Бастауыш сыныптың оқыту процесінде халықтық ойындарды қолдану

Кіріспе
І.тарау. Бастауыш мектептің оқыту процесін халықтық ойындарды пайдаланудың педагогикалық негізі.
1.1. Педагогика тарихында халықтық ойындарың зерттелу жайы.
1.2. Бастауыш сыныптың оқыту процесінде халықтық ойындарды қолданудың шарттары мен мүмкіндіктері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Зерттеудің көккейтестілігі: Қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуының қазіргі жағдайына сәйкес жас жеткіншектердің дене күштерінің өз деңгейінде қалыптасуын ғылыми тұрғыдан негіздеу бүгінгі күнгі өзекті мәселелердің бірі.
Еліміздің тәуелсіздігінің арқасында халыққа білім беру саясатының бүгінгісі мен ертеңгісі жаңа көзқарас тұрғысынан талдануды және оны реформалаудың құқықтық негізі қаланды. Атап айтқанда ел Конституциясынан бастау алған «Білім туралы заң», «Қазақстан Республикасы бастауыш білімнің стандарты сияқты құжаттар».
Бұл мемлекеттік құжаттарда ұлттық мектептерде математиканы оқыту ісін жаңа талаптарға сай жетілдіру, дағдыларын жаңа сатыға көтеру, оқыту барысында ұлттық ерекшеліктерді ескеру қажеттілігіне баса назар аударыла бастады.
Қазақтың ұлы ағартушылары Ы.Алтынсарин, Ш.Уәлиханов және А.Құнанбаев шығармаларында жастардың өз бітім пішімдерін, ағзаларын баптап күтіп, шынықтырып отырса дене күштері қасиеттерінің жетіліп, еңбекке дайындауға, адал тіршілігімен өз отбасын сақтап, балаларын ақыл-ойлы, шаруашыл, еңбекқор адамдар болып тәрбиеленуіне себепші болатындығына баса назар аударуға тырысқан.
Қазіргі мектептердегі жұмыстың негізгі мазмұны құрылып жатқан қоғамның жоғары құндылығы адам деп танылып, заң жүзінде солай жарияланып, барлық педагогикалық құралдар мен халықтық педагогиканың мұраларын жеке адам тәрбиесіне пайдалануға зор мән берілген. Оқыту процесі халық педагогикасының құрмды бір бөлігі - халық ойындарын пайдаланудың маңызы жөнінде жазылған еңбектер де аз емес. Олардың қатарына Қ.Б.Жарықбаевтың, С.Қ.Қалиевтың, Е.Сағындықовтың, С.А.Ұзақбаеваның, А.К.Айтпаеваның зерттеу жұмыстарын жатқызуға болады.
Халық ойындары оқыту құралдарының бірі ретінде жас ұрпақты жан-жақты еңбек іс-әрекеттеріне тарта отырып тәрбиелеуде, педагогика ғылымының қалыптасуына өзіндік үлес қосқандығын білеміз. Себебі, қазақ халқы өзінің тарихи даму барысында жеке тұлғаны тәрбиелеуге балалар ойындарын пайдалануға үлкен мән берген.
Қазақтың ұлттық ойындары жайлы ойларын қағаз бетіне түсіріп, Еуропа жұртшылығына таратушы этнограф тарихшы, зерттеушілердің бірі – италия саяхатшысы Плано Карпини болған. Ол Жетісу мен Тарбағатай елді мекендеріндегі ру-тайпалардың тұрмысы, әдет-ғұрыптары мен ойын сауықтары туралы көптеген этнографиялық материалдар жиналды.
Осы мағынадағы деректерді италяндық ғалымдар Марко Пало, И.Новокалеский, австралиялық ғалым С.Гербенштейн, венгер ғалымы А.Вомбери, неміс ғалымдары Б.Зеленский және т.б. жинаған. Сонымен бірге, бұл салада орыс ғалымдары П.Н.Рычков, С.Лальс және т.б. еңбектерін атап айтқанда орынды. Жалпы қазақ халқының бай этнографиялық, тәлім-тәрбиелік мәнін, мазмұнын ашуға талпыныс білдірген зерттеушілер И.Ивановский, А.Алекторов, А.Покровский, Э.Дивалов, П.Ходырек, Е.Букин және т.б. болды.
1. Қазақстан Республикасының «Білім заңы». Алматы, 1999 жыл.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995 жыл.
3. Қазақстан Республикасы бастауыш білімнің стандарты. Алматы, 1998 жыл.
4. Қазақстан Республикасы жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары. Жалпы бастауыш білім. Алматы, ТОО «РОНД» 2002 жыл.
5. Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев, Педагогика Астана, 1998 жыл.
6. Т.Қ.Оспанов, Ш.Құрманалина. Математиканың бастауыш курсын оқыту әдістемесі. 2-бөлім, Алматы, 1996 жыл.
7. Б.М.Қосанов, Қазақстандағы әдістемелік-математикалық ой-пікірдің қалыптасу тарихы. Алматы, 1996 жыл.
8. Т.Қ.Оспанов және басқалар. Математика 2-сынып. Алматы, «Атамұра» 2002 жыл.
9. Б.Төтенаев Қазақтың ұлттық ойындары. Қазақстан, 1978 жыл.
10. Е.Сағындықов. Қазақтың ұлттық ойындары. Алматы, «Рауан», 1991 жыл.
11. С.Қалиев, Ж.Базилов. Қазақ халқының салт-дәстүрлері және демократ – ағартушылары. 1993 жыл.
12. Қазақ халқының тәлім-тәрбие тарихынан. Алматы, 1992 жыл.
13. Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы. 6-том. Алматы, 2004 жыл.
14. Т.Әлсатов. Орта ғасыр ойшалдарының педагогикалық ой-пікірлері. Тараз, 1996 жыл.
15. Қ.Бержанов, С.Мусин. Педагогика тарихы. Алматы, «Мектеп» 1972 жыл.
16. Т.Қ. Оспанов және басқалар. Математиканы оқыту әдістемесі. Алматы, «Атамұра» 1998 жыл.
17. Б.М.Қосанов. Р.Қ.Өміртаева. Математикаға арналған дидактикалық материалдар. Алматы, «Атамұра» 1998жыл.
18. Б.М.Қосанов және басқалар. Математикадан дидактикалық ойындар және қызықты жаттығулар. Алматы, «Атамұра» 1998 жыл.
19. С.Елубаев, С.Елубаева. Дидактикалық ұлттық ойындар мен логикалық есептер. «Бастауыш мектеп». № 9, 10, 1995 жыл.
20. С.Елеубаев. Қазақ халқының есептері. «Бастауыш мектеп» №2, 1997 жыл.
21. М.Қалмұратова. Санамақты қолдану- сананы ұштайды. «Бастауыш мектеп» № 3, 1993 жыл.
22. Ш.Ысмайлова. Ұлттық ойынмен сыбайлас. «Бастауыш мектеп» №11, 12, 1993 жыл.
23. Қ.Еспаева. Іскерлік ойындар. «Бастауыш мектеп» №5, 1993 жыл.
24. С.Қазиева. Оқушылардың ой-өрісін дамыту. «Бастауыш мектеп» №3, 2002 жыл.
        
        Кіріспе
Зерттеудің көккейтестілігі: ... ... ... ... ... жас жеткіншектердің ... өз ... ... ... ... негіздеу
бүгінгі күнгі өзекті мәселелердің ... ... ... ... ... ... ... мен ертеңгісі жаңа ... ... және оны ... ... ... ... ... ел Конституциясынан бастау ... ... ... ... Республикасы бастауыш білімнің стандарты сияқты құжаттар».
Бұл мемлекеттік құжаттарда ... ... ... ... жаңа ... сай жетілдіру, ... жаңа ... ... ... ... ... ... баса назар аударыла бастады.
Қазақтың ұлы ... ... ... ... ... ... өз бітім пішімдерін, ағзаларын
баптап күтіп, шынықтырып ... дене ... ... еңбекке дайындауға, адал тіршілігімен өз ... ... ... ... ... ... болып тәрбиеленуіне
себепші болатындығына баса ... ... ... ... ... негізгі мазмұны құрылып жатқан
қоғамның жоғары құндылығы адам деп ... заң ... ... ... педагогикалық құралдар мен халықтық ... жеке адам ... ... зор мән ... ... халық педагогикасының құрмды бір ... - ... ... маңызы жөнінде жазылған еңбектер де ... ... ... ... С.Қ.Қалиевтың, Е.Сағындықовтың,
С.А.Ұзақбаеваның, А.К.Айтпаеваның зерттеу ... ... ... ... оқыту құралдарының бірі ретінде жас ұрпақты ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына өзіндік үлес ... ... ... халқы өзінің ... даму ... жеке ... ... ... ... үлкен мән берген.
Қазақтың ұлттық ... ... ... ... ... ... жұртшылығына таратушы этнограф тарихшы, зерттеушілердің бірі
– италия ... ... ... ... Ол ... мен ... ... ру-тайпалардың тұрмысы, әдет-ғұрыптары ... ... ... ... ... материалдар жиналды.
Осы мағынадағы деректерді италяндық ғалымдар ... ... ... ... С.Гербенштейн, венгер ... ... ... ... және т.б. ... Сонымен
бірге, бұл салада орыс ғалымдары П.Н.Рычков, С.Лальс және ... атап ... ... ... қазақ ... ... ... ... мазмұнын ашуға ... ... ... А.Алекторов, А.Покровский, Э.Дивалов,
П.Ходырек, Е.Букин және т.б. болды.
Халқымыздың зиялы ғалымдары А.Байтұрсынов, ... ... ... және т.б. жас ... ... жас ... жасөспірімдердің дене күші мен ... ... ... ... мәселелеріне өз ... баса ... осы ... ... бастауыш сынып оқушыларына
ұлттық ойындарды математика сабағына ендіру ... құру ... ... ... ... ... жағдайында бастауыш
сынып оқушыларына ұлттық ойындар негізінде ... ... ... жоғары болуын қамтамасыз ететін, еңбекке
бейімделу ... ... ... және ... шешу ... мен ... ... ендіру деңугейі
арасында қарама-қайшылық туындайды: ... ... ... ... ... ... ... сезімін ояту
мақсатында ... ойын ... ... ... ... іс жүзілік тұрғыда іске асырылмауы ... ... ... ... табу ... жұмысыздың
тақырыбын «2-сынып математика ... ... ... деп тануымызға негіз ... ... ... Бастауыш оқыту процесінде ... ... ... ... және ... ... ... жолдарын көрсету.
Осы мақсаттан ... ... ... ... ... ... ... Бастауыш сыныптың оқыту процесінде ... ... ... ... айқындау.
3) 2-сынып математика сабақтарында халықтық ойындарды ... ... озат ... ... талдау жасау.
Зерттеу объектісі: ... ... ... ... ... Математика сабақтарында халықтық ойын элементтерін
қолдану.
Зерттеу жұмысы: Кіріспе, екі ... ... ... ... ... Бастауыш мектептің оқыту процесін халықтық ойындарды
пайдаланудың педагогикалық негізі.
1.1. ... ... ... ... ... халқы материалдық мұраларға қоса мәдени қазыналарға ... бай ... ... Сондай қомақты ... ... ... да жатады.
Халық ойындары ... ... ... әсер ... Олай ... ... ... сол
көшпелі тұрмысқа лайықтыланып, арнайы материалдық ... ... ... емес ... ... ... ... де байланыстылығында. Ойын барысында бала өзінің
назарын ... ... ... ... ... ... Ол
ойын шартына бейімделіп, ... ... ... ... ... өз ... ... мән берген. Сондықтан, халық оған тек
ойын-сауық, көңіл көтеретін орын деп қана ... Ең ... ел ... бәсекеде жетін, қабілетті ... ... ... ... ... ... мұра болып
жалғасып, халықтың мәдени және өнер ... ... ... көрінісінде болған.
Өзінің өлең ... ... ... ... құралы деп танып,
оның бойындағы ... ... ... ... ... Ойын - тект ... қоймай, оның ақыл-ойының толысуына,
есейтіп өсуіне тигізер ... ... ...... ... тәрбиелеуге,
бағдарлауға, шешімін жүзеге сыруға, батылдық, ептілікке, ... ... ... көмектеседі.
Қоғамның барлық тарихи даму кезеңдерінде ... ... әр ... ... ... ... аударған құнды пікірлер ... мұра ... ... бар. Олар орыс ... ... В.А.Сухомлинский қазақтың көрнекті педагогы Ы.Алтынсарин
және Мағжан Жұмабаев ... ... ... көбі дер ... қағаз бетіне түсіп
үлгермегендіктен, бүгін ұмыт болған. ... ... ... ... атты ... ... ертеректе «Орда» атты ... ... атап ... ... ... ... ... кітапшасында аты ғана сақталып қалған маңызды ойынның бірі
деп ... алты ... атты ... атап ... Аты ғана
қалған ойындар әлі де ... ... Атап ... ... ... ... «Ақ аю», ... «Бақай пісті», «Жиылмақ»,
«Топай» т.б. ... ... ... неше ... ... ... ... соны іс жүзінде ... оның ... ... да көрсете білді.
Бастауыш мектептердегі балалардың оқу-тәрбие беру ... ... ... роль атқарады.
Халық ойындары әңгімелесумен, ... ... ... баий түседі.
Қазақтың халықтық ойындары ... өте бай және ... ... келеді.
Ұлт ойындары тақырыбына, мазмұнына, көздеген мақсатына ... үш ... ... ... 1. ... Тұрмыс-салт.
3. Оймен келетін ойындар.
Шыңдап келгенде ойындары – ауыз әдебиетінің бір ... ... ұлан ... ... ... ауыз екі ... ... өзгеріп отырған. Мейрам күндері көбінесе халық ... Ойын ... адам ... ... ... ұжымдық
шығармашылығының дамуына тигізер ... мол. ... - тіл ... да ролі ... ... айтсақ, халық ойындары, тіпті ... ... ... ... тіл меңгертудің құралдарының бірі ... ... бала ... ... өзін еркін ұстайды, ал
еркіндік ... - ... ... баспалдағы. Қазақтың ұлттық
ойындарының тағы бір ерекшелігі – оған өлең ... ... ... барысында тақпақ, айтып, өлең оқылып, ән салады, мақал-
мәтелдер мен жұмбақтар, ... ... ... ... ... ... сақа ... кіші демеңдер,
Ақылы асса аға ғой,
Кәне, санап көріңдер,
әне, санап беріңдер...
Шұнақ құлақ бос ... ... қос ... ... екі ... ... ойлап қой (17)
Он бір түйе, бес ... сиыр бір ... ... үш ... ... бол ... (24)
Қазақтың ұлттық ойындарының бірі Ойлануды қажет ететін ... Олар ... ... ... мен ... ... ... ... ... төресі «Тоғыз
құмалақ». Оймен келетін ойындарды сөз ... ... ... болғаны да атап өтуіміз керек. Шахмат, ... ... ... ... ... екенін көрсететін
деректер де ... ... ... ... ... ... ... Халық ойындарын математика, ана тілі т.б. ... ... ... ... ... өте ... ойындарын оқу-тәрбие беру жұмысында, мынандай шарттарды
орындағанда ғана ... ... ... жетекшілері халық ойындарына жауапты қарап, ... ... ... ... ... ... Пән ... өз күнтізбелік ... ... ... ... меңгерушісі халық ойындарын жүйелі ... ... ... ... ... және осы ... ... өткізу
(мектеп ішілік, сынып аралық).
- Халық ... ... ... ... болашақ ұрпақтарымыздың халық ойындарын ... кім ... ... ... ... ... мен ... жүйелеріне зер ... жете ... ... ... ... ... бүгінгіні байланыстыра білулеріне халық ... ... ... ... ... бастауын халықтың педагогикасының тұңғышынан
алады. Қазақтың ұлттық ... ... ... шапшаңдықты, ептілікті, тақырыптылықты, табандылықты т.б.
мінез-құлықтық ерекшеліктерімен бірге күш-қуатын, ... ... ... ... Сонымен бірге бұл ... ... ... ... принциптеріне негізделген.
Міне, ойын дегеніміз – ... кең, ... ... ... ... ... мен қанат бітіретін осындай ғажайып нәрсе,
ақыл-ой жетекшісі, денсаулық ... өмір ... ... ... ... ... сауықтыру маңызы сан-
саналы, бірақ іске ... үшін ... ... көзқарасы
және педагогтық шеберлігі ... ... – бұл ... ... ... кең ХІХ ... ... Ш.Уәлиханов, ... ... ... ... т.б. ... ой-
пікірлерді дамытқан қазақ халқының ғұлама ... ... ... ... ... әдет-
ғұрыптары, салт-дәстүрлері, мақал-мәтелдері, ... мен ... тілі мен ... ... ... ... ... түрлі ғылыми мәліметтерге сүйеніп халық ... ... мәні Орта Азия және ... ... ... зерттеген А.Э.Измайлов былай деп анықтаған:
халық педагогикасы бұл ... және ... ... мен ... ұрпақтан-ұрпаққа берілетін мағлұматтар,
іскерлік пен дағдылар жиынтығы, ... ... және ... ... Әр ... халықтардың дәстүрлері мен ... ... – жас ... ... ең ... идеяларына
тәрбиелеу. ... ... ... ... ... ... ... мен ... мәні өте ... ... ... ... ... ... талабына сәйкес тиімді пайдалану ... ... ... ойлардың (ойындардың) негізін салушы халық педагогикасы.
Кейбір авторлар ... ... ... ... ... ... Әрине, тәрбие жоспарды әлеуметтік ... ... және ... ... ... ... ... халық педагогикасында оқыту процесінде маңызы зор.
Өйткені, ... ... да ... олардың мамандық алуға,
зергерлікке, ұлттық ойындарды, спорт ... ... ... ... тәрбие мен оқытуды екі ... ... яғни ... ... процесс деп қарастыру ... ... ... ... ... және ... ... жүргізуі қажет деді (М.Жұмабаев).
Соңғы ... ... ... профессор Құбығұл Жарықбаев,
профессор С.Қалиев, С.Ұзақбаева, Е.Сағындықова, ... ... ... ... педагогтар халық педагогикасы ... ... мән ... ... ... ... ... тәлім-тәрбие беруде тек ұлттық дәстүрлермен шектелуге
болмайды. Халық педагогикасына және ... ... ... ... ... өркендеу ұлттық мәденимет пен салт-сананыңжаңару,
жаңғыру кезеңінде баспа ... ... ... ... ... ... құнды еңбектер пайда бола ... ... ... ... ... ойындары» деген кітабын
атауға болады. Кітапта ұлт ойындарының шығу ... ... ... ... тәсілдері жақсы баяндалған. Оларды ... ... үлгі ... ... ... бүгінгі және
болашақ ұрпақтың игілігіне айналдыру қажет.
Кітапта ұлт ... ... ... ... үш ... ... тұрмыс-салт ойындарының қырықтан ... ... Олар ... Ақ ... ... алу, ... Қыз
кәде, Беташар, Алтыбақан, Сақина тастау, Айтыс ойыны, ... Дене ... ... ... қазақ халқында үлкен ... ... саны ... ... ... «Ақ ... ... «Соқыр теке», «Қарғымақ», «Доп тебу», ... «Қыз ... ... ... ... тартыс», «Қазақша
күрес», «Жаяу», «Көкпар» т.б. бұл ... ... ... ... ... жетілдіреді.
Мысалы: «Ақсүйек» ойыны ... ... ... ... ... ... ... білуге, жылдам жүруге, ... ... ... ... ойындар жастардың ... ... ... ... көмектеседі.
Оймен келетін ойындардың мәні түсінікті болу үшін ... ... төрт ... алты ... оның ... ... ешкі
неше мүйіз бар, неше емшек, неше ... неше аяқ ... ойша бір ... бір ... ... тағы ... ... іс-әрекеттерді өлшеу, санау сияқты ... ... келе ... ... әрекеттердің жемісі.
Бала ойынмен өседі. Ойын ... ... ... де жатады. Мысалы:
Базар – қаланың ажары
Ойын – баланың ажары
Баланың ойынын бұзба,
Өнегең болса – ойын ... ... ... ... өседі
«Қыз – қуыршақ, ұл – құлыншақ»
«Көне болмай – жаңа болмас»,
«Бала болмай – дана болмас» - ... ... ... да ... - деген, бұдан ... аса ... ... ... ... ... түрінде мазмұны да өте бай ойын-асық
ойындары. Бұл ойын ... ... ... мергендігін
шыңдайды. Асық ойынның бірі «иіріспек» деп ... ... ... ойын ... ... ... мәселесі
психологиялық зерттеулерден де ерекше орын алып ... ... ... ... анықтамасын жай ғана есте сақтап ... ... ... ... Мұнда оқушы жаттап ... ... ... ... ... Республикасының 1993 жылы қабылданған ... ... ... - ... ... ... мен дәстүр салтын
оқып-үйрену үшін ... ... - деп ... ... педагогикасы сөз етіліп отыр. Оның ... ... ... ... ... және ... ... - көккейтесті мәселелерінің бірі.
Осы тақырыпта ішінара ... ... ... ... ... газет беттерінен байқалмайды.
Әрбір ... ... ... ... ... ... Педагогиканың да өзіне тән ... ... ... ... ... ... әрбірпедагогикалық ... ... ... ... ... – баланы тәрбиелеу.
Педагогика ғылымында қолданылатын зерттеу әдістеріне бақылау,
әңгіме, ... ... ... ... ... ... Бақылау әдісі. Бұл жиі ... ... ... ... – деп ... ... ... құбылыстарды
қабылдау арқылы тануды айтады.
Ұлт ойындарын сабаққа пайдалану да ... ... ... ... ... ... ... зерттеу
жұмысының нәтижелі болуына игі әсер ... ... ... шығу үшін түрлі көрнекіліктер, ... ... ... ... ... ... суреттер, дидактикалық карточкалар,
схемалар пайдаланылдық. Оқушылар ... ... ... жауаптары зерттеліп отырған ... ... ... барысында оқушылардың өз бетінше жұмыс ... ... және ... ... ... ... және ... дидактикалық проблемаларды қолданылудың тиімді жолдарын
іздестірді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... барлық жағынан бірдей үйлесімді ... ... ... ... жас ... ... ... сөз
жүзінде біліп қоймай, оларды ... ... ... байланыстыра
білу қажет. Міне, осы тұрғыдан педагогика ... мен ... ... сай ... мен ... ... ... жасайды.
Халық педагогикасының мақсаты бірнеше ғасырға созылған ... ... ... ... ... ... ... ойындар мен дене жаттығулары мектептерде үнемі ... ... ... ресми бағдарламаға енген. Олар сондай-
ақ мектептен тыс, дене ... ... да кең ... ... ... ... ұлттық ойындарының дене ... ... ... ... атап ... ... педагогикалық бір құралы бола ... ... ... моральдық, ерік күші, адамшылық қасиеттерін дамыту, ... ... мен ... ... ... ұйымдастырушылық
және басқа сапаларын қалыптастырады.
Республикада ұлттық ойындарды пайдалану, әсіресе, ауылдық ... ... ... жоқ ... өте ... ... ... жағдайында туындап, қалыптасатын ұлттық ... ... дене ... ... ... ... жабдық та, арнайы
орын да қажет емес. ... тек бір ғана ... ... ... ... ғана ... ... сол халықтың дәстүр ... ... ... дене ... ... ... ... қозғаусыз емес, үнемі
өзгеріске ұшырап отырады. Осыған ... ... ... мен ... қарай ұлттық ойындар ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Жан дұрыс қаланса
болды, дененің ... ... бар деп ... дұрыс емес. Дене
жанның ... қап ... ... ... зат та ... ... Сау
жан сау денеде ғана ... ... деп, дене ... ... аса мән ... ... балалар мен
жасөспірімдердің дене тәрбиесі ойынмен өте тығыз байланысты. ... оқу ... ... ... және ... мәнді де тиімді пайдалану балалардың дене ... меен ... ... ... ... төзімділік
қабілеттерін қалыптастырып, ... ... ... ... ... ... Балалар мен ... ... ... ... және спорттық ойындарын ... ... ... уақыт талабына сай ұлттық ... ... ... ұлттық салт-дәстүр, ... ... ... ... ... ... процесінде халықтық ойындарды
қолданудың шарттары мен ... ... ... ... жаңа ... ... ... озық ұлттық дәстүр рухында тәрбиелеп, ... ... ... ... ... отыр. Бұл міндеттерді ... ... ... ... оқу-тәрбие жұмысына ... ... ... дейін іске қосылмай келе ... ... ... ... жаңа ... қолдануы керек екені
анық. Сондай-ақ ... ... бірі – ... ... ... ... педагогикасының бір саласы болып ... ... ... ... жарап, оларды ... ... ... сыннан өткен сенімді ... ... - өмір ... ... бой ... босататын, жан
қуаттарын (ойлауын, ... ... ... ... Абай ... ... ... көрінетін һәм
көрінбейтін ... ... ... ... тиіс. Басқаша
айтқанда, ойын ... пен ... ... мен дедукция,
талдау мен жинақтау, ұқсастыру, ... ... мен ... ... ... ... ой ... жасай білуге
үйрету үшін, осы таным әдістеріне ... ... ... ... - әрі ... әрі ... болады.
Ойын - бала әрекетінің негізгі бір ... Ойын ... ... белгілі бір буыны қоғамдық ... ... ... ... қалыптастырады.
Мектепке түскеннен кейін бала ... ... ... Мәселен, мектепке дейін тұрмыстық ... ... бару т.б.) ... ойнайтын болса, енді қоғамдық саяси
мәні бар, ... ... сан ... ... көрсететін
сюжеттік ойындарды ойнауға ауысады. ... ... ... ... ... ... үйрете бастайды,
олардың бірі мұғалімнің, ... ... ... ... мектеп өмірінің бейнелеуі екінші ... ... ... ... оның ... творчестволық ойындар ... жай ... ... гөрі бала олардың бір-
бірімен қатынасып, ... мен ... ... Енді ... ... көрген кинолары, үлкендерден
естіген әңгімелері баланың ойын ... ... ... ... ойындарының басты ерекшелігі - оның
ұжымдық ... ... Ол ... ... ... ... Ұжымдық ойындарды бала жолдастықтың мәні неде ... ... ... ... ... ... ... ұялып, одан арылғысы келеді. Бірақ бұған шамасы жете
қоймайды. ... ... ... ... ... жетіле
бастайды. Ұжымдық ойындар баланың ... ... ... да әсер ... Мәселен, орман ... ойын ... ... ... сүйе білуге, ондағы ... мен ... ... ... ... алып ... ... Ян Амос Коменский ... ... ... өз ... ең ... жақтарын
бейнелейді.
Ойында балалар өзлерін еріктерін белгілі бір ... ... ... ... ... ойынына мұқият қарап, олардың
орынды ... ... ... етуі ... Оқушылардың ойын іс-
әрекетінің құндылығы оның барысында түрлі ... ... ... ... батыл, жігерлі және орнықты бола
алатындай ойын ... ойын өмір ... ... ... ... және қарым-қатынас мектебі бола
алады. Ойын ... ... ... ... ... өз ... ... ата-анадан туғанда есті болмайды: естіп, ... ... ... ... ... ... ... көргені
көп болған адам білімді болады, - ... Абай ... ... ... ... да ... ... деп ойлаймыз. Ұлт ... ... ... ... мен ... байланыстыратын
баға жетпес байлығымыз, асыл ... ... оны ... тұрмысқа пайдаланудың заманымызға сай ... ... ... зор. Ойын ... ... ... ... ... ... қабілетін оятып, бүкіл өміріне ... ... ... ... ... халықтық педагогиканың
тұңғиығынан алады. Сәби ... бала ... ... ... ... әсем ... ... әзілдерді,
күлкілерді естіп, қызық ... ... ... ... - ұлт ... бай ... бірі. Бірақ ол
ертедегі ауызекі туып, ... ... ... ... көпшілігі бүгінгі күнге дейін жетпей, ... ... ... ... ... ... ... бетіне түскен
алғашқы деректер ХІІІ ғасырдан басталады. Оны ... ... ... ... ... ... Плано Карпини тарихын таныстыру
мақсатымен саяхатқа шыққан П.Карпини ... мен ... ... ... осы ... ... ... тұрмысы,
әдет-ғұрыптары, ойын-сауықтары ... ... ... ... ... кезеңде қазақ халқының бай ... ... және оның ... ұлт ... ... ... ... айтқандар: Ә.Диваев, Марко Поло, Ә.Марғұлан,
Н.Я.Бичурин, Н.С.Құлажанова т.б. ... ... ... ... ... ... ептілікті, тапқырлықты, табандылықты т.б. мінез-құлықты
ерекшеліктерімен бірге күш-қуат ... ... ... ... шығуын қажет етеді. Сонымен бірге бұл ... ... ... ... негізделген.
Қазақ халқының ұлттық ойындары елдің өмірімен тығыз байланысты,
оның ... ... ... ... ... оның ... ... аса жоғары, әрі құнды. Қазақ
халқының ... ойын ... ... ... ... жоқ десе де ... ... фольклорын, ұлт ойындарын жинақтаушы этнограф
Ә.Диваев өзінің ... ... ... ... ... ... тәрбиелеудегі маңызын айта келіп, сол ... ... жас ... ... ... негізінен 3
топқа бөледі: бір жастан ... ... - ... жеті ... он
бес жасқа дейін - бозбала, ал он ... ... ... - ... ... ... ойындарын да: сәбилер ойыны, ... және ... ... деп үш ... ... бірге Ә.Диваев мынаны атап көрсеткен: ... бұл ... ... егер қыз ... ... жасайтын қуыршақтары мен
ер баланың ... ... ... ... ... мен ... жануар мүсіні болмаса, ... ... ... ... ұлт ... көбі дер кезінде қағаз бетіне ... ... ұмыт ... ... ... ... ... атты мемуарлық еңбегінде ертеректе «Орда» атты ... асық ... ... ... рет атап ... «Орда» атты
асық ойыны қырғыз ... да ... ... ... ұлт ... деген кітапшасында аты ғана сақталып
қалған ойындардың аса бір ... бірі деп ... ... атты ... атап ... Дер кезінде қағаз бетіне
түспей, жинаушылардың көзінен таса ... ... әлі де ... ... ... ... құлан», «Сарыала қыз», «Ақ аю»,
«Ағызбақ», «Бақай ... ... ... т.б. ойындар бар.
Дегенмен, халық ойынның неше алуан түрлерін ... қана ... соны іс ... ... оның ... ... ... көре білді.
Ғылыми-педагогикалық әдебиетті зерттеудің және істелген тәжірибенің
негізінде мынадай ... ... ... ... ... ... Тарихи-ғылыми еңбектер қазақтың ұлттық ойындарының көп жылдар
ішінде ... ... ... ... ... Бұрыңғы
кезде ұлттық ойындар балаларды еңбекке, жеке ... ... де ... ... осы ... жоғалтқан жоқ.
2. Қазіргі ... ... тілі ... тіл ... ... ұлттық ойындардың қолданылуы мұғалімдер
білімін жетілдіру ... ... оқу ... ... ... ... ... оқуларда осы ойындардың
тәжірибе жүзінде іске асуы ... ... ... және теорияны меңгеруде халық ойындары ... ... ... ... Ойын ... ... ортаның тынысын жақын сезінуге болады. ... ... ... ... ... тәрбиелейді.
4. Ұлттық ойындарды сабақтарда өткізуді жеңілдету үшін ... ... ... ... ойын-сауық және тұрмыс-салт ойындары;
2. дене шынықтыру мен спорт ойындары;
3. оймен келетін ... ... ... ... ... ... ыңғайлығы.
Сабақтың сапасын көтеру үшін ... ... ... ... тыс ... әр ... жағдайда өткізу қажет. ... ... ... әр ... ... ... қолдана алады.
5. Қазақтың ұлттық ойындары дидактикалық әдіс ... ... ... т.б. сабақтарда қолданылады. Бұл ... ... тез әрі анық ... ... ... ... санауын және ойлауын дамыту міндеттерін ... ... ... сабақта қолдануы сабақ сапасын, ... ... ... ... ... ... шаршауын,
қажауын белсеңдетіп, орташа және ... ... ... ... қабылдау қабілетін арттырады, күш жігерін дамытады.
6. Сабақ кезінде ... ... ... ... ... ... ... ойындардың санын білу;
ә) оқу жылы басталар кезде оқу ... ... ... ... ... ... ойындардың өткізілу әдістемесін ... ... ... сабақ жоспарында мазмұны және орнын ... ... ... ... ... ... аяғында
және оқушылардың шаршаған кезіндегі өткізілуін қадағалау.
7. ... ... ... ... ... оқушылардың
бос уақытын ұзартып, еркін қимылдау қасиетін дамытады.
Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... және іскерлігін ... ... ... қатар,
оқушылардың коллективге еркін дамуын ... ... ... ... ойындардың өткізілуі мынандай міндеттерді атқарады:
а) тәрбиеші оқушылардың ... ... ... ... таза ... тынығуымен ұштастыруы ... бұл ... ... өз ... ... ... ... тәрбие барысының өзегі болып саналады.
9. Ұлттық ойындардың мектеп ... ... ... ... тәрбие жұмысының негізі болып саналады.
Ұлттық ... ... ... тыс ... ... оқу ... ... ұштасады. Сыныптан тыс ... ... ... ... ... жұмыстардың іске асуы
арттырылады.
10. Ұлттық ойындардың қолданылуы оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ол бір ... келтірілуі керек.
осындай ... ғана ... ... ... ... бере ... ... ойындары тақырыпқа өте бай және сан ... ... ... ... ... ... мақсатына байланысты
негізінен 3 үлкен салаға бөлінеді. Шындап келгенде ұлт ... ... ... бір ... Олай ... ұлан байтақ қазақ
даласына ауызекі тарай келіп, ол түрленіп, ... ... ... ... ... кең ... кейбір ойындардың мазмұны
кеңейіп, өрлене түседі. ... ... ... дене шынықтыру, спорттық мақсатты көздейді.
Қолданылатын көптеген дене тәрбиесі құралдарының ... ... ... және ... ... ... басты орын
алады. Ойынның тағы бір кең ... ... олар ... ... ең бір жан-жақты да ... әсер ... ... ... ... ... ... секіру, лақтыру
сияқты - ... ... ... - ... ... ... ... жетіледі.
Ойын - адам қоғамымен ... ... ... ... келе ... арнаулы түрі. Мұның төрт түрлі аспектісін: ... ... және ... ... көрсетуге
болады. Бұлардың әрқайсысы адам табиғатын жетілдіру және ... ... ... ... көрсете алады. ... адам ... ... ... құбылыс ретіндегі
нағыз құндылығын жоғарыдағы ... ... ... ... ... дәстүрі, оның өмірі мен ... ... ... ... ұлттық ойындардан бұл ... «Бұл елде ... ... ... ... ... балалардың
ойындарына қара» - деген ... ... бар ... жануар әлемін,
аңшылықты бейнелейді. Сондықтан ұлт ... ... ... ... ... ... қазақ халқының ескі дәстүрі
бойынша жыл наурыз ... ... ... ... ... ... ұлт ойындары ойналатын. Әр ауылдың ... ... ... ... ... ойын ... басталатын.
Енді соны бейнелейтін, бірақ жұртқа белгісіз, ... ... ... ... ... ... және «Ақ ... дәстүрлі
ойынына тоқталайық.
Қазақ халқының ойын-сауық, әдет-ғұрып ... ... ... ... ... ... бұл ... екі жақтың
тартысы арқылы ... ... ... ... ... ... жақын екі ауылдың келісуі бойынша, ... екі ... ... ... ... аты – Ақ ... ... топтың аты - Қалтырауық қамыр кемпір. Әр топ ойын ... ... ... өнердің барлық саласына қатысты ... ... ... ... ... ... дайындап,
сайлап алады да, жиналған қауым екі ауылдың ең ... ... ... ең ... екі ... ... ... басталады.
Бірінші күні-ақ айтысқан екі ... ... ... ... қоймағандығы байқалады. Мереке ... ... ... қызу тартыспен өтеді.
Ақындар айтысы ... ... ... басталады.
Палуандар күресі біткеннен кейін жаяу ... ... ... ... санына шек қойылмайды. Екі ... ... ... белгіленген екі көмбенің арасын жүгіріп өтулері
керек. ... ... ... ... ... халқымыздың ат үстінде ойнайтын ... ... ... ... ... ... жалғаса беретін
болған.
Қазақтың қай ... ... да ... ... ... мен ... өрелі өнеге беріп, қатты ... ... ... ... ... бейнелі, жүйелі
оймен астасып, ... ... ... ... ... ... ... ұлт ойындары бояуы ... ... ... ... ... да дамуына тамаша
мүмкіндік туғызады.
Жануарлар ... ... ... ұлт ...... мен ... ойынға қатысушылар қатарласа, жалпы ... ... ... ... ... бірінші және екінші номер деп атап,
санап ... да, ... ... ... ығысуға
бұйырады. Бұлар үйректер. Екінші номерлілер – аңшылар. Олар ... 10-12 ... ... ... ... ... допты
алып, үйректерді дәл ұру үшін ... ... оны ... ... ... ал ... шеңбердің ішінде бір орыннан
екінші орынға секіріп, ... ... ... ... Доп ... шеңберден қалады, ең ... ... ... ... орындарын ауыстырады. ... ... ... да, ... ... аңшылардың міндетін атқарады. Ойын
қайта басталады. ... ... ... ... ... командасы ұтқан болып есептеледі.
Қимыл-қозғалыс ойындары ... ... ... ... ... және дене ... қалыптастыру әдісі
ретінде ... ... Ойын ... бала ... ... ... әдісіне емес, мақсатқа жетуге аударады. Ол ... ... ... көрсетіп, сол арқылы ... ... ... ... серек, көк серек ойыны». Бұл ойын ашық ... ... ... екі топқа бөлінеді. Аралығы 30-40 метрдей жерге
бір-біріне қарама-қарсы ... ... қол ... ... ... ... бастаған топтың балалары әндете ... Ақ с ерек те көк ... ... кім ... ... бір ... атын атайды. Сол кезде аты
аталған бала өз ... ... ... жүгіріп келеді де, қарсы
топтың тізбегін үзіп кетуге тырысады. Егер үзіп ... бір ... ... өз ... ... Үзе ... өзі сол ... кезек бойынша ойынды екінші топ әлгі ... ... ойын ... ... ... Қай топ өз ... ... қалса, жеңілген боп есептеледі.
Қазақтың ... ...... ... Оған күн ... ... тер ... еңбек етуіне тура келеді. Ол үшін
алдымен ... ... атты ... ... Ол атты ... ... тура ... Оның жейтін жемі мен ... ... ... мөлшерге келтіріледі. Атты белгілеген уақытта күн
сайын ... ... ... ... ... ... ... шабатын бала күн ілгері осы сынықтарға қатысады (атқа ... ... ... жасы 11-12 ден аспау керек). ... ... ... үшін ... ... Бәйгеге
қосылатын аттардың ... ... ... ... ... ... біреу емес, бірнешеу болуы мүмкін. Ол ат ... он ... ... ... әзірліктің басы-
қасында ... ... осы ... ... жете ... ... мектебінен өткендей әсер ... ... ... ... тек ... ... ғана ... емес, ол –
спорт, ол - өнер, ол – ... ... ... бар тәрбие
құралы.
Қазақтың ұлт ойындарының бірі ... ... ... ... ... Олар ... ... ойлау мен математикалық,
философиялық ойлануды ... ... ... ... – «Тоғызқұмалақ». «Тоғызқұмалақ» ойынының фотосуреті ... ... ... ... алғаш түсірген этнограф Н.Пантусов
1906 ... Бұл ойын өте көне және кім ... ... белгісіз.
Ол қазақтың үш ордасының барлығына тегіс ... деп ... бұл ... ... жайлы Н.Пантусовтың көрсеткенінен гөрі
анығырақ ... ... тың ... ... ... ғылым
академиясының корреспондент мүшесі ... ... ... ... ... құмалақтың» бас бетіне
қашалып салынған таңбалары ... ... мұны ... ... ... ... ... қарап, көне
дәуірге жатқызды.
Енді осы ... жас ... ... ... ... ... ... тоқталайық.
Бұл балалардың далада түрегеп ... ... әрі ... ойлау есептеумен байланысты ойын.
Ойынға қатынасушылар тегіс, ... ... ... ... да
(қазіргі кезде асфальтқа да) бес ... ... ... ... ... ... қиылысқан жерлерінен он нүкте ... ... ... ... он нүкте белгіленген ... ... ... ... ... дөңгелек шеңберлер сызылады).
Ойын тәртібі мынадай: ойын басталғанда ... ... ... ... да, оны бір-бірлеп ұяларға орналастырып ... әр ұяға ... ... ... ең әуелі
ойыншы кез-келген шұңқырдан бастап бір, екі, үш деп ... ... ... өтіп, үшіншісіне құмалақты ... ... де осы ... ... өтіп үшіншісіне) түсіріп
отырады: ең ... ... ... ... және ... құмалақ
түскен шұңқырлар арасындағы ұяларды біреуінен басқасында ... ... ... ... ... ... тапқырлығы құмалақ
салатын ... ... ... ... қабілетіне ... ... ... ... ойды ... ... тез шешім ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылған ойындар қазақ ... бойы ... баий ... ... етіп ... және
болашақ ұрпақтарға да ... ете ... ... ... жазу ... біз ... бірнеше қорытындыларға
келдік:
1. Халық ойындары - қазақ ... ... ... ... Педагогикалық және әдістемелік әдебиеттерді ... ... ... оқу процесінде халық ойындарының ... ... ... есептер, қаламақтар ... ... ... ... ... ... Халық ойындары тек тәрбие ғана емес, оқу ... ... ... ... ... сабағының кез-келген ... ... ... ... ... және ... ... қолдануға болатынына талдау жасауға ... ... ... ... ойындары оқушылардың танымдық
қызығуымен ізденушілік тудырады, ... ... ... ... ... ... ... мен белсенділіктерін
арттырады және сабақтың ... ... ... ... бір түрі – ... ойындарды бүгінгі
педагогикалық ілім ... сай ... ... ... ... ролі зор екенін ... ... ... ... Республикасының «Білім заңы». Алматы, 1999 жыл.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы, 1995 ... ... ... ... ... стандарты. Алматы,
1998 жыл.
4. Қазақстан Республикасы жалпы орта білім ... ... ... ... ... ... ... Алматы,
ТОО «РОНД» 2002 жыл.
5. Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев, Педагогика Астана, 1998 ... ... ... ... ... ... әдістемесі. 2-бөлім, Алматы, 1996 жыл.
7. Б.М.Қосанов, Қазақстандағы ... ... ... Алматы, 1996 жыл.
8. Т.Қ.Оспанов және басқалар. ... ... ... 2002 ... ... Қазақтың ұлттық ... ... 1978 ... ... ... ... ойындары. Алматы, «Рауан», 1991
жыл.
11. С.Қалиев, Ж.Базилов. ... ... ... ...... 1993 жыл.
12. Қазақ халқының тәлім-тәрбие тарихынан. Алматы, 1992 ... ... ... энциклопедиясы. 6-том. Алматы, 2004 жыл.
14. Т.Әлсатов. Орта ғасыр ойшалдарының педагогикалық ... 1996 ... ... С.Мусин. Педагогика тарихы. Алматы, «Мектеп» 1972
жыл.
16. Т.Қ. Оспанов және ... ... ... әдістемесі.
Алматы, «Атамұра» 1998 жыл.
17. Б.М.Қосанов. Р.Қ.Өміртаева. Математикаға ... ... ... «Атамұра» 1998жыл.
18. Б.М.Қосанов және басқалар. ... ... ... ... ... Алматы, «Атамұра» 1998 жыл.
19. С.Елубаев, С.Елубаева. Дидактикалық ... ... ... ... ... ... № 9, 10, 1995 ... С.Елеубаев. Қазақ ... ... ... ... ... жыл.
21. М.Қалмұратова. Санамақты ... ... ... ... № 3, 1993 ... ... Ұлттық ойынмен сыбайлас. «Бастауыш мектеп» №11,
12, 1993 жыл.
23. Қ.Еспаева. Іскерлік ... ... ... №5, 1993 ... ... ... ой-өрісін дамыту. «Бастауыш мектеп»
№3, 2002 жыл.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларын ойын әдісі арқылы тәрбиелеу38 бет
Бастауыш сыныпта дене тәрбиесі сабақтарында ұлттық ойындардың тәрбиелік мәні13 бет
Бастауыш сыныпта қазақ тілі сабақтарында ойын технологияларын қолдану әдістемесі47 бет
Бастауыш сыныптардағы қазақ тілі сабақтарында грамматикалық ойындарды қолданудың әдістемесі73 бет
«бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие беру»29 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Бастауыш мектептің оқу-тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқыту182 бет
Бастауыш мектептегі оқу-тәрбие жұмысында таным процесін дамыту44 бет
Бастауыш сынып жастағы балалардың құрбыларымен өзара іс - әрекет ерекшеліктері58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь