Еңбек құқығындағы құқықтық реттеу әдістері

Еңбек құқығының әдістері – еңбектік қатынастарды реттеуге қолданылатын тәсілдер деп танимыз. Тәсілдер:
1. орталықтан мемлекеттік реттеу;
2. шарттық реттеу;
3. локальдік актілерді қолдана реттеу (жергілікті).
Әдістерін келесі белгілері бойынша анықтауға болады:
1. Еңбектік және одан туындайтын қатынастарды реттеудегі императивті және диспозитивті нормалардың бірлесуімен;
2. құқықтық реттеу пәніндегі орталықтандырылған, локальдік және шартты әдістердің бірлесуі;
3. қоғамдық қатынастарды реттеуде әлеуметтік әріптестік келісімдері кеңінен қолданылумен;
4. жалдамалы еңбекті қолдануды реттеудің бірлігі мен дифференциясы (біртұтастығы);еңбек дауларын шешудің ерекше тәртіппен белгіленуі.
Әдістердің ерекшеліктері:
- еңбек қатынастарын реттеуде келісім әдістерін басым қолдану;
- жекеше және ұжымдық әдістерді қолдану;
- еңбекте ынталандыру мен міндеттеу әдістерін тиімді қолдану.
Еңбек қатынастарын реттеудің басты әдісі - әлеуметтік-әріптестік әдіс:
 кәсіпорын деңгейде – ұжымдық шарт;
 салалық және өңірлік деңгейде – салалық келісімдер, аймақтық келісімдер;
 республикалық деңгейде – бас келісім.

2. Қызметкер өз міндетін қайталап орындамағаны үшін еңбек шартын бұзу негіздері; бұрын осы жұмысты атқарған қызметкер жұмысына қайта алынған алынған жағдайда еңбек шартын бұзу.
Жұмыс беруші қызметкердің тәртіптік теріс қылық жасағаны үшін:
1. ескерту;
2. сөгіс;
3. қатаң сөгіс;
4. ҚР ЕК-де белгіленген жағдайларда еңбек шартын жұмыс берушінің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу түріндегі тәртіптік жаза қолдана алады.

3. Еңбек қатынастарына тікелей байланысты қатынастарды атаныз?
Негізгі қатынастар - еңбек құқығы пәнінің басты элемент, мұнда жұмыс берушінің (ұйым, жеке кәсіпкер)қызметкердің еңбекке қабілетін (оның жұмыс күшін, білімін, дағдыларын ж\е т.б.) пайдалануымен байланысты еңбек қатынастары шарттық ж\е ақылы негізде жүзеге асырылады. Қызметкер өз еңбегі үшін алдын-ала белгіленген нормалар (тарифтер) бша жалақы не ұйым табысының бөлігін алады, ал жұмыс беруші өзіне қажетті еңбек өнімін алады. Еңбек қатынастарына қызметкер де, жұмыс беруші де өз еріктерімен қатысады.
Еңбек қатынастарының ерекше белгілері:
а) еңбек үрдісінде туындайды ж\е дамиды. Қызметкер өзіне жүктелген белгілі бір еңбек функциясын орындайды, ал бұлфункция тұрақты сипатқа ие ж\е соңғы нәтижемен аяқталмайды, яғни, еңбек қатынастары – бұл ұзақ уақытқа созылатын қатынастар;
ә) жұмыс беруші өзіне қажетті еңбек өнімін алады, ал қызметкер еңбек шартының жағдайларына қарай белгілі бір ақы алатын ақылы қатынастар;
б)еңбек қатынастары ерік білдірудің белгісі б.т., яғни,еңбек ж\е еңбек қатынастары мәжбүрлі түрде жүзеге асырылмайды, еңбек қатынастарына қызметкер де, жұмыс беруші де өз еріктерімен қатысады.
        
        1. Еңбек құқығындағы құқықтық реттеу әдістері.
Еңбек құқығының әдістері – ... ... ... ... деп танимыз. Тәсілдер:
1. орталықтан мемлекеттік реттеу;
2. шарттық реттеу;
3. локальдік актілерді қолдана реттеу (жергілікті).
Әдістерін келесі белгілері бойынша анықтауға болады:
1. ... және одан ... ... ... ... ... ... бірлесуімен;
2. құқықтық реттеу пәніндегі орталықтандырылған, локальдік және шартты
әдістердің бірлесуі;
3. қоғамдық қатынастарды реттеуде әлеуметтік ... ... ... ... ... ... реттеудің бірлігі мен дифференциясы
(біртұтастығы);еңбек дауларын шешудің ерекше тәртіппен ... ... ... ... реттеуде келісім әдістерін басым қолдану;
- жекеше және ұжымдық әдістерді ... ... ... мен ... ... ... қолдану.
Еңбек қатынастарын реттеудің басты әдісі - әлеуметтік-әріптестік әдіс:
➢ кәсіпорын деңгейде – ұжымдық шарт;
➢ салалық және өңірлік ...... ... ... ... ... – бас келісім.
2. Қызметкер өз міндетін қайталап орындамағаны үшін еңбек шартын бұзу
негіздері; бұрын осы жұмысты ... ... ... ... ... ... еңбек шартын бұзу.
Жұмыс беруші қызметкердің тәртіптік теріс қылық жасағаны үшін:
1. ескерту;
2. сөгіс;
3. қатаң сөгіс;
4. ҚР ЕК-де ... ... ... ... жұмыс берушінің
бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу түріндегі тәртіптік жаза қолдана
алады.
3. ... ... ... байланысты қатынастарды атаныз?
Негізгі қатынастар - еңбек ... ... ... ... мұнда жұмыс
берушінің (ұйым, жеке кәсіпкер)қызметкердің еңбекке қабілетін (оның жұмыс
күшін, білімін, дағдыларын ж\е т.б.) ... ... ... ... ж\е ... ... жүзеге асырылады. Қызметкер өз
еңбегі үшін алдын-ала белгіленген нормалар (тарифтер) бша жалақы не ... ... ... ал ... ... ... ... еңбек өнімін
алады. Еңбек қатынастарына қызметкер де, жұмыс ... де өз ... ... ... белгілері:
а) еңбек үрдісінде туындайды ж\е дамиды. Қызметкер өзіне жүктелген
белгілі бір еңбек функциясын орындайды, ал бұлфункция тұрақты сипатқа ... ... ... ... ... ... ... – бұл ұзақ
уақытқа созылатын қатынастар;
ә) жұмыс беруші өзіне қажетті еңбек ... ... ал ... еңбек
шартының жағдайларына қарай белгілі бір ақы алатын ақылы қатынастар;
б)еңбек қатынастары ерік ... ... б.т., ... ж\е
еңбек қатынастары мәжбүрлі түрде жүзеге асырылмайды, еңбек қатынастарына
қызметкер де, жұмыс беруші де өз еріктерімен қатысады.
4. ... еркі ... ... ... бұзу ... ... берушіге бір ай бұрын жазбаша ескерте отырып, еңбек
шартын өзінің еркі бойынша бұзуға құқылы. Еңбек шарты ... мен ... ... ... ... ескерту мерзімі аяқталғанға дейін
бұзылуы мүмкін.
Еңбек шартын бұзу ... ... ... ... жағдайларда, қызметкер еңбек шартын өтініште көрсетілген
мерзімде бұзу ... ... ... ... ... жұмыс берушінің еңбек шарты талаптарын орындамағаны
туралыоған жазбаша хабарлауға ... Егер жеті күн ... ... соң ... ... шарты талаптарын орындамауы жалғасқан жағдайда, қызметкер
үш жұмыс күнінен кешіктірмей ... ... ... ... ... еңбек
шартын бұзуға құқылы. ... ... ... ... ... бұзу ... өтінішін жазбаша нысанда қайтарып алуға құқылы.
5. Ұжымдық еңбек дауларын шешу тәртібі.
Ұжымдық ... дауы ... ... ... ... ... бекітілген қызметкерлер талаптары туралы жазбаша хабарлама
берілген күннен бастап ... ... ... жұмыс берушілердің бірлестігі
өз шешімдерін хабарламаған жағдайда туындаған болып есептеледі.
Ұ.е.д-ға қатысты құқық ҚР Конституциясында және ҚР 1996 ... ... ... ... және ... туралы» заңында бекітілген.бұл ... ... ... мен ... ... және ұжымдақ
еңбек дауларын шешудің белгіленген тәртібін кепілдейді.
Ұжымдық еңбек дауларын шешудің келесі кезеңдерден тұрады:
1. – талаптар қою. Бұл ... ... ... ... ... ақысыын төлеу
тәртібін бекіту және ... ... ... және ... қатысты талаптар қояды.
2. – дауды тараптардың қарауы. Бұл кезеңде жұмыс беруші еңбек ұжымының
талаптарын оларды қабылдаған күннен бастап үш ... ... ... даудың мәні бойынша келісімге келуге, шешім және ... ... ... ... ... ...... келісім комиссиясының қарауы.бұл жұмыс берушінің шешімі ... ... ... ...... ... ... делдалдың қатысуымен шешу (әрқашан бола
бермейді).
5. – ұжымдық еңбек дауларын еңбек арбитражында қарау. Ол нақты бір ... ... ҚР ... кодексі оқу демалысына ақы төлеу қандай тәртібін белгілейді?
Тараптардың келісімі бойынша қызметкерге оның өтініші ... ... ... ... мүмкін. Соның бірі - оқу демалыс жалақысы
сақталмайтын демалыс ретінде қарастырылады. ... беру ... ... ... ... ... ... дайындау және қорғау,
бітірушілер емтихандарын тапсыру кезеңінде ақы ... ... ... ... Оқу ... оқу ... ... мерзімдерде беріледі
және пайдаланылады. Оқу демалысын беру жағдайлары жеке ... ... ... Егер жеке ... ... ... шарттарда бұл жөнінде
көзделмесе, жұмыс беруші оқу ... ... ... емес. Мерзімі –
қызметкердің өтінішіне байланысты.
7. Еңбек құқығының пәні және ... ... пәні ... тек еңбек емес, сонымен қатар еңбек
үрдісіндегі еңбек қатынастары және олардан туындайтын, ... ... ... да ... ҚР «Еңбек туралы» заңында: жұмыс беруші мен
қызметкердің ... ... ... ... ... актілермен,
еңбек туралы заңдарға сәйкес жасалған жеке еңбек, ... ... ... ... 2-ге ... ... ... құқығының түсінігі, мақсаты, еңбек заңдарының қағидалары,
еңбек қатынастарының пайда болу негіздері, еңбек қатынастарының
субъектілері, ... ... ... мемлекеттік органдардың
құзіреті, еңбек заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершілік.
- Ерекше: еңбек шарты, еңбек тәртібі, жұмыс ... ... ... ... ... даярлық, тараптардың материалдық
жауапкершілігі, жұмысқа ... жеке және ... ... ... ... санаттағы еңбек ерекшеліктерінреттеу,
еңбек заңдарын бақылау.
8. Қызметкердің денсаулығы не ... ... ... ... ... ... ... бұзу негіздері.
Біліктілігінің жетіспуі салдарынан және өзінің жұмысын жалғастыруына
денсаулық ... ... ... ... қызметкер атқарып жүрген
лауазымына немесе орындайтын ... ... ... ... жұмыс
берушінің бастамасы бойынша еңбек ... ... ... ... ... ... ... мынадай объективтік мәліметтермен
дәлелденуі тиіс: ... ... ... ... ... ... орындамағаны жөніндегі рапорттармен немесе ... ... ... актпен және т.б. қолданыстағы заңдарға сәйкес
қызметкердердің ... ... ... ... ... үшін ... ... ішінде аттестациядан өтуі тиіс. денсаулығына байланысты жұмыстың
сапасына әсер етпесе, оның өзі үшін және еңбек ұжымының өзге ... ... ... ... тұлғаларүшін қауіпсіз болса, қызметкердің созылмалы
аурулармен ... ... оның ... топ ... болуы қызметкерді аталған
негіз бойынша жұмыстан босатудың себебі ... ... ... ... ... ... ... тиіс.егер қортынды
болмаса, онда қызметкерді денсаулық жағдайына байланысты ... ... ... ... ... Еңбек сферасында құқықтарды заңды шектеу мүмкін болатын жағдайларды
атаңыз?
ҚР ... ... ... ... ... құқықтар
шектелмейді. Негізгі фундаменталдық құқықтар заңдармен шектелуі мүмкін, осы
конституцияның 39-бабына сәйкес. Олар:
1) мемлекеттің конституциялық ... мен ... ... ... құқықтарын сақтау мақсатында. Мыс, шетел еңбек
күшін жалдауда белгіленген тәртіпте, негіздемелерге байланысты
олар тек ғана ... ... ... және ... алу
тәртібінде жұмыспен қамтылады. Аталған тұлғаларға байланысты
шектеулер 1997 жылғы «көші-қон туралы» заңға, 23.07.2001 жылғы
«халықты ... ... ... ... ... ... қабылдауда, яғни еңбек шартын жасауға байланысты ... ... орын ... ... ... ... ... қызметкердің ауыр зиянды қауіпті
жұмыстарға қабылдамау;
- қызметкердің білімділігінің не ... ... ... ... ... ... ... бір лауазымға қабылдамау;
- соғыс кезеңінде табиғи немесе табиғи техногендік апаттың жол беруіне
байланысты қабылдамау және т.б.
10. Еңбек шартын ... ... ... ... – бұл ... ... ... арасындағы еңбек
құқығы қатынастарының тоқтатылуы. Тоқтату негіздері мыналар:
1) ... ... ... ... шартын бұзу;
2) еңбек шарты мерзімінің аяқталуы;
3) жұмыс берушінің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу;
4) қызметкердің ... ... ... ... ... тараптардың еркінен тыс мән-жайлар;
6) қызметкердің еңбек қатынастарын жалғастырудан бас тартуы;
7) ҚР заңдарында көзделген ... ... ... жұмысқа (лауазымға) ауысуы ... ... ... ... тағайындалуы;
8) Еңбек шартын жасау талаптарының бұзылуы;
9) Жұмыс берушінің атқарушы органы ... ... ... ... ... болып табылады.
11. Ұжымдық еңбек дауларының түсінігі мен тараптары.
Ұжымдық еңбек даулары – бұл ... ... және ... ... ... ... төлеу мәселесіне, ұжымдық ... ... ... және ... ... ... ... ұжымдық шарттардың және келісімдердің ережелерін қолдану
мәселелеріне ... ... ... еңбек дауларының тараптары болып, бір жағынан, жұмыс беруші
(немесе жұмыс берушілердің ... ... ... ... ... бірлестігі) табылады. Ұжымдық ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Қызметкерлердің өкілдері
ретінде ... ... ... және олардың бірлестіктері, ұйым
қызметкерлерінің жиналысында (конференциясында) құрылған қоғамдық ... ... ... ... берушілердің өкілдері ретінде ұйым
басшылары ... ... ... ... өзге де ... ... жұмыс
берушілердің бірлестіктері немесе жұмыс берушінің өзге де ... ... ... Жыл ... ... ... демалысының ұзақтығы қалай есептеледі?
Жеке еңбек шарты бойынша жұмыс ... ... орны ... мен ... жалақысы сақтала отырып, ақы төленетін жыл сайынғы
еңбек ... ... ... ... демалысына ақы төлеу ол
басталғанға дейін күнтізбелік үш ... ... ... ... ... үшін ... ... құқықтық актілерде,
еңбек шартында, ұжымдық шартта және ... ... ... көп ... ... ... ұзақтығы күнтізбелік 24 күн болатын жыл
сайынғы ... ... ... ... ... екі жыл бойы еңбек
демалысын бермеуге тыйым салынады.
Жыл сайынғы ақылы ... ... ... ... ... мен ... ... еңбек демалысы күндеріне тура келетін
мереке күндері есепке алынбай, күнтізбелік ... ... ... еңбек демалысының жалпы ұзақтығын ... ... жыл ... ... ... жыл ... ... еңбек демалысына қосылады.
Бұл ретте жыл сайынғы еңбек демалысының жалпы ... ең ... ... ... ... түсінігі және құқық жүйесінде алатын орны.
Азаматтар еңбек ету бостандығын Конституциялық құқықтан әр ... ... ... ... ... басым көпшілігі дүние жүзінде
жалдамалы еңбек тобының тұлғаларына ... ... ... ... ... ... ... әрекеті ХІХ ғ. өндірістік революция
кезеңінде басталды. Сол кездегі қоғамға ж/е ... ... ... ... ... ... қорғау түсінігі келді. Мақсаты:
жұмыс күшін қалыпты пайдалану ж/е ... ... ... Сол ... ... ... демалыс уақыты, жалақы, ... ... ... ... ... ... ... болды.
14. Қызметкердің штат саны мен құрамының ... ... ... ... шартын бұзу негіздері.
Еңбек Кодексінің 54-бабының 1,2 тармағына сәйкес ... ... ... таратылуы, штат санының қысқартуға себеп).
Жұмыс берушімен келесі міндеттемелерді орындау тәртібінде:
• кем дегенде 1 ай бұрын ескертуі;
• орта ... ... ... сол ... ... орындары туралы ақпаратты кемінде 2 ай бұрын
жергілікті халықты жұмыспен қамту органдарына хабарлама беруді ... ... ... ... ҚР ... ж/е халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ж/е Азербайджан
Республикасының еңбек ж/е халықты ... ... ... ... ... ... ж/е ... әлеуметтік қорғау әріптестік туралы»
(Баку, 24 мамыр 2005 жыл) ... ... ... ... ... ... қайнар көзі бола алады ма? Осы
құжаттың ... ... ... ... еңбек құқығының қайнар көзі бола алады, ҚР Конституциясының 4-
бабына сәйкес ж/е Еңбек ... ... ... ҚР ... ... ... ... қолданылады. Аталған келісім
халықаралық шарт реінде танылады ж/е еңбек қатынастары ... ... ... ... ... ... заң ретінде танылады.
Барлық халықаралық шарттар, келісімдер ҚР Парламентімен бекітілгеннен кейін
Ұлттық Заң ретінде сипатталады.
16. Еңбек құқығының ... ... ... ... оны ... ... салаларынан ажырататын негізгі
белгілерінің бірі – қағидаларының жүйесі.
Құқықтық қағидалар- ... да бір ... ... түпнегізін айқындайтын
ж/е нормаларынан көрініс табатын негізігі идеялар, ереже, бастау. Еңбек
құқығының қағидалары ... ... ... үшін ... ... ... ... қағидаларға барлық құқық саласына тән принциптер
жатады. Дәстүрлі түрде мына қағидалар ... ... ... - ... ... емес ... ... ж/е ұйымдастырушылық, басқарушылық қатынастарды
қызметкердің өз өкілдері яғни кәсіподақтар арқ. билікті жүзеге асыру
жолымен еңбек құқығында көрініс тапқан;
2. ... ...... ... ... ... қағидасы ретінде
еңбектік заңның бірлігі мен үстемдігінен өкілетті органдардың, жұмыс
берушілердің, ... ... пен ... ... ... ... мен ... орындаудан ҚР азаматтарының еңбек
құқықтарының кепілдендірілуімен көрініс табады;
3. ... мен ... заң мен сот ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарының теңдігін осы ... тең ... ... ж/е заң ... бірдей
жауапкершілігін көрсетеді. Еңбек құқығының осы ... ... ... ... ... ... етуге өз қабілеттерін қолдануға тең
мүмкіндіктер ұсыну;
• Еңбек ... ... ... құқықтары мен
міндеттерінің теңдігі.
4. Ізгілік – адамды жоғарғы құндылық деп санай отырып, ... ... мен ... ... ... ... ... отырып еңбек ету бостандығы қалыптастыру үшін ... ... ... талаптарын анықтай отырып еңбек
заңнамалары қызметкердің өмірі мен ... ... ... ... ... бұзғаны үшін еңбек шартын бұзу.
Еңбек туралы Заңның 26-бабының 9 тармағында қызметкер еңбек міндеттерін бір
рет өрескел бұзған жағдайда жеке ... ... ... ... Мұндай
заң бұзушылықтар тізімі заңнамада берілген. Мысалы, қызметкердің ... бір рет ... ... ... жатады: бір жұмыс күнінде
дәлелді себептерсіз жұмыста 3 сағат бойы болмауы; жұмыста болмауға жұмыс
берушінің ... өз ... ... ... ... ... келмеген
күндерді өз бетімен пайдалану, жеке еңбек шартының мерзімі ... ... ... ... ... н\е ... ... күйде н\е
өзге де уыттық улану жағдайында келуі; жұмыс күні ішінде алкогольдік,
нашақорлық, ... н\е өзге де ... ... ... ... ... қызметкердің еңбек қорғау н\е өрт қауіпсіздігі не көліктегі
жүрісқауіпсіздігі ережелерін бұзып, оның ... алу мен ... ... ауыр ... әкеп ... н\е әкеп соғу мүмкіндігі; жұмыс орны
бойынша ... ... ... ... ... н\е ... белгіленген
мүлікті (соның ішінде ұсақ заттарды) ұрлауы. Осы негіздер жұмыс берушінің
бастамасы ... ... ... ... әкеп ... ... ... актісінің құқықтық мәртебесі.
ҚР Еңбек кодексінің 10-бабына сәйкес, еңбек ... ... ... ... ... өзге де ... еңбек шартында, жұмыс
берушінің актісінде, келісімде ж\е ... ... ... ... келісімдерінің, ұж.шарттың, еңбек шартының, жұмыс
беруші актілерінің, ҚР еңбек заңнамасымен салыстырғанда ... ... ... ... деп ... ... еңбек шартының талаптары біржақты тәртіппен өзгеруге жатпайды.
Жұмыс беруші ЕК-не ж\е өзге де ... ... ... келісімдерге, ұжымдық
шартқа сәйкес өз құзыреті шегінде актілер шығарады. Жұмыс беруші ЕК-де,
ұж.шартта көзделген жағдайларда, ... ... ... ... ... ескере отырып, актілер шығарады. Жұмыс берушінің ҚР еңбек
заңдарымен, ұжымдық шартпен, ... ... ... ... не ... ... еңбек қатынастарына өзге де
қатысушыларының пікірінсіз өзі ... яғни ... ... ... жарамсыз болып табылады. Актіні шығарар алдында жұмыс беруші оның
жобасын ж\е ол бша ... ҚР ... ... ... ... ... Ол комиссия жұмыс беруші актісінің жобасы табыс етілген
күннен бастап 3 ... ... ... ... ... ... ... хаттамамен рәсімделеді, онда қызметкерлер өкілдерінің жұмыс
беруші актісінің ... ... не ... ... болса қоса жазылады.
19. Еңбек шартының түсінігі мен мазмұны
Жеке еңбек шарты дег-з бұл ... ішкі ... ... ... ... бір ... функциясын (белгілі бір мамандық, біліктілік ж\е кәсіп б-
ша жұмысты) орындау міндетін, ал ... ... ... ... ... ... ... төлеп отыру ж\е қалыпты еңбек жағдайларын қам. ... ... ... мен ... берушінің арасындағы жазбаша
келісім.
Еңбек шартында:
1. тараптардың деректемелері:
• Жұмыс беруші- жеке тұлғаның тегі, аты, ... аты, ... ... жеке ... ... ... ... нөмірі, салық
төлеушінің тіркеу нөмірі;
• Қызметкердің ... аты, ... аты, жеке ... куәландыратын
құжаттың атауы, нөмірі, берілген күні, салық ... ... ... жеке ... белгілі бір мамандық, біліктілік н\е ... б-ша ... ... ... ... ... ... шартының мерзімі;
5. жұмыстың басталу күні;
6. жұмыс уақыты мен тынығу уақытының режимі;
7. еңбекке ақы төлеу мөлшері мен өзге де ... ... ... мен ... құқықтары мен міндеттері;
9. еңбек шартын өзгерту мен тоқтату тәртібі,
10.егер ... ауыр ... ... болса ж\е (н\е) зиянды (ерекше
зиянды) ж\е (н\е) ... ... ... ... ... ... ... мен өтемақылар;
11. кепілдіктер мен өтемақы төлемдері, оларды төлеу тәртібі;
12. сақтандыру ж-де талаптар;
13. тараптардың ... ... күні мен ... нөмірі болуы тиіс.
ҚР еңбек заңнамасымен салыстырғанда қызметкердің жағдайын нашарлататын
еңбек шартының ережелері жарамсыз деп ... ... ... ... ... ... ... алу.
Жазатайым оқиға туралы акт толтырылып, оған еңбек ... ... ... ... және ұйым ... ... ... ұйым
қызметкерлерінің өкілдері қол қоядыжәне оны жұмыс беруші бекітіп, ұйымның
мөрімен расталады.
Улану жағдайында жазатайым оқиға ... ... ... санитарлық-
эпидемиологиялық сауаттылығы саласындағы мемлекеттік органның өкілі де ... Егер ... ... жеке ... ... ... оқиға туралы акт
толтырып, оған жұмыс беруші қол ... Акт ... ... рәсімделуге тиіс. егер өндірістегі жазатайым оқиғаны тергеп-тексеру
кезінде комиссия зиянның ... ... ... ... ... ... ... онда комиссия тараптардың аралас жауапкершілігін
қолданып, қызметкер мен жұмыс берішінің кінәсін ... ... ... оқиғаны тергеп-тексеру аяқталғаннан кейін жұмыс беруші үш күннен
кешіктірмей зардап шеккен адамға немесе оның ... ... ... ... актіні беруге міндетті, актінің бір ... ... ... ... ... бар сақтандыру ұйымына, ал екіншісі ... ... ... ... ... ... ... оқиға өндірістегі жазатайым оқиғаларды және денсаулыққа
келтірілген өзге де ... ... ... ... ... уақытша еңбекке қабілетсіздігі мен жарақаттану туралы
статистикалық ... ... оған ... ... қол ... ... ... органдарына ұсынады. Жазатайым оқиғаны тергеп-тексеру
материалдары ұйымда ... бес жыл бойы ... ... Қызметкердің келісімінсіз оны басқа жұмысқа ауыстыру жағдайларын
атаңыз?
Өндірістік қажеттілік болған, оның ... жоқ ... ... ... ... берушінің қызметкерді оның келісімінсіз
күнтізбелік жыл ішінде бір аға дейінгі мерзімге, орындалатын ... ... ақы ... ... ... ... орташа жалақысынан кем емес
жалақымен, еңбек ... ... және ... ... ... қайшы
келмейтін сол ұйымдағы, сол жердегі басқа жұмысқа ... ... ... ... бос ... қалу жағдайында қызметкердің мамандығын,
біліктілігін ескере отырып, оның ... ... жыл ... ... ... мерзімге, оны денсаулық жағдайы бойынша қайшы келмейтін
басқа жұмысқа ауыстыруға құқығы бар. Бос тұрып қалу ... ... ... ... ақы төлеу орындалатын жұмыс бойынша, бірақ
оның бұрынғы жұмысындағы орташа ... ... ... ... екісі
мөлшерінде жүргізіледі.еңбек жағдайының ... ... ... жалғастырудан бас тартса, қызметкердің бастамасы ... ... ... ... ... ... қайнар көзінің түсінігі мен түрлері.
Еңбек құқығының ... ... ... ... ... еңбек және өзге де қоғамдық қатынастарды реттеу саласындағы
құқық шығарушы қызметінің нәтижелерін тануға болады. Яғны ... ... ... – бұл жаладанбалы қызметкерлердің еңбегін пайдалану және
ұйымдастыру жөіндегіқатынастарды, еңбек нарығын ... ... ... атағандай, нормативтік құқықтық актілер екі
түрге бөлінеді: негізгі және туынды.
Еңбек заңнамасында негізгі НҚА-ге ҚР ... ... ... ... ... заңдар, ҚР Президентінің НҚ жарлықтары, ҚР
Үкіметінің, ... ... және ... ... ... және өзге де ... мемлекеттік органдар басшыларының
нормативтік бұйрықтары, еңбек мәселелері жөніндегі мемлекеттік комитеттің
және өзге де ... ... ... ... ... мен ... еңбекті ұйымдастырудаң жергілікті
мәселелеріжөніндегі нормативтік шешімдер жатады.
Еңбек заңнамасы саласындағы ... ... әр ... ... ... және т.б ... ... актілер негізгі нқа-ң ... және ... ... біртұтас жүйені құрайды.
23. Қызметкердің теріс қылықтары үшін ... ... бұзу және ... ... қызметкерлер еңбекке уақытша қабілетсіздігі салдарынан
ұзақ уақыт бойы жұмысқа шықпаған жағдайда еңбек шартын бұзу.
Қызметкердің ... ... ... үшін ЕК ... ... ... жұмыс берушінің бастамасы бойынша бұзу ... ... ... құқылы. Тәртіптік жаза ... ... ... ... ... Егер ауру ҚР ... ... еңбекке қабілетсіздіктің
анағұрлым ұзақ мерзімі белгіленген аурулар тізбесіне енгізілген жағдайларды
қоспағанда, қызметкерлер еңбекке уақытша ... ... ... ... уақыт жұмысқа шықпаған жағдайларда бұзылуы мүмкін. Егер бұл
қызметкердің жұмыста болмауы өндірістің ... ... ... беруші
қызметкердің лауазымын белгіленген 2 айдан астам мерзімге дейін сақтауға
немесе оған осы ... ... ... ... ... ... ... бұл негіз бойынша қызметінен ол ... ... ... тек ол ... ... ... ғана ... алады. егер қызметкер
жазылып, жұмысқа ауырғанынан бері 2 ай ... ... ... жұмыстан бұл
негіз бойынша босату құқыққа қайшы ... ... ... критерий бойынша еңбек құқығындағы құқық қатынастарының
сыныпталуын ... ... ... ... ... нысанына және меншікті
түріне байланысты барлық жұмыстар, қызметтер өндірістік және ... ... ... ... ... кәсіпорындар, мекемелер,
жекелік нысанда құрылған ұйымдар және жеке ... ... ... ... қатынастар болып бөлінеді. Яғни ... ... сол ... ... құрамына атқарылатын қызмет
түріне байланысты сипатталады және ажыратылады.
25. Қазақстан Республикасындағы Еңбек кодексінің жалпы сипаттамасы.
Қазақстан Республикасының ... ҚР ... ... мен ... енгізуге байланысты қабылданған заңдар,
Конституциялық заңдардан кейінгі басымдылықты ... ... ... бірі – ... ... ... ... Ол негізгі екі бөлімнен
тұрады:
- Жалпы бөлімде: еңбек құқығының ... ... ... заңдарының
қағидалары, еңбек қатынастарының пайда болу негіздері, еңбек
қатынастарының ... ... ... ... ... құзіреті, еңбек заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершілік
қарастырылады.
- Ерекше бөлімінде: еңбек шарты, еңбек тәртібі, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... материалдық
жауапкершілігі, жұмысқа тұруы, жеке және ұжымдық еңбек ... ... ... ... ... ... бақылау қарастырылады.
26. Жұмыстан шеттетудің негіздері мен тәртіптері
ҚР заңдарында көзделген жағдайларда, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жұмыстан шеттетуге
міндетті.
Жұмыс беруші ҚР ЕК-нің 50-бабына сәйкес
• Жұмыста алкогольдік, нашақорлық, уытқұмарлық масаңдық (соларға ұқсас)
жағдайында болған н\е жұмыс күні ... ... ... туғызатын
заттарды пайдаланған;
• Еңбек қауіпсіздігі ж\е еңбекті қорғау ережелері б-ша ... ... ... берген жеке ж\е (н\е) ұжымдық қорғану ... ҚР ... ... ... ... ... болса, медициналық
тексеруден не ауысым алдындағы медициналық куәландырудан өтпеген;
• Егер оның іс-әрекеттері н\е әрекетсіздігі ... ... ... ... өрт ... ережелерінің не көліктегі қозғалыс
қауіпсіздігінің бұзылуына әкеп соғуы ... ... ... шеттетуге міндетті.
Жұмыстан шеттету кезеңінде қызметкердің жалақысы сақталмайды ж\е ... ... б-ша ... ... ... жәрдемақы төленбейді.
Қызметкерді жұмыстан шеттету оны шеттету үшін негіз болған ... ж\е (н\е) ... ... ... ... ... Жұмыс
беруші қызметкерді жұмыстан заңсыз шеттеткен жағдайда оның ... Жас ... ж\е ... ... б-ша ... ... қатынастарының сыныпталуын құрастырыңыз.
Еңбек құқығында еңбек шартын жасасуға жол берілетін жас мөлшері болып ... ... ... ... ... ... ... алушысының жазбаша келісімімен:
• Орта білім беру ұйымында негізгі ... ... орта ... ... 15 жасқа толған азаматтармен;
• Сабақтан бос уақытында, денсаулығына зиян келтірмейтін ж\е оқу процесн
бұзбайтын жұмысты орындау үшін, 14 жасқа толған оқушылармен;
... ... ... ... ж\е ... ... ... ж\е адамгершілік тұрғысынан дамуына нұқсан
келтірмей,шығармалар жасауға ж\е (н\е) орындауға ... ... ... ... ... 14 ... толмаған адамдармен
еңбек шарты жасалуы мүмкін.
Осы жағдайларда еңбек шартына кәмелетке толмаған адаммен қатар оның ... ... ... ... н\е ... ... қол қоюға тиіс.
Мүгедектер әдетегідей еңбек жағдайлары бар не ... ... ... ұйымдарда оңалтудың жеке бағдарламасын ескере
отырып, жұмыс берушілермен еңбек шарттарын жасасуға құқылы.
Соттың шешімімен әрекет қабілеттігі ... ... ... ... Бұл ережені мына жағдаймен түсіндіруге болады: ... ... ... нашарлауы саладарынан азамат өзінің
еңбектегі міндеттерін саналы түрде орындай алмйды, ... ... ... ... ... алмайды.
28. Басқа жұмысқа тұрақты н\е уақытша ауыстыру
Бір ұйымда басқа жұмысқа, не ұйыммен бірге ... ... ... ҚР ... ... ... жағдайларды қоспағанда, жеке еңбек шартында тиісті
өзгерістер енгізіле отырып, ... ... ... ғана жол
беріледі. Басқа жұмысқа ауыстыруды бірнеше ... б-ша ... ... ... ... мерзімі б-ша: тұрақты ж\е уақытша. Басқа жұмысқа
уақытша ауыстыру. Бір ... ... ... ... ... кез ... ... ауыстыру кезіндегі сияқты тек еңбек шарты
тараптарының келісімімен жүзеге асады. Жұмыс беруші қызметкердің келісімі ... оны ... ... ... ... Қолданыстағы заңдарда бұл
ауыстырулардың шекті мерзімі көрсетілген. ... ... ... ... ... ж\е бос ... қалу ... басқа
жұмысқа ауыстыру мүмкіндігі көрсетілген 43-44 баптар б-ша қызметкерді оның
келісімінсіз 1 айға ... кез ... ... оның ... мен
мамандығын ескерместен басқа жұмысқа уақытша ауыстыру ... ... бұл ... денсаулық жағдайына зақым
келтіретіндей болса, мұндай ауыстыруға жол берілмейді.
29. Жеке еңбек дауларын шешу ... ... ... ... ... ж\е (н\е) ... ... Ж.е.д.
еңбек дауы тараптарының өтініші б-ша келісім комиссиясы, еңбек шартының
тараптарының өз ... б-ша ... ... ... ... Келісім
комиссиясы тепе-теңдік негізінде жұмыс берушінің ж\е қызметкерлердің
өкілдерінің бірдей санынан құрылады. ... ... ... ... ... ... ж\е келісім комиссиясының өкілеттілігінің мерзімі жұмыс
беруші мен қызметкерлердің арасындағы келісімі б-ша қызметкерлердің жалпы
жиналысында белгіленеді. Келісу ... ... ... ... ... күннен
бастап 7 күндік мерзім ішінде қарайды. Қарау нәтижесі б-ша ... ... ... ол ... ... ... 3 жұмыс
күнінен кешіктірілмей өтініш ... ... Ж.е.д ... ... ... үшін мынадай мерзімдер белгіленген:
• Жұмысқа қайта алу туралы даулар б-ша – жұмыс берушінің еңбек ... ... ... ... ... ... ... бастап 3 ай;
• Басқа еңбек даулары б-ша – қызметкер н\е ... ... өз ... ... білген н\е білуге тиіс болған күннен бастап 1 жыл.
30. Қызметкердің жұмыстың аяқталуымен оның келесі күні басталуы ... ... ... ... ... есебін белгілеу кезінде жұмыстың яқталуы мен келесі
жұмыс ... ... ... басталуы арасындағы қызметкердің демалыс
ұзақтығының сақталуы міндетті б.т Қызметкердің жұмыстың аяқталуы мен ... күні ... ... ауысымы) арасындағы күнделікті (ауысымаралық)
тынығуының ұзақтығы 12 сағ-н кем болмауға тиіс.
31. Еңбек құқығының субъектілері.
Кез келген құқық саласы сияқты ... ... да ... субъектілері бар.
Осы субъектілер арқылы ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде еңбек құқығы қатынастарына
субъектілер ретінде еңбекке қабілетті ... ... ... ... яғни кез ... ... ... жеке ж\е заңды тұлғалар),
еңбек ұжымдары, кәсіптік одақтар ж\е мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... ретінде қолданыстағы заңнамаға
сәйкес оның еңбек саласындағы негізгі құқықтық жағдайы аталады. Құқықтық
мәртебенің ... ... ... ... ... құқық қабілеттігі (құқық деликтқабілеттігі);
• Негізгі (статуттық) еңбек ... ж\е ... Осы ... мен ... ... жалпы ж\е арнайы кепілдіктері;
• Еңбек құқық бұзушылықтары үшін заңда көзделген жауапкершілік.
Еңбек ... ... ... ерекшелігі – оларда еңбекке құқық
қабілеттік пен әрекет қабілеттік бір мезгілде болуы ... Есте ... ... ... ... ... дег-з бұл тек еңбек құқығының
субъектілері ғана иеленетін ерекше қасиет.
32. Еңбек ... бұзу мен ... ... ... ... мен
рәсімдеуі.
1. Жеке еңбек шарты:
3) мерзімнің бітуі ... ... ... ... емес ... б/ша ... Жеке еңбек шарты:
1) тараптардың келісімі бойынша;
2) тараптардың бірінің бастамасы б/ша;
3) заң актілерінде көзделген өзге де негіздер б/ша бұзылуы ... ... – жеке ... ... ... ( сот қайтыс боды деп хабарлаған
н\е хабарсыз кетті деп таныған) жағдайда еңбек шартының ... ж\е ... ... ... ... қоспағанда, еңбек шартының
тоқтатылуы жұмыс ... ... ... Жұмыс берушінің актісінде
еңбек шартын тоқтатудың негізі көрсетілуі тиіс. жұмыстың соңғы күні еңбек
шартының тоқтатылған күні болып ... ... ... еңбек шартын
тоқтату туралы актісінің көшірмесі үш күн мерзімде қызметкерге тапсырылыады
не оған ... ... ... ... құқығында құқық қатынастарының сыныпталуын құрастырыңыз?
Еңбек құқығының пәнін ... ... ... ... ... - ... құқығы пәнінің басты элемент, мұнда жұмыс
берушінің (ұйым, жеке ... ... ... ... ... білімін, дағдыларын ж\е т.б.) пайдалануымен байланысты
еңбек қатынастары шарттық ж\е ... ... ... ... өз ... үшін ... ... нормалар (тарифтер) бша
жалақы не ұйым табысының бөлігін алады, ал жұмыс беруші өзіне ... ... ... ... қатынастарына қызметкер де, жұмыс беруші де
өз еріктерімен қатысады.
Еңбек қатынастарының ерекше ... ... ... ... ж\е ... ... өзіне жүктелген
белгілі бір еңбек функциясын орындайды, ал бұлфункция тұрақты сипатқа ие
ж\е ... ... ... ... ... қатынастары – бұл ұзақ
уақытқа созылатын ... ... ... ... ... еңбек өнімін алады, ал қызметкер еңбек
шартының жағдайларына қарай белгілі бір ақы ... ... ... ... ерік білдірудің белгісі б.т., яғни,еңбек ж\е
еңбек қатынастары мәжбүрлі түрде жүзеге ... ... ... де, ... ... де өз ... қатысады.
2. еңбек қатынастарымен тығыз байланысты ж\е солардан туындайтын өзге де
қатынастар
34. Еңбек құқығының субъектілері ретінде – азаматтар.
Азаматтар ... ... ... ... саны жағынан көп тараған
және ең кең таралған тобы. Азаматтар еңбек ... ... ... еңбек қызметкерлеріне, кәсіпкерлерге, жұмыс істейтін меншік
иелеріне ... ... ... қызметкерлері, өз кезегінде,
жұмысшыларға, ... ... ... ... ... және т.б. ... Барлық азаматтарға еңбек құқық
қабілеттігінің жалпы талаптары да таралады, олар: жасына ... ... ... және ... ... ... құқығы субъектілері ретінде еңбекке қатысты ... ... ... ... ... бұл ... ... адамның дене
және ақыл-ой ерекшеліктеріне байланыстыболады. Еңбек заңнамасына сәйкес ... ... ... ғана ... ... болады. Жекелеген жағдайларда
15 жастағы, кейде 14 ... ... де ... ... ... ... қызметке кіруші тұлғалардың жасы 18 жастан кем болмауы
тиіс.
Ерікті талап азаматтардың еңбекке және ... ... ... ... жағдайын білдіреді. Соттың ... ... ... ... еңбек құқығының субъектілері бола
алмайды.
Әлеуметтік талап ҚР ... ... үшін ... ... білдіреді, яғни, қолданыстағы заңнамада ... ... ... үшін еңбек саласындағы тең мүмкіндіктер берілген. ҚР
Конституциясына ... ... ... еңбек ету бостандығына, қызмет пен
кәсіп түрін еркін таңдауына құқығы бар.
35. Жұмыс уақытының ... оның ... мен ... нормалары.
Жұмыс уақыты – бұл қызметкер заңдарға, ұжымдық және жеке ... ішкі ... ... ... ... ... орындайтын
уақыт.
5 күндік жұмыс аптасы кезінде күнделікті жұмыстың ұзақтығы апталық
норма 40 сағат болғанда – 8 ... ... ... 36 ... ...... 12 ... және апталық норма 24 сағат болғанда 5 сағаттан ... ... ... уақыты кезінде күнделікті жұмыстың ... ... ... ... – 7 ... ... ... 36 сағаттан болғанда – 6
сағаттан және апталық норма 24 сағат болғанда 4 сағаттан аспауы тиіс.
Қолданыстағы ... ... ... ... уақытының келесі түрлерін
көздейді: қалыпты ұзақтығы, қысқартылған ұзақтығы және ... емес ... ... уақытының қалыпты ұзақтығы аптасына 40 сағаттан аспауы тиіс.
Жұмыс уақытының қалыпты ... – бұл ... өмір ... және ... ... жыл, ... күн бойғы еңбек ұзақтығы.
Кейбір қызметкерлер санатына олардың жасын, жұмысының ауырлығын және
өзге де бірқатар ... ... ... ... ... ... ... 36 сағаттан аспайтын жұмыс уақытының қысқартылған ұзақтығы
белгіленуі мүмкін.
Толық емес ... ... – бұл ... ... ... ... ... ұзақтығының бөлігі. Мұнда жұмыс күні кезінде ... ... ... ... саны ... отырып азаяды.
36. Қызметкер ретінде шетел азаматтарының және азаматтығы жоқ ... ... ... алу ... ... ... ... және дінге көзқарасына
байланысты құқықтарды ... не ... ... не қандайда бір
артықшылықтарды белгілеуге жол берілмейді. ҚР ... ҚР ... ... ... мен ... ... және ... жоқ адамдарға да қолданылады. Олар сонымен қатар
міндеттер мен ... ... ... ... да еңбек құқығының субъектісі болуы мүмкін. Шетелдік
азаматтарға жалақы төлеу, жұмыс уақыты мен ... ... ... ... ... жеке еңбек шартында көзделуі мүмкін. Әрекет қабілеттігінің
және жас шамасы сәйкес келуі тиіс.
37. Еңбек құқығының ... ...... ... заңнамасының нормаларына сәйкес жұмыс беруші ретінде қызметкермен
еңбек шартын бекіткен және оған жұмыс берген жеке не ... ... ... ... ... беретін, олардың еңбегін ... ... ... мен ... ... ... жеке ... мекемелер, кәсіпорындар, шаруашылықтар, кооперативтер,
серіктестіктер және т.б. ... ... ... ... ... ... ... жұмыс берушілерді жеке тұлғалар, коммерциялық,
коммерциялық емес және мемелекеттік ... деп ... ... ... ... ... ... серіктестік,
акционерлік қоғам, өндірістік кооперативтернысанында құрылуы ... емес ... ... ... бірлестік, акционерлік қоғам,
тұтынушылар кооперативі, қоғамдық қор, діни бірлестік және заңда ... де ... ... ... Мемлекеттік кәсіпорындар мемлекеттік
тіркеуден өткен және жаңа ... ... ... лицензия алған
сәттен бастап туындайды. Жұмыс беруші ұйымның ұйымдардың ... ... ... ... ... жұмыс уақыты мен үстеме жұмыс уақыты.
22 сағаттан бастап таңғы сағат 6-ға дейінгі ... ... ... болып
есептеледі. Жүкті әйлдерді түнгі уақытта жұмыс ... ... ... ғана жол ... ... уақытта жұмыс істеуден 18 жасқа
толмаған адамдар мен түнгі уақытта жұмыс істеуге тыйым салатын ... ... ... өзге де ... ... ... уақыттағы
жұмыс кезінде жұмыс уақытының белгіленген ұзақтығы 1 сағатқа қысқарады.
Қысқартылған уақыт үшін кейін еңбекпен өтеу ... ... ... әйелдер, 18 жасқа толмаған қызметкерлер
жіберілмейді. Үстеме жұмыстар әрбір қызметкер үшін ... ...... ал ауыр ... ... жағдайлары зиянды және қауіпті
жұмыстарда 1сағаттан аспауға тиіс. Ү.ж. жалпы ұзақтығы ... 12 ... ... 120 сағаттан аспауы тиіс.
39. Қызметкер ретінде ҚР азаматтарының құқыққабілеттілік критерийін атаңыз?
Азаматтар еңбек ... ... ... саны жағынан көп тараған және
ең кең таралған ... ... ... ... ... ретінде
жалданбалы еңбек қызметкерлеріне, кәсіпкерлерге, жұмыс істейтін меншік
иелеріне бөлінеді. ... ... ... өз ... ... ... қызметшілерге, жұмыс істейтін
зейнеткерлерге және т.б. бөлінеді. Барлық ... ... ... ... ... да таралады, олар: жасына қатысты қойылатын
талап, ерікті және әлеуметтік талап.
Азамттардың еңбек құқығы субъектілері ... ... ... ... қабілеті болуы тиіс. әрине, бұл қабілеттер жекелеген адамның дене
және ақыл-ой ерекшеліктеріне байланыстыболады. Еңбек заңнамасына сәйкес ... ... ... ғана ... ... болады. Жекелеген жағдайларда
15 жастағы, кейде 14 ... ... де ... ... рұқсат
етіледі. Мемлекеттік қызметке кіруші тұлғалардың жасы 18 жастан кем болмауы
тиіс.
Ерікті талап азаматтардың ... және ... ... ... қабілетінің жағдайын білдіреді. Соттың шешімімен ... ... ... ... ... субъектілері бола
алмайды.
Әлеуметтік талапҚР азаматтарының барлығы үшін еңбек құқық субъектілігін
білдіреді, яғни, қолданыстағы заңнамада барлық ... ... ... ... ... тең ... ... Конституциясына сәйкес
әрбір азамат еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін ... ... ... құқық қатынасының түсінігі мен мазмұны
Еңбек құқығының пәнін құрайтын барлық қатынастар:
1 Негізгі қатынастар - еңбек ... ... ... элемент, мұнда жұмыс
берушінің ... жеке ... ... ... (оның
жұмыс күшін, білімін, дағдыларын ж\е т.б.) пайдалануымен байланысты еңбек
қатынастары шарттық ж\е ақылы негізде жүзеге ... ... ... үшін алдын-ала белгіленген нормалар (тарифтер) бша жалақы не ұйым
табысының бөлігін алады, ал жұмыс ... ... ... ... ... Еңбек қатынастарына қызметкер де, жұмыс беруші де өз еріктерімен
қатысады.
Еңбек қатынастарының ... ... ... ... ... ж\е ... ... өзіне жүктелген
белгілі бір еңбек функциясын орындайды, ал ... ... ... ... ... нәтижемен аяқталмайды, яғни, еңбек қатынастары – бұл ... ... ... ... ... өзіне қажетті еңбек өнімін алады, ал қызметкер еңбек
шартының жағдайларына қарай белгілі бір ақы алатын ақылы ... ... ерік ... ... б.т., яғни,еңбек ж\е
еңбек қатынастары мәжбүрлі ... ... ... ... ... де, жұмыс беруші де өз еріктерімен қатысады.
2. Еңбек қатынастарымен тығыз ... ж\е ... ... өзге ... ... уақытының режимі ж\е оларды қалыптастыру тәртібі. Жұмыс уақытының
ерекше ... бір ... ... ... ай, т.б.) ... ... мен демалу
уақытының ара қатынасы (алмасуы) жұмыс уақытының режимі д.а. Оның ... ... ... күнінің саны, күнделікті жұмыстың басталуы
ж\е ... ... ... ... ж\е ... жатады. Ж.у.р. жұмыс
аптасының типіне б-ты. Кәсіпорындардың ... ... үшін 2 ... күні бар 5-күндік жұмыс аптасы белгіленген.
Бұл жағдайда күнделікті жұмыстың ... ... ... ... ... ... пікірін ж\е жұмыс аптасының белгіленген ұзақтығын сақтай
отырып бекіткен оның ... н\е ... ... өндірістің сипатына ж\е ... ... ... ... б-ты 5 ... ... аптасын енгізу тиімсіз
болса, онда 1 ... күні бар 6 ... ... аптасы сақталады. Жылжымалы
(оралымды) график. Жұмыстың жылж.графигі жұмыскерлердің өз ... ж\е ... жеке ... өндіріс мүддесімен үйлестіру үшін
қолайлы жағдай тудыру мақсатында енгізіледі.Бұл график экономиканың барлық
саласындағы кәсіпорындарда 5 күндік, 6 ... ... ... ... да,
жұмыстың басқа режимдерінде де қолданылуы мүмкін ж\е 3 бөлімнен тұрады:
✓ «бекітілген уақыт» - ... өз ... ... ... ... «айнымалы уақыт» - осы уақыт аралығында жұмыскер жұмысты өз қалауы б-
ша бастауға ж\е ... ... ... ж\е ... үшін ... - ... уақыт» -
30минуттан кем емес ж\е 2 ... ... ... оны ... ж\е ... пайдалануы тиіс. Бұл кезең жұмыс уақытына
саналмайды.
42. Жұмыс берушілердің ... ... ... ... ... анықтаңыз.
Жұмыс беруші д-з - жұмыскер өзімен құқықтық қатынаста болатын заңды н\е
жеке ... ... ... ... ... ... олар мем-к
тіркеуден өткеннен бастап туындайды. Заңды тұлға құқығына ие ... діни ж\е ... ... да ... беруші бола алады. Бұл ұйымдардың
еңбектік құқықсубъектілігінде олардың жарғыларынан туындайтын ... бар. ... ...... еңбек құқық субъектілігін екі
өлшеммен анықтауға ... ... ж\е ... Жедел өлшем мамандарды
таңдауды, орналастыруды ж\е ... ... ... ... ... ... өз ... міндеттерін орындауы үшін қауіпсіз ж\е қажетті
еңбек жағдайларын ... ... ... ... ... ақылы
сипатымен б-ты ж\е жұмыс берушінің жалданбалы еңбекті төлеу ... Бұл үшін ... ... ... бір ... ... ... тиіс, бірақ, шын мәнінде еңбек құқықсубъектілігі үшін жалақы ... аса зор ... ... Еңбек құқық қатынастарының өндірістік ... ... ... ... ... ... сабақтас құқықтар болып азаматтық, аграрлық ж\е
жер құқықтары, әкімшілік ж\е ... ... ету ... б.т. ... азаматтық заңдармен тығыз б-ты, дегенмен олардың ... ... ... пәні ж\е ... ... ... еңбек үрдісі, ал
азам. Қатынастардың (тұрмыстық мердігерлік, тапсырма, әдеби тапсырыс
шарттары б-ша) пәні – ... ... ... ... ... ... ... бір жұмысты (белгілі бір
мамандық, біліктілік, лауазым б-ша) істеуге ... ... ... ... белгілі бір ұжымның шеңберінде атқарады,
мұнда ол еңбек шарасын орындауға, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... міндеттенеді.
Бұдан шығатын қорытынды, еңбек қатынастары мен ... ... ... ... мазмұнына б-ты. Еңбек ж\е азаматтық
қатынастарды ажыратуға қатысты ... ... ... ... ... ие. ҚР ... ... 1-бабына сәйкес, бұл қатынастар
еңбек ... ... ... ... ... ... азаматтық
заңдар қолданылады.
44. Демалыс уақытының түсінігі мен түрлері. Жұмыс ... ... ... ... ... ... ... еңбек міндеттерін
орындаудан бос уақыты танылады. Бұл ... олар өз ... б-ша ... ... ... ... ж\е тамақтану үшін үзіліс белгіленген.
Еңбек туралы заңдарда демалыс ... ... ... ... ... ... ... үзіліс – тынығуға ж\е тамақтануға
арналған үзіліс, ауысымішілік ж\е арнаулы үзілістер;
➢ Жұмыс күндері арасындағы күн сайынғы ... ... ... Апта ... демалыс күндері,
➢ Жыл сайынғы мереке күндері,
➢ Жыл сайынғы еңбек демалысы.
Қызметкерге күнделікті жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жарты сағаттан кем болмайтын бір ... ... Ол ... ... ... кемінде 3 сағат өткеннен
кейін ж\е 4 сағаттан ... ... ... ... 8 ... ... жұмыста жұмыс уақытының икеммді ... ... ... ж\е ... ... ... күнделікті жұмыс басталғаннан
кемінде 4 сағаттан кейін белгіленуі ... ... ж\е ... ... беру ... оның ұзақтығы еңбек тәртіптемесі ережесінде,
еңбек шартында, ұжымдық шартта белгіленеді.
45. Еңбек қатынастарының ... ... ... ... қатынастарының туындауына б-ты алдыңғы процедураларға тағайындау және
сайлау арқылы, тікелей еңбек шартын жасау, жұмысқа орналасуды ... ... ... азаматтың жұмысты іздеу ж\е иеленуүрдісі. Бұл
үрдіс 4 дербес нысанда жүзегеасады:
✓ Азаматтың өзі ... ... оған ... ... ... қамту ж\е жұмысқа орналастыру жөніндегі уәкілетті
органның н\е халықты жұмыспен қамту жөніндегі агенттіктің ... ... ... ... өзі ... ... істеген ж\е кінәсіз қызметтен босатылған
өндірісте өзінің жұмыс берушісі арқылы жұмысқа орналасуы;
✓ Жұмысқа орналасудың өзге де ... ... б-ша ... ... Бұл ... жұмысқа орналасудың арнайы
нысанын- көмекті қажет ететін тұлғалар үшін жұмыс орындарына мүгедектерді,
жасөспірімдерді ж\е т.б. ... ... ж\е ... ... бар өзге ... ... реттеу
ерекшеліктері.
Жүкті әйелдермен, 3 жасқа дейінгі балалары бар әйелдермен, 14 жасқа дейінгі
баланы (18 ... ... ... тәрбиелеп отырған жалғызбасты
аналарды, ... ... ... ... ... ... өзге де
тұлғалармен еңбек шартын жұмыс берушінің бастамасы б-ша ... ... ... ... 1), 3)-18) ... жағдайларды қоспағанда жол
берілмейді ... ... ауыр ... еңбек жағдайлары зиянды
(ерекше зиянды) ж\е (н\е) ... ... ... тыйым салынады
Әйелдердің өздері үшін белгіленген шекті нормалардан асатын жүкті қолмен
көтеруіне ж\е ... ... ... ж\е ... арналған
үзілістерден, ауысымішілік ж\е арнайы үзілістерден басқа, 1,5 жасқа дейінгі
балалары бар әйелдерге, 1,5 ... ... ... анасыз тәрбиелеп
отырған әкелерге (асырап алушыларға) баланы (балаларды) ... ... ... ... 3 ... ... 1 баласы болғанда - әрбір үзіліс кемінде 30 минут;
✓ 2 н\е одан көп баласы бар болғанда - ... ... ... ... ... үзілістер болады.
Жұмыс беруші жүкті әйелдің, 3 жасқа толмаған баласы (балалары) бар әйелдің,
3 дейінгі балаларды анасыз ... ... ... ... ... ... ауру ... медициналық қорытындыға сәйкес күтім
жасайтын қызметердің жазбаша өтініші б-ша оларға толық емес ... ... ... ... келтірген зиян үшін ... ... ... берушінің материалдық жауапкершілігі туындайтын жағдайлар:
➢ Зиянды құқыққа қайшы түрде келтіру;
➢ Құқыққа қайшы әрекет (әрекетсіздік) пен ... ... ... байланыс;
➢ Кәсіпорынның кінәсі.
Бұл жағдайда құқыққа қайшылық қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етпеуді
білдіреді. Құқыққа қайшы болып ... ... ... ... те, әрекетсіздік те танылуы мүмкін. Себепті байланыс қызметкерге
келтірілген зиянның ... ... ... қайшы әрекетінің
(әрекетсіздігінің) ... ... ... ... ... ... ... еңбек жағдайларымен қамамасыз етпеген оның
қызметкерлерінің кінәсін білдіреді.
Қызметкердің ... ... ... б-ты оның ... ж\е ... зиян ... ... беруші қызметкерге келтірілген зиянды
ҚР Азаматтық заңнамаға сәйкес өтеуі тиіс, қызметкерде сақтандыру төлемдері
болмаған жағдайда ... ... ... ал сақтандыру төлемдері болған
кезде жұмыс беруші қызметкерге сақтандыру сомасы мен зиянның ... ... ... ... міндетті.
Қызметкер басқа жұмысқа заңсыз ауыстырылған, жұмыс орнына жіберілмеген,
еңбек шартының ... ... ... ... ... ... шарты негізсіз бұзылған ... ... ... алмай қалған жалақысы мен оған тиесілі өзге де ... ... ... Б. өзінің жұмыс орнын басқа аумаққа заңсыз ауысуына б-ты кеңес
алды. Ол алматы қаласының Алмалы ауданында жұмыс жасаған ... ... ... ... ... ... ... оған жұмыс орнына жету
қиынға түсті. Сонымен қатар оның бұрынғы кабинеттік ... ... ... ... бұл ... оған ойын ... ж\е ... тиянақты орындауға
кедергі болды. Жұмыс беруші қызметкерге жұмыс орнының ... ... ... жоқ. Бұл ... ... ... Б ... деп
есептейді. Дұрыс заң кеңесін беріңіз.
Ұйым басқа аумаққа ауысса (ауысатын болса) ол туралы ақпаратты ... ... 1 ай ... ... ... Ал, сол жердегі жергілікті халықты
жұмыспен қамту органына (ЕК 147-бабына сәйкес) 2 ай ... ... ... ... ... тәртіпте ескертілмесе, ол заңға қайшы әрекет б.т. ... өз ... ... ... ... бар. ... ... жағдайда заңға қайшы әрекет болып табылмайды, яғни қызметкерді
тәртіптік жауапкершілікке тартуға тыйым салынады. Бірақ шықпаса да ... бар ... 1 айға ... ... Өйткені, 54-баптың 1-
тармағының 2) тармақшасына ... ... ... ... ... қысқартылуы) қызметкердің жұмыстан босатылуы 1 айлық жалақының
сақталуымен жүзеге асырылады.
49. Еңбек шартын бекіту.
Еңбек шарты ... ... ... 2 дана етіп ... ж\е ... қолдары қойылады. Еңбек шарты бір-бір данадан қызметкер мен
жұмыс берушіде ... ... ... ... бір ... ... ... расталады. Еңбек шартына, оның ішінде басқа ... ... ... мен ... ... ... ... жүзеге асырады. Еңбек шартының талаптарын өзгерту туралы ұсынысты
еңбек ... ... бірі ... ... ... ж\е ... тарап оны
берілген күннен бастап күнтізбелік 7 күн ішінде қарайды.
50. 18 жасқа толмаған қызметкерлердің еңбегін реттеу ерекшеліктері.
18 жасқа ... ... ... ... ... ... ... теңестіріледі, ал еңбекті қорғау, жұмыс уақыты,и
демалыс уақыты және ... ... ... ... ... ... ... 18 жасқа толмаған қызметкерлердің еңбегін ауыр
жұмыстарда, еңбек жағдайлары ... және ... ... ... ... ... мен имандылығының дамуына зиян келтіруі мүмкін
жұмыстарда (алкоголь өнмдерін, темекі өнімдерін тасымалдау, өндіру ... ... ... мекемелеріндегі жұмыс) қолдануға тыйым саынады. 18
жасқа толмаған қызметкерлердің өздеріне белгіленген шекті ... ... ... және ... ... ... ... толмаған қызметкерлерге:
• Он төрт жастан 16 ... ... ... үшін – ... 24
сағаттан аспайтын;
• 16-18 қызметкерлер үшін – аптасына 36 ... ... ... беру ... ... және оқу жылы ... оқуды жұмыспен
қатар алып жүретін 14-16 жасқа дейінгі оқушыларға – күніне 2,5 сағат,
16-18 оқушыларға ... 3,5 ... ... уақытының қысқартылған
ұзақтығы белгіленеді.
• ауыр ... ... ... ... және ... ... ... үшін жұмыс уақытының аптасына 36 сағаттан
аспайтын қысқартылған ұзақтығы ... ... жаңа ... ... ... б-ты ... қызметкерлермен еңбек
шарты бұзылатындығы туралы ескертеді, сонда жаңа ... ... ... ма ж\е еңбек шартын бұзу негізі қалай болады?
ҚР ЕК-не сәйкес ұйымның басшысы ауысқан жағдайда, жаңа басшыға ... ... ... мен ... ... Демек, басшылардың
ауысуы сол жаңа басшымен біржақты еңбек жағдайларын өзгертуге заң бектітуші
тыйым салған. Яғни, жаңа ... ... ... ... ... ... Еңбекті құқықтық қатынастың пайда ... ... мен ... ... өзгеше белгіленбесе, еңбек қатынастары қызметкер мен жұмыс
берушінің арасында ... ... ... ... ... ... негізінде
туындайды. ҚР заңдарында, құрылтай құжаттарында, жұмыс ... ... ... ж\е ... ... шартын жасау
алдында:
✓ лауазымға сайлану (сайлау);
✓ тиісті лауазымға орналасуға ... б-ша ... ... ... н\е ... ... заңда уәкілеттік берілген органдардың ... ... ... жіберілуі;
✓ еңбек шартын жасасу туралы сот шешімін шығару ... ... Жыл ... ... ... Оны беру ... өзгерту және ұзартылуы.
Қызметкерлерге демалыстың мынадай түрлері:
1. жыл ... ... ... ... ... ... беріледі.
Мұндағы жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы – ... ... ... қалпына келтіруіне, денсаулығын нығайтуына және
қызметкердің өзге де қажеттіліктеріне ... және ... орны мен ... ... ... белгілі бір күнтізбелік күндер санына беріледі.
Еңбек демалысына ақы төлеу ол басталғанға ... ... үш ... ... Егер ... ... санаттары үшін басқа
нқа-де, еңбек шартында, ұжымдық шартта және ... ... ... күн саны 24 күн ... жыл ... ... ... демалысы беріледі.
Қызметкерге жұмыс істеген бірінші және келесі жылданры үшін жыл ... ... ... ... ... ... ... жылының кез келген
уақытында беріледі. Жыл сайынғы еңбек демалысы қызметкер мен ... ... ... бойынша бөліктерге бөлінуі мүмкін. Ж.с.а.д.:
қызметкер жұмысқа уақытша ... ... ... және ... ... егер бұл үшін ... босату көзделсе, қызметкер
жыл сайынғы ақылы еңбек ... ... ... ... ... ... не бір бөлігі ұзартылуы мүмкін.
54. Еңбек шартының ... ... ... ... ... қатынас (тапсырма, мердігерлік, ... ... ... ... ... ... ... мыс, ЕШ б/ша жұмыс беруші ... ... ... және ... (мемлекеттік, азаматтық қызметтер, және т.б)
3) Шартың жасалу нысанына байланысты (ЕШ міндетті ... ... ... ... бұзылу тәртібі;
5) Шарттың мазмұнын анықтауға байланысты.
Еңбек шарты жағдайларының 3 түрі болады:
1. қажетті жағдайлар: ... ... ... ... лауазымы, жалақы
көлемі).
2. қажетті ... ... ... туындайтын жағдайлар. Мыс,
мемлекеттік қызметкер – 3-5 жыл, ... ... -1 жыл, ... – 3 ... ... (факультативті) жағдайлар.
55. Еңбек саласындағы кәсіподақтың құқығы.
Кәсіптік одақтар – бұл өз мүшелерінің құқықтары мен ... ... ... ... ... ... өндірістьік, кәсіби мүдделердің
негізінде біріктіретін, ... жеке ... бар ... ... ... ... ж\е ... органдармен, қоғамдық ұйымдармен,
кәсіпкерлермен ж\е ... ... ... өзара қатынастарда өз мүшелерінің құқықтары ... ... ... өз ... ... мен мүдделерін
қорғау мақсатымен сотқа талап қою, сотта, төрелік сотта, ... ... ... қорғау, оларға өзге де құқылық көмек
көрсету, заң консультацияларын ж\е құқылық ... ... ... ... құру ж\е еңбек дауларын қарау ж\е заңдарға сәйкес ұжымдық
еңбек дауларын (жанжалдарын) шешіуге қатысу, ... мен ... ... ақша қорларын қалыптастыру;
➢ кәсіподақ мүшелерінің құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... ... ... білдіру туралы, кәсіподақтар, еңбекті қорғау ж\е қауіпсіздік
техникасы жөніндегі заңдарды бұзушы адамдарға ... іс ... ... ... ... ... ... б-ты ең төменгі тұтыну бюджетінің ж\е оның жекелеген
тұтыну себептерінің нақтылы-заттай құрылымы мен құрамын қайта қарауға,
еңбекке ақы төлеуді, ... ж\е ... ... ... өз ... ... кәсіпорындары мен жұмыс орындарына өз
өкілдерін жіберу.
ҚР заңдарында, ... ... ... ... ж\е шарттарда
кәсіптік одақтардың өзге де құқықтары белгіленуі мүмкін.
56. Еңбек заңнамасы б-ша демалыстың түрлері.
Еңбек құқығында ... ... ... ... еңбек міндеттерін
орындаудан бос уақыты танылады. Бұл уақытты олар өз қалауы б-ша ... ... ... ... ж\е ... үшін ... белгіленген.
Еңбек туралы заңдарда демалыс уақытының келесі түрлері белгіленген:
➢ Күнделікті ... ... ... – тынығуға ж\е тамақтануға
арналған үзіліс, ауысымішілік ж\е арнаулы үзілістер;
➢ Жұмыс күндері арасындағы күн ... ... ... ... Апта ... демалыс күндері,
➢ Жыл сайынғы мереке күндері,
➢ Жыл сайынғы еңбек демалысы.
Қызметкерге ... ... ... ... ... тынығуға ж\е
тамақтануға арналған ұзақтығы жарты сағаттан кем болмайтын бір ... ... Ол ... ... ... ... 3 сағ ... кейін
ж\е 4 сағ-н кешіктірілмей берілуі керек. Ұзақтығы 8 ... ... ... ... ... ... жиынтық есебі кезінде тынығуға ж\е
тамақтануға арналған үзіліс күнделікті жұмыс басталғаннан ... 4 ... ... ... ... ж\е тамақтануға арналған үзіліс беру
уақыты, оның ұзақтығы еңбек тәртіптемесі ережесінде, ... ... ... ... уақытының жиынтық есебін белгілеу кезінде жұмыстың яқталуы мен келесі
жұмыс күнінің (жұмыс ауысымының) басталуы арасындағы қызметкердің ... ... ... б.т ... ... аяқталуы мен оның
келесі күні басталуы (жұмыс ауысымы) арасындағы күнделікті (ауысымаралық)
тынығуының ұзақтығы 12 сағ-н кем ... ... ... ... белгіленген жұмыс орны квотасыме қабылданатын азаматтардың
тізімін атаңыз. Аталынған квота кіммен ж\е қандай тәртіп б-ша ... ел ... ... ішкі ... нарығына тарту әр жылғы ҚР ... ... ... ... жол ... (2009 ж 21 мың ... ... көлемі экономикалық белсенді халықтың санына
шаққандағы белгіленген пайыз б-ша ... ... ... ... Ресми мемлекеттік, діни сенімдік бірлестіктеріж\е бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... саласындағы әлеуметтік-әріптестік.
ҚР-дағы әлеуметтік-әріптестік:
1) әлеуметтік, еңбек ж\е олармен б-ты экономикалық қатынастарды реттеудің
тиімді тетігін жасау;
2) қоғамның барлық ... ... ... ... ... ... пен ... келісімді қам-з етуге жәрдемдесу;
3) ұжымдық еңбек дауларын шешуге ... ... ... ... ... ... іске асыру
жөніндегі ұсыныстарды талдап-тұжырымдау;
5) қызметкерлердің еңбек саласындағы құқықтарының кепілдіктерін ... ... ... әлеуметтік қорғауды жүзеге асыру;
6) барлық деңгейдегі әлеуметтік-әріптестік тараптары арасындағы
консультациялар мен ... ... ... ... ... ... республикалық деңгейде - әлеу-әріптестік пен ... ж\е ... ... ... ... үшжақты комиссия;
✓ салалық деңгейде - әлеу-әріптестік пен әлеу. ж\е еңбек қатынастарын
реттеу жөніндегі салалық комиссия;
✓ өңірлік (облыстық, ... ... ... - әлеу-әріптестік пен
әлеу. ж\е ... ... ... ... ... ... комиссиялар;
✓ ұйымдар деңгейінде – қызметкерлердің өкілдері мен жұмыс берушінің
арасында еңбек саласындағы өзара нақты ... ... ж\е ... ... ... ... етіледі, ал шет ел
қатысатын ұйымдарда оны ҚР резиденттері ... ... ж\е ҚР ... ... ... ... ... атқарушы органдар атынан мемлекет, белгіленген тәртіппен
уәкілеттік берілген өз өкілдері атынан қызметкерлер мен жұмыс берушілер
59. ... ... ... ақы ... ... мен ... ... – еңбек шарты б-ша нақты еңбек функциясын атқару ... ... ... ... келісімімен белгіленетін, бірақ, заңдарда
белгіленген шектен кем болмауы тиіс ай ... ақы, ... ... ж\е ҚР ... ... бірдей еңбек үшін: бірдей ұзақтықтағы,
күрделіліктегі ... үшін ... ... жас, ұлт ж\е т.б. ... ... ... ақы төлеуді кепілдейді. Ең төмен жалақы мөлшері меншік
нысанына қарамастан, ұйымдарда жалданып жұмыс істейтін ... ... ҚР ... ... ... ең төмен мөлшері. Жалақының ең
төмен мөлшері тиісті қаржы жылына ... ... ... туралы ҚР
заңымен жыл сайын белгіленетін айлық жалақының ең төменгі мөлшері ең төмен
күнкөріс деңгейінен кем ... тиіс ж\е ол ... ... мен ... өтемақы төлемдері мен әлеуметтік төлемдерді, сыйлықақылар ... да ... ... ... ж\е ... істелген уақытқа
барабар төленеді.
Қалыпты еңбек жағдайларынан ауытқыған кезде еңбекті қорғау. ... ... ... ... ... жағдайларына ж\е
режиміне арналған. Қалыпты жағдайдан ауытқу кезінде жұмыс орындау барысында
ұйым қызметкерлерге тиісті қосымша ақыларды ... ... ... ақылардың
мөлшері мен оларды төлеудің жағдайларын ... ... ... ... ... ... бір ... өзінің негізгі жұмысымен қатар өзге мамандық
(лауазым) б-ша ... ... қоса ... ... ... ... қызметкердің міндеттерін орындау кезінде еңбекке ақы төлеу үшін
қосымша ақы төлеу жолымен жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... ... белгілейді.
60. Андрей Васильченко, 1992 ж туған электросварщик мамандығы б-ша кәсіби
техникалық ... ... ... б-ша ... ... практиканы
өткеннен кейін, өндірістік бригада қатарына ... ... ... №2 ... өндіріс, жұмыс, мамандық, лауазым, зиянды
ж\е ауыр талапты еңбек көрсеткіште көрсетілген). Ол сол ... ... ... сол көлемде қауіпсіздік ережесін ж\е еңбек режиміндегі
құқықтық
нормаларды ... ... ... берушінің акты қабылдау құқық шарасын
анықтаңыз.
Бұл жағдайда жұмыс беруші қызметкер жұмысқа қабылданбай ... ... ... кезде қауіпсіздік ережелерін сақтаса да, жұмысқа
қабылданғаннан кейін міндетті ... ... ... ... ... ... ішкі ... ережелерімен таныстырып өтуі ж\е
сақтандыру шараларын жүргізуі керек. Бірден жоғары лауазым ... ... ... ... ... ... еді.
Еңбекті қорғау дег-з тиісті заң ж\е басқа да ... ... ... адамның қауіпсіздігін, денсаулығы мен жұмыс қабілетін сақтауды
қам-з ететін, әлеуметтік- экономикалық, ұйымдастыру, техникалық-гигиеналық
ж\е емдеу-алдын алу ... ... ... ... ... ... мәселелері мен қағидалары.
Әлеуметтік-әріптестік институты – ... ... ... институты.
Қатысушылары:
✓ мемлекет;
✓ жұмыс берушілер;
✓ қызметкерлер.
ӘӘИ-ның пәні – ол мүдделі тұлғалардың ... ... ... ... мүмкіндігін ескеріп, қолданыстағы заңнама негізінде
бірлесе отырып, әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешу.
Реттеу нысаны:
➢ республикалық ... – бас ... ... ... – тарифтік келісім;
➢ салалық деңгейде – салалық- ... ... ... ... ... ... тең құқықтылығы;
3) талқыланатын мәселелерді таңдау еркіндігі;
4) міндеттемелер қабылдау еріктілігі;
5) тараптар мүдделерін құрметтеу;
6) ... ... ... ... ... ... б-ша ... міндеттемелерді өз кінәсі б-ша орындамағаны
үшін тараптардың, олардың өкілдерінің жауаптылығы;
8) әлеуметтік әріптестікті нығайту мен дамытуға мемлекетттің ... ... ... жариялылығы.
62. Еңбекке ақы төлеудің жүйесі, түрлері мен қалыптастыру ... ... ... ... ... (Астана қаласы)
Федеративтік Гермения Республикасының 3 ай мерзімге ... ... ... ж\е ... операциялық іс-шараны жүргізуге
жұмысқа шақырды. Шетел қызметкердің (маман) мәртебесін ж\е жұмыс өткізуді
куәландыру тәртібін ... ... ... бұл ... жасауға болады ма?
64. Әлуметтік әріптестік келісімдер және олардың топтастырылуы.
Әлеуметтік-әріптестік келісімдер әрекет ету саласы б/ша ... ... ... ... ҚР ... жұмыс берушілердің республикалық
бірлестіктерімен қызметкерлердің республикалық бірлестіктері арасында
Бас келісім жасалады. Бұл акт әлеуметтік-еңбек қатынастарын ең ... ... ... қағидаларын белгілейді. Бұл келісімде
тараптардың халықты ... ... ... төлеу және азаматтарға
тиесілі өзге де кепілдіктер, әлеуметтік жағдайы нашар ... ... ... ... мен ... ... міндеттемелерібасым сипатқа иеленген.
✓ өңірлік деңгейде жергілікті атқарушы органдар, жұмыс ... ... ... ... ... өңірлік (облыстық, қалалық,
аудандық) келісімдер жасалады.
✓ Салалық деңгейде тиісті атқарушы органдар, жұмыс ... ... ... өкілдері арасында салалық (тарифтік) келісім
жасалады.
65. Қалыпты жұмыс.
Еңбектің күн, апта, жыл бойғы, ... ... және өмір ... ... ... ... деп танылады. Еңбек туралы күшіндегі
заңнамаға сәйкес ... ... ... ... ... ... аспауға тиіс. Оны тараптардың келісімімен көбейтуге болмайды.
Бұл норма экономиканың ... ... ... ... қарамастан,
жәй, қалыпты еңбек жағдайларында жұмыс істейтін барлық ... ... ... ... күні ... есептелеген:
а) артық күш жұмсауды қажет етпейтін және жүйке тоздырмайтын жағдайларда
жұмыс істейтін жұмысшылар мен қызметкерлерге;
б) 6 ... ... ... жағдайында жәй календерлық тәулікке. Сондықтан да
қалыпты ұзақтықтағы жұмыс күніне 6 күндік жұмыс аптасы болғандағы 5 ... ... ... үздіксіз өндіріс жағдайындағы 8 сағаттық және өте
ұзақ күнделікті жұмы сжатқызылмайды.
66. Жұмысқа қабылдау кезінде, ... ... ... ... кандидаттарын ЖҚТБ
және туберкулез ауырмайтын медициналық анықтамаларды ... ... ... Бұл ... заңды ма? Заңды болса, қандай жағдайларда?
Алдан ала медициналық куәландырудан өткені туралы құжат (ЕК және ... ... ... ... ... ... ... үшін, яғни
мемлекеттік қызметке орналасушылар үшін). Жұмыс ... ... ... үшін ... ... ... мемлекеттік
огандарға қызметке кіргенде мынадай талаптар қойылады:
1. ҚР азаматы болу;
2. Респ. заңнамасында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... болса, 18 жастан кіші
болмау;
3. біліктілік талаптарына сай келетін қажетті білімі және кәсіби ... ... ... ... ... ... мед. ... өткен соң әкімшілік
мемлекеттік қызмет атқара алады.
67. Еңбек қатынастарын реттеудегі ұжымдық шарттың түсінігі мен ... шарт – бұл ... ... ... және
қызметкерлермен жұмыс берушінің арасында жасалатын жазбаша шарт ... ... акт. Бұл бір не ... ... берушілер және бір не
бірнеше ... ... не оған мүше ... ... ... үшін ... ... қызметкерлер қол қойған жазбаша шарт түрінде ресімделген
құқықтық акт. Тиісті түрде рәсімделген ... шарт ... НҚА ... Жеке еңбек шартына қарағанда ұжымдық шарт ... ... ... ... байланысты келісімі болып табылады, бүкіл
ұжымның не қызметкерлердің жекелеген топтарының ... ... ... ... - өз ... арқылы; жұмыс беруші – ұйымның басшысы
н/е ұйымның жарғысына сәйкес өкілеттіктерге ие өзге де ... ... ... бір кәсіпорында н/е ... ... және ... ... үшін тараптарман келісілген және қабылданған ережелер.
Аталған ережелерді үш түрге бөлуге болады. Атап ... ... және ... ... мен ... ... ... мен түрлері.
Кепілдік төлемдер ретінде ... ... ... ... өз ... ... іс ... орындамаған уақытында
төленетін төлемдері танылады. Олардың жалақыдан ... ... ... ... ... төлемдер еңбек және оның нәтижелері
үшін ... ... ... ... ... ақы ... ... мынадай жағдайларда беріледі:
1. Қызметкердің мемлекеттік н/е қоғамдық міндетттерді ... ... ... ... өту кезіндегі кепілдіктер;
3. Біліктілігін арттыруға және қайта даярлауға ... ... ... Ұжымдық шарттарды және келісімдерді жасау кезінде келіссөздерге
қатысқаны үшін кепілдіктер;
5. Ақы төленетін жыл сайынғы еңбек ... ... ... деп ... ... ... орындаумен н/е басқа жерге
жұмысқа ауысуы себепті көшуімен байланысты шығындарды өтеу мақсаттарына ие
төлемдер аталады. Түрлері:
1. ... ... ... үшін ... ... ... ... берушімен бірге басқа жерге ауыстыру кезіндегі
өтемақылар;
3. қызметкердің жеке ... ... ... ... ... төлемдері;
4. жұмыс жолда өтетін н/е жүріп-тұру сипаты бар не қызмет ету учаскелері
шегіндегі қызметтік сапарлармен ... ... ... ... ... Жұмысынан айырылуына байланысты берілетін өтемақы төлемдері.
69. Балалардың тауарларының ... ... ... үшін ... бір ... үш ... дейін 25 бала өтті. Олармен еңбек
қатынастарын рәсімдеуге болады ма?
Ата-анасының біреуінің, ... ... н\е ... ... ... кинематография ұйымдарында, театрларда,
театр ж\е ... ... ... ... ж\е адамгершілік
тұрғысынан дамуына нұқсан келтірмей, ... ... ж\е ... қатысу үшін белгіленген талаптарды сақтай отырып, 14 жасқа
толмаған ... ... ... ... ... ... ... жасау, өзгерту және бекіту тәртібі.
Кез келген тарап ұжымдық шарт жобасын әзірлеудің ... ... ... ... үшін ... ... негізде комиссия құрады. Жұмыс
беруші тараптардың келісімі б/ша ұжымдық шартты әзірлеу мен жасасу үшін
қажетті ... ... ... ... ... ... ұжымдық
шарттың жобасын ұйым қызметкерлері міндетті түрде талқылауға тиіс. ... ... мен ... ... отырып комиссия пысықтайды.
Тараптардың келісіміне қол ... ... шарт ... 2 ... және оған тараптардың өкілдері қол қояды. Ұжымдық шартқа қол
қойылғанға дейін еңбек ұжымы оны ... ... ... бекітуі
қажет.
71. Қызметкердің еңбегі үшін марапаттау шаралары.
Заңнама еңбектегі табысы үшін қызметкерге әртүрлі мадақтау ... ... ... ... ... Мадақтаулардың түрлері мен тәртібі
жеке ... және ... ... және ... ... актілерінде
анықталады. Бұл құнды заттай сыйлық, ақшалай сыйлық беру, ... ... ... мүмкін. Мадақтау туралы жазулар еңбек кітапшасына енгізіледі.
Ішкі ... ... ... және тәртіп туралы жарғыларда көзделген
мадақтау шараларымен қатар қызметкерлер сіңірген ерекше еңбегіүшін оден,
медальдармен наградтауға, ҚР ... ... ... ... ... ... ... органдарға ұсынады. Мемлекеттік
наградалармен ... ... үшін ... ... ... ету және санитарлық-урорттық емдеу саласында жеңілдіктер
белгіленген.
72. Алматы қалалық циркте ... ... ... 14 ... үш ... ... күнде шығармалар орындауға ... ... ... ... ... ... біреуінің, қорғаншысының, қамқоршысының н\е асырап алушысының
жазбаша келісімімен:
• Орта ... беру ... ... ... ... орта ... ... 15 жасқа толған азаматтармен;
• Сабақтан бос уақытында, денсаулығына зиян ... ж\е оқу ... ... ... үшін, 14 жасқа толған оқушылармен;
• Кинематография ұйымдарында, театрларда, театр ж\е концерт ұйымдарында,
цирктерде денсаулығына ж\е ... ... ... ... жасауға ж\е (н\е) орындауға ... ... ... ... отырып, 14 жасқа толмаған адамдармен
еңбек шарты жасалуы мүмкін.
Еңбек шартын ... ... ... ... оның ... ... қамқоршысы н/е асырап алушысы қол қоюға тиіс.
73. ... ... ... ... ... ... н/е өзге де табиғи жағдайлары б/ша белгілі бір, бірақ 1
жылдан аспайтын кезең (маусы) ... ... ... маусымдық деп
танылады. Еңбек шартында маусымдық ... ... ... шарт ... талап және жұмыстарды орындаудың айқындалған кезеңі көрсетілуге
тиіс. маусымдық жұмыстарға ... ... ... ... ... ... тапсырылатын жұмысқа сәйкестігін тексеру мақсатында
сынақ мерзімі белгіленбейді. Маусымдық жұмыстарда істейтін қызметкерлермен
еңбек шарты 1) ... ... ... ... сипаттағы себептер б/ша
2 аптадан артық мерзімге тоқтатылған; 2) ... ... ... ... ... 1 ай бойы ... шықпаған жағдайларда
жұмыс берушінің бастамасы б/ша ... ... ... ... бұл туралы жұмыс берушіні күнтізбелік 7 күн бұрын жазбаша түрде
ескерте ... ... ... өз ... б/ша бұзуға құқылы.
74. Еңбек дауларының түсінігі мен түрлері.
Еңбек ... ... ... мен ... ... ... ... реттелмеген, қолданыстағы заңдарда қолдану, жаңа еңбек
жағдайларын белгілеу ж\е еңбек жағдайларын ... ... ... ... ... Еңбек дауларының туындауына әсер ететін
себептер алуан түрлі болуы мүмкін. Бұл ... ж\е ... ... ... еңбек дауларын келесі түрлерге бөлуге болады.
Субъективтік құрам б-ша , яғни еңбек дауына ... ... ... ... Жеке ... даулары;
✓ Ұжымдық еңбек даулары болып бөлінеді.
Жеке еңбек даулары ... ... ... ... ... н\е тануға б-
ты, еңбек туралы ... ... ... ж\е еңбек туралы өзге де
келісімдерге б-ты ... ... ... білдірген жекелеген
қызметкерлердің бастамасы б-ша туындайды. Ж.е.д. бір ...... ...... ... ... Ж.е.д пәні – ... қатынастары да,
олармен тығыз байланысты өзге қатынастар да б.т Қызметі б-ша ... ... ... н\е ... ... ж\е т.б. ... даулар
– жеке еңбек даулары б.т.
Ұжымдық еңбек даулары – бұл жұмыс берушінің және қызметкерлер ... ... ... ... ... ұжымдық шарттар мен
келісімдерді бекітуге және ... ... ... ... ... ... және келісімдердің ережелерін қолдану
мәселелеріне қатысты туындайтын келіспеушіліктер.
Ұжымдық еңбек дауларының ... ... бір ... жұмыс беруші
(немесе жұмыс берушілердің бірлестігі), екінші жағынан, ұйымның ... ... ... ... ... дауының тараптары өз
өкілеттіктерін өкілдері арқылы ... ... ... ... ... ... органдары және олардың бірлестіктері, ұйым
қызметкерлерінің жиналысында (конференциясында) құрылған қоғамдық органдар,
филиалдар, өкілдіктер танылады. ... ... ... ... ... ... ұйымның жарғысына сәйкес өзге де уәкілетті тұлғалар, ... ... ... ... ... өзге де уәкілетті
органдары болуы мүмкін.
75. ... ... ... ... ... ... бар ж\е оның
шегі.
Кейбір қызметкерлер санатына олардың жасын, жұмысының ауырлығын ж\е өзге ... ... ... ... ... өзара келісімі б-ша
аптасына 36 сағ-н аспайтын жұмыс уақытының қысқартылған ұзақтығы белгіленуі
мүмкін. (ҚР ЕК-нің ... 14-16 ... ... ... үшін – ... 24 ... ... 16-18 жасқа дейін – аптасна 36 сағ-н ... Ауыр дене ... ж\е ... ... ... ... қызметкерлер үшін – аптасына 36 сағ-н аспайтын;
➢ І ж\е ІІ топтағы мүгедектер үшін - ... 36 ... ... ... беру ... оқитын ж\е оқу жылы ішінде оқуды жұмыспен
қатар алып жүретін 14-16 жасқа ... ...... 2,5 ... ... ... оқушыларға күніне 3,5 сағат ... ... ... ... ... өткізу тәртібі.
Егер бітімгерлік рәсімдер арқылы ... ... ... ... ... ... ... берушінің бітімгерлік рәсімдерден жалтарған
не ұжымдық еңбек дауын шешу барысында қол жеткізілген келісімді орындамаған
жағдайларда қызметкерлер ... ... ... ... қабылдай алады. Ереуіл
өткізу жөніндегі шешім қызметкерлердің (олардың өкілдерінің) ... ұйым ... ... санының кемінде жартысы
болғанда қабылданады ж\е жиналысқа (конференцияға) қатысушылардың кемінде
үштен екісі ... ... ... ... деп есептеледі.
Ереуіл комитеті ереуілдің басталуы мен болжамды ұзақтығы туралы жұмыс
берушіге, жұмыс ... ... ... ... ... дейін күнтізбелік 15 күннен ... ... ... ... жариялау туралы шешімде:
✓ Тараптардың ереуіл өткізуге негіз болған келіспеушіліктердің тізімі;
✓ Ереуіл өткізілетін күн, орын мен ... оның ... ... ... саны;
✓ Ереуілді басқаратын органның атауы, бітімгерлік рәсімдерге қатысуға
уәкілеттік берген қызметкерлер ... ... ... ... ... орындалатын қажетті жұмыстардың (қызмет
көрсетулердің) ең төменгі көлемі жөніндегі ұсыныстар көрсетіледі.
Ереуіл ... қоса ... ... ... ... реттеу барысында
локаутқа, яғни қызметкерлердің ұжымдық еңбек дауына н\е ... ... ... жасалған еңбек шарттарын жұмыс берушінің ... ... ... ... ... жауапкершілік.Тәртіптік қылық.
Жұмыс беруші еңбек тәртіптемесінің ережелерін ... ... ... бекітеді. Еңбек тәртіптемесінің ережелерін орындау жұмыс
берушілер мен ... үшін ... ... ... ... қызметкердің тәртіптік теріс қылық жасағаны үшін:
5. ескерту;
6. сөгіс;
7. қатаң сөгіс;
8. ҚР ЕК-де белгіленген жағдайларда еңбек ... ... ... ... бұзу ... тәртіптік жаза қолдана алады.
ҚР ЕК-де ж\е өзге де заңдарында көзделмеген тәртіптік жазаларды қолдануға
жол берілмейді. Тәртіптік жаза ... ... ... берушіге берілген.
Тәртіптік жаза қолданғанда жұмыс беруші ... ... ... ауырлығын;
оны жасаған кездегі мән-жайды, қызметкердің оны ... ... ... оның еңбекке көзқарасын, сондай-ақ тәртәптәк жазаның жасалған теріс
қылықтың ауырлығына сай келетіндігін ескертуге ... ... ... ... ... қызметкердің өзіне жүктелген
міндетті заңға қайшы келіп ж\е кінәлі ... ... н\е ... лауазымдық өкілеттігін асыра пайдалануы, мемлекеттік ж\е еңбек
тәртібін бұзуы, қызметтік әдеп ... ... ... мемлекеттік
қызметте болуымен б-ты заңнамада белгіленген шектеулерді сақтамауы.
Тәртіптік теріс қылықтың түрлері:
✓ Елеулі;
✓ Қатерлі.
Бұрын ... ... ... ... 1 жыл ... қайталап жасаған ж\е оған
қатысты қызметке толық сай ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Жасағаны үшін күшіндегі еңбек заңнамасында, ... ... ... ж\е ... сыбайлас жемқорлық туралы заңнамасында
көзделген негіздемелер бша ... ... ... теріс қылықтар
қатерліге жатады.
78. Қызметкердің еңбек қызметін растайтын құжаттардың тізімін атаңыз.
Қызметкердің еңбек ... ... ... ... ... ... күні мен оны тоқтатудың негізі туралы жұмыс берушінің ... ... ... ... ... ... ж\е тоқтатылуы негізінде еңбек қатынастарының
туындауын ж\е тоқтатылуын растайтын жұмыс беруші актілерінен ... ... ... ... ведомосынан үзінді көшірмелер;
➢ Жұмыс берушінің қолы қойылған, ... ... ... не ... қызмет ету тізімі (қызметкердің жұмысы, еңбек қызметі туралы
мәліметтер тізбесі);
➢ Қызметкердің еңбек қызмет туралы мәліметтер ... ... ... ... шартының мерзімі. Жұмысқа қабылдау кезіндегі сынақ.
Еңбек шарты:
✓ Белгіленбеген мерзімге;
✓ 1 жылдан кем емес белгілі бір мерзімге жасалкы мүмкін.
Бұрын 1 ... кем емес ... бір ... шарт жасасқан қызметкермен
жеке еңбек шарты қайта жасалған жағдайда, оның ... ... ... ұзартылған кезде, ол белгіленбеген ... ... ... ... белгіленбеген мерзімге жасалған қызметкерлер үшін көзделген
кепілдіктер менөтемақыларды ... ... ... ... ... бір мерзімге жасауға тыйым салынады.
Егер еңбек шартының қолданылу мерзімі аяқталған кезде тараптардың ... ... ... ... ... тоқтатуды талап етпеген болса, онда
ол бедгіленбеген мерзімге жасалған ... ... ... бір ... ... ... ... уақытша болмаған қызметкерді ауыстыру уақытына;
✓ Маусымдық жұмысты орындау уақытына жасалуы ... ... ... ... ... ... басшысы лауазымындағы
жұмысқа жұмыс берушінің құрылтай құжаттарында н\е ... ... ... ... Егер ... ... оның ... мерзімі
айтылмаса, онда шарт белгіленбеген мерзімге жасалған болып есептеледі.
Еңбек шартында қызметкердің тапсырылатын жұмысқа біліктілігінің сәйкестігін
тексеру мақсатымен сынақ ... ... ... ... мүмкін. Бұл талап
еңбек шартында болмаса, қызметкер жұмысқа сынақ мерзімінсіз қабылданды деп
есептеледі. Сынақ мерзімі еңбек ... ... ... ... ... ... ... стажына қосылады ж\е 3 айдан аспауы тиіс. ... іс ... ... ... ... ... ... болған келеңсіз жағдайды есепке алу мен зерттеу.
Жазатайым оқиға туралы акт толтырылып, оған ... ... ... қорғау қызметінің және ұйым бөлімшесінің басшылары, сондай-ақ ... ... қол ... оны ... ... ... ... расталады.
Улану жағдайында жазатайым оқиға туралы актіге халықтың санитарлық-
эпидемиологиялық сауаттылығы саласындағы мемлекеттік органның өкілі де ... Егер ... ... жеке тұлға болса, жазатайым оқиға ... ... оған ... ... қол ... Акт ... материалдарына
сәйкес рәсімделуге тиіс. егер өндірістегі жазатайым оқиғаны тергеп-тексеру
кезінде комиссия зиянның туындауына ... ... ... абайсыздық
себеп болғанын анықтаса, онда комиссия тараптардың аралас жауапкершілігін
қолданып, қызметкер мен жұмыс берішінің кінәсін ... ... ... ... ... аяқталғаннан кейін жұмыс беруші үш ... ... ... ... немесе оның сенімді адамына жазатайым
оқиға туралы актіні ... ... ... бір ... ... берушімен
тиісті шарттық қатынастары бар сақтандыру ұйымына, ал ... ... ... инспекциясына жіберіледі. Актімен рәсімделген әрбір
жазатайым оқиға өндірістегі жазатайым ... және ... өзге де ... ... ... ... және
өндірістегі уақытша еңбекке қабілетсіздігі мен ... ... ... ... оған ... беруші қол қойып, белгіленген
тәртіппен стаистика органдарына ұсынады. Жазатайым оқиғаны тергеп-тексеру
материалдары ... ... бес жыл бойы ... ... ... ... ... қызметі мен лауазымы жұмыс берушінің
бастамасы бойынша еңбек шартын бұзуға негіз болып табылады?
ҚР ЕК-нң 54-бабының 1тармағының 3) ... ... ... ... салдарынан қызметкер атқарып жүрген лауазымына
н\е орындайтын жұмысына сәйкес келмеген жағдайда ... ... ... еңбек шартын бұзуға негіз болады.
82. Вахталық ... ... ... ... еңбегін реттеу
ерекшеліктері.
Вахталық әдіс, қызметкерлердің ... ... ... күн ... ... ... етіле алмайтын кезде, олардың тұрақты ... ... ... ... ... жүзеге асрудың ерекше нысаны б.т. Жұмыс беруші
вахталық әдіспен жұмыс істейтін қызметкерлер жұмыс өндірісі ... ... ... ... ... ету үшін тұрғын үймен, жұмыс
орнына ж\е одан әрі жеткізіп салуды, сондай-ақ жұмыс орындау ... ... ... ... етуге міндетті. Жұмыс беруші қызметкердің
жұмыс өндірісі объектісінде болу жағдайларын еңбек шартына, ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... ж\е ауысымаралық тынығу
уақытын қамтитын кезең вахта деп есептеледі. ... ... ... ... аспауы керек.
Вахталық әдіспен орындалатын жұмыстарға 18 жасқа толмаған ... ... І ж\е ІІ ... мүгедектер жіберілмейді. Өзге
қызметкерлер, егер мұндай жұмыстар медициналық қорытынды негізінде олардың
денсаулығына қайшы ... ... ... ... ... ... өндіріп алудың түрлері, оларды қолдану, беру тәртібі.
Тәртіптік теріс қылық болып жұмыс берушінің заңсыз ... ... ... ... табылады. Бір тәртіптік теріс қылық үшін тек бір
тәртіптік жаза ғана тағайындалады. Мысалы, ... ... ... келмегені үшін оған сөгіс жариялап, қызметінен босатуға болмайды.
Бірақ, қызметкерге бір тәртіптік теріс қылығы үшін бір ... ... өзге де ... емес шараларды қолдануға болады. Мысалы, егер
қызметкердің тәртіптік теріс қылығының нәтижесінде ... ... ... бір ... зиян ... ... онда ... тәртіптік
жауаркершілікпен қатар материалдық ... де ... ... ... ... ... арқылы тәртіптік жаза қолданады. Жұмыс беруші
тәртіптік жазаны қолданғанға дейін қызметкерден жазбаша түсініктеме талар
етуге ... ... ... түсініктеме беруден бас тартуы
тәртіптік жаза қолдануға кедергі жасай ... ... ... ... бас ... ... ... акт жасалады. Тәртіптік
жазаның қолданылу мерзімі ол қолданылған ... ... 6 ... аспауға
тиіс. Егер осы мерзім ішінде қызметкер жаңа тәртіптік жазаға тартылмаса,
оның ... ... жоқ деп ... ... ... ... жұмыс беруші өзінің бастамасымен, қызметкердің н\е оның тікелей
басшысының өтінуімен, қызметкерлер өкілінің өтініші б-ша тәртіптік ... ... алып ... ... ... ... органының лауазымды тұлғалармен жасалатын ... ... ... шарт – бұл ... ... реттейтін және
қызметкерлермен жұмыс берушінің арасында жасалатын жазбаша шарт ... ... акт. Бұл бір не ... ... ... және бір ... ... одақтар, не оған мүше емес, келіссөздер жүргізу үшін өз
ұйымын құрған қызметкерлер қол ... ... шарт ... ... акт. ... ... ... ұжымдық шарт локальдық НҚА ... Жеке ... ... ... ұжымдық шарт тараптардың еңбек
жағдайының ... ... ... ... ... ... бүкіл
ұжымның не қызметкерлердің жекелеген ... ... ... ... ... - өз өкілдері арқылы; жұмыс беруші – ұйымның басшысы
н/е ұйымның жарғысына сәйкес өкілеттіктерге ие өзге де тұлға ... ... бір ... н/е ... ... және еңбек
қатынастарды реттеу үшін тараптарман келісілген және қабылданған ережелер.
Аталған ережелерді үш ... ... ... Атап ... нормативтік,
міндетті және ақпараттық.
85. Ауыр жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды (ерекше зиянды) ж\е ... ... ... ... еңбегін реттеудіің
ерекшеліктері.
Кейбір қызметкерлер санатына олардың жасын, жұмысының ... ж\е өзге ... ... ескере отырып, тараптардың өзара келісімі б-ша
аптасына 36 ... ... ... ... қысқартылған ұзақтығы белгіленуі
мүмкін. (ҚР ЕК-нің 78-бабы):
➢ 14-16 жасқа дейінгі қызметкерлер үшін;
➢ 16-18 жасқа дейін;
➢ Ауыр дене ... ж\е ... ... ... ... қызметкерлер үшін;
➢ І ж\е ІІ топтағы мүгедектер үшін.
Жұмыс уақытының қысқартылған ... ... ... өндірістердің,
цехтардың, кәсіптер мен лауазымдардың тізімін, сондай-ақ ауыр жұмыстардың,
еңбек жағдайлары ... ... ... ж\е (н\е) ... ... еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган денсаулық сақтау
саласындағы уәкілетті мем-к органмен келісімі б-ша ... Жыл ... ... ... ... ... ... цехтардың,
кәсіптер мен лауазымдардың тізіміне, сондай-ақ жыл сайынғы ақылы еңбек
демалысына құқық ... ауыр ... ... ... зиянды (ерекше
зиянды) ж\е (н\е) қауіпті жұмыстардың тізбесіне сәйкес беріледі. ... ... ... сондай-ақ оны берудің шартын еңбек ... ... ... ... ... ... ... органмен келісе отырып айқындайды.Ұйым қызметкерлеріне еңбек
жағдайлары б-ша жұмыс берушінің ... ... ... ... уәкілетті
мемлекеттік органдар белгілейтіннен төмен емес нормаларда ... ... ... ж\е ... да дара ... ... жуу ж\е зарарсыздандыру
материалдары, сүт, емдеу-профилактикалық тағамдары ... ... ... бойынша материалдық жауапкершіліктің түсінігі.
Еңбек шарты тараптарының материалдық жауапкершілігі- бір тараптың екінші
тарапқа келтірілген материалдық ... ... ... өтеу ... Егер ... өзгеше көзделмесе, еңбек шартының тарабын материалдық
жауапкершілікке тартудың негізі болып осы ... ІІ- ... ... ж\е кінәлі зиян келтіру табылады. Зиян ... ... ... ... да шығынды өтеу міндеті заңдарда көзделуі мүмкін.
Заңдар материалдық ... екі ... ... ... ... ... материалдық жауапкершілігі;
Жұмыс берушінің қызметкердің алдындағы материалдық жауапкершілігі.
Жұмыс берушінің материалдық жауапкершілігі туындайтын жағдайлар:
➢ Зиянды ... ... ... ... ... ... ... (әрекетсіздік) пен туындаған зиянның арасындағы
себепті байланыс;
➢ Кәсіпорынның ... ... ... қайшылық қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етпеуді
білдіреді. Құқыққа ... ... ... денсаулығына зақым әкелген
әрекет те, әрекетсіздік те танылуы мүмкін. Себепті байланыс ... ... ... ... құқыққа қайшы әрекетінің
(әрекетсіздігінің) нәтижесінде туындауын білдіреді. ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етпеген оның
қызметкерлерінің кінәсін білдіреді.
Қызметкердің ... ... ... б-ты оның ... ж\е ... зиян ... жұмыс беруші қызметкерге келтірілген зиянды
ҚР Азаматтық ... ... ... ... ... сақтандыру төлемдері
болмаған жағдайда толық көлемде өтеледі, ал сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... мен зиянның нақты мөлшері
арасындағы айырманы өтеуге міндетті.
Қызметкер басқа жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... біржақты өзгертілген, қызметкер жұмыстан
шеттетілген, еңбек шарты негізсіз ... ... ... ... ... ... жалақысы мен оған тиесілі өзге де төлемдерді
өтеуге міндетті.
87. Жұмыс беруші 2 данада жасалған ... ... ... ... отырып еңбек
кітапшасын рәсімдеуден бас тартты. Бұл жағдайда қызметкер ... ... ... ете ... ма?
Талап етуге құқығы жоқ. Еңбек кітапшасы (ол болған жағдайда) н\е жеке еңбек
шарты не ... ... мен ... ... ... қызметкердің еңбек қызметін растайтын құжаттар бола
алады ж\е заңда жұмыс берушінің еңбек кітапшасын ... ж\е ... ... ... ... ... ... әдетегідей еңбек жағдайлары бар не мүгедектер ... ... ... оңалтудың жеке бағдарламасын ескере
отырып, жұмыс берушілермен еңбек ... ... ... шешімімен әрекет қабілеттігі шектелген тұлғалар мемлекеттік
қызметке алынбайды. Бұл ережені мына жағдаймен ... ... ... ... қабілетінің нашарлауы саладарынан ... ... ... ... ... ... ... қызметтік, кәсіпкерлік
және еңбек қызметін бақылай алмайды.
Еңбекті нормалау, еңбекке ақы төлеу ж\е еңбекті қорғау ... ... ... ... қоса атқару тәртібі, техникалық,
санитарлық, гигиеналық, өндірістік-тұрмыстық жағдайлар, сондай-ақ ... б-ша ... ... ... ... өзге де жағдайлары басқа
қызметкерлермен салыстырғанда мүгедек қызметкерлердің жағдайын нашарлата
н\е құқықтарын шектей ... ж\е ІІ ... ... ... ... 36 ... ... жұмыс уақыты белгіленеді;
І ж\е ІІ топтағы мүгедек ... ... ... ... ... 7 сағ-н аспауға тиіс.
89. Жұмыс берушіге келтірілген зиян үшін ... ... ... ... материалдық жауапкершілігі өзімен бірге еңбек құқығы
қатынастарының қатысушысы болып табылатын ... ... ... ... ... ... өтеу міндетінен ... ... ... ... ... бір ... орын алған жағдайда
туындайды:
Жұмыс берушіге келтірілген шынайы зиян. Тікелей шынайы зиян ... ... ... оны (н\е оның ... ... өз ... алу, ... бүлдіру, құнын төмендету арқылы келтірілген
зиян түсіндіріледі;
Нәтижесінде зиян келтірілген әрекеттің құқыққа қайшылығы (мысалы, құрылыс
материалдарын ұрлау) н\е ... ... ... ... асыра жұмсаудың алдын алуға қатысты шаралар ... ... ... ... ... ... ... зиянды келтірудегі кінәсі. Зиян ... ... ... оған ... ... жүктеледі. Зиянды
келтіруші тұлғаның өз әрекеттерінің салдарынан алдын ала білуінен н\е
білу мүмкіндігінің болуынан, ... ... оның ... ... ... ... материалдық жауапкершіліктің шарты
ретіндегі ... ... ... Егер қызметкер жұмыс орнына алкогольдік жағдайында жұмысқа ... ... ... ... оны жұмыстан шеттетеді, сонда еңбек ... бола ма? Егер ... ... ... болған жағдайда негізгі
процедураны көрсетіңіз.
Жұмыс беруші ҚР ЕК-нің 50-бабына ... ... ... ... ... ... ... ұқсас)
жағдайында болған н\е жұмыс күні ішінде осындай масаңдық туғызатын
заттарды пайдаланған;
• Еңбек қауіпсіздігі ж\е ... ... ... б-ша емтихан
тапсырмаған ж\е т.б. жағдайларда жұмыстан шеттетуге міндетті.
Сонымен қатар ... ... б-ша ... шартын бұзуға болады.
Тараптардың келісімі б-ша бұзуға ... ... ... ... 1 ... 2-
тарабына хабарлама жібереді. Хабарлама алған тарап 3 жұмыс күні ... ... ... ... туралы жазбаша нысанда хабарлауға міндетті.
Тараптардың келісімі б-ша еңбек шартының бұзылу күні ... мен ... ... ... б-ша ... ... ... қызметкермен
келісім б-ша, жұмыс берушінің қызметкерге бір жылғы орташа жалақысынан кем
емес мөлшерде ... ... ... ... талаптарды сақтамай-ақ
еңбек шартын бұзуға болады.
Жұмыстан шектеу тек мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қызметтен басқа ақы төленетін,
кәсіпкерлік қызметпен айналысуға шектеу қойылған.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық іс жүргізудегі диспозитивтік қағида: түсінігі және мәні5 бет
Аралық соттар: түсінігі, азаматтық юрисдикция жүйесіндегі орны, маңызы, мүмкінділігі, артықшылықтары88 бет
Ағылшын құқығындағы сот және процесс12 бет
Барымтадан – батыршылдық дәстүрге10 бет
Еңбек құқығы қайнар көздерінің жүйесі56 бет
Еңбеке құқығындағы қағидалары10 бет
Жеке тұлға - азаматтық құқықтың субъектісі ретінде23 бет
Заттық құқық51 бет
Кәсіпкерлік қызметтің мемлекеттік-құқықтық нысанының сипаттамасы11 бет
Мемлекеттік кәсіпорын18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь