Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңдардың қалыптасуы мен даму тарихы


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АУМАҚТАРДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түсінігі, түрлері және негізгі мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды құру мақсаттары ... ... ... ... ... ... ..8

2 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АУМАҚТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

2.1 Мемлекеттік табиғи қорықтардың құқықтық жағдайы ... ... ... ... ... ... ...24
2.2 Мемлекеттік ұлттық және табиғи парктердің құқықтық жағдайы ... ... .32
2.3 Мемлекеттік табиғи заказниктердің құқықтық жағдайы ... ... ... ... ... ... 39
2.4 Мемлекеттік табиғи ескерткіштердің құқықтық жағдайы ... ... ... ... ... ..40
2.5 Мемлекеттік ботаникалық бақтардың құқықтық жағдайы ... ... ... ... ... .41

3 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АУМАҚТАР ЗАҢДАРЫН БҰЗҒАНЫ ҮШІН ЗАҢДЫ ЖАУАПТЫЛЫҚ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... .44

3.1 Экология . құқықтық жауаптылығының жалпы сипаттамасы ... ... ... ...44
3.2 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңды бұзғаны үшін заңды жауаптылықтар түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53

ҚОЛДАНЫЛҒАН ҚАЙНАР КӨЗДЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58
Дипломдық зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазақстан аумағы шөл далалардан бастап биік тауларға және ішкі теңіздердің экожүйелеріне дейін ландшафтық кешендердің бірегей жиынтығына ие. Еліміз экономикасы дамуының үдемелі қарқыны және табиғи ресурстарды пайдаланудың күшеюі жағдайында табиғатты аумақтық қорғау жүйесін одан әрі жетілдіру мәселесі көкейтесті сипат алып отыр. Нақ осы жағдайлар мемлекеттің биологиялық сан алуандылықты сақтаудың пәрменді жүйесі ретінде Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтарын (бұдан әрі - ЕҚТА) одан әрі дамыту қажеттігін айқындайды.
Биологиялық сан алуандықты сақтау жөніндегі конвенцияның тарабы ретінде (Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 1994 жылғы 19 тамыздағы № 918 қаулысы) Қазақстанның биологиялық саналуандылықты сақтау жөніндегі өз міндеттемелері бар. ЕҚТА саласындағы заңнама Қазақстан Республикасының Конституциясына, «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 10 қарашадағы № 1692 қаулысымен бекітілген Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды дамыту және орналастырудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасына негізделеді.
2004 жылғы наурызда «Мемлекеттік табиғи-қорық қорын дамыту проблемалары мен перспективалары» атты Парламенттік тыңдаулар өткізілуінің қорық ісін дамыту үшін зор маңызы бар, онда Қазақстанда табиғатты аумақтық қорғау жүйесін дамыту проблемалары талқыланды және оларды шешу жолдары айқындалды.
1997 жылы Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы жарияланды, ол Қазақстан 2030 жылға дейін ауасы таза және суы мөлдір, таза және жасыл желекті елге айналуға тиіс екенін паш етті. ЕҚТА-ның жүйесін құру осы мақсаттарға қол жеткізу құралдарының бірі болып табылады. ЕҚТА-ның оңтайлы желісін қалыптастырудың басты міндеті қорықтық ұйытқылар (қорықтар мен ұлттық парктер) өзара күзеті онша қатаң емес аумақтармен (қаумалдар, қорықтық аймақтар), сондай-ақ экологиялық желі элементтерімен - экологиялық дәліздермен, орман алқаптарымен, су қорғау аймақтарымен және жолақтарымен әрі басқа да қорғалатын табиғи аумақтармен қосылатындай олардың біртұтастығын қамтамасыз ету болып табылады.
Қазіргі кезеңде Қазақстан Республикасының аумағында ЕҚТА орналасуын оның ғаламдық түсінігіндегі "экологиялық желі" ретінде жіктеу қиын. Сонымен бірге, қазір Іле Алатауы, Жоңғар Алатауы және Алтай өңірінде аймақтық мемлекетішілік экологиялық желілер қалыптасуда. Мемлекетаралық деңгейде де экологиялық желілердің элементтері қалыптасып жатыр, олар - Батыс Тянь-Шань және Алтай-Саян экологиялық өңірлері. Басталған жұмыстар және әзірленіп жатқан көзқарастар экологиялық желіні ұйымдастыру таулы ормандар сияқты көкейтесті сипат алып отырған барлық табиғи кешендер бойынша (орман, дала, орманды дала, шөлдер, жартылай шөлейт жерлер, жағалау және су экожүйелері) жалғастырылуға тиіс.
1 Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы 9 желтоқсан 2003 ж. Жеке басылым.
2 07.07.2006 ж. «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» Қазақстан Республикасының Заңы.
3 Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30.08.1995 ж. (21.05.2007 ж. өзгерістер мен толықтырулармен )// Юрист ақпараттық құқықтық жүйе
4 Петров В.В. Экологическое право России. М., 1995 ж.466-467 с.
5 Транин А.А. Национальные парки в СССР: проблемы и перспективы. М., 1991 г. 13 с.
6 Транин А.А. Национальные парки в СССР: проблемы и перспективы. М., 1991 г. 17-19 с.
7 Имандосова Г. «Қорғалатын табиғи аймақтар кеңейтілді». http://www.google.kz
8 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны және олардың көрсететiн қызметтерi үшiн төлем алудың ережесiн бекiту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысы 2000 жылғы 10 мамыр
9 Жердің ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға жатқызу ережесiн бекiту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 8 қыркүйектегі N 910 қаулысы.
10 Су ресурстарын, жануарлар дүниесін сақтау және оңтайлы пайдалану және ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың желісін дамыту жөніндегі 2010 жылға дейінгі бағдарламаны бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 8 қазандағы N 914 Қаулысы.
11 Республикалық және жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды құруға және кеңейтуге арналған жер учаскелерiн резервте қалдыру ережесiн бекiту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 29 қыркүйектегі N 943 Қаулысы.
12 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жерін босалқы жерге ауыстыру ережесін бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 17 ақпандағы N 172 Қаулысы.
13 Қазақстан Республикасында ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың мемлекеттiк кадастрын жүргiзу ережесiн бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 13 қыркүйектегі N 862 Қаулысы.
14. ҚР табиғи ресурстардың мемлекеттік кадастры. http://www.google.kz
15 Казахстанская правда, 6 августа 1997 г.
16 Байсалов С.Б. Ильященко Л.В. 200 вопросов по охране природы. А., 1987 г. 191 с.
17 Транин А.А. Национальные парки в СССР: Проблемы и перспективы. М.,1991 г. 51-52 с.
18 Транин А.А. Национальные парки в СССР: Проблемы и перспективы. М.,1991 г. 136 с.
19 Петров В.В. Экологическое право России. М., 1995 г. 477 с.
20 Транин А.А. Национальные парки в СССР: Проблемы и перспективы. М.,1991 г. 152 с.
21 Петров В.В. Экологическое право России. М., 1995 г. 478 с.
22 Байсалов С.Б., Ильященко Л.В. 200 вопросов по охране природы. А., 1987 г.191 с.
23 Байсалов С.Б., Ильященко Л.В. 200 вопросов по охране природы. А., 1987 г.203 с.
24 Петров В.В. Экологическое право России. М., 1995 г. 480 с.
25 Петров В.В. Экологическое право России. М., 1995 г. 475 с.
26 Транин А.А. Национальные парки в СССР: Проблемы и перспективы. М.,1991 г. 34 с.
27 Байсалов С.Б., Ильященко Л.В. 200 вопросов по охране природы. А., 1987 г.193 с.
28 Транин А.А. Национальные парки в СССР: Проблемы и перспективы. М.,1991 г. 44 с.
29 Яковлев В.Н. Экологическое право. Кишинев. 1988. 97-98 с.
30 Байдельдинов Д.Л. Юридическая ответственность за экологическое правонарушения. КазНУ.1993г.13-14 с.
31 Петров В.В. Экологическое право России. М., 1995 г.275 с.
32 Қазақстан Республикасының Еңбек Кодексі. 2007 ж.- Алматы: Юрист
33 Ерофеев Б.В. Экологическое право России. М., 1996 г. 295 с.
34 Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының Кодексі.30.01.2001 ж.- Алматы: Юрист
35 Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. 16.07.1997 ж.-Алматы: Жеті жарғы
36 Қазақстан Республикасының Жер Кодексі. 20.06.2003 ж.-Алматы: Юрист
37 Егеменді Қазақстан, 26 декабря 1997 г.
38 2003 ж. 8 шілдедегі №477-II «Орман кодексі»
39 2004 ж. 9 шілдедегі ҚР-ның «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы» Заңы.
40 Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздік концепциясы 2003 ж. 9 желтоқсан.
41 Қазақстан Республикасы Президентінің халыққа жолдауы 2030 Егеменді Қазақстан 11 қазан 1997 жыл.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

ЗАҢ ФАКУЛЬТЕТІ

ТАБИҒИ РЕСУРСТАР ЖӘНЕ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚ
КАФЕДРАСЫ

ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ

Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңдардың қалыптасуы
мен даму тарихы

Орындаған
4 курс студенті ___________ А.С.
Искаков

Ғылыми жетекші ___________
з.ғ.д., профессор
Б.Ж. Абдраимов

Норма бақылаушы ___________ Г.Қ. Шуланбекова
оқытушы

Кафедра меңгерушісінің
рұқсатымен қорғауға
жіберілді
з.ғ.д., доцент __________________ Л.Қ. Еркінбаева

АЛМАТЫ, 2010 ж.

ГЛОССАРИЙ

1. биологиялық ресурстар - экологиялық жүйелердің адамзат үшін нақты
немесе ықтимал пайдасы немесе құндылығы бар генетикалық ресурстары,
организмдері немесе олардың бөліктері, таралымдары немесе кез-келген басқа
биотикалық құрамдас бөліктері;
2. ерекше қорғалатын табиғи аумақ - ерекше қорғау режимі белгіленген
мемлекеттік табиғи-қорық қорының табиғи кешендері мен объектілері бар жер,
су объектілері және олардың үстіндегі әуе кеңістігінің учаскелері;
3. ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесі - өздеріндегі барлық
географиялық аймақтардың табиғи кешендердің репрезентативтік өкілдігін
қамтамасыз ететін санаттары мен түрлері саналуан ерекше қорғалатын табиғи
аумақтардың жиынтығы;
4. ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды күзету (бұдан әрі - күзету) -
ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы Қазақстан Республикасы
заңнамасын бұзушылықтарды анықтау және оның жолын кесу, өрттің алдын алу,
байқау және жою үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақта жүргізілуі мүмкін іс-
шаралар кешені;
5. ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғау (бұдан әрі - қорғау) -
судың қолайсыз әсерін жою, өсімдіктерді зиянкестер мен аурулардан қорғау,
жануарлар санын реттеу үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақта жүргізілуі
мүмкін іс-шаралар кешені;
6. ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы уәкілетті орган
(бұдан әрі - уәкілетті орган) - ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды басқару
және бақылау, күзету және қорғау функцияларын жүзеге асыратын мемлекеттік
орган;
7. ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың табиғи кешендері ерекше қорғауға
жататын биологиялық саналуандық пен жансыз табиғат объектілерінің жиынтығы;
8. интродукция - өсімдіктер мен жануарлардың жаңа түрлерін олар
мекендейтін орта шегінен тыс жерлерге әдейі немесе кездейсоқ көшіру;
9. мемлекеттік табиғи-қорық қоры - табиғи эталондар, уникумдар мен
реликтер, генетикалық резерв, ғылыми зерттеулер, оқу-ағарту, білім беру,
туризм және рекреация нысанасы ретінде ерекше экологиялық, ғылыми, тарихи-
мәдени және рекреациялық құндылығы бар мемлекеттік қорғауға алынған
қоршаған ортаны қорғау объектілерінің жиынтығы;
10. мемлекеттік табиғи-қорық қорының объектілері - ерекше экологиялық,
ғылыми, тарихи-мәдени және рекреациялық маңызы бар геологиялық,
гидрогеологиялық, гидрологиялық, зоологиялық, ботаникалық және ландшафтық
объектілер мен олардың кешендері, жануарлар мен өсімдіктердің жекелеген
түрлері (таралымдары) (соның ішінде Қазақстан Республикасының Қызыл
кітабына енгізілген жануарлар мен өсімдіктердің сирек кездесетін және
жойылып кету қаупі бар түрлері).

РЕФЕРАТ

Диплом жұмысы Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы
заңдардың қалыптасуы мен даму тарихы тақырыбына орындалған.
Жұмыстың өзектілігі - заңның қалыптасуы мен даму тарихын қарастыра
отырып, осы қатынастарды құқықтық реттеудегі өзекті мәселелерді зерттеуге
талпыныс жасалынды.
Дипломдық жұмыстың басты мақсаты осы саладағы қалыптасқан ауыр
экологиялық жағдайдан шығудың бірден-бір жолы ол бұзылған және тіпті
қазіргі кезде де бұзылып жатқан экологиялық тепе-теңдікті ұстап тұру және
мүмкіндігінше оны қалпына келтіру болып отыр. Бұл мақсатқа жету үшін бізге
белгілі бірнеше паралелльді, бір бірімен байланысты және бірдей тең
орындалуға жататын жолдар бар. Ол, біріншіден, қоршаған ортаны ластанудан
қорғау, адамның өзінің өмір сүру ортасын жақсарту; екіншіден, табиғи ортаны
тиімді пайдалануды және қалпына келтіруді ұйымдастыру, міне, осы мәслелер
жұмыстың негізгі арқауы болып отыр.
Экологиялық қорғау тізбектің үшінші буыны және жолы болып,
экологиялық жүйенің тепе-теңдігін анықтайтын элементінің бірі табиғи алуан
түрлілікті сақтау табылады. Табиғи алуан түрлілікті сақтау ол: табиғаттың
алғашқы қалыптастырған және аз өзгерген учаскелерді, өсімдіктер және
жануарлар әлемінің алуан түрлілігін және байлығын, болашақ ұрпақтарға
табиғаттың уникалды және табиғи ескерткіш объектілерді жөне комплекстерді
қорғауды білдіреді.
Табиғи алуан түрлілікті сақтау ол: табиғаттың алғашқы қалыптастырған
және аз өзгерген учаскелерді, өсімдіктер және жануарлар әлемінің алуан
түрлілігін және байлығын, болашақ ұрпақтарға табиғаттың уникалды және
табиғи ескерткіш объектілерді жөне комплекстерді қорғауды білдіреді.
Дипломдық жұмысты жазу барысында қазақстандық ғалымдардың осы
саладағы ғылыми құнды еңбектері, сонымен бірге ресейлік ғалымдардың да тың
еңбектері, тақырыпқа байланысты нормативтік құқықтық актілер нақты
қолданыла отырып, кеңінен пайдаланып жазылған.
Диплом жұмысының алдына қойылған міндеттерге жету үшін жалпы
диалектикалық танымдық, логикалық, салыстыру, жүйелік және басқа да әдістер
қолданылды.
Бұл жұмыс құрамы кіріспеден, үш тараудан қорытындыдан және
пайдаланылған әдебиеттер мен нормативтік құқықтық актілердің тізімінен
тұрады.

М А З М Ұ Н Ы:

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АУМАҚТАРДЫҢ ЖАЛПЫ
СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... .5

1.1 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түсінігі, түрлері және негізгі
мақсаттары ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды құру
мақсаттары ... ... ... ... ... ... . .8

2 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АУМАҚТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ
ЖАҒДАЙ ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22

2.1 Мемлекеттік табиғи қорықтардың құқықтық жағдайы
... ... ... ... ... ... ...24
2.2 Мемлекеттік ұлттық және табиғи парктердің құқықтық жағдайы
... ... .32
2.3 Мемлекеттік табиғи заказниктердің құқықтық жағдайы
... ... ... ... ... ... 39
2.4 Мемлекеттік табиғи ескерткіштердің құқықтық жағдайы
... ... ... ... ... ..40
2.5 Мемлекеттік ботаникалық бақтардың құқықтық жағдайы
... ... ... ... ... .41

3 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АУМАҚТАР ЗАҢДАРЫН БҰЗҒАНЫ ҮШІН ЗАҢДЫ ЖАУАПТЫЛЫҚ
ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... .44

3.1 Экология – құқықтық жауаптылығының жалпы сипаттамасы
... ... ... ...44
3.2 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңды бұзғаны үшін
заңды жауаптылықтар түрлері
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... 46

ҚОРЫТЫНДЫ
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... 53

ҚОЛДАНЫЛҒАН ҚАЙНАР КӨЗДЕР ТІЗІМІ
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58

КІРІСПЕ

Дипломдық зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазақстан аумағы шөл
далалардан бастап биік тауларға және ішкі теңіздердің экожүйелеріне дейін
ландшафтық кешендердің бірегей жиынтығына ие. Еліміз экономикасы дамуының
үдемелі қарқыны және табиғи ресурстарды пайдаланудың күшеюі жағдайында
табиғатты аумақтық қорғау жүйесін одан әрі жетілдіру мәселесі көкейтесті
сипат алып отыр. Нақ осы жағдайлар мемлекеттің биологиялық сан алуандылықты
сақтаудың пәрменді жүйесі ретінде Қазақстан Республикасының ерекше
қорғалатын табиғи аумақтарын (бұдан әрі - ЕҚТА) одан әрі дамыту қажеттігін
айқындайды.
Биологиялық сан алуандықты сақтау жөніндегі конвенцияның тарабы ретінде
(Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 1994 жылғы 19 тамыздағы №
918 қаулысы) Қазақстанның биологиялық саналуандылықты сақтау жөніндегі өз
міндеттемелері бар. ЕҚТА саласындағы заңнама Қазақстан Республикасының
Конституциясына, Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы Қазақстан
Республикасының Заңына, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 10
қарашадағы № 1692 қаулысымен бекітілген Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды
дамыту және орналастырудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасына негізделеді.
2004 жылғы наурызда Мемлекеттік табиғи-қорық қорын дамыту проблемалары
мен перспективалары атты Парламенттік тыңдаулар өткізілуінің қорық ісін
дамыту үшін зор маңызы бар, онда Қазақстанда табиғатты аумақтық қорғау
жүйесін дамыту проблемалары талқыланды және оларды шешу жолдары айқындалды.
1997 жылы Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы
жарияланды, ол Қазақстан 2030 жылға дейін ауасы таза және суы мөлдір, таза
және жасыл желекті елге айналуға тиіс екенін паш етті. ЕҚТА-ның жүйесін
құру осы мақсаттарға қол жеткізу құралдарының бірі болып табылады. ЕҚТА-ның
оңтайлы желісін қалыптастырудың басты міндеті қорықтық ұйытқылар (қорықтар
мен ұлттық парктер) өзара күзеті онша қатаң емес аумақтармен (қаумалдар,
қорықтық аймақтар), сондай-ақ экологиялық желі элементтерімен - экологиялық
дәліздермен, орман алқаптарымен, су қорғау аймақтарымен және жолақтарымен
әрі басқа да қорғалатын табиғи аумақтармен қосылатындай олардың
біртұтастығын қамтамасыз ету болып табылады.
Қазіргі кезеңде Қазақстан Республикасының аумағында ЕҚТА орналасуын оның
ғаламдық түсінігіндегі "экологиялық желі" ретінде жіктеу қиын. Сонымен
бірге, қазір Іле Алатауы, Жоңғар Алатауы және Алтай өңірінде аймақтық
мемлекетішілік экологиялық желілер қалыптасуда. Мемлекетаралық деңгейде де
экологиялық желілердің элементтері қалыптасып жатыр, олар - Батыс Тянь-Шань
және Алтай-Саян экологиялық өңірлері. Басталған жұмыстар және әзірленіп
жатқан көзқарастар экологиялық желіні ұйымдастыру таулы ормандар сияқты
көкейтесті сипат алып отырған барлық табиғи кешендер бойынша (орман, дала,
орманды дала, шөлдер, жартылай шөлейт жерлер, жағалау және су экожүйелері)
жалғастырылуға тиіс.
Осынау күрделі міндеттерді орындауды қатаң антропогендік қысым
жағдайында шешуге тура келуде. Осындай жағдайларда флора мен фаунаның сирек
кездесетін және бірегей түрлерін, жансыз табиғат объектілерін ерекше
қорғалатын табиғи аумақтардың оңтайлы жүйесін ұйымдастыру жолымен ғана
сақтауға болады.
Бүгінгі таңда жаман экологиялық жағдай, өлімнің 20%-нің себебі болып
отыр, ал кейбір аумақтарда жағдай одан да күрделі [1].
Дипломдық зерттеу жұмысының мақсаты. Бабаларымыздан мұра болып
қалған еліміздің тамаша табиғаты, халқымыздың эстетикалық талғамын
қанағаттандыратын, оның әлеуетін көтеретін, табиғи сұранысын өтеуге
қабілетті, құрамы қазба байлыққа бай өлкеміздің радиоэкологиялық ахуалы
бүгінде осыншалықты күрделі жағдайда қалып отыр.
Бұл қалыптасқан жағдайдан шығудың бірден-бір жолы ол бұзылған және
тіпті қазіргі кезде де бұзылып жатқан экологиялық тепе-теңдікті ұстап тұру
және мүмкіндігінше оны қалпына келтіру болып отыр. Бұл мақсатқа жету үшін
бізге белгілі бірнеше паралелльді, бір бірімен байланысты және бірдей тең
орындалуға жататын жолдар бар. Ол, біріншіден, қоршаған ортаны ластанудан
қорғау, адамның өзінің өмір сүру ортасын жақсарту; екіншіден, табиғи ортаны
тиімді пайдалануды және қалпына келтіруді ұйымдастыру.
Экологиялық қорғау тізбектің үшінші буыны және жолы болып,
экологиялық жүйенің тепе-теңдігін анықтайтын элементінің бірі табиғи алуан
түрлілікті сақтау табылады. Табиғи алуан түрлілікті сақтау ол: табиғаттың
алғашқы қалыптастырған және аз өзгерген учаскелерді, өсімдіктер және
жануарлар әлемінің алуан түрлілігін және байлығын, болашақ ұрпақтарға
табиғаттың уникалды және табиғи ескерткіш объектілерді және комплекстерді
қорғауды білдіреді.
Аталған мақсаттарға жету үшін төмендегі міндеттер қарастырылады:
• Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды құру негіздерін айқын анықтау;
• Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың құқықтық режимінің ерекшеліктерін
анықтау;
• Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласында туындаған мәселелерді
нақты анықтау;
• Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласында қатынасқа түсетін
субъектілердің құқықтары мен міндеттерін және құзіретін реттеу;
• Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңды бұзғаны үшін заңды
жауапкершілік мәселелерін толық анықтау және зерттеу.
Диплом жұмысының алдына қойылған міндеттерге жету үшін жалпы
диалектикалық танымдық, логикалық, салыстыру, жүйелік және басқа да әдістер
қолданылды.
Дипломдық зерттеу тақырыбының объектісі Қазақстан Республикасында
ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың құқықтық жағдайы саласында туындайтын
қоғамдық қатынастар болып табылады.
Дипломдық зерттеу жұмысының пәні болып Қазақстан Республикасында
ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы қатынастарды құқықтық реттеу
механизмі табылады.
Диплом жұмысының теориялық негіздерін - заңгер ғалымдардың жер құқық
қатынастары және жерге меншік құқығы туралы, экологиялық құқық туралы
ғылыми тұжырымдары мен ұсыныстары, сонымен қатар нормативтік құқықтық
деректер еңбектері құрайды.
Диплом жұмысының нормативтік базасын - Қазақстан Республикасы
Конституциясы, Қазақстан Республикасының ұлттық заңдары, экология туралы,
жер туралы заңдар, азаматтық заң актілері, Президент Жарлықтары, Қазақстан
Үкіметінің Қаулылары құрайды.
Зерттеу нәтижесінде жасалған қорытынды тұжырымдар экология және жер
қатынасын құқықтық қамтамасыз етуге бағытталған өзекті мәселелерді кешенді
зерттеумен сипатталады және Қазақстан Республикасының жер туралы заңдарын
жетілдіру мәселелеріне қолданылуы мүмкін.Бұл жұмыс құрамы кіріспеден, үш
тараудан қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер мен нормативтік
құқықтық актілердің тізімінен тұрады.

1 ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АУМАҚТАРДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ

1.1 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түсінігі, түрлері және
негізгі қағидалары
Мұндай табиғи объектілер және олар жұмыс істеуінің құқықтық
ерекшеліктері Қазақстан Республикасының жаңадан қабылданған экология
кодексінде, жер кодексінде және табиғи байлықтық заңдарында көрініс
тапқан. Атап айтқанда 2006 жылы 7 шілдеде қабылданған “Ерекше қорғалатын
табиғи аумақтар туралы” заңында көрініс тапқан. Бұл заңда қорғалуға және
күзеттенуге жататын, бірнеше объектілерден тұратын объектілер мен
комплекстер “мемлекеттік табиғи-қорықтық қор” деген түсінікпен қамтылған.
Осы заңда бұл түсінікке, сонымен қатар, анықтама берілген: “Мемлекеттік
табиғи-қорықтық қор ол табиғи эталондар, уникумдар және реликттер,
генетикалық резервтер, ғылыми зерттеулердің, ағартудың және рекреацияның
заты ретінде ерекше экологиялық, ғылыми және мәдени құндылықтары бар,
мемлекеттің ерекше қорғалуына алынған қоршаған орта объектілерінің
жиынтығы” [2].
Мемлекеттік табиғи-қорықтық қор келесі объектілерді қамтиды:
1) зоологиялық-ерекше кездесетін, жойылып бара жатқан, құнды жануарлардың
және олардың қоғамдастығының түрлері;
2) ботаникалық ерекше кездесетін, жойылып бара жатқан, құнды жануарлардың
және олардың қоғамдастығының түрлері;
3) ерекше қорғалатын табиғи орта аумақтардың орманды-ормандары, орманды-
мәдени өндірістің және алқапқорғаушылық (полезащитного) орманды
өсірудің шынайы нұсқалары;
4) ғылыми және мәдени-тарихи маңызы бар дендрологиялық-бөлек ағаштар және
оларды топтары, бақтық-парктік өсімдіктердің шынайы нұсқалары;
5) ерекше мемлекеттік маңызы бар және ерекше ғылыми құндылығы бар
гидрологиялық-су қоймалары;
6) ерекше экологиялық, мәдени және басқа да құндылығы бар жер астыңғы
қабатының геологиялық, геоморфологиялық және гидрологиялық учаскелері;
7) топырақтық-түрлік, уникалды және ерекше кездесетін топырақтар;
8) ландшафттік-түрлік, уникалды және жиі кездеспейтін ландшафтар;
9) тиілмеген табиғаттың эталондық учаскелері, ерекше рекреациялық маңызы
бар ландшафтар.
Барлық осы объектілерге үш қасиет тән: біріншіден, олар мемлекеттік
болып табылады; екіншіден, олар табиғи; үшіншіден, олар-қорықтық.
“Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы” заңның 53-бабы, барлық
ерекше қорғалатын аумақтар, яғни онда орналасқан объектілер де, мемлекеттің
меншігі болып табылатынын ескертеді. Ал жалпы Қазақстан Республикасының
Конституциясына сәйкес, жер, оның қойнауы, су, орман, сонымен бірге, ерекше
қорғалатын табиғи аумақтар мемлекеттің меншігі болып танылады деп тікелей
анықтаған болатын [3].
“Табиғи” деген белгі, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды оларға
құқықтық режим бойынша жақын тарихи-мәдени, сәулет қорықтарынан, бақтық-
парктік культуралардың ескерткіштерінен және т.б. ерекшелендіреді.
“Қорықтық” деген үшінші белгінің болуы, табиғи-қорықтық қордың өзге
болуын анықтайды [4].
Қорықтық – яғни, қол сұғылмайтын, тыйым салынатын, өсиетке
қалдырылатын. “Қорықтық” деген заңды термин келесідей түсінікті береді,
біріншіден, шаруашылық пайдалануды толық немесе жартылай тыйым салуды
қамтамасыз ететін құқықтық нормалардың және құралдардың кешені, екіншіден,
қорғау режимінің тұрақты болуы. Яғни “қорықтық” дегеніміз уақытша немесе
тұрақты “шаруашылық айналымынан алынып тасталып қорықтық деп жарияланған”
табиғи комплекстер мен объектілерді қорғаудың тәртібін және жағдайын
анықтайтын құқықтық нормалардың жиынтығы [5].
Мемлекеттік табиғи-қорықтық қорды сақтау, тек жеке табиғи учаскелерде
заңды бекітілген тыйым салулар мен шектеулер арқылы адамның бұл
учаскелердегі шаруашылық әрекеттерін шектеу арқылы жүзеге асырылады.
Осындай учаскелер жоғарыда айтылған заңдарда ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар деп көрсетілген.
Бұл түсінікті ерекше сипаттайтын элементтерді қарастырып көрейік.
Біріншіден, жалпы мақсат – табиғатты сақтау, зерттеу, экологиялық тепе -
теңдікті сақтау және т.б. Екіншіден, жалпы мақсаттылыққа қарамастан ерекше
қорғалатын табиғи аумақтардың функциялары мен мақсаттарындағы
айырмашылықтардың болуы. Үшіншіден, пайдаланудан босату немесе оны шектеу.
Кейде шаруашылық іс-әрекеттерге жол беріледі, бірақ қатал орнатылған
жағдайда және тәртіпте. Бұл табиғатқа зиян келтіретін және оған қауіп
төндіретін әртүрлі іс - әрекеттерге жол берілмейтіндігін білдіреді.
Төртіншіден, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды анықтауда маңызды элемент
ол, олардың құқықтық жағдайы: құқықтық режим және оның ерекшелігі [6].
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың әр түрі үшін құқықтық режим
олардың бағыттары мен мақсаттарына қарағанда әр түрлі. Құқықтық мәртебесіне
байланысты нақты табиғи аумақтарды басқару сипатында да, қорғау режимінде
де айырмашылықтар бар.
Сонымен, ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың элементтерінің әр
түрлілігі, бұл аумақтардың жалпы анықтамаларында белгілі бір қиындықтарды
туғызады. Бұл жерде екі кезең маңызды болып табылады: жалпы мақсаттық
бағытталу және шаруашылық пайдаланудан алып тастау фактісі.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы Заңда бұл түсінікке мынадай
анықтама берілген: “Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар – мемлекеттік табиғи
– қорықтық қорды қалпына келтіруді және сақтауды қамтамасыз ететін ерекше
қорғалудың құқықтық режимі және шаруашылық іс әрекеттің реттелетін режимі
бар жер, су, орман және жердің ішкі қабатының учаскелері”.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың “мақсатына, қорғау режиміне және
пайдалану ерекшелігіне” байланысты келесі түрлері бекітілген:
- биосфералықты қоса, мемлекеттік табиғи қорықтар;
- мемлекеттік ұлттық және табиғи парктер;
- мемлекеттік табиғи қорықтық аймақ;
- мемлекеттік табиғи заказниктер;
- мемлекеттік зоологиялық парктер;
- мемлекеттік ботаникалық бақтар және дендрологиялық парктер;
- мемлекеттік табиғи ескерткіштер;
- ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың ормандары;
- ерекше мемлекеттік маңызы бар және ерекше ғылыми құндылығы
бар, су қоймалары;
- халықаралық маңызы бар (сазды балшықты жерлер);
- ерекше экологиялық, ғылыми, мәдени және т.б. құндылығы бар жер
астыңғы қабатының учаскелері.
Сонымен қатар, заңмен ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың басқа да
түрлері көзделуі мүмкін.
Түрге бөлінуден басқа, бұл аумақтар, “мемлекеттік табиғи – қорықтық
қордың объектілерінің құндылығына байланысты” санаттарға: республикалық
және жергілікті маңызы бар аумақтарға бөлінеді.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен мемлекеттік табиғи-қорық қорының
объектілері саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасы Қазақстан
Республикасының Конституциясына негізделеді, Ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар туралы заңнан және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік
құқықтық актілерінен тұрады.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жер қойнауын, суларын,
ормандарын және өзге табиғи ресурстарын пайдалану және қорғау жөніндегі
қатынастар жоғарыда аталған заңмен реттелмеген бөлігінде Қазақстан
Республикасының арнаулы заңдарымен реттеледі.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы мүліктік қатынастар,
егер Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңда өзгеше көзделмесе,
Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасымен реттеледі.
Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта
жоғарыда аталған заңдағыдан өзгеше ережелер белгіленсе, онда халықаралық
шарттың ережелері қолданылады.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы негізгі принциптер:
1) биологиялық саналуандықты, бірегей және типтік ландшафтарды сақтау
мен қалпына келтіруді қамтамасыз ететін экологиялық желінің базалық
құрамдас бөлігі ретінде ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесін дамыту;
2) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы мемлекеттік реттеу мен
бақылау;
3) мемлекеттік табиғи-қорық қоры мен табиғи экологиялық жүйелерді
сақтау;
4) ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды ғылымды, мәдениетті, оқу-
ағартуды, білім беруді, туризмді дамыту мақсаттарында пайдалану;
5) ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланудың ақылы болуы;
6)ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы Қазақстан
Республикасының заңнамасын бұзғаны үшін жауаптылық;
7)жеке және заңды тұлғалардың ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
саласындағы міндеттерді шешуге қатысуы;
8)ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы ақпараттың
қолжетімділігі;
9)ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы халықаралық
ынтымақтастық болып табылады.
Табиғи кешендер, оның ішінде ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың
жерлері, сондай-ақ осы жерлерде және басқа санаттардағы жерлерде орналасқан
мемлекеттік табиғи-қорық қорының объектілері ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар саласындағы қатынастардың объектілері болып табылады.
Жеке және заңды тұлғалар, сондай-ақ мемлекеттік органдар Қазақстан
Республикасының заңдарында белгіленген өздерінің құзыретіне сәйкес ерекше
қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы қатынастардың субъектілері болып
табылады.

1.2 Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды құру мақсаттары
Интернет желісіндегі мәліметтерге сәйкес алдағы уақытта елімізде
жаңадан төрт табиғи аумақтар қатары қорғауға алынатын болады. Осыған
байланысты республикамызда соңғы үш жылда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
1 млн. 800 мың гектарға кеңейтілген. Қазіргі таңда республика бойынша 10
мемлекеттік табиғи қорық, 9 мемлекеттік ұлттық, 2 мемлекеттік табиғи және 3
мемлекеттік хайуанаттар парктері мен 5 мемлекеттік ботаникалық бақ істейді
[7].
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар Үкіметтің шешімімен құрылады, егер
бұл аумақтың республикалық маңызы болса, егер ол аумақтың жергілікті маңызы
болса, онда ол тиісінше жергілікті атқару органының шешімімен құрылады. Бұл
органдар осындай шешімді қоршаған ортаны қорғау туралы орталық атқару
органының ұсынуымен қабылдайды. Бірақ оның алдында, қоршаған ортаны қорғау
орталық атқару органы бұл аумақтарға байланысты табиғи – ғылыми және
техника – экономикалық негізделуге қолдау қорытындысын алуға тиіс.
Табиғи – ғылыми негізделудің құрамына ерекше қорғалатын табиғи
аумақтардың көлемін, шекарасын және аймағын бекіту, оның аумағында
мемлекеттік табиғи – қорықтық қорлары және олардың жәй – күйін анықтау,
оларды қалпына келтіру шараларын қолдану, бұл аумақтарда қорғау режимдерін
және басқа да қорғау шараларын орнату кіреді.
Техника – экономикалық негізделудің құрамына: жер учаскесін алу
(сатып алу) ұсыныстары, жер учаскесін алуға байланысты, жер пайдаланушыға
және жер иесіне келтірілетін зиянды өтеуге кететін шығындарды анықтау,
ерекше табиғи аумақты ұстау, дамыту және ұйымдастыру үшін қажетті шаралар
және шығындар кіреді.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақты құру туралы мәселесі, табиғи ортаны
қорғау жөніндегі орталық атқарушы орган немесе оның жергілікті органдарымен
қарастырылады. Мұндай орган ретінде, 28 қазан 2004ж Қазақстан Республикасы
Үкіметінің қаулысына сәйкес, қоршаған ортаны қорғау Министрлігі анықталған.
Бұл аумақтардың орналасу және даму схемаларын, негіздемелерін,
мемлекеттік сараптамадан өткізу және ұйымдастыру, бұл Министрліктің
органдарымен жүзеге асырылады. Бұл мәселелер жөнінде ұсыныстарды қоғамдық
бірлестіктер және азаматтар енгізуге құқылы.
Сонымен қатар, Министрліктің органдары басқа, Үкіметтің құрамына
кірмейтін атқару органдары бұл жұмысқа қатыстыруға құқылы. Бұл органдар
ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды құру жөнінде негіздемелерді әзірлеуді
ұйымдастырады және мемлекеттік сараптамалардың өткізілуін қамтамасыз
етеді”.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды орнату және дамыту схемаларын
әзірлеу және бекіту тәртібін, табиғи объектілерді ерекше қорғалатындарға
жатқызу тәртібін, Үкімет анықтайды. Ерекше қорғалатын табиғи аумақты құру
туралы және оны ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың тізіміне, дамудың
облыстық және республикалық схемаларына енгізу туралы Үкіметтің шешімі
шықаннан кейін, Үкімет бұл аумақтарды резервке алады. Резервке алу тәртібін
Үкімет өзі белгілейді. “Ерекше қорғалатын табиғи аумаққа жер резервке
алынғаннан кейін бұл аумақта, мемлекеттік табиғи – қорықтық қордың
объектілердің сақталуын қамтамасыз ететін, пайдалану шектеулері көзделеді”.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар берілген атқару органдар
белгіленген тәртіпке бұл аумақтарға паспорттар дайындап, оларды қоршаған
ортаны қорғау жөніндегі Орталық атқару органында тіркеуі керек.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтың паспортында көрсетілген
мәселелер:
- ерекше қорғалатын табиғи аумақтың атауы;
- ерекше қорғалатын табиғи аумақтың жалпы көлемі, оның орналасуы
туралы карта – схемасымен бірге, шекаралары көрсетіледі және бұл аумақтың
қорғалатын аймақтары көрсетіледі;
- ерекше қорғалатын табиғи аумақта орналасқан мемлекеттік табиғи –
қорықтық қордың объектілері және олардың сандық көрсеткіші;
- ерекше шығарылған аймақтар және қорғау режимдері, ерекше
қорғалатын табиғи аумақта бұл режимдерді сақтаудың міндеттілігі;
- ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланудың түрлері;
- осы ерекше қорғалатын табиғи аумақ иелігінде болатын табиғатты
қорғау мекемесінің және атқару органының атауы және адресі.
Паспортта осы аумақ иелігінде болатын табиғатты қорғау мекемесінде
атқару органында және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі орталық атқару
органында сақталады.
Табиғатты қорғау мекеменің мәртебесі ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
(қорықтар, ұлттық және табиғи парктер, ботаникалық бақтар және
дендропарктер), “өзінде бұл аумақтың толық немесе қысқартылған ресми атауын
көрсететін, өзінің рәміздерін (жалаулар, вымпелдер, эмблемалар және т.б.)
орнатуға құқылы.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жұмысын қаржыландыру келесі
көздерден жүзеге асырылады:
- республикалық бюджеттің қаражатынан;
- жергілікті бюджеттің қаражаттарынан;
- қоршаған ортаны қорғау қорлардың қаражаттарынан;
- табиғатты қорғау мекемесінің мәртебесі бар ерекше қорғалатын табиғи
аумақтардың арнайы қаражаттарынан және ерекше қорғалатын табиғи
аумақтардың қорларынан;
- жеке және заңды тұлғалардың ерікті түрде жасаған салымдарынан;
- заңмен шек қойылмаған басқа да қайнар көздерінен.
"Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы" Қазақстан Республикасының
Заңына сәйкес ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды заңды және жеке
тұлғалардың ғылыми, мәдени-ағартушылық, оқу, туристiк, рекреациялық
және шектеулi шаруашылық мақсаттарда пайдалануы ақылы негiзде жүзеге
асырылады.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда мәдени-ағарту және оқу iс-
шаралары, туристiк, рекреациялық, шектеулi және дәстүрлi шаруашылық
қызметтерi заңнамаға сәйкес оларды күзету мен пайдалану режимдерiнiң
ерекшелiктерi ескерiлiп, арнайы белгiленген учаскелерде жүзеге
асырылады.    Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды ғылыми, мәдени-
ағартушылық, оқу, туристiк, рекреациялық және шектеулi шаруашылық
мақсаттарда пайдаланғаны үшiн төлемдер осы аумақтардың сапасы мен қол
жеткiзiмдiлiгі ескеріле отырып белгiленедi.
Республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарды пайдаланғаны үшін төлем ставкаларын Қазақстан
Республикасының Үкiметi белгiлейдi. Олар көрсететін қызметтердiң
бағаларын заңнамада белгіленген тәртіппен олар қарамағына енетін
орталық атқарушы органдар белгілейді.
Жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды
пайдаланғаны үшін төлем ставкаларын жергiлікті атқарушы органдардың
ұсынуы бойынша жергілікті өкiлдi органдар белгілейді. Олар көрсететiн
қызметтердiң бағаларын заңнамада белгiленген тәртіппен олар қарамағына
енетiн уәкілетті органдар белгілейді.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны және олар көрсететiн
қызметтер үшiн төлем төлеу белгiленген ставкалар мен бағаларға сәйкес
аудару жолымен де, қолма-қол есеп айырысу жолымен де жүзеге асырылуы
мүмкiн. Аудару
жолымен төлем төлеу заңнамада белгiленген тәртiпте жүзеге асырылады.
Қолма-қол есеп айырысу жолымен төлем төлеу бақылау-өткiзу
пункттерiнде, қызметтер көрсету пункттерiнде, не өзге де арнайы
жабдықталған орындарда орнатылған кассалық аппараттар арқылы ақшаны
кiрiске алу арқылы жүзеге асырылады.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды заңды және жеке тұлғалардың
пайдалануына және оларға қызметтер көрсетуге тек төлем төлегендерi
туралы растайтын құжаттары болған жағдайда ғана рұқсат етiледi.
      Мемлекеттiк табиғи қорықтар мен мемлекеттiк ұлттық табиғи
парктердi қоспағанда, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны
және олар көрсететiн қызметтер үшiн төленген қаражат үш банк күнiнен
кешiктiрiлмей белгiленген тәртiпте бюджетке аударылады.
Қорықтар мен ұлттық парктердiң аумақтарын пайдаланғаны және олар
көрсеткен қызметтер үшiн түскен қаражат үш банк күнiнен кешiктiрiлмей,
белгiленген тәртiпте олардың ағымдағы шоттарына аударылады. Қорықтар
мен ұлттық парктердiң аумақтарын пайдаланудан және олар көрсететiн
қызметтерден түскен қаражатты жұмсау, қарамағына олар енетiн орталық
атқарушы органдардың ұсынысы бойынша, әрбiр қорық пен ұлттық парк үшiн
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлiгі бекiтетiн сметалардың шығыс
бөлiгi шегiнде жүзеге асырылады. Қорықтар мен ұлттық парктердiң
аумақтарын пайдаланудан және олар көрсететiн қызметтерден түскен қаражатты
осы аумақтарды сақтау мен дамыту мақсаттарында мынадай iс-шараларға
жұмсауға рұқсат етiледi:
      - табиғи кешендердi сақтау және дамыту;
-жануарлар және өсiмдiктер дүниесiн қорғау;
- санитарлық кесу мен күтiм кесулерiн қоса алғанда, ормандарда
қалпына келтiру және қорғау iс-шараларын жүргізу;
- аумақты тазалау және көркейту;
- табиғи-қорықтық қор объектiлерiн қорғаумен, туристiк, рекреациялық және
шектеулi шаруашылық қызметтермен байланысты инфрақұрылымды дамыту;
      - байланыс құралдарын, көлiк пен жабдықтарды, өртке қарсы, орман
қорғау және орман екпе мақсаттарындағы механизмдер мен материалдарды,
қалпына келтiру жұмыстары үшiн тұқымдар мен көшет материалдарын сатып алу;
      - табиғат қорғау қызметiне байланысты ғимараттар, құрылыстар және
өзге де объектiлердi салу, қайта жаңарту және жөндеу;
- ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласында ғылыми зерттеулер
жүргiзу;
      - табиғат музейлерi мен көрмелерiн ұйымдастыру және ұстау;
     - рекреациялық аймақтарды дамыту және көркейту;
- жарнама және баспа қызметiн жетiлдiру;
- экологиялық насихат;
- келеңсiз экологиялық зардаптардың алдын алу және жою. Қорықтар мен
ұлттық парктердiң аумақтарын пайдаланудан және олар көрсететiн қызметтерден
алынатын қаражатты өзге мақсаттарға жұмсауға тыйым салынады.
Қорықтар мен ұлттық парктердiң аумақтарын
пайдаланудан және олар көрсететiн қызметтерден түскен қаражатты алу мен
жұмсау жөнiндегi есеп берудi жүргізу заңнамада белгiленген тәртiпте жүзеге
асырылады. Қорықтар мен ұлттық парктердiң аумақтарын пайдаланғаны және
олардың көрсететiн қызметтерi үшiн төлем алуға, алынған табыстардың толық
әрi дұрыс есептелуiне, сондай-ақ қаражаттың мақсатты пайдаланылуына және
бухгалтерлiк есептiң жүргiзiлуiне бақылауды Қазақстан Республикасының Қаржы
министрлiгі белгілеген тәртiппен, олар қарауына енетiн орталық атқарушы
органдармен бiрлесiп жүзеге асырады [8]. Жердi
ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға жатқызу, сондай-ақ басқа санаттардың
құрамындағы жердi олардың нысаналы мақсатының өзгеруiне байланысты жердi
ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың санатына ауыстыруды Қазақстан
Республикасының Үкiметi және облыстық атқарушы органдар (республикалық
маңызы бар қала, астана) Қазақстан Республикасының Жер кодексiнде
белгiленген жер учаскелерiн алып қою және беру жөнiндегi өзiнiң құзыретi
шегiнде жүргiзедi. Жердi ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарға жатқызу мүдделi орталық атқарушы органдардың ұсынымы бойынша
мемлекеттiк экологиялық сараптаманың және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
саласындағы уәкiлеттi органның табиғи-ғылыми және техникалық-экономикалық
негiздемелерiне оң қорытынды болған кезде жүргiзiледi.
Облыстық атқарушы органның (республикалық маңызы бар қала, астана)
тапсырмасы бойынша және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы
аумақтық уәкiлеттi органның (республикалық маңызы бар қала, астана)
ұсыныстары негiзiнде тиiстi облыстық (республикалық маңызы бар қала,
астана) жер қатынастары жөнiндегi уәкiлеттi орган сұралған жердi
жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға жатқызу жөнiндегi
жерге орналастыру жобасын әзiрлеудi ұйымдастырады және қамтамасыз етедi.
Жердi жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға
жатқызу жөнiндегi жерге орналастыру жобасы қоршаған ортаны қорғау жөнiндегi
аумақтық органмен, облыстық органдармен келiсiледi және оны облыстық жер
қатынастары жөнiндегi орган бекiтедi. Жердi жергiлiктi
маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға жатқызу туралы бекiтiлген
жерге орналастыру жобасының негiзiнде тиiстi облыстық жер қатынастары
жөнiндегi орган облыстық атқарушы органның осы мәселе бойынша шешiмiнiң
жобасын дайындайды. Жердi жергiлiктi маңызы бар
ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға жатқызу облыстық атқарушы органның
(республикалық маңызы бар қала, астана) шешiмi бойынша жүргiзiледi.
Жердi республикалық маңызы бар ерекше
қорғалатын табиғи аумақтарға жатқызу үшiн ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
саласындағы уәкiлеттi органның ұсынымы негiзiнде облыстың (республикалық
маңызы бар қаланың, астананың) жер қатынастары жөнiндегi уәкiлеттi органы
тиiстi жерге орналастыру жобасын әзiрлеудi ұйымдастырады.
Жердi республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға
жатқызу жөнiндегi жерге орналастыру жобасы қоршаған ортаны қорғау
саласындағы уәкiлеттi органмен, орталық атқарушы органмен келiсiледi және
оны облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жер қатынастары
жөнiндегi уәкiлеттi органы бекiтедi. Жердi
республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға жатқызу туралы
бекiтiлген жерге орналастыру жобасы және облыстық атқарушы органның осы
мәселе бойынша шешiмi негiзiнде ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
саласындағы уәкiлеттi орган облыстың (республикалық маңызы бар қаланың,
астананың) жер қатынастары жөнiндегi уәкiлеттi органымен бiрлесiп Қазақстан
Республикасы Үкiметiнiң осы мәселе бойынша шешiмiнiң жобасын дайындайды.
Жердi республикалық маңызы бар
ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың санатына жатқызу Қазақстан
Республикасы Yкiметiнiң шешiмi бойынша жүргiзiледi.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға
жатқызуға арналған жер құрамына енгiзiлген жердi жер учаскелерiнiң меншiк
иелерiнен және жер пайдаланушылардан алып қою (сатып алу) жер заңнамасында
белгiленген тәртiппен жүргiзiледi [9].
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы қолданыстағы
заңнамаға сәйкес республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен құралады. Ерекше қорғалатын
табиғи аумақтар құру жөніндегі материалдарды ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар саласындағы уәкілетті орган әзірлеп, Қазақстан Республикасы
Үкіметінің қарауына енгізеді.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар құру процесі жаратылыстану-ғылыми,
техникалық-экономикалық негіздеме жобаларын және ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар құрудың жерге орналастыру жобасын әзірлеуді және бекітуді
көздейтін үш кезеңді қамтиды. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесін
дамыту жөніндегі проблемаларды шешуде негізгі бағыттар:      қазіргі бар
ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды кеңейту;      жаңа ерекше қорғалатын
табиғи аумақтар құру болып табылады. Ерекше қорғалатын табиғи аумақ
ұйымдастыру үшін құжаттық негіз ерекше қорғалатын табиғи аумақ құрудың
жаратылыстану-ғылыми және техникалық-экономикалық негіздемесі болып
табылады. Жаратылыстану-ғылыми негіздемелердің жобаларымен табиғи кешендері
көршілес аумақтармен біртұтас аймақты құрайтын осы аумақтарда қорық режимін
белгілеу мақсатында 2010 жылға дейінгі кезеңде қазір бар екі мемлекеттік
табиғи қорықты - Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарындағы Алакөл
мемлекеттік табиғи қорық, Ақмола және Қарағанды облыстарындағы Қорғалжын
мемлекеттік табиғи қорық алқаптарын кеңейту қажеттілігі айқындалған. 
Қарағанды облысындағы
Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің және Ақмола облысындағы
"Бурабай" мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің алқаптарын кеңейту жөнінде,
Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарындағы "Көкшетау" мемлекеттік
ұлттық табиғи паркінің алқабын түзету жөнінде ұсыныс енгізілетін болады
Жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
жүйесін дамыту және күтіп-ұстау республиканың табиғи-қорық қорын сақтауда
елеулі рөл атқарады.
Жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ жүйесін дамыту
республика өңірлерінің табиғатын қорғаудың көкейкесті міндеттердің бірі
болып табылады және ол облыстық (республикалық маңызы бар қала, астана)
атқарушы органдар бекіткен Жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи
аумақ жүйесін дамытудың орта мерзімді және ұзақ мерзімді өңірлік
бағдарламалары негізінде орындалуда. Жергілікті маңызы бар ерекше
қорғалатын табиғи аумақ инфрақұрылымын құру және күтіп-ұстау табиғи-қорық
қорының объектілерін күзету, қорғау және қалпына келтіру жөніндегі іс-
шараларды орындауды талап етеді және аумақты функционалдық аймақтауды,
қорғауды және белгіленген функционалдық аймақтар шегінде табиғи кешендерді
реттелмелі туристік, рекреациялық және шектеулі шаруашылық мақсаттарда
пайдалану шарттарын қамтиды. Осыған байланысты Бағдарламада шегінде
жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды күтіп-ұстау,
олардың шекараларын белгілеу және бекіту жөніндегі іс-шаралар көзделген.
      Бағдарламада Ақмола және Қарағанды облыстарында "Бұйратау"
мемлекеттік ұлттық табиғи паркі мен Алматы облысында Жоңғар Алатауы
(Жетісу) мемлекеттік ұлттық табиғи паркі, Жамбыл облысында "Мерке"
мемлекеттік ұлттық табиғи паркі және "Жайсан" мемлекеттік табиғи қаумалын
(кешенді), сондай-ақ жаңа бір мемлекеттік табиғи қорық - Шығыс Қазақстан
облысында Тарбағатай мемлекеттік табиғи қорық құру жөнінде ұсыныстар енгізу
көзделген - бұл табиғат өзінің алғашқы қалпын сақтап қалған, биологиялық
сан алуандық деңгейі жоғары аумақ және Еуразия құрлығының фауна үшін басым
маңызы бар аумақтарына жатады.
      Экожүйелерді қорғау жолдарының бірі табиғи кешендерді сақтауды
экологиялық ағарту, халықтың демалысы және реттелмелі шаруашылық қызмет
мүдделерімен ұштастырып, экологиялық тепе-теңдікті қорықтармен
салыстырғанда едәуір үлкен аумақтарда сақтай алатын ерекше қорғалатын
табиғи аумақ құру болып табылады. Бұл аумақтарда табиғат пайдалану
экожүйелердің антропогендік қысымның кейбір түрлерін шектейтін нысаналы іс-
шараларды жүргізу арқылы қалпына келу қабілетіне негізделеді. Мұндай ерекше
қорғалатын табиғи аумақтарға мемлекеттік ұлттық табиғи паркі жатады.
      Осы уақытқа дейін қорғалатын аумақтар министрліктер мен ведомстволар,
облыстар әкімдіктері, ғылыми, үкіметтік емес ұйымдар мен басқа да жеке және
заңды тұлғалардың ұсыныстары негізінде жаратылыстану-ғылыми және техникалық-
экономикалық негіздемелер материалдарының әзірленуіне қарай құрылып келеді.
Мемлекеттік табиғи резерват - бұл осы аумақта ландшафтық және биологиялық
сан алуандылықты сақтауға және қалпына келтіруге, табиғи ресурстардың
орнықты дамуын және теңгерілген дәрежеде пайдаланылуын қамтамасыз етуге
арналған күзет режимі әртүрлі ерекше қорғалатын табиғи аумақ.
      Қазақстандағы сүтқоректілер класының биологиялық сан алуандылығын
сақтау үшін әрқайсысына сонда мекендейтін сүтқоректілердің өзіндік жиынтығы
тән әртүрлі шөл түрлерінде (құмды, сазды, қиыршық тасты, сортаң топырақты)
сенімді қорғалатын резерваттар құру қажет. Далалық, сулы-
батпақты және су маңындағы экожүйелерді сақтау мақсатында 2010 жылға дейін
Атырау облысында "Ақжайық" мемлекеттік табиғи резерватын құру, Қостанай
облысында "Алтын дала" мемлекеттік табиғи резерватын құрудың жаратылыстану-
ғылыми және техникалық экономикалық негіздеме әзірлеу ұсынылып отыр.
      Сулы-батпақты алқаптардың биологиялық сан алуандығын сақтау жөніндегі
халықаралық келісімдерді орындау және Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған
орта жөніндегі бағдарламасы мен Жаћандық экологиялық қордың Ақтырнаны және
басқа да сулы-батпақты алқаптарды мекендейтін құстарды сақтау үшін қоныс
аудару маршруттары мен сулы-батпақты алқаптарды дамыту жобасын іске асыру
шеңберінде Алтын дала мемлекеттік табиғи резерват құру көзделуде. Осы
мақсаттарда ландшафтық және биологиялық сан алуандылықты қорғау, сақтау
және қалпына келтіру режимдері қарастырылатын жаратылыстану-ғылыми және
техникалық экономикалық негіздеме әзірлеу үшін халықаралық гранттың
қаражаттар тартылатын болады.
      Мемлекеттік табиғи қаумал - мемлекеттік табиғи-қорық қорының бір
немесе бірнеше объектілерін сақтауға және молықтыруға арналған шаруашылық
қызметтің тапсырыстық режимі немесе реттелмелі режимі белгіленген ерекше
қорғалатын табиғи аумақ. Қаумалдар зоологиялық, ботаникалық, гидрологиялық,
геологиялық, геоморфологиялық, гидрогеологиялық, топырақты, ландшафты және
кешенді қаумалдар болуы мүмкін. Бағдарламада биологиялық сан алуандықты
сақтау және оны орнықты дамыту мақсатында Алматы облысында "Жетісу
бақатісі" мемлекеттік зоологиялық қаумалын және "Қызыл жиде" табиғи паркін
құру көзделген. Мүдделі мемлекеттік және өзге ұйымдардан келіп түскен
ұсыныстардың негізінде облыстық әкімдіктерге бірінші кезектегі объектілер
ретінде: Көксай (Жамбыл облысы), Бектауата (Қарағанды облысы), Шідерті-
Өлеңті (Павлодар облысы) мемлекеттік табиғи парктерін құруды, сондай-ақ
табиғат ескерткіштерін, дендропарктер ұйымдастыру, жергілікті деңгейдегі
экологиялық желінің басқа да элементтерін қалыптастыру есебінен өңірлік
ерекше қорғалатын табиғи аумақ желісін кеңейтуді ұсынуға болады.
Қазіргі уақытта Қазақстанда республикалық маңызы бар мемлекеттік
табиғи-қорық қорының 10 мемлекеттік табиғи қорығы, 10 мемлекеттік ұлттық
табиғи паркі, 3 мемлекеттік табиғи резерваты, 50 мемлекеттік табиғи
қаумалы, 127 геологиялық, 58 геоморфологиялық және 19 гидрогеологиялық
объектісі, 5 ұлттық қорық аймағы, 26 табиғат ескерткіші, республикалық
маңызы бар 5 мемлекеттік ботаникалық бақ, жергілікті маңызы бар 2
мемлекеттік табиғи парк жұмыс істейді.
Республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
жалпы көлемі 22038,7 мың гектарды - мемлекет аумағының 8,1%, оның ішінде
заңды тұлға мәртебесі барлар 4689,1 мың гектарды - мемлекет аумағының 1,7%
құрайды. Осы көрсеткіштің жалпы жұрт таныған дүниежүзілік стандарттары - 10-
12% болып табылады.
Қазақстан Республикасының табиғи-қорық қорының қазіргі жай-күйіне жасалған
талдау сүтқоректілердің 178 түрінің 140-ы (78,6%), оның ішінде Қазақстанның
Қызыл кітабына (1991 жылы шығарылған) енгізілген 22 түрі немесе осы
кітаптағы сүтқоректілер жалпы тізімінің 61,1%, құстардың 346 түрі (87,4%),
бауырымен жорғалаушылардың 31 түрі (63,2%), балықтардың 23 түрі (22,1%)
қорғалатынын, алайда олардың Қазақстанның бірегей флоралық және фауналық
сан алуандығын сақтауды және табиғи экожүйелердің бүкіл кешенінің орнықты
жай-күйіне жан-жақты қолдау көрсетуді қамтамасыз ете алмай отырғанын
көрсетеді.      
Алтай, қазақстан, қаратау және қызылқұм арқарлары мекендейтін
жерлерде сенімді қорғалатын аумақтар қажет. Шөл сүтқоректілері -
қарақұйрық, құлан, сабаншы, қарақал, шұбар күзен үшін қорғалатын
аумақтардың жеткіліксіз екені айқын. Қорықтық аумақтарда сүтқоректілердің
37 түрі (21,1%), оның ішінде Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енген
12 түрі мүлдем кездеспейді. Бұлар Жайық өзені аңғарында мекендейтін жұпар
тышқан, орман сусары, еуропалық қаракүзен, Еділ-Жайық құмдарында
мекендейтін алып көртышқан және тағы басқалар.   
Соңғы үш жылда мемлекеттік маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
көлемі жұмыс істеп тұрған ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды кеңейту және
жаңа ерекше қорғалатын табиғи аумақтар құру есебінен 1495697 гектарға, оның
ішінде жылдар бойынша: 2004 жылы 231137га, 2005 жылы 339966га, 2006 жылы
924594га ұлғайтылды. Флора мен фаунаның сирек кездесетін және жойылып бара
жатқан объектілерін қорғау ерекше қорғалатын табиғи аумақ жұмыс істеуінің
маңызды элементі болып табылады. Қазір Қазақстанда омыртқалы жануарлардың
126 түріне, омыртқасыздардың 96 түріне және 207 өсімдік түріне ресми
жойылып кету қаупі төніп тұр. Табиғи-қорық қоры объектілерінің
қазіргі орналасуын есепке алу және талдау республика флорасы мен фаунасының
гендік қорының қоймасы бола алатын жаңа қорғалатын учаскелер ұйымдастыруға
жарамды қосымша аумақтарды анықтауға мүмкіндік берді. Табиғи-қорық қорының
объектілерін пайдалану жөніндегі ұсыныстармен бірге олардың тізбесі
қоршаған ортаны қорғау, орман және аңшылық шаруашылығы, балық шаруашылығы
саласындағы мемлекеттік органдар мен олардың аумақтық бөлімшелерінің,
облыстар әкімдіктерінің, үкіметтік емес ұйымдардың ұсыныстары бойынша
жасалды. Сонымен бірге "Мемлекеттік табиғи-қорық қорының проблемалары және
перспективалық дамуына" арналған парламенттік тыңдаулардың ұсыныстары
ескерілді. Республиканың табиғи-ресурс әлеуетінің қазіргі жай-күйіне
кешенді баға беріліп, соның негізінде кейіннен оларға ерекше қорғалатын
табиғи аумақтар мәртебесін бере отырып, міндетті түрде резервке алуды қажет
ететін аумақтар мен учаскелер анықталды [10].
Республикалық және жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарды құруға және кеңейтуге арналған жер учаскелерiн резервте қалдыру
ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесiн және экологиялық желiлердi дамыту
бағдарламаларына және ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды құру және кеңейту
бойынша бекiтiлген табиғи-ғылыми негiздемелерге сәйкес жүзеге
асырылады.  Жер учаскелерiн резервте қалдыру туралы шешiмдердi облыстық
(республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергiлiктi атқарушы органдар
қабылдайды.
Құзыретiне жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың
мәселелерi кiретiн ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы уәкiлеттi
органның аумақтық бөлiмшелерi, облыстық (республикалық маңызы бар қаланың,
астананың) жергiлiктi атқарушы органдар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
жүйесiн және экологиялық желiлердi дамыту бағдарламаларына және
республикалық не жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды
құруға немесе кеңейтуге арналып бекiтiлген табиғи-ғылыми негiздемелерге
сәйкес облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергiлiктi
атқарушы органына жерлердi ерекше қорғалатын табиғи аумақтар үшiн резервте
қалдыру туралы ұсыныстар (өтiнiштер) дайындайды.
Облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың)
жергiлiктi атқарушы органы көрсетiлген ұсыныстарды (өтiнiштердi) қарау және
қажеттi материалдарды дайындау үшiн құрамында облыстық (республикалық
маңызы бар қаланың, астананың) жергiлiктi атқарушы органның, ерекше
қорғалатын табиғи аумақтар және қоршаған ортаны қорғау саласындағы аумақтық
органдардың, облыстық (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жер
қатынастары жөнiндегi органның, жер учаскелерiнiң мүдделi меншiк иелерiнiң
және жер пайдаланушылардың немесе олардың өкiлдерiнiң қатысуымен
республикалық және жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарды құруға және кеңейтуге арналған жер учаскелерiн табиғи түрде
зерттейтiн басқа да мүдделi органдардың өкiлдерi бар комиссия құрады.
Республикалық және жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарды құруға және кеңейтуге арналған жер учаскелерiн зерттеудiң
нәтижелерi жер учаскелерiнiң жоспарын (схемасын) қоса бере отырып, комиссия
мүшелерi және жер учаскелерiнiң меншiк иелерi және жердi пайдаланушылар
немесе олардың өкiлдерi қол қоятын актiмен ресiмделедi.
      Актiде республикалық және жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын
табиғи аумақтарды құру және кеңейту үшiн резервте қалдырылатын жер
учаскелерiнiң орналасқан ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
Қазақстандағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
Қазақстан Республикасындағы ерекше қорғалатын аумақтар
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардағы экотуризмнің даму мүмкіндіктері
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтар
Ерекше қорғалатын табиғи территориялық кешендер
Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аймақтары
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жалпы сипаттамасы
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь