ... және ... ... рыногына
қатысушылар арасында қызу ... ... ... ... ... ... тізбегі шикізат өндірушілер, біздің жағдайда
шитті мақта өндіруші ... ... ... базасы тұрақты және
сенімді болса, кластердің даму динамикасы өрге ... ... ... ... ... ... нормативтік-құқықтық
актілерде мақта өндірушілерге басымдық берілуі керек, ең ... ... ... топ ... ... ... орай, «Мақта туралы» Заңның ұсынылған, жарияланған жобаларында
тауар өндірушілер экономикалық қолдауға қажетті орын берілмеген [35, ... ... ... ... ... жүзеге асқан мақта-текстиль
кластерінің қалыптасуының жетістікке жетпеудің негізгі ... ... ... ... ... ... ... болмауы, осы
мәдениеттің өсіру нормалары мен шараларының қадағаланбауы. Біздің ... ... - ... өсірумен көптеген ұсақ шаруашылықтардың айналысуы.
Орташа үлесі 2-3 га-ға жердің ... ... ... ... ... ұсақ ... ... ресурстарын тарта алмайды,
техника жалдауға мүмкіндік жоқ. Сондықтан мақта алқабының 90%-ын ... Бұл ... ... шешілуі тек ауыл шаруылық кооперативтерін
құру арқылы ұсақ шаруашылықтарды ... ... ... ... ... арзан қаржылық ресурстарына қол жеткізуге кеткен
барлық шығындарды қысқартуға мүмкіндік береді.
Мақта өсіру үшін базалық (оңтайлы) алқап өлшемдерін есептегенде ... ... ... ... ... үшін ... алқаптың орташа
мөлшері тұрақты негіз етіп ... ... ... ... ... 5-25%
арасында өзгеріп тұрады, бұл ... жыл ... ... ... байланысты, ол қор жергілікті тұтынылатын және экспортқа
шығарылатын ... 30%-ын ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Бұл ... өзгеріп тұрады,
өндірушілердің белсенді қатысуымен, қосымша төлем алу ... ... ... ... [26, 4 ... ... ... табысты бағамен қолдау, мақсаты
бағаны енгізу, төлем бағасы, егістік жерді қысқарту, т.б. ... ... ... үшін ... зор. ... ... ... қатысу
шашімін қабылдау үшін болжамдағы рыноктық баға, мақтаның және баламалы
дақылдың сату бағалары анықталады.
Біздің есептеріміз ... ... ... ... 1 ... ... құны 40-56 мың теңгеге тең. Бизнес-жоспардағы жобаланған
және соңғы үш жылда қалыптасқан өзіндік құнды есептеу жолымен: 1) 1 ... ... беру ... ... 2) сол қарызды қайтару және 20-25%-ды
құрайтын пайда алу үшін ... ... ... ... ... рынокта
қалыптасқан баға конъюнктурасына қарай бағаны немесе табысты қолдау мөлшері
айнымалы болады; 3) Оңтүстік Қазақстанда 2004 жылы ... ... ... ... ... ... 1 ... шитті мақта
бағасын қолдау 13-15 мың ... ... ... ... ... «Мақта
бағдарламасы және стратегиясын» жүзеге асыру үшін 40-50 млн. АҚШ ... 5,2-6,5 ... ... ... жұмсалуы керек.
Екіншіден, осы жолмен мақта рыногына қатысушы 1 млн.-нан ... ... ... ... ... ... ... еңбегі ауыр, оған қосымша табиғи құбылыстарға
тәуекелдік ... ... Әр жылы 10-15% ... ... ... ... және ... зиян шегеді.
Осы мәселелер Қазақстан Үкіметі мен өкілетті органдар тарапынан оңтайлы
шешілсе, яғни өндірушілерге қолдау ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігі, экономикалық кеңістікте өзінің ... ... ... ... жасалады. «Мақта туралы» Заңның негізгі ... ... ... ... ... қалыптасады.
Елімізде 95% мақта шетелге сатылады. Қазақстан өз ... ... ... толықтай пайдалана алмай келеді. Оның басты себептері:
1) мақтаны сатып алу, өңдеу және ... ... ... несиелеуде
айқындық жоқ;
2) мақта зауытының материалдық техникалық базасы әлемдік ... ... Жер ... ... ... ... тыңайтқыштар мен жоғарғы сапалы тұқымды пайдалану жеткіліксіз, жердің
құнарлығы төмендей бастаған. Соның салдарынан өнімнің 1/3-і ... ұсақ ... ... ... және олардың іріленуге, бірігуге
асықпауы қазіргі заманғы техниканың қолданылу мүмкіндігін шектеп отыр;
5) ішкі рынокта әділ ... ... ... ... ... ... жаңа ... жүзеге асырып жатқан бірнеше компаниялар ОҚО-
дағы жіп және матаны өндіреді. ... ... ... – үміттендіретін
дәлел. Алайда, кәсіпорындар арасында дертті ... орын ... ... ... жоқ, кәсіпорын стратегиясы мен мамандану сегменттері нақты
анықталмаған. ... ... ... ... жылжуының жалпы
стратегиясы жасалмаған да, компанияларды жеке мақсат-мүдделер толғантады.
Қазіргі кезде Оңтүстік Қазақстан облысындағы ... ... ... зауыты бар. Сондай-ақ салынып жатқан кәсіпорындар да баршылық, олар:
1) Шымкентте қуаты жылына 30000 тонна ... ... ... «Шампиев»
АҚ және Атакент салып жатыр. Оның тауарлы өнімінің жылдық сомасы 10 ... ... ... ... ... ЖШС пен Атакент медициналық мақта шығаратын ... Ол ... соң ... 1000 ... өнім ... 3 млн. Доллар тұратын)
шығармақ.
3) «НИМЭКС корпорация» ЖШС қуаты 80000 ... ... ... ... ... ... ... осы зауыт мақта майы мен ... ... ... ... ... ... ... қаласында қуаты жылына
35000 тонна мақта өңдеуге жететін мақта зауытын салуда.
5) «INADA TEXTLE» Қазақстан-Қытай кәсіпорыны Қоңырат ... ... 6000 ... зауыт салуда [11, 76 бет].
Бүгінде жұмыс істеп тұрған тоқыма өнеркәсібінің ірі ... АММК ... ... мен ... ... ... Тігін кәсіпорындарын келешекте Алматы қаласында дамыту тиімді
сияқты.
Негізгі қорлардың неғұрлым ... ... ... ... ... ... қана ... сонымен қатар
жаңа тұрақты нәтижелерге әкеледі. 2006 жылғы ... ... ... ... ... қорлардың жаңартылу коэффициенті 16.5% ... ... ... және ... ... ... ... (13.3%) орта деңгейден жоғары.
Бұл аймақтың тағы бір артықшылығы - ... ... ... Яғни ... ... ... ... бюджеттік
қаражаттардағы әртүрлі деңгейлердің жоғары үлесі саналады. Оны келесі
диаграммадан ... ... [11, 75 ... 2 - Негізгі қорларға қаржыландыру көздері бойынша инвестиция
құрылымы, 2006 жылы ... ... ... ... на основе региональных
преимуществ (на примере ЮКО) // Саясат – 2005 - №4 – 75 ... ... ... ... ОҚО – дағы ... қаражат
мөлшерінде жеке кәсіпорындардың үлесінің жоғарылығы.
Елбасы жарлығымен «Оңтүстік» арнайы экономикалық ... ... ...... ... ... ... қолға алған
шаралары тек Оңтүстік Қазақстан ... ... ғана ... бүкіл
Қазақстан экономикасының дамуына, тоқыма өндірісінің және ... ... ... ... ... ықпал етеді деп ойлаймын.
2.3 Қазақстан Республикасындағы кластерлік жүйенің даму тенденциясы мен
перспективасы
Бүгінгі таңда ... үшін ең бір ... ... бірі ... ... ... ... қабілеттілігін арттыру болып
табылады. Бұл шын мәнінде тек артықшылықты ... қана ... ... ... ұлттық масштабты жоғарғы деңгейлі маңыздылық. Бұл дегеніміз, қазіргі
кезде ... ... және ... ... да ішкі және ... бәсекеге қабілетті болуы керек.
Экономиканың негізгі секторының даму жағдайы қазіргі ... ... ... ... мен ... ... ... болғанымен,
өндірістің даму қарқыны бәсеңдеді. Бұл «қара ... мен ... ... ... ... ... ... Осы жағдай экономика тек
шикізатты экспорттауға бағытталса, дағдарысқа ұшырататына мысал бола ... бет]. ... ... ұлттық бәсеке қабілеттілігін арттыру,
елдің әлеуметтік жағдайын көтеру, ЖІӨ-ді ұлғайту және тағы ... ... өсуі ... ... пен ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайын көрсететін маңызды
көрсеткіш, оның өндірісін келесі кестеден көруге болады:
Кесте 1 - 2005 ... ... ... ... ЖІӨ ... көрсеткіштер
| |ЖҚҚ, ... ... ... ... |2005 |
| ... ... ... ... |
| ... ... |2005 ... |салынатын таза |қаңтар-қы|
| ... ... пен ЖҚҚ ... |
| ... |ек ... ... |айтарының|
| ... |2004 ... | |2004 |
| ... млрд.|қаңтар-қыркүй| ... |
| |тг. |ек ... | ... ... ... | ... |
| ... | ... |
| |ек ... | | ... | | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | |2005 жыл |к 2004 | |
| | | | |жыл | ... |5169,3 |108,9 |100 |100 |110,4 ... өндірісі |2231,3 |109,4 |43,2 |42,1 |112,3 ... ... |107,4 |6,8 |7,0 |108,3 ... ... | | | | | ... | | | | | ... |1532,1 |104,2 |29,6 |29,4 |116,2 ... |350,2 |138,8 |6,8 |5,7 |103,8 ... ... |2736,8 |108,9 |52,9 |53,8 |108,6 ... | | | | | ... |625,0 |109,0 |12,1 |12,4 |107,7 ... және |624,5 |109,5 |12,1 |12,6 |105,1 ... | | | | | ... ... |1487,3 |108,5 |28,7 |28,8 |110,6 ... ... | | | | ... | | | | | ... ... |4968,1 |109,1 |96,1 |95,9 |110,5 ... | | | | | ... ... |316,4 |108,9 |6,1 |5,9 |113,7 ... таза | | | | | ... | | | | | ... ... |-115,2 |119,1 |-2,2 |-1,8 |120,8 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... сегодня: Информационно-аналитический сборник – ҚР
статистикалық агенттігі – Алматы, 2005
Диаграмма 3 – ЖІӨ–нің ... ... ... сегодня: Информационно-аналитический сборник – ҚР
статистикалық агенттігі – Алматы, 2005
Бұнда:
1 – тауар өндірісі
2 – ауыл шаруашылығы, орман, ... ......... – қызмет көрсету өндірісі
6 – сауда
7 – көлік және байланыс
8 – ... ... ... ... салалар.
ЖІӨ – нің өсуі экономиканың ... өсім ... ... ... ... ... ... құрылыс, транспорт және байланыс қызметі, сауда және басқа
қызметтер.
Экономиканы толық қамтитын жеке ... мен ... ... ... болуы отандық экономикада құрылымдық дисбаланстың пайда
болуына әсер ететін бірден – бір ... ал ЖІӨ – нің ... және ... ... ... ету үшін ... ... салалар болуы қажет.
Рыноктық жағдайда экономиканың салалық құрылымдары:
а) ... және ... ... ... ... тауарлар мен
қызметтер өндіруді;
ә) қоғамдық ресурстарды тиімді пайдалануды;
б) өндіріс факторларының меншік иесінің кірісін ұлғайтуды қамтамасыз
етуі ... ... ... ... ... ... және ұзақ
мерзімді өсуді қамтамасыз етуде сенімді тірек бола алмайтыны ... ... ... экономиканың сыртқы факторларға тәуелділігі
күшеюде, ол төмендесе өндірістің құлдырау ықтималдылығы жоғары. Экономиканы
мұндай ... ... ... жоқ ... ... осы ... ... бірнеше жыл бұрын экономиканы әртараптандыруда негізгі ... үшін ұзақ ... ... ... ... - инновациялық
дамудың стратегиясын өңдеді. Осы уақыт ішінде жарғылық қоры 1 ... ... ... ... ... институттары құрылды. Стратегияда
экономиканы ... алып шығу және ... ... ... ... жетекші салаларды кластерлік үлгімен дамыту ... ... осы ... әр түрлі жұмыстар атқарылып жатыр.
Кластерлердің негізгі ерекшеліктеріне мыналар жатады:
1) Заңды тұлғалардың кластерді құру ... ... ... қатысушылардың қаржылық тәуелсіздігі.
3) Жаңа қосылған құнды құрудың біріңғай түйінінде ... ... ... ... ... негізделген қатысушылар арасында формалды және
формалды емес байланыстар торабының кластерде болуы.
5) ... ... ... мен сату үшін қажетті факторлар мен жағдайлардың
болуы, яғни ... ... ... ... ... ... енгізілуі экономикалық өсудің қысқа және орта
болашақтағы «локомотиві», экономиканың шикізаттық ... ... ... емес ... ... ... ... диверсификациялау мен
жаңартудың маңызды құралы болмақ. Ұсынылып отырған кластерлеудің бағыттары
экспортқа бағдарланған. ... өзі ... ... алдыңғы қатарлы
технологиялардың енгізілуіне, өндірілген өнім мен қызметтердің әлемдік
стандарттарға ... ... және ... ... ұлттық экономиканың
бәсекеге қабілеттілігін арттыруға жол ... ... ... ... ... ... – бір ... болмақ [34, 3 бет].
Кластерлер тұжырымдамасының негізгі қағидаларын ... ... үшін ... ... ... ... біріншіден ресурстарды
өндіретін салалардан өндірмейтін салаларға бағытты қайта құру, екіншіден,
өндірмейтін салаларда ... ... ... қосылған құн бөлігі
бар өнімдерді өндіру мен ... ... ... кластерлер үш бағытта бәсекеге ... ... ... мен ... ... ұлғайтады.
• Технологиялық үрдістерді анықтайды және алдын ала болжайды.
• Кластердің кеңеюін және инновацияны қолдайтын бизнестің жаңа ... ... және ... өте келе ... дамып келе жатқан кластерлер үкіметтің
бақылауында болып, үлкен ... ... ... ... ... ... ... Кластер ядросы болып бірнеше қуатты компаниялар саналады,
бірақ олар арасында ... ... ... Осы ... ... ... қаржы топтарынан айырмашылығы болады. Кластерді ... рөлі ... яғни олар өз ... ... ... ынта
білдірулері керек.
2010 жылға белгіленген ЖІӨ мөлшері 2 есеге ... ... меже 2008 ... ... ... ... үлгімен дамыту салмақты үлесін қосады.
2006 жылы елімізде жан басына ... ЖІӨ 4200 ... ... ... ... ... төленетін ақшамен есептесек, ол 2006 жылы 30%-ға
өсті. Ал, 2010 жылы жоспарда жан ... ... ЖІӨ 5800 ... [28, 43 бет].
Қазіргі кезде Қазақстанның қазіргі экономикасына ... ... ... ... салық және еңбек заңының жетілмеуі ... ... ... еркіндіктің төмен деңгейі;
2) экономикалық нақты сектордың дамуының төмен деңгейі мен көлеңкелі
экономиканың жоғарғы деңгейі;
3) ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... көптеген кәсіпорындар мен салалардың монополизациясының жоғарғы
деңгейі;
5) елдегі халықтың көп бөлігінің өмір сүру ... ... ... ... ... және орта ... үлес ... қаржы – несие қорларын толық қолдана алмау;
8) жергілікті орындарда шағын бизнесті дамыту және ... ... ... ... ... ... ... алмасу және кәсіакерлікті қолдайтын мемлекеттік ... ... ... ... ... және білім беру ұйымдары, бизнес ... және т.б.) кері ... ... ... ... болмауы [29, 49 бет].
Ұлттық экономиканың артықшылықтарын бағалауда жүйенің оң қасиеттерін
ғана қарастырмай, экономикалық ... ... ... ... да анықтау керек. Қазақстанның сыртқы мүмкіндіктері елдің
географиялық, геосаяси және ... ... ... үшін ... ... ... ел территориясының кең
көлемімен ауыл шаруашылық жерлері мен минералды ресурстардың бай қорымен,
әлсіз инфрақұрылымымен, ... ... тең ... ... ... су ... ... қамтамасыз етілуімен
қамтылған. Қазақстан экономикасын кластерлік үлгімен ... ... де жоқ ... ... пен үкімет қатынасы, девальвациямен ұту
мүмкіндігінің ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымның әлсіз дамуы, менеджмент ... ... ... ... ... және тағы басқалар.
Ал, кластердің тиімді қызмет ... мен ... ... бизнестің бәсекелестігін жоғарылату стратегиясын жасау, қамтамасыз
ету;
2) кластерлік құрылымның қалыптасуы үшін ... және заң ... ... банк пен ел ... қолайлы жағдай туғызу;
4) ассоциациялар мен ұйымдарды тарта отырып, кластерлік құрылымның
қалыптасуы үшін жергілікті билік пен ел ... ... ... ... ... ... даму ... жаңаша жағдайда
жұмыс істеу үшін ... ... ... тренингтер өткізу
жолымен мемлекеттік қызмет өкілдерін, бизнес ... ... ... ... орталықтары мен жоғарғы оқу орындарын
дайындау мен ... ... ... пен ... ... шаралар жасау;
6) кластерді құруда ұлттық, аймақтық және әлемдік ... ... пен ... ... оның ... рентабельділік талдауын,
бағалық бәсекеге қабілетін, ел экономикасына потенциалды әсерін
ескеру ... [29, 51 ... ... жағдайына кластерлік үлгі мен технологияларды, бізге
ұсынылғандай, келесідей механизмдер арқылы бейімделеді:
А) ел азаматтары мен ... ... ... ... және ... ... теңестіретін оптималды мемлекеттік және
қоғамдық институттар мен құрылымдардың құрылуы; ... ... ... ... және ... ... жоғарылатуы;
Ә) «алдымен адам мен іскерлік мүддесі, содан кейін мемлекет мүддесі»
принципі бойынша жалпы ... ... ... көзқарастың өзгеруі
арқылы, сонымен бірге жеке меншік пен мемлекеттік сектордың қызметтестігі
экономикалық өзара пайдаға негізделіп ... ... ... жеке
және қоғамдақ меншікке адамзаттардың ... ... ... ... тұлғаларының мінез-құлқы мен адамзаттың менталитетінің
өзгеруі;
Б) жергілікті және ... ... ... пен ... ... мен қалыптасуы, рыноктың ... ... ... құрылымы, билік ұйымдарының ақпарат
алмасуы мен қызметтестілігі; жергілікті жерлердің және ... ... және ... ... ... ... ... және аймақтық деңгейде білім мен ғылымның дамуы, билік
ұйымдарының, қоғамдық ... ... және ... ... жұмысшыларының білім мен мәдени деңгейінің жоғарылауы;
Г) кәсіпкерлік құрылымның тиімділігінің жоғарылауы, өнім өндіруге ... ... ... өндіріске «Ноу-Хауды» жасап енгізу,
өнімдерді бөлу мен ... өнім мен ... ... мен дизайнын
жақсартуы;
Д) жеке меншік тауар өндірушілер мен қызметтің ... мен ... ... қатысушыларға мемлекет тарапынан көмек көрсету,
салық салу жүйесінің, кеден туралы заңдарды жетілдіруі [29, 50 бет].
Бұл байланыста кластердің дамуында ... ... ... ... ... ... көптеген аймақтарда кластерлік жоба әлі жүзеге
аспаған. Бұл ... ... ... ... пен іскерлерде, кәсіпкерлікте
аймақтық кластердің нақты көріністер формасының болмауы ... ... ... салалық экономиканы халықаралық салаға интеграциялануын
қамтамасыздандыру керек. ... ... ... ... бола отырып қана
өзінің бәсекеге қабілеттілігін бағалауға, жаңа білімдерді ... ... ... жаңа ... ... болады.
Өндірістік кластерге қатысушыларына өңдеуші кәсіпорындардан басқа
шикізат пен электро энергия тасымалдаушысы, ... ... ... ... ... жанама қатысушыларға – құрылыс компаниялары
қаржылық және тасымалдаушы қызметін материалдық-техникалық ... ... ... кластердің негізгі және ... ... ... ... ЖОО, ... құрылымындағы өндірушілер мүддесін
көздеген кәсіби ассоциациялар, ... ... мен ... алады .
Экономиканы кластеризациялау жаңа болғандықтан, үкіметтік құрылымдар
бұл процесте бағыт беруші, қолдаушы ... ... ... ... мардымды келешегінің болуы ел экономикасында маманданудың
оптималды көпсалалы ... ... ету, ... және халықаралық
нарықтарға бәсекеге қабілетті өнімді жасап шығаруға қабілеті бар тиімді
кластерлерді ... ... ... ... және ... ... ... экономиканың кластерлік құрылымы мемлекеттің жалпы
саясатына үлкен ... ... Бұл ... ... ... ... ... қызмет, қажетті инфрақұрылым жасау
және білім берумен тығыз байланысты. Сонымен қатар осы ... ... және орта ... ... ... ... жүргізілетін мемлекет
саясаттарын қосуға болады. Себебі, шағын және орта ... ... ... төмендеуі кез келген аймақтың әлеуметтік ... ... әсер ... [37, 1-2 бет].
Кластерлерді дамыту мемлекеттің қатысуынсыз мүмкін емес. Бұл ... ... жай, ... және ... ... ... ... тек өз тарапынан экономиканың барлық ... ... ... ... жұмыстарын жүргізеді. Өйткені кластердің өзі оны құрайтын
кәсіпорындар арасында бәсекенің болуына негізделе отырып, білікті ... ... ... ... салаларға шоғырландыру қажет. Сондықтан да
олардың даму тиімділігі мемлекеттің қолдау ... ... ... ... ... реттеудің шетелдік тәжірибесіне тоқталуға болады. АҚШ –
та ... 50% – ы, ... ... ... ұлттық жұмыс күшінің 2/3 – і
кластерлік үлгімен дамыған шағын кәсіпорындардың үлесінде болғандықтан, ... ... ... АҚШ –та ... ... әкімшілігі бар (1953 жылы
құрылды). Негізгі ...... ... ... ... ... ... толық көлемді бағдарламаларды қалыптастыру.
Жапонияда кластерлерді мемлекеттік қолдау саясатын жүзеге ... үшін ... ... ... ... орта және ... бизнесті жаңғырту
үшін берілетін деңілдік несие және несиені сақтандыру мен кепілдік жүйесі
арқылы қаржыландыру мүмкіндіктерін алуды ... ... 1,05% 20 ... ...... ... ... жобаларды бағалау,
үйретуші бағдарламалармен жабдықтау; заңдылық қолдау арқылы жаңа және
венчурлық бизнесті ... ... ... ... және ... арасындағы
ынтымақтастық негізінде саудада жаңа өңдеулер мен ... ... ... дамуын қолдау, зерттеумен айналысатын кәсіпорындар
үшін патенттік ... ... және ... ... ... ... пайыздық мөлшерде несиелендіру мен ... ... ... ... ... Сингапурде мемлекет ғылыми –
өнеркәсіптік парктерді дамытуға қатысушы ... ... ... ... ... ... жеңілдіктер беріледі.
Инвестиция ғылыми – зерттеу жұмыстарына салынса, ... ... ... есе ... ... ... ... ғимараттарды пайдалануға
және құрылысқа салық ... ... ... басым бөлігі
мемлекеттік болып саналатын ... ... ... қаржыландыруға көмек беретін жеке меншік және мемлекеттік
қорлар бар, ... ... ... ... ... ¾ – ін ... ¼ – ін ... өз қаржысы құрайды.
Шетел тәжірибесіне қарап, Қазақстан Республикасында ... ... мен ... ел ... ... құрылымын ескере
отырып, лайықты шараларды анықтауға болады:
• Кластерді ... ... көзі ... инвестициялары. Шетел
инвестицияларына ең маңыздысы салық жүйесі. Сол себептен елдің
салық ... еш ... ... ... ... ... Қолдау ретінде салалар мен кәсіпорындарға салықтық және ... ... ... ... бар ... ... қабылданған заңдылықтарды қайта
қарастырып, қажет болса, ... мен ... ... ... ... ... жеке адамдар үшін мемлекеттік салымды азайту,
марапаттау шараларын ... ...... ... мақсатты дотациялар беру.
• Мүмкін ... ... ... ... ... үшін инновацияны енгізу қорын жасау.
• Жаңа өнім және ... ... ... ... –ын ... қаржыландыру (субсидия, қарыз) жүйесін енгізу.
• Кластердің қызметін ... және ... ... ... және
аймақтық мемлекеттік құрылымдарды қалыптастыру.
• Мемлекеттік инвестициялық саясаттың тиімділігін арттырудағы ... ... өз ... ... емес, мемлекеттік емес
секторды экономиканың нақты ... ... ... ... ... тікелей байланысты бәсекелік, ... және де ... ... ... жүзеге асырылуын
мемлекеттік органдармен қадағалау.
• Кәсіпқой мамандарды дайындау үшін жоғарғы оқу орындарында білім
беру ... ... ... ... ... өндірістік, рыноктық және әлеуметтік
инфрақұрылымдарды жетілдіру.
• Экономикалық стратегияның мақсаты – ЖІӨ өндірудегі түпкілікті ... ... ... ... ... айтылып кеткен бағытта қазір мемлекет келесі ... ... ... ... ... реттейтін әртүрлі заңдарға өзгертулер мен
толықтырулар енгізілу көзделіп отыр.
• Аймақтарда технопарктерді дамыту ... ... ... ... ... ... ... Микронесиелік ұйымдарды жасау.
• Инвестициялық климаттың болуына жағдайлардың жасалуы.
• Әр облыста мемлекеттік жергілікті басқару ... ... ... істейтін бөлімдердің ашылуы [16, 57 бет].
Жалпы алғанда кластерлер жеткізушілердің, ... ... ... ...... институттарды,
жоғарғы оқу орындарын қамтиды. Кластер ерекше экономикалық жүйе ретінде
салалық және сала ішіндегі өзара ... ... ... ... өндіріс факторларының тиімділігінің тұрақты өсуінде.
Республиканың дүниежүзілік шаруашылық қауымдастығына ... ... зор ... ... ... ... тұрақты
субконтрактингтік сызбалар, екіншіден, ... ... ... болады. Бірақ осы жағдай төмендегі факторларсыз жүзеге
аспайды: елдегі жағымды ... ... ... ... ... ... ... екі фактор халықаралық ынтымақтастықты қалыптастыру үшін
өте қажет. Экономиканың бәсекеге ... ... ... ... (макро және микро деңгейде), ... ... ... және тағы ... ... ... тау – кен
металлургиялық және ... ... ... ... ... ... қажет. Кластер құрылған аймақтық фактор ерекше ... ... ... ... ... ... реттеудің маңызы
артады.
Мемлекет экономикасының даму деңгейі ... ... ... Дамушы елдер экономикалары үшін кластер сызбаларының вертикалды
интеграциясы тән. Сол себепті кластерлік тәсіл микро және мезоэкономикалық
процесстерді ... ... ... ... деңгейінің базалық талдау
құралына айналады. Халықаралық ... ... ... ... ... 1) ... саудадағы сала көлемі бөлігінің
елдің жалпы ... ... 2) ... ... экспорттың импорттан
артуы.
Кластерді дұрыс дамытқан жағдайда ол ... ... ... тауар
өндірумен шектелмейді, сонымен бірге отандық ғылымның дамуына үлкен ықпал
етеді [30, 57 ... ... ... ... арттыру үшін перспективалы
болып табылатын барлық кластерлерді дамыту ... ... ... ... ... ... емес, бірақ оны рынок анықтайды.
Бұл жерде білетін маңызды ...... ... ... ... және экономикадағы нақты жағдайға жіберетін кластерлер көлемі ... ... ... ... ... бойынша, «Қазақстан өзінің
күшіне сай таңдаулы қызмет ... ... құру ... ал ... ... ... күшті жақтарын көрсетеді. Сонымен қатар ең
бастысы Қазақстанда тұрақтылық бар – ол ... ... үшін ... ... ... ... ұйымдастыру келесідей
мүмкіндіктерді береді:
Стратегиялық жоспарда
• жалпы дамуға мүмкіндіктерді және шикізаттық базаны ... ... ... баға ... ... ... ... қамтамасыз ету);
• өндірістік қуаттарды рационалды қолдану (кластерлерге кіретін
кәсіпорындардың мамандануға мүмкіндіктері, өндіріс ... ... ... ... коммерциялық тәуелділіктерді төмендету.
Бәсекелік жоспарда
• басқару тиімділігін жоғарылату (бизнестің ортақ стратегияларға
бағынуы, ... ... ... ... ... шығындардың
төмендеуі):
• шикізат өндірісінен бастап соңғы өнімді өндіруге дейінгі ... ... ... ... ... бәсекенің тиімді масштабын қамтамасыз ету.
Қаржы – экономикалық жағынан
• классикалық әдіс салыстырмалы ... ... ... бюджеттік
аударымдардың тұрақты өсуін қамтамасыз етеді;
• нәтижелі құрылған кластер, көптеген байланысты кәсіпорындар ... ... ... ... ... инвестициялауда, сондай – ақ бюджеттік
қаржыландыруларда неғұрлым тиімді обьект болып ... осы ... ... ... асырғаннан кейін Қазақстан
үшін келесідей маңызды нәтижелерге қол жеткізуге болады:
• Экономикалық өсудің тұрақты артуы және бұл ... ... ... тепе – тең ... қол ... Өңдеуші салаларды біріктіру негізінде экономиканы әртараптандырудың
өсуі.
• Жобаға тартылған ... ... ... қосымша құны жоғары
өнімдер өндірісінің және экспорттың жоғарылауы, сондай – ақ ... ... ... Ішкі ... артуы.
• Іскерлік ортаның көрнекті сапасының жоғарылауы.
• Тікелей ... ... ... ... ... Қазақстанның
бәсекеге қабілетті ел ретінде танылуы.
• Көршілес елдермен оптималды сауда байланысының дамуы.
Қорыта айтқанда кластерлік бағыттың енгізілуі экономикалық өсудің қысқа
және орта ... ... ... шикізаттық ұйтқысы болып
қана қоймай, сондай–ақ шикізаттық емес ... ... ... ... мен жаңартудың маңызды құралы болып табылмақ.
Яғни бұл ... ... ... ... ... нарықтың кеңеюіне,
алдыңғы қатарлы ... ... ... өнім ... ... стандарттарға лайық болуына және ... ... ... ... ... ... жол ашады деп
сенемін. Сондықтан кластерлерді дамыту экономикалық өсудің ...... ... ... ... ... үшін ең бір артықшылықты міндеттердің
бірі – өзіміздің ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру ... Оның ... ... ... - ... ... салаларында
кластерді қолдану болып табылады. Экономиканың ... ... ... ... ... – ақ шикізаттық емес салаларды тиімді дамыту ... зор 7 ... ... яғни ... ...... жасау, тамақ және тоқыма өнеркәсібі, көлік – ... ... ... ... және ... ... анықталып,
тиісті өңірлерде кластерлерді құру және дамыту, сонымен ... ... ... кеңейту жоспарын іске асыру ... ... ... ... ... ... ... тұрақты дамуы өздерінің даму ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттіліктің өсуінің нақты тәсілі мен осы
көрсеткіш сапалы жаңа ... ... ... етеді. Және де осы
кластерлік жүйені қолдану келесідей мүмкіндіктерді ... ...... ... бастап дайын тауар күйіне дейін жеткізудің
толық технологиялық тізбегін ... ... ... ... кезде оның құрамындағы барлық өндірістер ... ... ... ... ... ... байланысының барлық бағыттары
бойынша тарайды, соның арқасында қосылған құн ... ... ... өзара байланысты ... ... ... ... ... та біртектес технологияларға, ақпаратқа, инфрақұрылымға,
адам ресурстарына инвестициялар жасайды, бұл өз ... ... ... пайда болуына әкеледі, сондай – тұтас алғанда ... ... және ... ... ... ... қуаттарды рационалды қолдану, яғни кластерлерге ... ... ... және ... ... ... жаңа ... үкіметтік құрылымдар
бұл процесте бағыт беруі, қолдаушы рөлін атқарулары тиіс, ... ... ... ... ... жалпы саясатына үлкен әсерін
тигізеді. Бұл ең ... ... ... ... ... қызмет, қажетті инфрақұрылым жасау және білім берумен тығыз
байланысты. Сонымен бірге осы ... ... ... және орта ... ... ... ... мемлекет саясатын айтуға болады.
Себебі шағын және орта бизнестің дамуы, ... ... ... ... аймақтың әлеуметтік – экономикалық дамуына әсер етеді. Жалпы
алғанда ... ... ... дамуы бүкіл қоғамның дамуында
маңызды ... ... ... отырғанымыздай кластерлік жүйеніңжағымды
әсерлері мол, бірақ та ұлттық экономиканы кластерлеу үлгісімен ... ... ... алдымызда тұрғаны белгілі, яғни олар:
1) заңдардың, әсіресе салық және еңбек заңының жетілмеуі ... ... ... ... ... ... ... нақты сектордың дамуының төмен деңгейі мен көлеңкелі
экономиканың жоғарғы деңгейі;
3) ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... жаңа өндірістік технологияларды қолдаудың төмен деңгейі;
5) қаржы – ... ... ... ... ... яғни қаржы секторының
жеткіліксіз деңгейде дамуы;
6) жергілікті орындарда ... ... ... және ... ... саясаттың толық жүзеге асырылмауы;
7) ақпаратпен алмасу және кәсіпкерлікті қолдайтын мемлекеттік емес
институттармен ... ... ... ... және білім беру ұйымдары, бизнес инкубаторлар,
технопарктер және т.б.) кері ... ... ... ... ... жүйе ... қабілетті экономиканы қалыптастыруда айрықша
маңызға ие екенін байқадық. Сондықтан осы жүйенің экономика үшін тиімді
болуы үшін ... ... ... ... ... ... даму мақсатында жаңаша жұмыс істеу
үшін кеңес беруші компаниялардың, аудиторлық фирмалардың, ... ... мен ... оқу ... ... арттыру;
• кластерлердің дамуында басты орынды оның инфрақұрылымы алады.
Мысалы бүгінгі ... ... ... ... дамыған.
Арзан қонақүйлердің, көліктің, конгресс–холдардың, сондай–ақ
жолжетекшілер, тарихшылар мен ... ... ... ... стандартқа сай келетін қызмет көрсету саласының
жетіспеушілігі байқалады. Сондықтан туризм саласында көлік, қонақ
үй, қоғамдық ... ... ... ... ... және жарнама компанияларының ... ... ету, ... ... беру ... туристік
кластерде мамандар ұсыну деңгейін жоғарылату қажет;
... ... ... ... тағы бір себебі
табиғи–экологиялық жағдайы. ... ... ... ... қалдықсыз өнім өндіретін технологияларды пайдалану қажет,
сонымен қатар табиғи территория мен ... ... ... ... ... ... заңды–құқықтық жағынан қолға
алынуы тиіс;
• салалардың дамуында өндіріспен көбінесе ұсақ ... ... ... ұсақ шаруашылықтар қаржы ресурстарын
тарта алмайды, жаңа техника жалдауға мүмкіндік жоқ. Бұл мәселенің
жетістікті шешілуі тек ... құру ... ... біріктіру болып табылады. Бұл технологияларды
тартуға, арзан қаржылық ресурстарына қол жеткізуге ... ... ... ... береді;
• тоқыма-мақта кластерінде мақтаның еңбегі ауыр, оған ... ... ... мөлшері жоғары. Әр жылы 10-15% егістік
жерлерде диқандар миллиондаған ... және ... ... ... ... ... мен ... органдар
тарапынан оңтайлы шешілуі тиіс, яғни өндірушілерге қолдау жасалса,
мақта кластерінің бәсекеге қабілеттілігі, ... ... ... ... ... алу мүмкіндігі жасалады. «Мақта туралы»
Заңның негізгі мақсаттары мен ... ... ... ... ... ...... зерттеу және тәжірибелік конструкторлық жұмыстар.
ҒЗИ – ғылыми зерттеу институттары.
ЖОО – жоғарғы оқу орындары.
TIP – ... ... ... ... ... – Канаданың аумақтық даму бағдарламасы.
JOCA – Онторио штатындағы кластерлік бағдарлама.
ҒТП – ғылыми–техникалық прогресс.
КТҚБ – Каспий теңізінің қазақстандық бөлігі.
ЖШС – ... ... ...... ішкі ...... ... – Канаданың экономикалық даму жөніндегі секретариаты.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. «Бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... ... ... халық үшін»// Егемен
Қазақстан. -2004 -19 наурыз
2. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел
жаңару жолында». ... 2005 – 3 ... ... Н.Ә. ... өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау
қарсаңында: Қазақстанның әлемдегі ... ... 50 ... кіру ... ... - 2006. - 1 ... ҚР Үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналған бағдарламасы // ... -2006 -1 ... ... модель рыночных преобразований: ... и ... ... // Под ред. ... Я.А. ... КазНУ, 2003. – С.250
6. Тулегенова М.С. Финансовый капитал и ... ... ... ... ... - 2005 –С. ... Тулегенова М.С. Кластерный подход в создании ... // ... ... ... ... 2004. ... -С.
104-111
8. Портер М. Конкуренция. / Под ред. Заблоцкого Я.В. ... 2000 ... ... Б. ... ... ... – шаруа қожалықтарын қолдау
жолдары // Қаржы–Қаражат – 2005 – №6 – 13–17 бет
10. Алимбаев А. ... ... ... ... ... // ... - 2005 -№1. -С.83-87
11. Бишимбаев К. Конкурентность на основе региональных преимуществ (на
примере ЮКО) // Саясат - №4 – 2005 – 74-76 ... ... С., ... Н. ... ... ... көтереді
// Ақиқат - 2005 -№1. -15-22 б.
13. Байзақов С., Райхан Н. Қазақстан экономикасын кластерлер ... ... - 2005 -№2 -19-28 ... ... А., ... Ж. Текстильный процесс: реалии и
перспективы // Казахстанская правда - 2006 -12 мая – С.6
15. ... А.А. ...... ... ... ... ... конкуренции // Маркетинг - 2002 - №5 - С.37
16. Турсымбаева Қазақстан М.Ж. Республикасында ... ... ... маңызы // ҚазҰУ Хабаршысы – 2006 - №2 (54) –
54-57 ... ... ... ... ... сборник. Қазақстан
Республикасының статисикалық агенттігі. Алматы 2005
18. Кошербаева А.Б. О конкурентоспособности экономики ... ... 2003. -№3-4. ... ... Б. ... ... ... негізгі несібесі // Нұр-Астана.
2006. -1 наурыз - 4бет
20. Интернет сайты: www.google.kz
21. Мынбаев Қ. ... ... // ... –С.16-21
22. Назаров К. Кластерная инициатива в Казахстане // РЦБК. 2005. ... ... ... Л.С. ... ... – база ... на макроуровне // Вестник Казну: ... 2004. ... ... По ... www.cluster.kz «Конкурентоспособности через
кластерную экономику» // РЦБК. 2005. ... ... ... Т.С. ... и ... ... ... в пищевой
промышленности Казахстана // АльПари. 2005. -№2. –С.103-104
26. Садуақасов А. Кластерлік бастамалар басты назарда // ... -15 ... -4 ... ... ... ... и ... кластеров в Казахстане //
Саясат - №10 – 2006 – стр. ... ... М.Ж. ... ... ... ... рөлі // АльПари – 2005 - №4 – 42-44 бет
29. Спанкулова Л.С. Т.И.Какижанова. Проблемы ... ... ... на региональном и местном уровнях // АльПари.
2005. -№1. -с. ... ... Д., ... Ү. ... кластерлік сызбалардың даму
факторлары мен мүмкіндіктері // Саясат - №9 – 2006 – 56-59 бет
31. Тайжан Б. ... ... ... мен ... ... //
Егемен Қазақстан 2005. -14 мамыр
32. Туребаева Ж. Мақта тазалау кәсіпорындарында басқарушылық ... ... ... мен ... // ... -№6. -62-66 ... Шалабекова А.Л. Применение кластеров в ... ... ... 2005. -№3. ... ... А. ... ... өлке // Егемен Қазақстан – 2006- 8
қыркүйек - 3 бет
35. Ержанова Е. Оңтүстіктің жарқын ... ... ... ... - 2006 – 19 ... - 2 бет
36. Матаева Б.Т. Қазақстан Республикасында туристік қызмет индустриясын
дамыту мәселелері // АльПари – 2003 - №1- 141-143 ... ... Б. ... ... болу – ... ... // ... – 2006 – 17 ақпан- 1-2 бет
38. Оразова Ж Туризмге үміт арту // Егемен Қазақстан – 2007-6 ... ... ... Р. Мақтамызбен қашан мақтанамыз // Егемен Қазақстан – 2005-
23 тамыз- 5 бет
40. Интернет сайты: www.cluster.kz
-----------------------
ІІІ ... ... ... ... мен ... ... ... инвесторларын тарту
Кластерді қолдайтын институттардың дамуы
Көші-қон саясаты
Экспорттың жылжуы
Білім ... ... және ... ... ... ... халық
КОРПОРАЦИЯ
КОРПОРАТИВТІК ОРТА
Зауыт ішіндегі дайындау пункті
Зауыттан тыс мақта пункті
Мақта тазалау кәсіпорыны қозо дайындау, тасымалдау және ... ... ... жасау
Металлургия
құрылыс материалдары өндірісі
Көлік - логистика кластері
Тоқыма өнеркәсібі
Тамақ өнеркәсібі
Туризм кластері
Кластерлер

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономиканы кластерлік жүйемен дамытудың теория-әдістемелік негіздері90 бет
Қазақ тілін оқыту әдістемесінің классиктері10 бет
"Прикаспийский Центр Сертификаций" ЖШС-нің сынау орталығында кабельді сынау және оған сертификат беру процедуралары47 бет
"Қазандықтардың арматурасы. қазандық агрегат арматурасының классификациясы"3 бет
8 – сынып оқушыларын химия пәнінің оқу-әдістемелік кешен арқылы оқыту72 бет
HELLP-синдром7 бет
Java тілі негіздері22 бет
Java тілінің даму тарихы6 бет
Java туралы жалпы түсiнiк11 бет
PHP тілі. PHP-мен бірге жұмыс істейтін құралдар47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь