Бахаи сенiмi жайлы

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3 бет

1 Бахаи сенiмiнiң шығуы мен қалыптасуы¬¬¬¬¬ ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5 бет

1.1 Бахаи сенiмiнiң пайда болуыныңтарихи.мәдени алғы шарттары ... .. 5 бет

1.2 Бахаулла Бахаи сенiмiнiң негiзiн қалаушы ... ... ... ... ... ... ... ... .7 бет

2 Бахаи сенiмiнiң дiни iлiмдерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19 бет

2.1 Қазiргi таңдағы Бахаи сенiмiнiң жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... . 30 бет

Қорытынды ... ... ... ... ... ..

Пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Қазақстанда бахай сенiмi аз зертелген. Бұл тақырыпты Трафимов, Артемьев, Ғ Есiм Соңғы уақыттарда елімізде адамдардың ойы мен санасында әлеуметтік – экономикалық мәселелер бірінші орынға шығып, рухани құндылықтардың кешеуілдеп жатқаны байқалуда. Қоғамда пайда болған осы рухани бостықтың орнын басқа елдерден келген әртүрлі діни идеялар толтыруға тырысып бағуда. Нәтижесіз де емес. Бұл діни идеялардың Қазақстан халықтарының рухани сезімдерімен үйлесетіндері де, үйлеспейтіндері де бар. Сондықтан да дін дегеннің не екенін танып білу әрбір саналы адамға мәдени қажеттілік.
Жүргізілген зерттеулердің көрсеткіші бойынша бүкіл республика территориясында 46 конфессия мен деноминациядан өкілдік танытатын 2192 діни бірлестік әрекет етеді.Соңғы деректер бұл көрсеткішті 2504 ке жеткізіп отыр /1/. Бұл біздің елімізде діндердің түрінің өте көп екендігін дәлелдейді.Қазақстан секілді жас, әрі халық саны да аз мемлекет үшін бұл көрсеткіш қауіпті сияқты. Сонымен қатар осы саны көп діни ошақтардың сапасы қандай екенін, олар қандай идеяларды насихаттайтынын және олардың идеяларын қабылдаушылар кімдер екені көбінесе назардан тыс қалуда. Радио, теледидар және баспасөз арқылы берілетін хабарлар үстірт, тек таныстырумен шектеледі.Еліміздегі діни ахуалды терең ұғынып, оған жан-жақты баға беру дінтанушы ғаллымдардың негізгі міндеті болып табылады.
Қазіргі кезде Қазақстандағы Бахаи Ұйымы жұртшылықтың назарын өзіне әжептеуір аударуда.Бұл ұйым Қазақстанда заңды түрде тіркеліп, жұмыс жүргізуде.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: Бахаиліктің Қазақстан жеріне келу тарихы сонау 1938-39 жылдарға тура келеді. Өйткені осы жылдары Орта Азия мен Кавказ аймақтарында тұратын бахаилерді біздің елдің солтүстік жақтарына жер аударады. Бұл діни ағым Қазақстан жерінде соңғы он жылдықта әрекет етіп келе жатқандықтан бұл тақырыпқа арналған арнайы ғылыми еңбек жоқтың қасы.
Бахаилік жайлы орыс шығыстанушы ғалымдары өз еңбектерінде орын бергенімен арнайы зерттеу жасалмаған. Орыс ғалымдарынан Бахаулла және оның діни іліміне қатысты арнайы зерттеу жасап , еңбек жазған Базиленко И.В болып табылады. Ғалым «Бахаизм: история вероучения (середина XIX- начало XX в)» атты еңбегінде бахаилікті тарихи тұрғыдан қарастырып, әлемдік діндер қатарына енуге ұмтылып жатқан діни – саяси ілім деп айтады. Ал Қазақстанда Трофимовтiң “Религии в Казахстане”, Артемьв А.И “Религии в Казахстане”, “Религиоведение” Артемьв А.И және Ғ Есiм “Дәнтану негiздерi”.
Бахаиліктің Қазақстандағы жағдайына қатысты Алматы қаласындағы Бахаилердің Ұлттық Рухани Мәжілісінен алынған деректер қолданылды.
        
        ӘЛ- ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
Философия және ғылым методологиясы кафедрасы
БIТIРУ ЖҰМЫСЫ
Бахаи ... ... ... ... ... Бейсенов Б.Б.
(қолы, күнi)
Рецензент
Филос. Ғ.д профессор____________________Орынбеков М.С.
(қолы, күні)
Норма бақылаушы _____________________Өмiрбекова А.Ө
(қолы, күні)
Қорғауға жіберілді: философия
және ... ... ... ... ғ.к., доцент ... ... ... ... 2005
Кiрiспе………………………………………………………………………. 3 бет
1 Бахаи сенiмiнiң шығуы мен қалыптасуы………………………………. 5 бет
1. Бахаи сенiмiнiң пайда болуыныңтарихи-мәдени алғы ... 5 ... ... Бахаи сенiмiнiң негiзiн қалаушы……………………………7 бет
2 Бахаи сенiмiнiң дiни ... 19 ... ... ... Бахаи сенiмiнiң жағдайы…………………………… 30 бет
Қорытынды………………….
Пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Қазақстанда бахай сенiмi аз ... ... ... ... Ғ Есiм ... уақыттарда елімізде
адамдардың ойы мен санасында әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... ... ... жатқаны байқалуда. Қоғамда
пайда болған осы рухани бостықтың орнын басқа елдерден келген әртүрлі ... ... ... ... ... де ... Бұл діни идеялардың
Қазақстан халықтарының ... ... ... ... де бар. Сондықтан да дін дегеннің не ... ... ... ... ... ... қажеттілік.
Жүргізілген зерттеулердің көрсеткіші бойынша бүкіл республика
территориясында 46 конфессия мен деноминациядан өкілдік танытатын 2192 ... ... ... деректер бұл көрсеткішті 2504 ке жеткізіп отыр
/1/. Бұл біздің елімізде ... ... өте көп ... секілді жас, әрі халық саны да аз мемлекет үшін бұл
көрсеткіш қауіпті сияқты. ... ... осы саны көп діни ... ... ... олар ... идеяларды насихаттайтынын және олардың идеяларын
қабылдаушылар кімдер екені көбінесе назардан тыс қалуда. Радио, теледидар
және ... ... ... ... үстірт, тек ... діни ... ... ... оған жан-жақты баға беру
дінтанушы ғаллымдардың негізгі міндеті болып табылады.
Қазіргі кезде Қазақстандағы ... ... ... ... әжептеуір аударуда.Бұл ұйым Қазақстанда заңды түрде тіркеліп, ... ... ... ... ... ... келу тарихы
сонау 1938-39 жылдарға тура келеді. Өйткені осы жылдары Орта Азия ... ... ... бахаилерді біздің елдің солтүстік жақтарына жер
аударады. Бұл діни ағым ... ... ... он ... ... ... жатқандықтан бұл тақырыпқа арналған арнайы ғылыми еңбек ... ... ... орыс ... ... өз ... ... арнайы зерттеу жасалмаған. Орыс ғалымдарынан Бахаулла және ... ... ... ... ... жасап , еңбек жазған Базиленко И.В
болып табылады. Ғалым «Бахаизм: история вероучения ... XIX- ... ... атты ... ... тарихи тұрғыдан қарастырып, әлемдік діндер
қатарына енуге ұмтылып жатқан діни – саяси ілім деп ... Ал ... ... в Казахстане”, Артемьв А.И “Религии в ... ... А.И және Ғ Есiм ... негiздерi”.
Бахаиліктің Қазақстандағы жағдайына қатысты ... ... ... ... Мәжілісінен алынған деректер қолданылды.
Зерттеудің мақсаттары:
1. Қазіргі кезеңдегі Қазақстандағы Бахаилік ағымының даму ерекшелігін
зерттеу.
2. Бітіру ... ... ... ... ... ... рухани
өміріндегі жаңа құбылыс ретінде қарастырып жан-жақты мазмұнын айқындауға
ұмтылады.
3. Бахаилікті Қазақстандағы жұртшылықтың ... ... ... ... діни ... ... ашу. Дін ... шешудегі
негізгі түйін халықтар арасындағы өзара достық пен түсіністікті ... ... ... ... жаңа діни ағымдардың бірі болып табылатын
Бахаиліктің даму табиғатын ... ... ... ... ... ... Бахаи сенiмiнiң шығуы мен қалыптасуы
1.1 Бахаи сенiмiнiң пайда болуының ... алғы ... кең ... үстiрттерден, айналасы биiк таулармен қоршалған,
мемлекеттiң ортасында Үлкен Тұзды шөл ... ...... мен ... шөлi, ...... ... және Үндi мұхиты алып
жатыр.
Бахаи сенiмiн қандай жағдайда пайда болғанын бiлу үшiн, XIX ... ... ... ... саяси, экономикалық, әлеуметтiк құлдырауды
басынан өткiзгендi ... ... ... өркениетiн қалыптастырған Иранның халқы 1800 ... әлем ... ... Кейбiреулерi байлықта шомылса, ал
көпшiлiк халық ... ауры және ... ... ... ... ... тоқталып, парақорлық пен мұлiктi
билiкпен қиянат етушiлiк кең өрiстедi.
Иранның көбiсi – мұсылмандар, бiрақ мемлекетте ... ... ... дiнiн ұстанушылар кездеседi. Сол кезде осы ... ... ... ... ... ... ... қатар, Парсы жерi ислам үшiн ... үшiн де өте ... ... бұл ... екi дiннiң де Қасиеттi
Жазбаларында кездеседi./2/
Бахаи сенiмi Бiр ... бар ... ... Оның ... ... және ... адамзат тұқымының бiр және ... ... Ол ... ... қажеттiлiгi мен Оның мiндеттi түрде
орындалатындығын мойындайды. Ол уақыттың ... және де ... ... Оның ... ... көмегiмен iске
асатындығын жариялайды. Сонымен ... ... ... өз ... ескi ... мен пiкiрлердi сынай отырып, ақиқатты тәуелсiз iздеудi
негiзгi мiндет ретiнде тапсырады; дiннiң мақсаты достық пен келiсiмдiлiктi
бекiту деп ... ... ... ... ... оны адам ... ... мен реттiлiгiнiң басты құралы ретiнде сынайтындығын
жариялайды. Ол ерлер мен әйелдер теңдiгi және тең ... бар ... ... ... ... бiлiм ... жақтайды шектен тыс байлық
пен кедейлiкке қарсы ... дiн ... ... ... ... пен тақуалыққатиым салады; бiр неккелiктi тапсырады; некке
бұзуды айыптайды; өз ... ... ... ... ... ... барлық түрiн құптайды; оны құдайға сиынумен тең деп санайды;
халықаралық көмекшi тiлдi ... ... көп ... бiрiн осы ... ұсынады және бүкiл әлемде бейбiтшiлiк орнатып, оны сақтайтын
институттардың нұсқауларын бағдарлайды.
Бахаи сенiмi үш басты тұлғалармен байланысты, ... ... ... Сейд Али ... Ол ... жанұясында туылғанымен, оның
руы Мұхаммед (Ғ.С) ның ұрпағына жататын. Ол жас кезiнде әкесiнен ... ... ... 1844 ... 23 ... 25 жасында өзiн
жариялаушымын деп мәлiмдедi. Ол өзiн Баб ... ... ... ... болған Бабтың iзбасарлары бабилер деп аталады. Жаңа және жас
Пайғамбардың даңқы ... ... ... ... ... ... 18 шәкiртi
(ал Өзi он тоғызыншы)“Тiрiнiң Қарпi” деген ... ... ... Баб ... ... мен ... оның ... туралы хабарды тарату
үшiн аттандырды. /3/
Алайда Баб өзін Мехди деп атаумен ғана шектелген. Ол өзіне ... ... ... деген мәртебені қабылдап алды./4/
1844 жылдың желтоқсан айында Баб Меккеге барып, өзiн ... ... ... ... өзiн ... деп ... ... Иран жерiнде
үлкен уайым тудырды. Бабты тындауға ... ... ... оның ... күнге өрбей түстi. Байлар мен кедейлер, оқығандар мен сауатсыздар,
қала ... мен ауыл ... ... бiлу үшiн ... ... ... ... бiрнеше ғалымдар мен лауазымды ... ... Оның ... ... ерлiгi шәкiрттерiне
қызығушылықпен қуат бердi, ал ... ... ... үрей мен ... ... ... ... Оған ауыр айып тақты, Олар Бабтың ... деп, оның ... ... ... деп ... ... еттi.
Бұл араздықтын себебiн бiлу үшiн Бабқа шах Вахид ... ... ... аса ... адам ... ... ... үш рет кездескеннен
кейiн ол оның шәкiртiне айналып, осы ... ... ... ... естiген Уәзiр Бабты мемлекеттiң солтүстiк шекарасының маңындағы Ма-
Ку қамалына жiбередi.
Қатаң күзет қойылған ... ... iшкi ... ... байланысы үзiлiп, оның iсi ... деп ... ... ... аяқталмады. Жайдары мiнездi Баб күзеттiң жүрегiн
жаулап алды. Қамал басқарушысының ... онiң ... ... тұды.Бабтың iсi өшудiң орнына бұрынғысынан да жылдам қарқынмен
өстi.
Бұл жағдай үкiметтi қатты алаңдатты. ... ... ... ай ... ... ... да, ... Чихриг түрмесiне ауыстырылды.
Жаппай қырғынға ұшырау да, бабилердi қатаң аңдуға алу да, тiптi Бабтың
өзiн қамауда ... да, оның ... ... ... ... жетпеген
үкiмет Баб қозғалысының ақыры Бабты жазалау деп шештi./5/
1850 жылғы шiлде айының тоғызында Баб отыз бiр ... ... ... ... ... ... ... бiрге Бабтың азабын ... өз ... бар ... ... ... Аға-Мұхамед-Әли деген
шәкiрт те қаза тапты.Баб Тебриздегi ескi ... ... өлiм ... ... ... ... және Онымен бiрге қаза тапқан
iзбасарларының ... қала ... ... ... ... түнi ... өлiктердiң денесiн тауып алып, Парсының құпия қоймаларында ... ... да, ... зор ... көре ... Баб пен оның
шәкiртiнiң мүрдесiн 1899 жылы Қасиеттi ... ... ал 1909 ... ... Илия ... таяу тұста жер қойнына берiлдi.
Баб жазбаларының саны көп. Бабөз аяндарын араб және ... ... Ол ... ... тұжырымдарын мейлiнше шапшаң, алдын-ала ... ... ... ... мен ... ... ... рухынан қуат алғандығының айқын дәлелi.Өз жазбаларында
Баб шәкiрттерiнiң туысқандық сезiмiмен, iзеттi қылықпен ерекшеленiп ... ... ... ... ... ... сәйкес Ол өзiнен де жоғары Оның келетiнiн
хабарлап, оған жағдай туғызатынын ... ал ... ол ... тағы ... ... ... ... әрекеттерiнiң ең биiк Шыңы ретiнде қуаныш
пен қарсы алынатын, дүниежүзiлiк дiн тарихындағы жаңа ... пен ... ... ... ... ... ... Бахаи сенiмiнiң негiзiн қалаушы.
Келедi деп Баб болжаған Бахаулла, яғни “Құдай ... ... ... ... ... Әли – ... министiрi қызметiн атқарған Мырза
Аббастың үлкен ұлы едi. Ол ... ... ... 1817 жылы 12
қарашада таң алдында дүниеге келдi.Ол еқашан мектептiң ... ... үйде ғана ... бiлiм ... ... ол сәби ... бастап асқан
зеректiк танытты. Ол бозбала шағына ... ... ... ... iнi
қарындастарына қамқорлық Бахаулланың иығына түстi.
Ерекше қабiлеттерi Оның шектен тыс тәкәппарлығын оятпады. Ол ... ... ... Оның ... да ... ... Ол ... ағаштарды, гүлдердi,аңдарды жақсы көретiн және уақытын сарайдан
гөрi ... ... ... ... ақшаға қызыққан емес, кедейлер
мен жарлыларға жұмсайтын сол кездiң дәстүрi бойынша Ол ерте ... ... ... де бай ... ... ... оның ... да қарапайым едi.
Өздерiнен гөрi өмiрде әлдеқайда ... ... ... ... үшiн олар ... ... ... жеңiлдету үшiн олар
бiрiгiп ... ... ... үйлерiнiң есiгi әрқашан тамақ ... мен ... ... ашық ... ... ... ... мен
Шешесi” деп атады. Бахаулланың әкесi ... ... ... оған ... орнын ұсынды, дегенмен Ол болса бас тартты. /7/
1844 жылдың жазында, Баб өзiнiң ... ... ... үш ай ... ... ... ... бар шиыршықталған бұлама қағазды
Тегеранға әкелдi және оның Бахаулланың қолына түсуiн қадағалады. ... ... ... ... соң, ... ... және ... болды. Сол кезде Бахаулла жиырма жетi жаста едi. Бахаулла Бабпен
ешқашан кездескен емес, бiрақ, онымен әрдайым хат ... ... бар ... ... ... және оны таратуға ұмтылды. Нәтижесiнде, Ол көпшiлiк әлi
жөндi бiлмеген қозғалыстың қатарында болып шықты, мұның мүддесi болса мұның
өз ... ... ... ... ... Бахаулла бабтықтарға қолдау көрсетiп, оларға
көмектесiп әрi ... ... ... тұрды. Баб Өзiнiң тез арада өлетiнiн
түсiнгенде, Ол Бахауллаға өзiнiң мөрi, қағаздары мен хат ... ... ... едi. ... ... ... ... мүрдесi Тебризден
әкелiнiп, сенiмдi жерде сақталынған едi.
1852 жылдың тамыз айында бабтықтарға кейiн ауыр ... ... ... болды. Садық есiмдi Бабтың жас iзбасарларының бiрi, сүйiктi Ұстазының
азапты өлiмiнен есеңгiрегенi сонша ... ... кек ... шешiм
қабылдайды: ол шахты алдап содан соң оған қастандық жасайды. ... ... ... ... ... атқандықтан шахты бұл ауыр ... ... ... сол жерде ұсталынып және сол жерде өлтiрiледi. Бабтың
барлық iзбасарлары осы ... ... ... деп ... айыпталынады
да, бабтықтарды бас-басына өлтiру сойқаны басталады. Сексен адам ... ... ... ... ... ... ... түрмеге
тасталады, бұлардың iшiнде Бахаулла да бар едi.
Бахаулланы қамаған Сиях-Чаль түрмесi, ... ... бiр ... ... ... ретiнде ойланып жасалынған едi. Оны мүлде қараңғы
дәлiзден өткiзiп, үш баспалдақтан төмен қарай жердiң ... ... ... ... әрi ... толы болатын. Мұнда, киiмсiз, ешқандай
төсек –орынсыз жүз елу адам безгектен қалтырап жатыр едi. ... ... ... ... мен ... ... да ... едi. Оның иығында зiлдей ауыр шынжыр Ол не тұра
алмай, не жата алмайтын етiп бекiтiлген. Бұл ... Оның ... ... сонша, одан қалған белгiлердi Ол өмiрiнiң соңына шейiн алып
жүрдi.
Бахауллаға деген құрмет зор едi, ... ... Она ... бата ... ... күзетшiлер бабтықтардың бiреуiн азаптауға және ... ... ... Әрдайым, кезектегi бабтықты өлтiруге келгенде, ол Бахаулладан
бата сұрайтын да содан соң өлiмге қарсы ... ... ... ... ... ... төрт ай өткiздi. Ол одан шыққанда, Оның
денсаулығы қатты зақымдалып, мойны қажалып, ... ... ... түрмесiнде Бахаулламен Оған- “Кiмдi құдай ашса, Сол” ... ... ... болды; келуi туралы Баб болжамдап айтып кеткен
Арман Етiлгеннiң өзi ... ... ... басынан не өткенiн, ... рет ... ... ... деп ... күнi ... ... Маған жан-жағымнан мынадай асқақ сөздер естiле
бастады: “Ақиқатында, бiз Саған және Сенiң қаламына жеңiстi сый ... ... Сенi осы ... қамықтырмасын және қорықпайтын ... Сен ... ... жоқ. Жуық ... ... жердегi қазыналарды
көрсетедi, Сенiң атыңмен және Сенiң Өзiң арқылы Саған көмектесетiн, Құдай
Өзiне сенетiндердiң жүрегiн тiрiлтетiн- адамдарды ” Мен ... ... ... ... ауырлығынан Мен қан жұтып жатқанымда маған сасық
қапаста кқзiм бiр сәт iлiнген тұста тау шыңынан құйғытып келе ... ... ... бiрдеңе қараңғыда кеудеме жойылып бара жатқандай болатын. Сол
кезде Менiң бүкiл денем жалынға ... ал ... жай ... ... ... ... жататын”.
“Уа Патша! Мен, басқалар тәрiздi өз төсегiмде ... ... ... бiр ... Ең Даңқтың самал желi менi ... алды ... ... ... ... Бұл Менен емес, бiрақ, кiм Ең Құдiреттi әрi
бәрiн бiлушi болса Содан. Сондықтан, Ол маған жер мен ... ... ... шығаруыма өмiр еттi, және осы үшiн ... ... ... ... бар ... көз жастарының аққаны да содан болатын…
Оның Бәрiне бағындыра алтын өмiрi ... ... ... соң ... ... мәжбүр еттi. ”
Бахаулла өзiнiң өмiрiнiң әлдеқайда кейiнгi ... ... ... хатында
бұл оқиғаны осылай суреттеген.
Оны түрмеге қамағандар болса, Оның шахқа қастандық жасалуына қатысы бар
екенi жайлы дәлел таба ... ... ... орыс ... Д. ... Оның ... қасы ... қатысы жоқ екенiн дәлелдеп және
Бахаулланы босатып алуға өзiнiң ықпалын жұмсады. Шах бiраз ... ... ... ... ... ... Бахаулланы Иракқа,
Мессопатамияға жер аударуға өмiр еттi.
Сонымен , 1852жылдың желтоқсанында Оның Сиях-Чаль ... ... ... ... ... қамалуы аяқталған болатын. Дегенмен, дәл осы ... ... ... қара ... ... ... иiсi ... жарған ,
суық пен дымқылдан аяғы кiсенге шегеленiп тасталған”, Оған бахаи ... басы ... ... ... жер аударылғанын естiген Долгоруков оған Ресейден
баспана және көшiп келу кезiнде күзетке алдыруға ... ... ... ... ... ... ... беруге дайын болып және оны
босату жөнiнде өтiнiш бiлдiрген жалғыз ... ... ғана ... ... ... ... босатты, бiрақ Бахаулла орыс елшiсiне алғысын
бiлдiрiп, ұсынған көмегiнен бас тартты- Ол ... ... жер ... ... ... Жер аударылудың алғашқы кезiнде Долгоруковтың
бұйрығы бойынша Бахаулланы орыстың дипломатиялық корпусының ... ... ... ... ... ерiп ... жер аударылуы жаңадан туған дiни қозғалысқа Батыстағы жаңа
толқынның қызығушылығын тудырды. Сол ... ... ... Акка ... түрмесiне ерiксiзден ел кезуге мәжбүр болған
тұтқынды шетел дипломаттары мен тарихшылары өз ... ... дiни ... ... ... ... ... етiп отырған.
Бахаулла бүкiл мүлкiнен айрылған болатын, сондықтан Ресейдегi баспана
мүмкiндiгiнен гөрi Ираннан жер ... ... ... ... ... кету үшiн бiр айға ... ... жекеменшiгiнiң бәрi тәркiлендi, сондықтан, Бахаулла жолға дайындала
алмады. Қыстың ... едi, ... аяз ... ... ... ... ... болғанына жетi ай болатын. Өзi де ауырып, Бағдатқа дейiн
созылған жол да үш айды алды. Қуғындалғандар қар басқан ... ... ... ... соқпақтармен жүрiп отырды, ... ... ... ... еш ... жоқ және ... да ... жерлерде
өткiдi.
Ауырып әрi шаршап-қалжыраған Бахаулла Бағдатқа 1853 жылдың 8- шi
сәуiрiнде ... едi. ... ... ... соң, Оның жолдың азабын
көтеретiнiне, не болмаса тiрi қалатынына сенуден ... ... ... Ол есiн жия алды да ... он жыл ... соң, басшысыз құлдыраған, қамыққан ... ... ... ... сезiле бастады. Дегенмен, ... әсер ... ... iнiсi ... ... соң, бабтықтардың
арасында алауыздық пен ренiштiң ... ... ... ... ... кетуге мәжбүр болды. Бағдатқа келгенiне бiр жыл өткен соң, бiр күнi
түнде Бахаулла қаладан ... ... екi ... Ол ... ... саяқ ... ... Саяқтұрып
жатқанына қарамастан, Бахаулла Өзiнiң мейiрiмдiлiгi мен даналығының
арқасында, тез ... ... ... ... ... Сол ... оқымысты
адамдары Онымен кездесуге құштар болды. Оны оқымыстылар ғана емес, қараңғы
адамдар да оны ... тең ... ... әрi ... кiсi жайында атақтез
арада Бағдадқа да жеттi. Әдеттен тыс тақуа адам жайында естiген Бахаулланың
отбасы, әңгiме Сол туралы ... ... де, Оған ... ... қайтып
оралуын өтiндi, Ол осылай iстеп, өзiнiң кетiп қалғанынан кейiн тура екi жыл
өткен соң (19 ... 1856 ... ... оралды.
Бахаулла жоқ болған кезде, бабтықтар қауымдастығындағы жағдай нашарлай
түскен едi. Келесi жетi ... Ол ... ... және ... ... ... Жеке ... үлгiлiгiмен және тәлiмгерлiгiмен, жазбаша
және ауызша ... Ол ... ... ... ... ол ... тазалығы мен тұрақтылығын қамтамасыз ... ... бар ... адам ... ... алды. Бағдад бабтықтарды
мiнездерi бар адамдар ретiнде таныған едi. Бахаулла мен Оның пiкiрлестерi
қарапайым әрi тақуа ... өмiр ... ... меншiктерi аз болса да
олардың өмiрi қуанышқа толы ... ... ... күрт ... дiн ... Оған ендi ... келетiн болды. Көбiсi Оның ... ... ... ақындар, өкiмет қызметкерлерi болды,ханзадалар
Онымен танысуға ... ... мен ... әдiлеттi
iздеушiлер есiктiң табалдырығына дейiн топталып келiп ... ... ғана ... ... мен ... де едi.
Бағдадтағы жылдарда Бахаулланың қаламынан аяндар құйыла түстi. ... дiни ... ... ... екi күн мен екi ... ... Кiшiгiрiм, бiрақ, баурап рухани басшылыққа итермелейтiн Асыл
сөздердi, Суфий мистиктарына ... ... ... Жетi Асу деп
аталатын мистикалық ... да ол осы ... ... едi.
Бахаулланың өсiп бара жатқан ықпалынқызғанған Бағдадтың ... бiр ... Иран ... келiсiмiмен Оның беделiн түсiруге
ұмтылды. Олар бәрi ... ... ... ... ... талап
еттi. Бахаулла олардың таңдауы ... ... ... бiр ... ... ... үлемдер бiр-бiрiмен өзара келiсе алмады да,
Бахаулланың шақыруы аяқсыз ... ... ... ... өсiп бара жатқан даңқысына
мазасызданып, Оның қаладан қуылуына әрекет жасай бастады. Ол өзi ... ... ... ... ... ... және Оның жер
аударылуы туралы бес нұсқауға кқңiл аудармай келiп, ... ... ... ... соң, ... ... ... сұлтанының,
Оның Константинопольге ауыстырылатыны жайында бұйрықты ... ... жер ... ... ... ашуландырды. Оның үйiнiң
қасында жүздеген адамдар жиналып, Оның кететiнiне жылап, әрi ... ... ... ... ... ... отбасы он екi күнге қала
сыртындағы (бахаилар Ризван бағы деп ... ... ... ... баяңыдан –ақ iшкi түйсiктерiмен сезген едi, Баб Кiм туралы
болжамдаса, мұның дәл ... өзi ... ... ... ешқашан да және
ешкiмге де өзiнiң мiндетi жайлы айтқан емес едi. Тек осы ... ... Ол ... кейбiр iзбасарларының алдында ... ... дәл өзi ... Кiмдi ... Сол ” ... ... едi, содан олардың
зор қайғысы – қуанышқа айналды. Бахаулланың барлық дiндердiң Арман Етiлгенi
екенi, Оның ... ... ... ... ... жаңа ... ... шығып келе жатқаны жайында көпшiлiк алдында жария етуi он екi
күнге созылды, 1863 жылдың 21 сәуiрiнен 2 ... ... ... ... 19 жыл ... соң). Жыл ... ... жерде бахаи сенiмiн
ұстанушылармен мейрамдардың ... ең ... әрi ... ... бұл кезең тарихқа Ризван мерекесi болып ендi.
Бахаулланың Константинопольге жолы салтанатты шеру болды. Бахаулла басып
өткен қалалар мен ... ... Оны ... ... ... ... ... мен Түрiк өкiметi, Оның келесi айдалуы туралы өзара келскен кезде,
Бахаулла Константинопльде төрт айға жуық ... едi. Ол ... ... ... ... алды. Желтоқсан кезi болатын: қыс суық едi, тiптi
ескi тұрғындар мұндай аязды көрген емес. Бахаулла мен Оның ... ... ... ... ... тура келдi.Олар су мен желденң
астында , ... жел ... ... , суық ... ... ... он екi тәулiктен көп уақытты алды, кей кездерi түн iшiнде де жүру керек
болды; Әбден азған олар Адрианопольге ... ... ... бес ... ... Бұл жолы ... да айыпталу
Оған қарсы өойылмаса да, Ол ... ... ... түрдегi тұтқыны
болды.
Адрианопольде Бахаи Сенiмi iштей күйреуге тап болды, ол Бахаулланың iнiсi
Мырза Яхья мен Сейт Мұхаммед деп аталатын тағы бiр ... ... ... Яхья ... ... пен ... де ... Ендi өызғаныштың Оны жеп бiтiргенi сонша, ол Бахаулланың асына
у ... ... ... ... Бахаулланы у қатты азаптандырды,
сондықтан да бұл қастандықтың зардабын Ол өмiрiнiң ... ... ... ... ... ... ... барлық елдiң үкiмет
басшылары мен дiн жетекшiлерiне өзiнiң мiндетiн жазып- ... Осы ... ... ... Аккада, Ол батыстың билiгi шектелмеген монархтарына,
оларды жаңа Сенiмдi қабылдауға ... ... Ол ... ... ... қысқартып, содан соң өздерiнiң
халықтарына жақсылап қамқорлық жасай ... ... ... ... ... ... ... бiрiнде Бахаулла былай жазды:
“Жер бетiн сауықтыру Құдай еi жоғары тәсiл мен зор ... ... ... ... ... бiр ғаламшардың Iсiнде бiрiгуi мен бiр ортақ Сенiм.
Бұған ең құдiреттi, бәрiн бiлiп ... және ... ... жете
алмаймыз ” .
Виктория Патшайымның үндеуге мынадай сөздермен жауап қатқанын әiгiмелеп
айтады: “Егер бұл Құдайдан болса, онда ... егер олай ... ... зиян ... ... зынданында Оған ашылғанмен, сонда да ... ... он жыл бойы Ол ... ... ... ... ... Ризван бағында көпшiлiкке 1863 жылы жарияланған болатын; ендi
болса, 1868 жылы Ол жер ... ...... және ... жеке ... ... Бахаулладан үндеудi Наполеон III, Орыс
Патшасы Александр II, Пруссиялық Вильгелм I, Австриялық Франц – Иосиф, ... IX, ... ... мен ... Шахы ... осы ... кезiнде, Адрианопольде, бахаи сенiмiнiң ... у- ... ... ең ... ... ... ... енiп және сенiмнiң
iзбасарлары өздерiн Бахаи деп атай бастады. Иран мен Иракта олар ... және ... ... ... да, ... ... ... Кейбiр бахаилар Бахаулланы көруге ... Иран мен ... ... жасады. Түрiк билеушiлерi Адрианопольде Бахауллаға
құрметпен қарағандығы осы ... ... ... ... ... және де ... Яхья мен Сейiд Мқхаммед ... әрi ... ... ... ... ... мақсатымен ... ... ... ... отырды, Ол Оттоман Империясын
құртайын деп жатыр деп сендiрдi. Бахаулланы қатты сыйлайтын Адрианопольдiң
губернаторы, бұл ... ... рет ... ... шығарған едi.
Дегенмен, орталықтағы билеушiлер ақыр аяғында жер аударуға бұйрық шығарды.
Бiр күнi таңертең Бахаулланың үйi әскерлермен ... Қала ... мен ... ... ... ... есту үшiн ... шықты.
Бiрнеше елдердiң Консулдары жер аударушыларға арашаға түсiп өз ... едi, ... ... олардың көмектерiн қабылдамады.
Әскерлер қуғындалғандарды Адрианопольден Галлиполиге қарауылдап алып
жүрдi. Олардың ешқайсысы ақыр аяғы қайда бару ... де, ... ... тағдырларын да бiлмедi. Галлиполиде, Бахаулла
iзбасарларының көбiсiмен және ... ... ... ... ... Акка ... ... қамалатыны, ал Мырза Яхья ... ... ... ... ... жүруi керек екенi
хабарланды. Галлиполиден аттанған соң, ... ... ... жолдың
олар бұрын сонда жүрiп көрмеген ең қиын жол екенiн жолдастарына ... Ол ... осы ... өту үшiн кiмдер өздерiнiң күштерi
жетпейтiнiн ... Мұны ... ... ... тиiс ... де айтты,
өйткенi кейiн шегiнулерiне бұдан соң қиын ... дедi. ... Оны ... де
қалдырып кеткен жоқ.
Акка қаласы Оттоман Империясының шет жағында орналасқан, сондықтан қамау
орнына пайдаланылатын. Онда iрi мемлекеттердiң түкпiр-түкпiрiнен ең ... жер ... едi. ... суы да, ... да таза емес ... жер жұқпалы ауру мен қатерлi жәндiктерге толы болатын.
Аккаға дейiнгi теңiз жолы мққтаждыққа толы болды. Мырза Яхья мен ... ... ... ... ... болатын. 1868 жылдың 31
тамызында Аккаға келiп жеткен ... ... ... ... ... тұрғындарының бiр тобымен қарсы ... едi. ... ... ... ең ... қылмыскерлер деп айтқан едi. Мешiт
табалдырығынан Бахаулла мен Оның серiктерiне өмiр бойы ... ... ... ... ... олармен қандай да болмасын
қатынасуда болуларына тиым ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, сыртқы әлемнен қарым-қатынаста болуға тиым салынды.
Бахаулланың өзiн барлық жел мен суға ... лас ... ... ... ... камераға орналастарды. Алғашқы түнi оларға ... не ... ... ... ... бәрi безгек ауруы және iш
ауруымен ауырып, үшеуi өлген.
Иранның және басқа елдердiң бахаилары Бахаулланың ... ... және ... екенiн де бiлмедi. Ол туралы хабар оларға жеткенде, көбiсi Аккаға
жөнелдi. Бiрiншi кезде ... кiре ... де олар ... ... шала-шарпы көру үшiн сыртқы ордың ар жағында сағат
бойы тұратын. Кебiреулерi ... ... ... ала ... Шөл даламен
жүрген сапарларында, олар суды өздерi iшпей өсiмдiктердi ... ... Акка ... ... ... ... ... болатын.
Акканың түрмесiнде Бахаулла өзiнiң екiншi ұлы Мырза Махдидi жерлеген едi.
Оның iкесiне арналғансоңғы тiлегi, ол ... өмiрi Оның ... ... ... ... ретiнде қабылдануы болды.
Ақырындап, Аккада да, бұрын Бағдадта, Константинополь мен Едiрнеде ... ... бола ... ... ... қала ... мен ... тұрғындары Бахаулланың ешқандай да кiнәлi емес екенiн ... ... Оның дара ... адам ... де ұғынған едi. Отбасының шаруашылық
жағдайын өз басына артқан ... ... ұлы ... ... ... ... мен сүйiспеншiлiгiне ие болды.
Түрме бастығы Оған өзiнiң ұлын жiбере ... мұны оның ... ... деп ... ... ... ... да болмасын бiр қызмет
көрсеткiсi келетiнiн бiлдiрдi Бахаулла бқған жауап ретiнде одан отыз жылдай
жөнделмеген ... ... ... ... Шын ... ... ... жылында, сұлтанның айдалу жөнiндегi бұйрығы ... мен ... ... ... болатын. Абдул-Баха әкесi үшiн қаладан
тысқары жерде кiшiгiрiм, бiрақ жақсы үйдi жалға ... ... жыл ... ... пен ағаштарды көрмеген Бахаулла болса, сонда қоныстанған болатын. Екi
жыл өткен соң, Абдул-Баха Бахжиде кең үйдi ... ... ... ... ... он үш жылы осында өткен болатын.
Күнделiктi жұмыстардың бәрiн Абдул-Баха жүргiзгендiктен, Бахаулла өзiнiң
жазбаларына толығымен ... ... Ол ... де жеке өте ... ... Оның ықпалы барлық жерде сезiлетiн, ... ... Оның ... мен әсерiне қызғана қарайтын.
Бахаулла Өзiнiң Ашылымының заңдары мен нұсқауларын айтып-көрсетiп, Ең
Қасиеттi Кiтабы “Кiтап-и-Агдаста” талдап және ... ... ... ... жылында , Бахаулла Хайфада төрт рет болып және өзiнiң
шатырын Кармель ... ... жер ... ... ... ... нұсқағанды. Бүгiн бұл таудың ... ... ... ... жасыл түске боянып әрi ... ... ... ... ... ақ мрамордан iстелiнген ғажап ғимаратты қоршап тұр,
мұның iшiнде Баб пен Оның жас ... ... ... ... 29 ... ... жер ... күндерi аяқталды.
Жиырма төрт жыл бқрын қуғындалушының келгенi туралы ... ... ендi Оның ... ... естiрттi, сондықтан көптеген халық
Бахжидегi үйге қайғыра жылап шыққан едi. ... апта ... ... ... мен ... ... Бахауллаға соңғы құрмет көрсетiп ... ... Күнi ... – деген сөзi бар телеграмма жiберiлдi.
Бахаулланың үлкен ұлы Абдул-Баһа, 1844 жылы 23 мамырда Баб ... ... ... ашып ... дәл сол ... ... келген екен.
Бахаулла Теғеран түрмесiне қамалған тұста, Абдул-Баһа сегiз жаста ... ... ... ... ... ... ... бүкiл мүлкiнен
айырылып және мұқтаждыққа тап болған едi.
Абдул-Баһа өзiнiң әке-шешесiмен айдалуда ... ерiп ... және ... ... бағында Мәлiмдеуiнен он жыл бұрын, оның әкесi ... ... ... ... Сол, шын ... Арман Етiлгеннiң өзi екенiн
Абдул-Баһаның ұшқыр көзi оған маңызды жаңалықты ашқанда ол тоғыз-ақ ... ... ... ... ... ... ең бiрiншiсi
болатын.
Бахауллан Бағдатты тастап, Күрдiстан тауларына бағыт ... ... ... шек ... жоқ едi. Ол ... екi жыл iшiнде Абдул-
Баһа Бабтың жазбаларын ... әрi ... ... ... ... Оның қуанышында шек болған жоқ, және де сол кезден бастап Абдул-
Баһа Оның ең жақын ... ... ... бiлiм ... едi; Ол не бiлсе, соның бәрiн Ол
Бахаулладан алған болатын. Абдул Баха белсендi, ... ... ... ... Ол ... ... ауылдық жерге деген сүйiспеншiлiктi мирас
етiп алды. Оның ең сүйiктi айналысатын нәрселерiнiң бiрi атқа мiну болатын.
Бахаулла Ризван бағында ... ... ... соң, ... ... ... ... да арта түстi. Константинопольге дейiнгi
ұзақ жолда ... ... ... ... ... Оның ... ат үстiнде айнала күзетiп, әрi Оның шатырының жанында сергiп
отыратын. Ол ... ... ... ... шаруашылық жүктер мен
жауапкершiлiктi жайлап алып, өзiнiң ... ... ... пен көңiлдерiн
басушы болды.
Адрианопольде болған кезiнде Абдул-Баһа көбiсiн оқытты да, Ол көпшiлiкке
белгiлi атпен аты ... да ... ... ... соң, ол өзiн жай ... ... қызметшiсi) деп атады. Ол қызығушылық танытқан әкесiнiң ... ... ... ... ... де ... iшкi жан-сарайының
кқкiрек көзiмен, шынайы ақиқатты iздеушiлердi тани ... Оны ... ... әрi ... ... Оған ... тiлейтiндердiң өздерi де.
Ол сыпайы, жұмсақ, кiшi пейiлдi, жомарт әрi ... ... Ол ... ... қызы ... ... ... жүрiп-тұруларына шектеулiк әлсiрей бастағанда,
Абдул-Баһа қаланың көпшiлiк жүретiн көшелерiнде үйреншiктi адамға айналды.
Ол ... ... ... ... дiнi мен ... ... ... көмектесетiндi. Ол жұпыны үйлерге кiрiп,ауруларды
жуындырып әрi жұбататын. Оның жеке басының ... аз ... ... өмiр сүретiн. Ол азаннан күн батқанша дейiн жұмыс iстеп және
түннiң жартысын дұғамен және ... ... Ол ... ... және ... ... болуын көргiсi келетiн. “Менiң үйiм- қуаныш
пен күлкiнiң үйi”- дейтiн Ол.//
Бахаулла бұл ... соң, ... Оның ... ... ... едi. Онда ... ... дiнiң Басшысы және Бахаулла iлiмiнiң өкiлеттi жалғыз талдаушысы
етiп тағайындалған едi. Бахаулла ... ... ... ден ... Оны ... ... Дегенмен, тура нұсқауға қарамастан Бахаулланың
отбасының кейбiр мүшелерiнде қызғаныш пен көреалмаушылық сезiмi оянған соң,
олар Оның еркiне бағынудан бас ... Олар ... ... ... да ... тырысты. Нәтижесiнде, 1901 жылдан 1908 жыл ... тағы да ... ... ретiнде өткiздi. 1904 жылдан 1907 жылдар
аралығында Оттоман ... ... Оған ... айыпталуды тексеруге
арнайы комиссия тағайындаумен болды. Екi комиссияларға да сатылып алынған
өтiрiк куәгерлер ... ... аяғы 1907 жылы ... Абдул-Баһаны
өлтiруге немесе Оны жер аударуды ұсынды. Дегенмен, бұдан ... ... ... ... ... ... ... саяси қамалушылары мен
тұтқындарын босатқан едi.
Осы қиыншылықтар мен апаттарға толы ... ... ... ... жоқ. Ол ... аш әрi ... ... болып, барлық
елдердiң бахаиларымен ұшаң-теңiз хат алмасып тұрды. Туысқандары жағынан
болған тоқтаусыз ... ... ол ... ... ... ... ... ол қарапайым тастан тұрғызылған кiшкентай шiркеу
тұрғызды. Бұл шiркеу, азапталынған ... ... ... панасы болып
орналасқан жер едi.
Тұтқыннан босатылған соң, Абдул-Баһа ... мен ... ... ... ... нашарлығына байланысты жолға шығуды 1911
жылдың ... ... ... қалдыра тұруға тура келдi, сондықтан Абдул-Баһа
осы жылы ... ... Ол сол ... ... ... таяп қалған блатын,
Оның алпыс жылын Ол ... ... ... ... қамауда өткiздi.
Сондықтан, қашан болмасын жаңа ауырлықтар мен ... ... ... тұрды.
Өзiнiң саяхаттау кезiнде, әртүрлi сенiмдегi адамдарды ... ... ... ...... мен ... және iзгi ... деген уағызын кеңiнен қолданды. Ол ... жоқ ... ... ... ... түрде саяхаттады. Осы жерден Ол ... ... әр ... ... ... ұлттар мен дiндердiң өкiлдерiмен
бiрнеше рет кездесу ... өз ... ... егжей-тегжейлi түсiнiк
бердi. Желтоқсан айында Абдул-Баһа ... ... ... ... ... ... ... өтiнiштерiне жауап ретiнде Америка Құрама
Штаттарына аттанды, бұл елде Ол 1912 ... ... ... болды.
Ол жетi ай iшiнде Американы түгел аралады. Сан түрлi топтар мен таптарға
жататын адамдардың – университет оқушыларының, ... ... ... христиандар мен агностиктердiң, эсперантошылдардың,
бейбiтшiлiк қоғамдағы Жаңа Ой ... ... ... сөз ... дiн ордаларында кездесулер өткiздi. Әр жағдайда да сөйлер ... ... ... ... дәл таба ... бесiнде Ұлы Британияға барды, алты аптаның ... ... ... мен Эденбургты аралады. Эденбургте Ол
эсперантошылармен сұғбат кезiнде ғажайып ойлар айтып, онда ... ... ... ең ... түсiнiстiк орнату үшiн Шығыс ... тiлiн ... ... ... ... мен кеңесу бұл жерде де бұрынғыдай өткен. Парижде екi ай болғаннан
соң Ол Штутгартқа аттанды. Мұнда ... ... ... өте табысты
кездесулер өткiзiп, бiл жерден Будапешт пен Венаға аттанып, екi жаңа топтың
негiзiн құрды.
1913 жылдың ... Ол ... ... ... соң 1913 ... бесiншi
желтоқсанында Хайфаға келдi.
Соғыс басталар алдындағы, бiрнеше ай бұрын, ... ... ... ... ... ... ... Бейбiт уақытта Хайфада
Парсыдан және Әлемнiң әр ... ... ... ... ... басталмастан шамамен алты ай бұрын Хайфада тұратын ... бiрi ... ... ұстазбен кездескiсi келетiн
өтiнiшiн жеткiздi.
Абдул-Баха өтiнiштi қабыл ... осы ... ... ... талап
етушiлердi бiртiндеп қайтара бастады, ақырында 1914 жылғы шiлденiң аяғында
онда ешкiм де ... жоқ. ... ... бас ... ... ... кеткен
Ұлы соғыс әлемдi тiтiркенте орап алғанда, сонда ғана Оның ... де ... ... ... ... соғыс басталғанда, түрiк басшылары Оны тағы да
түрмеге қамады. Оның өмiрi төрт жыл жалғыз әрi ... ... ... де ... ... ... ... жұртшылығы үшiн бидай өсiретiн
ауылшаруашыық бiрлестiгiн ұйымдастырды. Осылай ... ... ... ... ... мен Аккадағы барлық дiннiң жүздеген кедейлерiн аштықтан
аман алып қалды.
Ол өзiнiң дұғаға және ... ... ... ... ... ... Абдул-Баһаны Кармельдiң бауырында керiп тастаймыз деп сез
кқрсетумен болды. Бқл байбалам ... ... ... ... ... ... қандай да болмасын көмектi көрсетуге бұйрық ... ... ... бұрынырақ алды да, Лондонға былай деп телеграмма
жебердi: “ Бүгiн Палестина алынды. Әлемге ... ... ... ... ... жоқ”.
Қаланы басып алған ағылшындар, әскерлер, үкiмет басындағы әр лауазымдағы
чиновниктер де, тiптi ең дәрежелiлерi де Абдул-Баһаның жарқын ... ... мен ... iзгi ... мен ... ... түнтi болып, Онымен жүздесуге, ... ... ... ... келiсiм мен адамдардың шынайы
игiлiгi жолындағы қыруар ... Ол ... ... ... ... ... да оған Британ империясының пэрi деген атақ берiлдi.
Салтанатты рәсiм 1920 жылдың 27 ... ... ... ... өттi. Ол бұл құрметтi қабылдады, бiрақ дворяндық лауазымды ... ... ... ... ... қарамастан өмiрiнiң соңғы сәтiне
дейiн еңбек еттi.
1921 жылғы 28 қарашада тәiертеiгi сағат екi ... ... ... қайтыс болды. Қайғылы хабар қалаға тез тарады, әлемнiң әр шалғайына
телеграф арқылы суық ақпараттар дереу берiлдi. ... күнi /29 ... ... Мұндай жерлеу рәсiмiн Хайфа түгiлi, күллi Палестина да
бұрын – соңды көрiп-бiлген ... ... әр ... ... мен ... ... ... сондай терең болатын.
Бас камиссар, сэр Герберт Самуэль, ... ... ... ... ... ... ... Хайфада тұратын әртүрлi
мемлекеттердiң консулдары, әртүрлi дiни қоғамдастықтардың ... ... ... ... ... ... гректер, түрiктер,күрдтер және көптеген Оның американдық,
европалық және парсылық ... ... ең ... ... деңгейлi
таптағы әйелдер мен балалар… барлығы, он ... ... ұлы ... ... ... ... ... дiнiнiң негiзгi мiндетi болып
табылатын, жаңа дүниежүзiлiк тәртiптiң үлгiсi мен ұрығы деп ... ... ... ... ... ... Өсиетiне сәйкес (Оның қайтыс болуына бiраз уақыт
қалғанда негiзгi ... ... Оның ... ... Шоғи ... ... Сенiмiнiң сақтаушысы болып тағайындалған едi. Ол кезде ... ... ... колледжiнiң жиырма төрт жасар студентi болатын.
Оқып-бiлуге ұмтылып, бахаи ... ... ... үшiн ... ... ... ... өзiне дайындаған сол әдеттен тыс жолды
тiптi де сезбеген едi /8/.
Шоғи Эффенди – Абдул-Баһаның үлкен қызы Ханума мен оның ... ... ... Шоғи ... әкесi Мырза Хади, Бабтың туысқаны ( етi
жақын туысқаны емес, Бабтың жалғыз ұлы сәби ... ... Ол ... ... мамырында туған.
Шоғи Эффенди сақтаушы болған кезде бахаи сенiмi жаңа ... ... ... ... ... ... аударылып, жаңа дүниежүзiлiк
бiрлестiк пайда болды. Сенiмнiң ... ... ... ... бүкiләлемдәк Әкiмшiлiк Тәртiптiң дамуымен, Қасиеттi Жердегi
бахаи Сенiмiнiң Дүниежүзiлiк ... ... әрi ... және ... ... ... барлық жетiстiгiмен
Шоғи Эффендиге борышты. ... ерте ... Шоғи ... өмiрi ... жөнiнде аз айтылмаған. Дегенмен, ол туралы әлқайда түгелдей
жазылған еңбек – ол оның ... ... ... туып ... Аматуль-Баха
Рухийе Ханымның жазған “Құнсыз қазына” деген кiтабы.
Оның ... ... 181 мың ... ... бахаи сенiмiнiң бiрiншi
дәуiрiнiң тарихын қосады. Жарияланған хаттар – ол 300 мың сөзi бар ... ... жеке ... таптарға, комитеттерге, Жергiлiктi және Ұлттық
Рухани жиылыстарға жазылған мыңдаған хаттар.
Ол сондай-ақ ... және араб ... де көп ... осы ... оның ... ... ... түсiрiлiп және зерттелдi. Оның
бахаи әдебиеттерiн парсы және араб тiлдерiнен аударылған 3.4 миллион сөзден
тұратын ... ... ... бiз ... ғана ... ең мәнерлi
және таңдаулы болып табылады. Дәл осы ... ... оның ... ... ең үлкен дәрежеде көрiнген едi. Шығыс ... ... ... ... ... ... соң олар нұсқаның мағынасын жақсы
түсiне бастағандарын айтты.
Дегенмен, Шоғи Эффендидiң ... ... ... ... ... ... ... үшiн iлiмдi тарату жоспарына егжей-тегжейлi
зейiн қоятын; Ол Кармель тауындағы Бабтың Мазарының айналасында және ... ... ... ойлап және жобалап бақтар жасаған едi; адам
табиғатын зор түсiне отырып, Ол қоғамдағы барлық таптың және динi ... ... ... және ... отырды. Мұның бәрi, Ол
өткiзген қарапайым жеке басының өмiрiмен салыстырғанда бахаи сенiмiнiң ... және ... ... Шоғи ... өтсе ... тыс ... көрсеттi.
Ол 1957 жылы, әйелiмен Лондонға келгенiнде, азиат тұмауымен ауырып қайтыс
болады да, Лондонның Жаңа ... ... ... Оның өмiрi ... ... ... қызметi болса, Бахаулланың Дүниежүзiлiк
Тәртiбiнiң “Негiзгi идеясы” болып қалады.
2 Бахаи сенiмiнiң дiни iлiмдерi
Ғалымдар, оның ішінде, В. Н. ... және В. Л ... ... ... ... қағидаларға бөлген:
1.Қасиетті кітаптар жайлы ілім;
2.Құдайлар жайлы ілім;
3.Пайғамбарлар жайлы ілім;
4.Жан жайлы ілім;
5.Ақырет ... ... ... кіру ... ... Қасиеті кітаптар жайлы ілім. Бахаи сенімінде жүзден аса ... деп ... ... екі ... бөлуге болады.
Біріншісі- Баб, Бахаулла, Абдул-Баха, Шоғи Эффенди ... және ... ... ... ... Баб және ... ... Құдайдан
тікелей түскен аяндар деп ерекше құрметтеген. У. С Хэттер және Дж. ... ... ... ... жуық- деп жазған. Бұл ... ... ... ... ... ... мен Шоғи
Эффенди дің шығармалары түсіндірмелер ... да, ... ... ... бұл ... ... ... қасиетті кітаптары, оның ішінде
Библия, Құран, Бхагават-Гита сияқты кітаптарды ... ... ... ... ... ілім. Құдайлар жайлы Бахаулла былай жазған:
Барлық ашық жүрекке Құдай танылмайтын, барлық адами анықтамалардан жоғары
Аспан ... өз ... және өз ... жасырын, ол әрқашан шексіз.
Әлемді , ондағы тіршілікті өзінің ұлы және ... ... ... Оны ... , ... және оны ... ... адамға берген
ерекшелік пен мүмкіншілікті алғашқы ... , ... ... ... болады.
Бахаилар, Бахаулланы соңғы басты тұлға деп, ұлы оқытушы, өз ... ... , жеке ... рухани қуат беруші деп есептейді.
Алайда, бахаи сенімінің діни ... ... ... ... ... Ол ... ... жындарды шайтандарды жаратпаған.
«Жынды» бахаилар адамдардың төменгі табиғатын белгілеу үшін қолданылады.
Ал «Шайтандар» әлемдегі жамандықты белгілеу үшін ... ол ... және бұ ... ... о дүниеге аттанған
жанын белгілеу үшін қолданады.
3 Пайғамбарлар жайлы ... ... ... ... өте сирек
құбылыс- деп Мэри Перкинс пен Филип Хейсворт жазған. ... ... ... ... ... Заратуштра, Мұхаммед, Баб, Бахаулла. Олардың
барлығы әр діннің негізін салушы.
Бахаилар Бахаулланы құдайдың жердегі соңғы ... деп ... әр дін екі ... ... деп ... ... және әлеуметтік.
Барлық әлемдік діндерде рухани жағында ... ал ... ... бар. Олар діни ... мен жазбалар заңдарын ... Жан ... ... Жан ... ... ... ... тыс, сенімді өмір
сүруге мүмкіндік береді.
Шынайы әлемде адамзат бірнеше кезеңдерден өтеді. Әр даму кезеңінде адам
басқа ... ... ... дәрежеге өту мүмкіншілігін дамытады. Ол минерал
әлемінде болса, өсімдік әлеміне өту мүмкіншілігіне ... ... ... ... содан соң адамдар әлеміне өту ... ... Осы ... ол өзін ... ... дайындау керек.
Басқа әлемде қажеттілігінің барлығын осы өмірден алу керек. Ол ... ... ... ... сондықтан адамға көз керек. Ол әлем- махаббат әлемі;
сондықтан Құдайға деген махаббат болу керек. Ол әлем – ... ... ... ... керек. Ол әлем- Қасиетті Рухпен жанданған;тоны осы
өмірде іздеу керек. Ол әлем өтпелі емес; оған өтпелі тіршілікте жету ... ... ... жан ... ... ... ... ерекшеленбейді.
Оллардың ілімінде басты бес ой бар: адамның құдіретті бөлімі оның болмысын
құрайды, жан денеден тәуелсіз, жан тұтас, әр ... ... ... ... ... жаны ... ... жайлы ілім. Бұл ілімнің негізі «жұмақ» пен «тозақ» орын емес,
ол күй. Жұмақ- Құдайға жақындық, ал тозақ одан ... Бұл күй осы ... одан ... о ... де ... ... ... кіру ережелері. Ұйымға кірудің төмендегідей ережелері
бекітілген: Біріншіден, ұйымға кіруші әрбір адам ... мына үш ... беру ... заманымыздың пайғамбары ретінде мойындай ма?
2.Бахаиліктің негізгі діни ілімдерін қабылдай ма?
3.Бахаиліктегі басқару жүйесіне қанағаттана ... таяу ... ... ... ... егер үміткер барлық үш
сұраққа болымды жауап қайтарса, ол орнынан тұрып көпшілік алдында «Өзімді
бахаи деп жариялаймын» деуі керек. ... ... мүше ... жеңілдетілген. Бахаи болған адам өзін сөзбен емес, ісімен
көрсетуі тиіс. Бахаилікке мүше болған ... ... адам өзін ... ... ... Ақиқатты іздеп, сол жолда жүруге тиіс.
Ақиқатты іздеу барысында адам төрт құралды басшылыққа алады:
Бірінші құрал-сезім. Бұл ... ... ... ... есік ... ... адасушылыққа да әкеп соқтыруы мүмкін.
Екінші құрал – ақыл, парасат. Ақыл сезім берген деректерді сұрыптайды
және адамға берілген ... ... ... ... ... ... құрылған нәрселердің өзі қате болуы мүмкін. Сондықтан үнемі
тексеріп, қайта қарап отыру керек.
Үшінші құрал – дәстүр. Өткендерден қалған мұра, жинақталған
тәжірибелер. ... өзі ... ... ... ырым ... нәрселерге
толы. Сондықтан адам ақылмен өлшеп алмай тұрып басқа адамдардың ілімдері
мен дәстүрлерін ұстанбау керек.
Төртінші құрал – рұхтанушылық (шабыт). Бұл сөзбен түсіндіруге
келмейтін, ... ... іске ... ... Бұл ... ... ... нурлануы, кемелденуі. Ғалымдар мен шеберлер бұл құралды жақсы
пайдалана алады. Адам баласы қоғамға ... ете ... өз ... ... ... ... барысында адам ақиқатқа апаратын жолды табады. Осы
арқылы ол рухани кемелдікке жетеді. Бірақ бұл талаптардың барлығы жердегі
өмір үшін. Мәңгілік өмір үшін де ... мән беру ... ... ... ағымында да басқа діндердегі секілді атқаратын кейбір
ғибадаттары мен бұйрық-жарлықтары бар. Негізгілері мыналар болып табылады:
Құдай Бiрлiгi. Бахаи сенiмiндегi Бiр Хақ ... – ол ... ... ... тiршiлiк етушiлер мен күштер мен адамзат пен табиғаттан
жоғарлатылған бiр Мәннен жаратылған ... ... ... ... ... ... қандай болмасын, Оған бiз қай тiлде
жабырынсақ та, Оған қай ... ... те- Алла ... ... Бог ... қай ... болмасын, сөз сол баяғы бiр жалғыз Хақ Мән жайында
болмақ. ... – ол ... ... ... ... болмасын дұрыстап Оны
түсiнiп немесе Оның бейнесiн дұрыс паш ете алуынан соншалық зор және ... ... ... адамзат өз болмысында, бр организмдi, ерекше бiр
түрдi танытады. Адамзаттың осы ... ...... ... ... сананың ең жоғарғы үлгiсi, барлық басқа жаратылыстардан артық, ... адам ғана ... ... Құдайдың мәнiне жете алады. “Адамзат
бiрлiгi”- деген ұғым, ол Құдай барлық халықты бiркелкi қабiлетпен ... ... ... ... ерекшелiктерi болса, терiсiнiң түсi мен
шашы деген сияқты болмашы ... ... ... iлiмi ... ... ... ... ретiнде, нәсiлдiк артықшылықтың қандай теорияларынан
болмасын бас тартады. Адамзаттың тұтас тiрi тiршiлiк ретiнде көпшiлiктi өсу
үдерiсiн ... ... ... бахаилар сенедi, қоғамның бiрiгуiнде
отбасылық тайпалық, ... ... ... ... ... ... ... Көпшiлiкболып өсiп-даму барысы келе жатқан
саты: жан-жақты өркениет пен дүниежүзiлiк бiрлiк – ... ... ... ... ... ... ... iлiмi орныққан негiзгi тқғыр – ол
санасыз жан толғанысының жемiсi немесе екi ұшты бақ ... ... ... ... ... ... адамзат бiрлiгi қағидасы – ол
осы орасан зор өрiстен аяқталып келе ... ... тек ... қана ... ... ... деген қлы хабар, одл жетi шақырым адаммен жақындай түсуде,
және оның орнауы да, басқадан емес, Құдайдан шыққан күш ... ... үшiн ... ... мәнi – ол ... ... ... ету. Әрқайсымыздың өмiрлiк ұмтылысымыз барлық адамдардың көзқарасымен
тығыз байланысты; бiздi жеке басымыздың құтқарылуы … бiздiң мақсатымыз ... ... ... ол өз ... әр ... ... ... ететiн болады”.
Осы өркениетке деген жол жаңа қоғамдық құрылымдарды құрудан тұрады,
бұлардың арқасында, әртүрлi топтар мен дара ... ... ... ... әрi жойылып және қысқартылатын болады, ... адам ... жаңа ... жету арқылы – адамзаттың әуел бастан-ақ
бiр ... ... келе ... ... – ол ... емес, ол кқп тектi элементтер,
қызықтырмайтын бiр түрлiлiк емес, керiсiнше алуан ... ... ... ... ... ... қай түрi болмасын, өздерiнiң ұмтылыс
пен идеалдарын таба алады. Сонымен қатар әрбiр топ, әр ... ... мен ... ... ... Бiрлiкке айырмашылықтарды жою алып
келмейдi, оған әр жеке мәдениет пен жеке ... тән ... ... ... ... –сыйлау мен бiлiмнiң өсуi алып келедi.
Адамзаттың бiрлiгi мен ...... дiни, ... ұлттық және т.б. барлық түрлерiнiң анық құралы, барлық кезеңдердi
олар соғысуға, жеккөрушiлiкке, қарсы ... пен ... ... ... ... ... ... ойды қатты тебiрене ұстануы болып
табылады, ол болса осы ойды шын ба жоқ әлде ... пе ... ... ... ... өз тегенiң барлық адамдарымен рухани бiрiгу
саналығына ие болуы мән-ақ екен, наным-сенiмдердi ... ... ... ... да ... бiр ... ... топпен енгiзiлмейдi, ол
адамдар “жер бетi – бiр ел және ... ... оның ... ... жаппай саналы ұғынбайынша, адам санасында бiртiндеп дамитын болады.
Дiннiң Бiрлiгi. Бахаи сенiмiнiң iзбасарлары өздерiнiң пайда болуларымен
ұлы ... ... ... ... ... ... ... Оның
Ашылымында Құдаймен айтылғанды, халықтардың мұқтаждығы мен мүмкiндiгiне
сәйкес әр кезеңдерде әр ... ... едi. ... ... Құдайдың
басқаруынсыз қалған емес, және де, адамдар Жер бетiнде қаншалық ... ... та ... ... ... тым жоғары және адам түсiнiгiнен тысқары жатыр. Ол ... ... және ... ... ... ... басқарып отырады, оларды
Құдайдың Елшiлерi деп қарауға болады. Олар өз-өздерiнше құдiреттiлер емес,
бiрақ адамдарға Оның ... ... еш ... ... етiп
шағылысқан айна тәрiздес. Олар Жер бетiне жарығын жарқыратып тұрған күннiң
сәулесi iспеттес; олар ... мен ... ... ... делдал. Өздерiнiң
өмiрiмен және iлiмiмен Олар Құдайдың ... ... ... ... ... ... ... Өзiн қғынып және ... ... ... ... ... ол ... адам санасы жете алатын Құдайды
әлдеқайда ... бiлу ... ... ... ... өз ... ... айналып, қудаланып,
масқараланып, араларында өздерi пайда болған адамдардың ... ... едi. ... шынайы маңыздылықтарын замандастарының аз ғана шоғыры
аңғарып, түсiне алған едi. Әрбiр Елшiнiң жердегi өмiрi бiткеннен соң, ... ... ... етiп және ... тақырыбына айналды.
Елшiлер жердегi күштердiң қолдауысыз, ... ... ... орнатып отырды. Олар ... шын ... және де ... мақсаты адамдарды бiр-бiрiмен жақындастырып,
адамзат өркениетiнiң ... ... ... ... ... ... дiн екi бөлiмнен тұрады деп ұйретедi: ... iлiм ... iлiм. ... ... ... барлық әлемдiк дiндер арасында
толық үндестiк бар. Айырмашылық әлеуметтiк деңгейде байқалады; олар ... ... мен ... ... ... ... ... мәiгi әрi бiр қалыпты емес ... ... ... өзгеруiне байланысты бiр ... ... ... өзгерiп
тұрады.
Бахаулланың мiндетi - әлемдегi дiндердiң дiндердiң ...... ... – деп ... Ол, - ...... ... өрлеуi мен
әлемнiң басты факторы болып табылады. Жалпыға бiрдей бейбiтшiлiк те дiннiң
бүкiләлемдiк жаңаруы дегендi бiлдiредi.
Ақиқатты өз ... ... ... арасындағы қақтығыстардың басты
себебi, ол көптеген нанымдардың адам ... ... ... ... ... және ... тенденциясы бар деп қабылдауы,шындыққа жетуiне
кедергi келтiредi. Бiздiң сенiмiмiз шындық деу үшiн, ... ... ... ... ... тыс ... болған көзқарастардан бас
тарту керек. Бахаи болғысы келген адам ... ... ... болсын,
бiрақ бақ-дәулет жинау мақсатымен, заттық мәнмен шектелiп қалмасын. Оның
рухани және дене күшiне тағы да қуат ... ... ... ... таза ... ... тұрған iске құр сене бермей, ақиқатты
табудың жолына жұмсасын. Егер ... пен ... ... ... ... онда талмай iздеушi Тәңiрдiң Даңқын қандай болса да табады.
Бахаулла Одан әрi былай дейдi: ... ең ... өз ... ... ... оны жоқ ... ... және көкке көтеретiн, дәулеттi
немесе кедей ететiн ... ... өзi ... ... ... ”. ... ... түскендер өздерiн жер бетiндегi барлық заттардан арылып,
құлақтарын- бос сөздерден, ойын- қысыр ... ... ... ... ... ... Оларға Құдайды үмiт
қылып және Одан ұстанып, Оның жолымен жүру ... ... ... былай деп түсiндiрген:
“Кiмде-кiм шындықты өздеуде жетiстiкке ие болу үшiн, өткен кеткенге көз
жұму керек ” (8)
Дiн мен ... ... ... ... ... негiзi ғылым
мен ақылдың арасындағы келiсiмдiлiк болып табылыды делiнген. ... ... мен ... қайшы келу себептерi уақыт ағымына байланысты
соңғы салт- жоралар мен ескi наным-сенiмдердiң қабатталып ... ... ... шындығымен азғана жұғысқандықтан болған.
Дiн мен ғылым арасындағы қайшылықтардың тағы бiрi – ... ... ... мағынасын сөзбе-сөз түсiнгеннен ... ... ... көтерiлуiнiң адам баласының қайтып оралуы, болашақтың бұлдырлығын,
“Күннiң жарығы өшiп, ай өз ... ... және ... жұлдыздар ағып
құлайды” – деп тура ұққаннан туған.
“Китаб-и- Иган ” (“Шүбәсiз Кiтап”) деп ... ... ... ... ... ... ... әрбiр өлеңнiң мағынасы мен ... ... ... ... ... өлең ... дұрыс түсiндiру
күрделi қиындықтар туғызды, өзге ұлы дiндердегi iзбасарлардың ала ауыздығы
өзара түсiнiстiк пен бiрiгуге ... ... ... ... ... мәселелер рухани негiзде
шешiлуi керек. Материялдық жағынан қанағаттанбай қалушылықты болдырмау ... ... ... ... ... сұраптайтын заңдар шығуы ... ... мен ... ... ... ... реформа жасалуы үзiлдi кесiлдi талап етедi. Абдул-Баха ... ... ... ... ... пен ... жойылатындай етiп бөлiнсiн.
Әркiм өзiнiң мүмкiндiгiне қарай, бiлiмi мен дәрежесiне сәйкес ... ... ... да, ... ... ... ... де жақсы емес.
Қайыршылықтан өлетiн жағдай бар жерде, ... бар ... сөз. ... ... ... ... ... табылатын осындай
жағдайларды реттеу, түзету шараларын iске ... ... ... ... өлшеусiз бай, екiншiсi қайыршы кедей адамдардан тұратын қоғамға осы
алшақтықтарды реттейтiн заңның қажеттiгi ... Бай ... ... ... ... ... берсiң, жүректерiне жылылық орнасын,
мейiрiм қабiлетi ... ... ... ... ... жүргендерге
қамөорлық жасасын.
Орасан байлық пен қайыршылыққа қатысты арнаулы заңдар жасауға ... ... ... ... ету үшiн, ... ... ... сәйкестендiрiлетiн болсын. Бұл орындалмаса, Құдай әмiр ... да ... ... мен ... теңдiгi. Бахаи сенiмi ерлер мен әйелдердiң тең құқықты
екенiн мойындайды. Абдул-Баха: “Адамзат баласының туысқандығы, ... ... тең ... болмайынша бақытты бола алмайды”, деп айтқан. (12)
Бахаулла айрықша мән беретiн басты әлеуметтiк қағидалардың бiрi ... ... ... олардың ер адамдармен бiрдей дәрежеде
құқықтарды және ... ... ... тәрбие, бiлiм
алудағы, жұмыс iстеудегi теңдiгi. (13)
Әйелдердiң кiрiптарлықтан құтқарудың ең негiзгi ... ... ... ... ... ... ... iлiмнiң осы жағын талай рет түсiндiрiп
айтты. 1913 ... ... ... Бостандығы Лигасының жиналысында Ол
былай дедi: “Адамзаттың да құстар сияқты, екi қанаты болады: бiр ... ... ... ... Екi қанаты бiрдей қатаймайынша, құс көк ... ... Осы ... лебi бойынша, әйелдер әр дайым
жетiлдiрiле берсiн. Өмiр майданында еркектермен ...... ... ... ... ... құқыққа ие болатындай дәрежеде
болсын”.
Халықаралық тiл. ... ... әр ... ... халықтардың бiр
бiрiмен кең түрде араласып, достасуы үшiн ... ... бiр ... тiл ... ... ... Бұл тiл арнайы жасалады немесе өмiр ... ... ... алынып бүкiл әлемнiң оқу орындарында ана
тiлмен қатар жүргiзiледi.
Дiн – достық пен келiсiмнiң дәнекерi ... ... ... ... ... қоғамының алға басуына, әлемде сүйiспеншiлiк пен келiсiмдi ... үшiн ... етуi ... деп көрсетiлген.
Қағидалармен қатар, бахаи сенiмiнде әлемдiк мәселелердi шешуге арналған
жалпыға ортақ ... пен ... ... ... ... ... ... – адамгершiлiкке тәрбиелеп, олардың ... өсiп ... ... ... мен Уағыздар бiр қатар жазылған.
Адамзат қоғамының игiлiгi мен шынайы бақыты тiкелей оның әрбiр мүшесiнiң
рухани сергектiгiне, бұл ... ... ... ... ... байланысты екенi ешқандай күмән келтiрмейдi.
Сондықтан, Бахаулланың iлiмiне орай, әрбiр ... ... ... ... ... ... ... әдiл болып, адамдармен қарым-
қатынас жасағанда мейiрiмдi әрi байыпты ... өзiн ... ... ... Бахаулланың Iлiмi бойынша, адамзат үнемi ... дами ... ... үшiн ... Ал, ... үшiн – ол ... Оған бас ию.
Дұға – осыған жету үшiн сыйға берiлген ең ұлы әдiстердiң бiрi.Дұға оқу
баһаи iлiмiнде мiндеттi iс ... ... ... ол Тәңiрмен тiкелей
әңгiмелесу”,- деп үйретедi Абдул-Баха және одан әрi былай дейдi: егер ... ... ... өз жағымыздан күш салсақ, ... ғана ... ... жету ... кiтабында Бахаулла былай дейдi:
Күнде таңертең және күн ... ... ... ... ... Мұны ... ... Құдай Өсиетiн, Оның Уағыздарын орындай
алмайды.
Бахаулла мен Абдул-Баһа дiн жолын қуушылар әр уақытта, әр қилы ... ... ... ... ... Дұғалардың ой тереңдiгi мен рух
ұлылығы оны ... ... ... де ... ... ... ... iс ретiнде өсиет еткен дұғаларды әркiм өзi
үшiн оқиды. Тек қайтыс болғандарға бағышталған дұға ғана Бахаулланың ... ... ... Қайтыс болған адамдарға арналған дұғаны 15 жастан
асқан баһаи оқуы керек.
“Бұл – ... ... ... ... ... ... ... бiр
баһаи оқиды, қалғандары түрегелiп тұрып тыңдайды. Бұл дұғаны оқыған ... ... ... емес”. (16)
Ораза. Жылына бiр мәрте 2 наурыздан 20 наурызға дейiн бахаилар ... күн ... ... ... ... яғни өздерiн ас пен ... ... ... ... күн мен ... ... ... аяқталады,
бұл солтүстiк жарты шарда көктемде, ал оңтүстiк жарты шарда күзде болады.
Бахаи оразасы ... ... ... қақаған суықта – ораза ұстау
қиын болатын кездерде өткiзiлмейдi. Ораза ұстанудан жасы 15 ке жетпегендер
мен 70 тен ... , ... мен ... ... ауыр ... ... ұзақ сапарға шыққандар босатылған.
Бахаи iлiмi бекiткен жыл сайын бiр ... ... ... отыратын
ораза адамның денсаулығына игiлiктi әсер ететiнi ... ... ... ... Бахаи iлiмi ораза ұстау кезiнде күнiне екi
мезгiл тамақ iшудi насихаттай ... ... ... ... ... ... ... былай дейдi:
“Ораза –рәмiз, ол барлық рахат-құмарлықтардан аз уақытқа ... да ... ... ... ... ... ... мынадай мағына бередi:
тамақты өлшеммен аз ... ... бұл ... өзге де ... да ... қарайсың. Тек тамақ iшудi шектеу рухқа ... ... бұл тек ... ... ... ... оразаның ешқандай мәнi жоқ.
Ораза ұстаудың мақсаты мүлде тамақ iшпеу деген сөз емес. Көп те ... ... емес ... ... iшу – ... зор ... ... Бахаиларда қажылық ер адамға және дүние мүлкi барларға парыз
болып саналады.
Қасиеттi кiтапта былай айтылған:
Құдай бұйрығы, Қасиеттi Үйге ... ... ... адам ғана ... ... Оның ... ... қажылықтан босатылған…
Қазiргi кезде Палестинадағы қасиеттi жерлерге: Бабтың Хайфадағы қабырына
және Бахаулланың Бахджыдағы қабырына қажылық жасайды.
Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... және талап
еткен мәселелердің бірі - жалпыға ортақ бейбітшілікті қолдайтын
Бүкіләлемдік Ұлттар Лигасын құру. Бұл жалпыға ортақ бейбітшілік және
тыныштық үшін ... іс ... ... үшін қасиетті де абыройлы болып
және осы келісім шарттың талқылануына, бекітілуіне бір кісідей бар
күштерімен ат ... ... ... ... шақырып, бекем де бұлжымас шарттарға
негізделген келісімдерді жасауға тиіс. Келісімнің жобасы ... ... ... ... халықаралық келісім бойынша әр мемлекеттің шекара шегі ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін қарым-
қатынастар мен ... ... да ... ... мемлекеттің
қарулануының мөлшері мен себебі көрсетіледі. Өйткені бірінің қару-жарағы
мен әскерлерінің санының артық кетуі ... ... ... ... келісімнің негізгі қағидалары-кез келген мемлекеттің бағынуы
мен мойынсынуы. Қандай да бір шартты бұзған мемлекетке басқа мемлекеттер
ғана емес, ... ... ... ... шығып, мұндай өкіметті құлатуға
тиіс.
Бұл әлемнің ауру тәніне қажетті дәрі егер осы ұлы тәсілді ... ... ... ... ғана ... пен ... өлшемділік орнап, әлем құлан
таза айығады.
Сопылық өмiр. Бахаулла да Мұхаммед пайғамбар сияқты өз iзбасарларын
шектен тыс тақуалық ... ... тиым ... ... ... адамдарды
белсендi өмiр кешуге шақырады. Адал және дiндар ... ... ... бас ... және ... ... ... шегiнулерi адамзатты рухани жұтаңдыққа апарып соқтырады
дейдi.
Дiнбасылықтың болмауы. Бахаи ұйымына тән айрықша белгiлердiң бiрi- кәсiби
дiнбасыларының жоқтығы. Дiндi тарату iсiне бар ... ... ... ... түрде үлес-жәрдем берiледi. Алайда бахаилардың барлығы да өз
қабiлеттерi мен мүмкiндiктерiне тсәйкес ... ... ... Бұл ... рухани мiндеттерiн орындауымен басқалардан айрықшаланып
тұратын арнаулы топ жоқ.
Алдыңғы ғасырларда дiнбасыларының болуы қажет едi, ... ... ... ... ... ... ... рәсiмдердi орындауға
тәрбиелейтiн, әдiл сотты орнықтыратынарнаулы адамдар керек ... ... ... Бiлiм алу ... де ... ... дiнiнде алдын ала
қалыптастырылып, әзiрленген, арнаулы ... ... ... ... талап
ететiн рәсiмдер мен дәстүрлер жоқ. Әдiл сот әкiмшiлiгi осы мақсат үшiн
белгiленген ұйымның қолына ... ... ... неке ... беiткен институт ретiнде қарастырылады.
Қасиеттi кiтапта “Құдай ерлi-зайыптылықты бұйырған” деп ... бұл ... ... ... некенi берекенiң және құтқарылудың
қамалы ретiнде жасаған. ... тек ... ... қабылдайды.
Бахаилар тек бахаилармен ғана емес, ... дiни ... және ... ... ұлт өкiлдерiмен некелесе алады.
Бахаулла неке екi жақтың және олардың ата-аналарыныңкелiсiмiне ... деп ... Ол ... ... ... ... /Бабтың ашылымы/ некеге тұратындардың бiр жағының
ғана ризишылығы неке құруға жеткiлiктi болатын. Адамдардың ... мен ... ... түсу ... Бiз ендi бұл ... араздығын, өкпе-дауын болдырмас үшiн екi жақтың ата-аналарының
шын пейiлдi рұқсаты мiндеттi түрде керек деп шештiк.(15)
Бахаи некесi екi ... ... шын ... ... ... Әрқайсысы бiр-бiрiне ықыласты болсын, бiрi екiншiсiнiң мiнез-
құлқының ерекшелiктерiмен санассын.
Абдул-Баха неке туралы былай жазған: “Неке ... ... ... ... ... сен ... жақыныңды өзiң таңдайсың, содан соң ... ... ... ... ... ... ата-аналар кедергi
келтiруге құқығы жоқ”.
Бұл жағдайды Шоги Эффенди былай мәлiмдейдi:
Бахаулла бахаи некесiне ақыл-есi ... ... ... ... ... Бұл жағдайда, ата-аналары бахаи сенiмiнде ме, әлде басқа сенiм
ұстанушылар ма, ... ... әлде ... ... бойы ... ... емес.
Аскетизмге қарсы, бахаи сенiмi пәктiктi оны екi жақтың қарым-қатынасының
жалғыз принципi деп ... ... ... ... де, ... кейiнгi тазалық- некеге дейiн
тазалық, некеде таңдаған жолдасына адал болу керек. Ол адалдық тек тәни
ғана ... ол ... ... сөзiнде және iсiнде көрiну ... ... ... ... неке мен ... ара-қатынасы адамзат
қоғамының негiзi болып қарастырылады және бұл ... ... ... мен күшейту қарастырылады.
Бахаи сенiнде ажырасуға тиым салады. Бiр-бiрiн жек көрген ... ғана ... жол ... ... ... олар ... хабардар етедi де, ажырасу жөнiнде шешiм қабылдайды. Алайда ... өту ... Сол ... ... шыдамдылық аталатын жылда, ер адам
үйiн, балаларын, әйелiн қамтамасыз етуi ... Сол ... ... ерлi-
зайыптылардыңараларында келiсiм-татулық қайтаданжанбаса, ерлi-зайыптылар
ажырасады.
Бахаи некесi- еркек пен әйелдiң тәни ... ... ... және ... екi ... де ... ... бiлдiредi. Ерлi-зайыптылар бiр-
бiрiнiң рухани кемелдiлiкке ... ... етуi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Даңқ ... ... 28 ... ... ... Нұр ... ... ... Сөз ... Есiм ... ... ... Күш ... Ерiк ... Бiлiм ... ... ... Сөз ... ... ... ... ... ... 19 қаңтар
18. ... 7 ... ... 1 ... қоса ... ... ... ... 2 ... ... ... ... ... ... Баб жаңа күнтiзбе
жасады. Бұл күнтiзбеде, григориан күнтiзбесi сияқты, жыл ... ай ... ... күн ... бойынша жүргiзiледi.
Бахаи жылы әрқайсысы 19 күнге бөлiнетiн он тоғыз айдан тұрады, яғни ... ... жәй ... төрт күн, ... ... бес күн ... ... он сегiзiншi және он тоғызыншы айлардың арасына кiредi. ... ... ... бар. Бахаилар Жаңа жылы күн мен түннiң теңескен күнi ... ... ... 1844 ... Баб өз ... ... ... Хижра жыл
санауы бойынша 1260жылдан басталады.
19 күн мейрамынан Қасиеттi күндер ерекшеленедi. Олар ... ... ... арналады. Қасиеттi күндерге 21 наурызда тойланатын
Жаңа жыл мерекесi ... ... күн ... ... ... ... тек ... дұға оқидан басқа, Қасиеттi жазбаларды оқу және медитация,
осы мереке жәйлi және осы ... ... ... ... ... ... ... тойлайды:
1 Жаңа жыл ... ... ... ... 21 ... 2 ... ... Бабтың жариялануы және 23 ... ... ... ... ... ... 29 ... ... өлiмi 9 ... ... ... күнi 20 ... Бахаулланың туған күнi 12 ... ... күнi ... Абдул-Баханың көкке көтерiлуi 28 ... ... ... қазiргi таңдағы жағдайы.
19ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Ресейлік Түркістанның құрамына
Қазақстанның Оңтүстік бөлігі (Сырдария және Жетісу ... және ... ... ... (Түркменстан, Тәжікстан, ... ... 1882 жылы сол ... ... мемлекетінің құрамындағы
Түркістанға алғашқы Ираннан қашқан ... ... ... ... өзі мұны ... ... 1890 жылы ... Ашхабатта
Бахаи келімсектерінің саны 1000 асып жығылды. Бұл сол кездегі ... ... ... ... ... он ... ... жылдарда Бахаи жамағаты Ресейлік Түркістанның мына қалаларында
болды: Ашхабад, Андижан (Фергана облысы), Ташкент, ... және ... ... ... уақыттан соң Шарджа, Мерв, Байрамали Теджен,
Кахпак, ... ... ... ... базар, сондай-ақ Хива және Бұхара
хандықтарында пайда болды. Өмiрден өтер ... ... ... ... ... ... дамытудың негiзiн қалады.Ол оны
“Әдiлет Үйлерi”деп атаған. Бұл кеңестер тоғыз адамнан тұратын ... ... ... ... кезде Жергiлiктi Рухани Кеңестер немесе
Жиналыста деп ... Оның ... жыл ... ... ... сайлайды . Сайланатын кеңестiң мүшелiгiне: дiнi, жынысы,
қоғамдағы дәрежесi, бiлiмi жағынан қайдан шыққанына ... ... ... (21 ... баһаилардың қайсысы болмасын сайлана алады.
Сайлау әр жылы 21 ... ... ... сайлаулары сайлаудың
қасиеттiлiгi бұзылмауы үшiн шешiм қабылданып жатқанда алдын-ала үгiттеу мен
аты-жөндерiн дауыстап аузға алусыз-ақ ... ... дұға мен ... өтедi.
Бұдан басқа жиналыстар (жергiлiктi) бахаи күнтiзбесiндегi атаулы тоғыз
мерекеде және ... ... ... екi рет өткiзiледi.
Жергiлiктi Рухани Жиналыс бахаилардың жергiлiктi жерлердегi ... ... Бұл ... ... ... ... Олар ... ересек
мүшелерi арқылы жыл сайын Ризван мерекесiнiң алғашқы күнiнде 21 ... ... ... ... Рухани Жиналыстың бұрынғы
мүшелерi бекiтедi. Сайланған Рухани ... ... ... ... бiрi: ... тазалығы, Құдайдан басқасының бәрiнен
безiне бiлу, Оның ең жоғарғы табалдырығында қызмет ету мен қиын ... Бұл ... ... ... ... адамдарды тәрбиелеу,
әлсiздерге өол ұшын беру, кедейлерге ... ... ... санақ бойынша
әлемде жиырма мыңдай жергiлiктi Рухани Жиналыстар ... ... ... ... ... ... ... сипаттағы
мәселенi шешу “Ұлттық Рухани Жиналыстың”мiндетi болып табылады.
Әр елдегi Жергiлiктi Рухани Жиналыстардың жұмысын тоғыз адамнан ... ... ... ... Бұл ұйым ... ... өкiлдерiнен жiбiрiлген делегаттардың даысымен жыл сайын
сайланады. Барлық делегаттар бас қосатын ... ... ... ... ... сайланған құрамнан тұрады.
Ұлттық Конвенцияның мәжiлiстерi Ризван мерекесi кезiнде 21 сәуiрден
бастап 12 күн бойы ... Жаңа ... ... 9 ... ... жиналыс бекiтедi. Ұлттық Рухани Жиналыстың мiндетi – сан ... ... ... реттеп, көтермелеп отыру, ... ... ... ... ... үнемi ақыл-кеңес берiп отырады.
Бес жылда бiр мәрте ... ... ... ... тарапынан жасырын
дауыс беру жолымен Бүкiләлемдiк Әдiлет Үйi деп аталатын Халықаралық
жиналыстың ... ... Бұл ... ... ... ... ... болып табылады. Ол Израильдiң Хайфа
қаласында ... ... іс осы ... қолына беріледі. Ол «Қасиетті
Нұсқаның» айқын баяндарында айтылған заңдар мен ... ... қиын ... осы ... шешеді. Дінді сақтаушы осы ұйымның
басшысы.
«Кеңесшілер»- ... ... Үйі ... әр бес жылда сайланатын
белсенді әрі бахаилікке ... ... ... ... ... саны сексен бірге ... ... ... аталмыш органда,
Хайфада қызмет етеді. Қалған жетпіс екісі әлемнің әр түкпірінде жұмыс
жасайды.
Бүкіләлемдік ... үйі ... ... ... ... Бұл
ұйымның шешімін мойындаудан бас тартқан адам іріткі, алауыздық ... ... арам ... ... ... бас ... адам ... құдайға құлшылық үшін жиналатын жиналыстары ... ... ... ... ... ... ... өткізіледі. Алайда
Бахаулла келешекте әрбір қалада ... еске ... ... ... ... деп әмір ... Жиырмасыншы ғасырда әлемде осындай ... ... Олар ... (Уганда), Чикаго (АҚШ), Панама-сити (Панама),
Нью-Дели (Үндістан), Сидней (Австралия), Апия (Батыс Самоа) және Франкфурте-
на-Майне (Германия) да ... Ең ... ... ... ... 1948 ... жер сілкінісінде қирап қалған. Бахаулланың
айтуы бойынша Машриқ-ул-Азкар тоғыз қырлы ғимарат, ең ... ... ... да, орындалу өнері де өте көркем болуға тиіс.
Құдай жазбаларын оқу Табыну Үйінің өз ішінде саз ... ... ... ... Бұл ... ... Рухани Жиналыс тарапынан
тағайындалған ... ... ... дұға ... ... ... Бұл
ғимараттың есігі кез-келген адамға, оның дініне, тегіне қарамастан ... ... ... үшін ... ... ... ауруханалар, дәріханалар, еңбекке жарамсыздар үйі, жоғарғы ... ... және ... салу ... ... өз ... ... сөз арқылы және іс-әрекеттерімен
таратуды уағыздайды. Бахаилер өз ілімдеріне қызыққан әрбір ... ... ... ... ... да ... бір дамыған бахаи жамағаты Ташкент қаласында ... ... ... ... ... болды. Бұл жерден «Аль-Ислах» деген
газеттері шығып тұрды. Негізін салушы Хажы Абдурахман Қари ... ... ... ... ... мен ... ... парсы және араб
тілдерінде шықты.
1895 жылы Ашхабатта ... ... ... ... сайлау
өткізілді. Жамағат Азиядағы алғашқы журнал «Хуршиди-Хаврды» (Шығыс Күні)
шығарды. Жастар ұйымы құрылып, ... ... ... істеді. Ашхабаттағы
жамағаттың дамығаны соншалық, бұл жер бахаи діни ілімінің орталығы ... жылы ... ... ... үйін ... ... береді.
Бұл іс шараға бахаилер сонау 19 ... 80 ... ... ... көпесі, Бабтың немере ағайындары болып келетін Қажы ... ... осы ... жер сатып алған. Бұл жерді Бахаулла одан Табыну үйін салу
үшін ... ... ... орыс ... ... ... мақұл
көреді. Алғашқы іргетасын қою салтанатына 1902 жылы ... ... ... ... өзі қатысады.
Табыну үйінің салынуына бахаилер барлық-күш жігерлерін аямады. ... ... бұл ... Бахаи тарихындағы ең ... бірі деп ... ғ. 20 ... ... ... ... ... жағынан жоғары
деңгейдегі даму көрсеткішіне жетті. 1918 жылы әлемдегі ең алғашқы Табыну
Үйінің құрылысы бітті. Кейінірек 1922 ... ... ... Үйінің бүкіл
қосымшалары бітті. Бұл үй өз құрамында бақша, мәжіліс үйі, ... ... ... кітапхана және оқу залын алып жатты. Екі мектеп, екі бала
бақша жұмыс ... ... ... ... ... 166 971, 5 кв. м. Бахаи
мектептеріне кез-келген сенімдегі адамадардың ... ... ... ... ... осыншама еркіндікпен әрекет етулеріне Ресей
өкіметінің өзі жағдай жасап берді.
Ресейдегі патшалық өкіметі құлап, ... ... ... келген тұста
да бахаилердің жалпы жағдайы ... ... ... ... ... ... ... жерлердің халыққа қайтарылып, мектептерде діни
білім беруге тиым салуы туралы декрет шыққанымен бахаилерге ешқандай қысым
болған жоқ. ... 1922 жылы ... ... ... ... ... өз ... тарту арқылы большевиктік идеяға кері
әсер ететін әрекетке барып отыр деген мақала ... ... ... кейін
бахаилердің әрекетіне соңғы нүкте қойылады.
1926 жылдары Ресейде Иран тектес бахаилерді елден басқа жаққа жер аудару
басталды.Әртүрлі ... мен діни ... тиым ... Бұл ... бахаилер емес, басқа да діни сенімдердің басына осындай зобалаңның
келіп жатқан кезі ... ... ... ... ... ... атты
журналдары қатты сынға ұшырап, ақырында жабылып тынды.
1928 жылы Жергілікті Рухани Мәжіліске Орта Азия және ... ... ... ... ... ... ... өкіметі олардың өкілеттігін
шектеп тастайды. Яғни Бахаи ... ... ете ... ... ... Дәл осы жылы өкіметтің бүкіл ... ... және ... да ... орындардың барлығының мемлекет меншігіне
алынуы туралы бұйрық шығарады. 1930 жылы Шоги ... ... ... ... ... ... ... қайта қарап, өзгерту жасауға шақырды.
Алайда Совет өкіметінің шешімі өзгеріссіз қалды.
1934 пен 1936 жылдар аралығында ... бір ... ... Осы ... діни
ғимараттар сенушілеріне қайтарылған ... ... ... ... ... ... алады. Рухани Мәжілістерге сайлаулар өтіп, діни
ілімдерін таратуды қайта жолға қоя бастайды. 1938 ... ... ... ... он төрт ... болды. Соның ішінде Ашхабат, Баку, Бұхара,
Москва, Ташкент және Тбилиси де бар. Ұйымдасқан бахаи топтары ... ... ... және ... да он ... ... әрекет етті. Ең
дамыған орталық ретінде Ашхабат ... ... ... ... айында Ашхабаттың Жергілікті Рухани Мәжілісінің мүшелері
түгелімен және тағы да 500 ге ... ... ... алынып, бүкіл
әдебиеттер мен құжаттар тәркіленеді. ... ... іске ... ... ... соңғы жағдайлары туралы дерек жоқ. Түрмеде ... ... ... ... ... ... Үйін ... өз меншігіне алып, мақта сақтайтын қоймаға
айналдырады. 1948 жылғы жер сілкінісінен кейін Табыну Үйі ... ... ... 1963 жылы оны ... ... жылы ... ... сенім бостандығы және діни ... заң ... ... ... ... ... болды. Осы жылы
Жергілікті Рухани Мәжілістерге сайлау Ашхабат, Москва, Улан-Уде, ... ... ... және ... ... жылы ... ... бахаилердің Ұлттық Рухани Мәжілісіне сайлау ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік алды.
1993 жылдың мамырында кеңес одағындағы бахаилер 30 жыл ... ... 170 ... ... ... ... ... Әділет Үйіне өткен
сайлауға қатысты. 1994 жылы орталық ... әр бір ... ... ... ... Мәжілістерін сайлады. Қазіргі кезде бұрынғы кеңес
одағындағы сегіз басқарушы орган өздерінің бауырлас ... ... ... қызмет етуде.
Бахаилердің Қазақстанға келгенге дейінгі тарихына қысқаша шолу ... ... ... ... ... ... болсақ, Ресейдегі қазан
төңкерісінен кейінгі жылдардың алғашқы ... ... ... сай
тұтас Түркістан республикасы автономдық орта азиялық республикаларға
бөлініп кетті. Бұл ... ... ... ... ... болуына
үлкен кедергілік жасады.1938-39 жылдары ... Азия ... ... ... ... ... адамдарды Қазақ Совет Социалистік
Республикасының қалалары мен елді мекендеріне жер ... ... ... ... ... жанұялары Петропавл, Ертіс,
Павлодар, Шелек және басқа қалаларға ... ... ... ... елге ... келу ... осы ... басталады.
Бахаи орталығындағы сақтаулы тұрған күнделікте Павлодар облысына жер
аударылған бір бахаи жанұясының сол ... ... ... ... ... Али Мангули ұлы Мырза Ахметке тиісті екен. Мырза Ахмет әйелі және
бес баласымен Түркменстанның ... ... ... тұрған. Ол жерде
Жергілікті Рухани Мәжіліске мүше болады. Діни ... ... ... ... ... 1938 ... 6 ... күні түнде Мырза Ахмет пен
оның ұлдары тұтқынға алынады. Осы жылы ... ... ... ... қоса
ҚазССР-на жер аударып жібереді. Алғашында олар Павлодарға жақын маңдағы
совхозда тұрады да, ... ... ... ... ... ... жанұяларын Ертіс районына қоныстандырады. 1942 ақпанында Мырза
Ахметті басқа бахаилермен қоса қайта ... және ... ... қамайды. Әкесі қамалғаннан кейін Али Ахмедов НКВД-ға барып ... ... ... болады. Али Ахметовтің осы ... ... ... біз мына сөздерді оқи ... ... мені тағы да ... ... ... әкем туралы сұрады (бахаилер туралы).
Олардан кімдерді білетіндігім? Өзім соған сенемін бе жоқ па? Бұл ... не? Тағы ... ... 1942 ... қазанында әкесі Мырза Ахметтің түрмеде ... ... ... ... ... Алайда Мемлекеттік Қауіпсіздік Комитеті
(КГБ) оны тергеуін тоқтатпайды. Одан Бахаулла, Шоги Эффенді жайлы ... ... ... ... ... Али ... барлығынан бас тартады.
Соңында оны да ... ... ... Қамауда жатып Али Ахметов Н.С.
Хрущевқа ... ... ... ... хат ... оның ісін тікелей өзі
бақылауын өтінеді. Хат тиісті жеріне жетті ме әлде ... ол жағы ... көп ... Али Ахметов қамаудан босатылады.
Ертіс районына жер аударылғандардың арасында Забиулла Мурадовтардың ... бар. ... ... ... ... ... ... Бұл кісі
финанс техникумын бітірген. Орыс тіліне жетік. Үйленіп, бір қызы болады.
1938 жылы оны әкесімен ... ... ... ... ... ... ... халық жауы деп теріс айналып кетеді.
Бұл кісінің ... ... ... ... оның ... ... ... жазып алған екен. Осыған ұқсас әртүрлі бахаи жанұяларының
тарихы бахаилер орталығында ... ... ... ... үшін жер ... жаңа бір ... ... жылы Алматыдағы Шелек ауылына жеті жанұя, атап айтатын болсақ Кашкули,
Абдуллаевтар, Садыш, Фарзи, ... және ... ... ... барлығы өздерінің айтуларына қарағанда қандай ... өз ... ... болып, сол бойынша өмір сүрген. Алайда мұны
ешкімге білдірмеген. Жанұядағы балалар бахаи сеніміне сәйкес тәрбие ... мен ... ... ... мүмкін болған жерде аталып өтіліп
отырған. Шіліктегі бахаи жанұялары 1950 жылдары жасырын түрде жиналып, діни
уағыздарын жасап ... ... ... ... жер аударылған бахаи азаматы
Сталиннің тұсында өте қиын болғандығын, одан кейін Хрущев кезінде де ... ... тиек ... ... ... біршама еркіндік болғанға
ұқсайды. Мерекелер аталып өтіп ... ... ... ... асулы тұратын еді деп еске алады.
1954 жылы жер ... ... ... ... дағы,
елдеріне оралуларына рұқсат беріледі. Осы кезде ... ... ... ... ... ... олардың бір бөлігі ҚазССР де қалып қояды.
1960 жылдары Қазақстандағы бахаилер үшін ... ... ... ... ... Петропавл және Алматы қалаларындағы
бахаилердің одан әргі ... ... ... ... өз ... оралып, кейбірі осы жерлерге сіңісіп кетті. Алайда олардың басым
бөлігі өздері ... ... ... ... ... ... ... орнығып қалғандары осы жерде жұмыс істеп, бала тәрбиелеп,
өз діни сенімдерін қолдарынан келгенше ... ... ... ... бас ... өткізіп, қасиетті күндері мен мерекелерін атап
өтіп отырған. Алайда діни ілімді таратумен шұғылданбаған. Бұл үшін ... ... ... ... жылы ... ... Үйі ... кейін Азербайжан,
Армения, Грузия, Түркменстан ... ... ... ... ... ... қайта қалпына келтірілді. ... ... ... 70-80 ... ... қалпына келтіріліп болды.
Алматыдағы бахаи ұйымы 1975 жылдан бері қызмет етіп келеді.Бұл ұйымның
құрамында сол бұрынғы жер аударалып келген ... ... және ... ... ... Бұлар бахаилердің қасиетті күндері, соның ішінде ... ... ... атап өтіп ... осы ... негізінде Қазақстан тарихындағы ... ... ... ... 1990 жылы ... ... 1990 жылдан кейінгі тарихына келетін болсақ,1991 ... ... ... ... діни сенім бостандығы туралы жаңа заң
қабылдады. Сәл кейін Жоғарғы ... ... ... ... ... шығарады.
Бұл Кеңестер одағындағы дінге еркіндікті берген тұңғыш жарлық болатын. Бұл
бойынша ... ... өзі ... дінді ұстануға құқылы. Осы заң ... ... ... ие ... ... әртүрлі діни іс-
шараларды өткізуге мүмкіндік берді.
1991 жылыдң мамырында Москвада Олимпиада қалашығында ... ... ... ... ... Ұлттық Рухани Мәжілісіне сайлау
өтті.Рухани Мәжіліске ... 19 ... ... ... ... ... жылы тамыз оқиғасынан кейін ТМД елдерінде жаңа шекаралардың пайда
болуы жаңа бес аймақтық Рухани Мәжілістердің ... ... ... ... ... ... ... Ресей, Грузия, Армения, Украина,
Беларусия, Молдавия, Азербайжан және Орта Азия ... мен ... ... ... ақпанында қабылданған «Діни сенім бостандығы және діни
бірлестіктер туралы» заң жобасынан пайдаланып Алматы қаласының ... ... ... ... ... ... Осы ... бастап Бахаи
сенімі заңды түрде әрекет етіп отырған Қазақстандағы көптеген ... ... ... ... бері бұл ұйым өз ... жаңа адамдармен
толықтырып келуде.
1992 жылдың ... ... ... ... ... көтерілгенінің (қайтыс болуының) 100 жылдығына орай ... ... ... ... Бұл ... ... 170 елінен
30.000 дай бахаилер жиналады. Осы сәтте әлемнің ... ... жүйе ... ... ... ... Соның ішінде Мәскеудің
«Останкино» телемұнарасы арқылы Нью-Йорктен және ... ... атап ... ... ... ... Найроби, Сидней, Панама-Сити, Самао,
Сингапур және ... өзін де ... ... ... ТМД ... 300ге ... бахаи сенімін ұстанушылар қатысты.
Бұл Мәскеудегі оқиғаға Алматы және Жамбыл жамағаттарындағы ... ... жылы ... ... ... ... бұл ағымның
жергілікті Рухани Кеңестері ашылды. Ол кезде бұл кеңестер біздің елдің мына
қалаларында ... ... ... ... ... ... Атырау, Ақтөбе, Тараз, Сары-Кемер, Қарағанды, Теміртау, Ақмола,
Жезқазған, Сәтпаев, Шымкент және ... Бұл ... ... ... ... ... ... басқарылып
келеді.
1993 жылдың мамырында Қазақстандық бахаилердің аймақтық Рухани Мәжіліс
мүшелерінің барлығы әлемдегі діндес бауырлары мен бірге ... ... ... ... ... өткен Бүкіләлемдік Әділет Үйінде болған
сайлауға қатысты. Хайфаға ... ... ... ... ... ... Кеңестің мүшесі, Түркменстаннан жер аударылған
бахаилердің бірінің немересі болып ... ... ... ... ... үшін 1993 ... маусымы ерекше кезең болып
есептеледі. Осы жылы Қазақстьанға ... ... ең ... ... ... діни ... уағыздауғы үлкен қайрат көрсетіп жүрген Бахаулланың
немересі Шош Эфендінің жесірі Мери Максвелл Раббани келеді. Бұл кісі ... ... ... ... конференцияға қатысады.
1994 жылдың қаңтарында Алматыдан әртүрлі діни сенімдер ... ... ... барар жол» (Дорога к ... атты ... ... ... ... да көрсетіледі.
Бахаилердің айтуынша бағдараламада Бахаи сенімі жан-жақты, жағымды әрі
«нағыз піскен толыққанды сенім» ретінде көрсетілді дейді. Бұл бағдараламада
Бахаулланың ... ... ... ... қатысты фильмдерден
үзінділер көрсетілген. Дәл осындай бағдараламалар 1993 ... бері ... ... ... ... Рудный, Павлодар, Өскемен, Семей
секілді қалаларда да көрсетілген. Бағдарламада жергілікті бахаилердің өмірі
жайлы сондай-ақ ... ... ... мен ... сұхбаттар
көрсетілген. Бұл іс-шаралардың барлығы осы діни ілімнің Қазақстан бойынша
танымал болуына өз септігін ... ... ... ... ... Қызылорда, Қарағанды,
Ақтау, Шымкент, Теміртау, Атырау, Павлодар, Қостанай қалаларының жергілікті
басылымдарында Бахаулланың ... ... ... ... ... ... ... Орта Азияның барлық республикалалары мен
Қазақстанда Ұлттық Рухани Мәжілістерге сайлаулар өтті. Сәуірдің 29 мен ... ... ... ... ... қысқы бағында елдің әр
қаласынан келген 19 делегат жасырын дауыс беру арқылы ... ... ... ... ... сайлады. Бұл шараға қонақ ретінде көрші
республикалардан Түркменстан мен Қырғыстанның бахаилері ... ... ... ... ... бұл ... ... саяси мәнде
болған жоқ, керісінше бірлік пен руханилікке негізделді дейді.
1994 жылдың қараша айында ... ... ... ... ... жазушы, ақын, профессор Сабир афаги деген кісімен
кездесу болады. Бұл кісі 20дан ... ... ... Осы келісінде
Самарқан, Бұхара, Бишкек және Алматыдағы Университеттерде лекция оқыған.
1994 жылдың 12 ... ... ... Министірлігі
тарапынан Қазақстан бахаилерінің Ұлттық Рухани Мәжілісінің жарғысы (устав)
бекітілді.
1995-1996 жылдар аралығында ... ... ... Қарағанды,
Қарқаралы, Қаскелен, Кентау,Көкшетау, Қостанай, Қызылорда, Лениногорск,
Петропавл, Рудный, ... ... ... ... ... ... құралдарында Бахаи сенімі жайлы мақалалар жарық көрген. Бахаилікке
қатысыт телевизиялық көрсетілімдер Алматы, ... ... ... ... ... жылы ... ұйымдаситыруымен Пекинде Бүкіләлемдік Әйелдер
Форумына әлемнің 50 елінен келген ... ... ... ... ... 1996 жылдың сәуір айында Қазақстан Республикасының Азаматтық
Кодексінің енгізілуіне байланысты ... ... ... ... және ... тіркеуден өткен 17 жергілікті Рухани Мәжілісі қайта
тіркеуден өтті. Осы жылы ... ... ... ... ... ... ... достық сипатта болып кетті. 1996 жылы
Қазақстанның танымал адамдары бахаилермен ... ... ... ... болды. Бұлардың ішінде президент ... ... ... Мусаходтаева, тұңғыш космонавт Тоқтар ... бар. ... ... ... ... ... кітаптар сыйға тартылған.
Бахаилердің ... ... ... ... ... ... Павлодар, Степногорск, Өскемен, Теміртау қалаларында қоғамдық іс-
шаралар өткен. 1917 жылы Қызылорда қаласында өткен ... ... ... ... діни ілім 600 көрерменге таныстырылған.
Темірьау қаласында да 1000 нан аса ... ... ... Концерт
қалалалық Мәдениет Сарайында өткен. Концерт соңында Бахаи діни ілімі жайлы
мағлұмат берілген.
1998 жылдың қараша айында Мәскеуде ... ... ... ... ... орыс ... аударылуына байланысты презентация
болды.Қазіргі таңда осы кітап Қазақстандағы бахаилердің кітапханаларын
безендіріп ... ... қоса ... ... өз ... арасында
қасиетті күндері мен мерекелерін атап өтіп отырады. Бұл іс-шараларға кез-
келген адам барып қатыса алады. Сондай-ақ әр жылы 21 ... күні ... ... ... ... саны 9дан асса жаңа Жергілікті Рухани
Мәжіліс, ал мамыр айында Ұлттық Рухани Мәжіліс ... ... ... ... ерекшелігіне келетін болсақ, бүл
ағымның басқа діни ағымдармен салыстырғанда кейбір ерекшеліктері ... діни ... ... ... кришнаитттер, иегово
куәгерлері секілді көше-көшелерді, үйлерді ... ... ... ... айтуларына қарағанда діни ілім мүндай
әрекетті құптамайтын секілді.Бахаилердің өз ілімдерін насихаттау барысында
атқарып жатқан іс-шаралары Алматы ... ... ... ... ... Мәжілістің кеңсесінде сақтаулы тұр. Қазақстандағы барлық
жергілікті және ұлттық бахаи ... ... ... ... жайлы осы орталыққа есеп беріп отырады. Қазақстан бахаилерінің
діни ілімдерін насихаттау жолында ... ... ... ... деп ... ... осы орталықтан алынған мәліметтер мен жеке
зерттеу жұмыстарының нәтижелері негізінде баяндалатын ... ... ... ... ... страна» деген атаумен
бес тілде халықаралық бюллетен шығарылады. Қазақстанда 1995 жылдан бастап
танымал ... осы ... ... жазу ... іске асырылған.
Жазылғандар Бахаи ілімі ... мол ... ... ... ... ... жалпы әлемде бахаилер тарапынан атқарылған әлеуметтік-
экономикалық іс-шаралармен таныс болады.
1994 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бюллетен шығаруды бастады. 1995 жылдың тамызынан
бастап бюллетен ай сайын ... әр ... ... ... ... Дәл осы жылы ... бюллетен негізінде Бүкіләлемдік
Бахаилер орталығы тарапынан жіберілетін «Виноградник ... ... осы ... орыс ... ... ... ... өздерінің жергілікті бюллетендерін шығарады. 1997 жылдан бастап
Ұлттық бюллетен ТМД ... ... ... бастаған . Қазақстан
бахаилерінің жамағаты ТМД ... атап ... ... ... сондай-
ақ Индия мен Американың бюллетендерін алады.
Қазақстан Бахаилерінің діни ілімді уағыздау барысында атқарып жатқан
еңбектерінің ... ... ... ... ... тәржімелеу
келеді.1990жылдардың басында қазақ тіліне сегіз кітап аударылған. Бұлардан
екеуі 1994 жылдың ішінде ... Бұл ... ... ... Асыл
сөздері», «Бахаи Дұғалары», «Бахаулла», «Бахаулла және Жаңа Дәуір» Дж. Э.
Эсслемонт, ... ... ... ... Фатхи Ағзам, «Махаббат
раушандары», «Қысқаша Бахаи сенімі ... ... қоса ... «Бүкіләлемдік дін Бахаи» атты памфлет аударылып ... ... ... ... Шоги ... «Халықтарға Үндеу», «Бахаи сенімі» және
«Бахаилердің әкімшілік тәртібі» атты еңбектері орыс тіліне тәржіме етілген.
Сондай-ақ «Бахаи ... атты ... ... аударылған. 1996 жылы Дж.Э.
Эсслемонттың ... және Жаңа ... атты ... орыс ... ... 1997 жылы 4 ... ... сөздер», «Бахаулла және жаңа дәуір»,
«Бахаула жазбаларынан») ... ... ... ... толықтырулар
жасалынған. Сондай ақ «Өнегелілік сабақтары» атты кітап Қазақстанның ... ... ... ... ... ... жүргізу
мақсатында қазақшаға тәржіме етілген. Ағылшын тілінен орыс тіліне «Радость
распространения» атты ... ... ... шықты.
1997 жылы орыс тілінде «По материалам Рухи», «Радость распространения»
(2 бөлім), 6000 тиражбен шықты. Бахи сеніимі ... ... ... және ... 10000 дана мен ... ... 1998 жылы орыс ... 3 кітап
(«Молитвы Бахаи», «Община Бахаи: основания, цели, намерения», «Сокровенные
Слова Бахауллы»), қазақ тіліне «Париждегі сұхбаттар» атты ... ... ... Осылайша 1994 пен 1998 жылдар аралығында ... ... ... күшімен 10 кітап аударылып, 11 кітап жарық
көрген.
Статистикалық мәліметтерге қарағанда ... ... ... ... ... 15 ... орган әлемде 179 елде орналасқан Рухани
Мәжілістермен тығыз байланыс орнатқан. 13 232 ... ... ... қадағалап отырады.
Жастарға рухани тәрбие беру барысында атқарылған көптеген ... ... ... ... белсенді түрде қатысып келеді. Бахаилрдің
жастарды тәрбиелеу мәселесінде мұндай белсенділік танытуларының өзіндік
себебі де бар. ... ... ... кепілі. Олаға қандай тәрбие берсең
келешекте сол алған тәрбиенің негізінде қызмет ететін болады. Бахаилер ... мүлт ... ... ... өз ілімдері жайлы көбірек
мағлұмат беруді ... ... ... ... қуаттаушыларды осы әдіс
арқылы жинап, қамдануда. Сондықтан Қазақстан Бахаилерінің ... ... ... ... ... мен жастарға адамгершілік,
инабаттылық дәрістерні оқыту жобалары жасалған. ... ... ... ... ... ... ... алғада барлық бахаи
жамағаттарында жолға қойылған.
1994 жылы балалар сыныбы Қазақстандағы 8 ... ... ... 11, ... ... ... ... 1997 жылдың ақпныда
балаларға білім беру жөніндегі Ұлттық Комитет Қазақстан жастарына моральдік-
адамгершілік тәрбие беру ... ... атты ұйым ... Бұл ... «52 ізгі ... атты кітаптан балалардың апталық,
жексембілік кластары, бала бақшаларға арналған сабақтар, ... ... ... ... ... ... ... енгізілген. Бұл
ұйымға Қазақстан Бахаилерінің 11 Мәжілісі қатысқан.
Бахаилерді жалпы әлемдік масштабта қарайтын болсақ әлемнің көптеген
жерлерінде ... ... ... ... ... ... ... қалаптастырған мектептерін көруге болады. Бахаилер сауатсыздықты
жою жолында көптеген ... ... ... өзінде Ұлттық
Мәжілістің мәліметтеріне қарағанда Семей, Өскемен, Павлодар, Алматы,
Қарағанды және ... ... да ... ... ... ... ... сыныптарға адамгершілік сабақтарын жүргізу жөнінде
істер атқарылып жатқанға ұқсайды.
Бахаилерде өз діни ілімдерін ... ... өз ... ... ... ... халықпен кездесу ұйымдастыру жүйелі түрде
жолға қойылғанға ұқсайды.
1997 ж. Сәуір айының 21 мен 24 жұлдыздары арасында ... ... ... ... экологиялық методологиясы» атты бірінші
халықаралық конгресс болды. Осы ... 2- ... сөз ... ... ... қоршаған ортаны қорғау бөлімінде қызмет атқаратын Бахаи ғалымдарының
бірі болып табылады.Сондай-ақ “Қоршаған ортаны қорғауға ... ... атты ... ... бір ... ... Насимова баяндама жасады.
Қазақстанда алғашқы рет ғалымдар алдында бахаилердің атқарып жатқан істері
жайлы жасалған ... осы ... ... ... ... ... ... бахаи кітаптарының көрмесі өтті. Конгресстен кейінгі күндері
(29-30 сәуір) ... ... ... ... сол кездегі экология министрі Баев.
Н.И, қалалық әкімшіліктің діни істер бөлімінің ... ... ... ... ... ... ... директоры архитектор
Төлебаев А.М-лардың кездесулері болды. Сол кездегі еңбек және әлеуметтік
қорғау ... ... ... ... ... ... ... ілімі жайлы мағлумат берген. А.Далдың ... ... ... “Мир” телекомпаниясыкөрсеткен. Сондай-ақ Артур Дал мырза
Эко-курьер” және “Экспресс К” газеттерінің корреспонденттерімен кездесті.
Қазақстан Бахаилерінің ... ... ... ... және осы
қаладағы сенушілерімен кездесу өткізді. Осы жылы ... ... ... ... Хамид Пезешкян Алматы қаласына ... ... ... ... және студенттерге лекция
оқиды. Бұл кісі ... ... ... ... ... үлес ... бірі.
Бахаилер діни ілімдерін таратуда негізінен жастардан тиімді ... ... ... болу ... ... ... жағынң көптеп
тартылғанына мүдделі. Бұлар Бахаи ілімін әе, биарқылы насихаттауды ... ... ... ... ... Алматы, Көкшетау ,Қарағанды, Өскемен және
Шымкент қалаларындағы жастардың ... ... ... ... ... Балалар үйінде, интернаттарды, мектептер мен Мәдениет
сарайларында осындай ... ... ... ... 1996 жылдың
тамызында негізі қаланған Қазақстан Бахаилерінің Ұлттық Жастар Комитеті
өзінің ... ... ... ... алып, солар арқылы діни ілімдерін
насихаттауды мақсат етіп ... Бұл ... ... ... ... әр-
түрлі іс-шарлар ұйымдастыру арқылы шешіледі. Жастарды іріктеп алып топтар
құру Қазақстанда 996 жылдың жазынан бастап қолға ... . Бұл ... ... ... ... ... Бахаи орталығындағылардың айтуына
қарағанда жастар өз өнерлерімен бір Құдайға ... ... ... ... ... мен ... ... Ішімдік пен
нашақорлық, терс қылықтарға деген наразылықтарын ... ... өз ... ... Жастар осы шеберханаларда
әртүрлі бағыттар, атап ... би ... ... хор ... ... ... тілі үйірмелері және көркемөнер туындылары бойынша жұмыс жасайды.
Жастардан ... бір ... ... өз ұйымдарымен қоса қала ішінде де
концерттер, әртүрлі іс-шаралар өткізіп өткізіп ... ... ... шеберханасы 1996 жылы Бишкек қаласында өткен ... ... ... екі би ... ... Дәл осы жылдың жаз
айында би бағдарламасы ... АҚШ тың ... ... ... ... ... шеберханасында қонақта болды.
Жалпы алғанда Қазақстан Бахаилері өздерінің сырт елдердегі діндестерімен
тығыз ... ... ... ... 1993 жылдан бері ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі
ғылыми конференцияларға, әлеуметтік іс-шараларға белсенді ... ... ... төмендерге қол ұшын беру, қайырымдылық іс-шаралар өткізу,
көпшілікке ... беру ... діни ... ... ... негізгі принциптері болып табылады.
Қорытынды
Пайдаланған әдебиет тiзiмi

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның діни сеніміне құрмет оның таңдауына құрмет ретінде4 бет
Бахаи сенiмi20 бет
Бахай ілімінің негізін қалаушы – «Баб» лақап атымен танымал Сейид Әли Мұхаммед19 бет
Сақ,үйсін,қаңлылардың діни сенімі8 бет
Қазақстандағы бахаилік ағымы86 бет
Ғұмырын ғылымға арнаған ғалым6 бет
Діннің пайда болуы туралы теориялар10 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
XIV-XV ғасырлардағы қыпшақ антропонимдері30 бет
«Девиантты мінез – құлқы бар балаларды анықтау және оқыту проблемаларын шешудің болашақ даму жолдары»9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь