Гобелен “Махамбет”

1. Кіріспе
Ұлттық қолөнер бұйымдарының маңызы, мәні.
2. Негізгі бөлім
а) Кілем тоқу өнері
б) Кілем жабдықтары
в) Суреттә кілем . гобелен
г) Гобелен . бүгін шетелде
д) Гобелен түрлері мен тоқу әдістер
е) Қол өнердің мектептегі үйрету және оқушыларға үйрету мен түсіндіру. Сабақ жоспары.
3. Қорытынды
Дипломдық жұмыс “Махамбет”.
Қазақ халқының қолөнері деп халық тұрмысында жиі қолданылатын өру, тігу, тоқу, мүсіндеу, құрастыру, бейнелеу сияқты творчестволық өнер жиынтығын атайды. Шын мәнінде қолөнер түрлерінің әрқайсынын талай ғасырлық тарихы бар.
Қазақ халқы өзінің күн көріс тіршілігіне қажетті үй жай салуды, киім-кешек тігуді, азық-түлік өндіруді өзінің тұрмыстық кәсібі етіп, оларды күнбе-күнгі тіршілік барысында орынды пайдаланса, әсем бұйымдар жасап, өмірде сән-салтанат та құра білді. Бұдан біз халық творчествосының қандай түрі болса да, халық өмірімен, сол халықтың қоғамдық тарихымен, күн көрісімен, кәсібімен тығыз байланысты екенін көреміз.
Халықтың қолөнеріне әдет-ғұрып жабдықтарымен қатар, аң аулауға, мал өсіруге және егіншілікке қажетті құрал- жабдықтар да кіреді. Киіз үйдің сүйегі, ағаш керует, кебеже, сандық жасап, кілем, сырмақ, алаша, ши, түрлі бау басқұрлар тоқып, арқан жіп есіп, көннен және илеулі теріден қайыс, таспа тіліп, өрім өріп қалдан әр алуан ыдыс-аяқ, адалбақан, асадал, бесік және т.б көптеген заттарды халық шеберлері өнерпаздар өз қалдарылген жасап түрлі нақыштарымен әшекейлейтін балды. Қолөнерінде көңілге қонымды мәнерлер мен ондаған қолданылған әдістер архитектурада кеңінен қолданылып келеді. Ертеден б.з. сақталған мазарлар мен ескерткіштердегі діни әр түрлі құрылыстардың қабырғалары мен мұнараларындағы сәнді ою-өрнектер, ағаштан қиюлар, тастан қашалып жасалған діңгектер-халық қолөнерінің тамаша туындылары.
Қазақ қолөнерінің өсу жалының өзіне тән даму тарихы бар. Ол тарих сонау көне замандардан басталады. Оған Қазақстан жерінде жүргізілген археологиялық зерттеулердің нәтижесінде анықталған ежелгі мәдениеттің үлгілері дәлел бола алады.
1. С.Қасиманов. Қазақ халқының қолөнері. Алматы “Қазақстан” 1995ж.
2. Х.Арғыбаев. “Қазақ халқының қолөнері” Алматы. “Өнер” 1987ж.
3. Ә.Тәжімұратов. Шебердің қолы ортақ. Қазақстан баспасы.
Алматы – 1977ж.
4. Ш.Әбдуәлиева. Халық қолөнері. Алматы “Рауан” 1992ж.
5. Научно-популярный иллюстрированный журнал. Народное творчество.
6. Сюзи ОРейли. Плетение. Издательство “Полигон” Санкт-Петербург 1998
7. А.Калинина “Талант тағдыры” Мәдениет және тұрмыс №7 1983ж.
8. С.Мұхтарұлы “Мәңгілікпен арналыс”. Қазақстан әйелдері №2 1983ж.
9. Г.Мұқышева “Мәңгілік муза” Қазақстан әйелдері №4 1981ж.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
Орал педагогикалық колледжі
“Технология және бейнелеу өнері”.
ЭӘЖ.
Дипломдық жұмыс.
Тақырыбы: Гобелен “Махамбет”
Орындаған: Богданова Н. Е.
Жетекші: Хамзин Н. А.
Орал ... – 2002 ... ... ... маңызы, мәні.
Қазақ халқының қолөнері деп халық тұрмысында жиі ... өру, ... ... ... ... ... ... өнер жиынтығын
атайды. Шын мәнінде қолөнер түрлерінің әрқайсынын талай ғасырлық тарихы
бар.
Қазақ халқы өзінің күн ... ... ... үй жай ... ... тігуді, азық-түлік өндіруді өзінің тұрмыстық кәсібі етіп, ... ... ... ... ... әсем бұйымдар жасап,
өмірде сән-салтанат та құра білді. Бұдан біз халық творчествосының ... ... да, ... ... сол ... ... тарихымен, күн
көрісімен, кәсібімен тығыз байланысты екенін көреміз.
Халықтың қолөнеріне ... ... ... аң ... ... және ... қажетті құрал- жабдықтар да кіреді. Киіз үйдің
сүйегі, ағаш керует, кебеже, сандық жасап, кілем, ... ... ши, ... ... ... арқан жіп есіп, көннен және илеулі теріден қайыс,
таспа тіліп, өрім өріп ... әр ... ... ... ... ... т.б көптеген заттарды халық шеберлері өнерпаздар өз қалдарылген жасап
түрлі нақыштарымен әшекейлейтін балды. Қолөнерінде ... ... ... ... ... ... архитектурада кеңінен қолданылып келеді.
Ертеден б.з. сақталған мазарлар мен ескерткіштердегі діни әр ... ... мен ... ... ... ... ... қашалып жасалған діңгектер-халық қолөнерінің тамаша
туындылары.
Қазақ қолөнерінің өсу ... ... тән даму ... бар. Ол ... ... замандардан басталады. Оған Қазақстан ... ... ... ... ... ежелгі мәдениеттің
үлгілері дәлел бола алады.
Қазақ халқы кең байтақ республика жеріндегі ... ... ... ... мұрагері және сол дәстүрлі дамытушы, жаңғыртып
байытушы. Бұл ... әр ... ... ... жан-жақтан келген
көшпелі тайпалар мен халықтардың, сондай-ақ Оңтүстік-Сібір Орта Азия мен
орыс халқының да ... әсер ... ... ... ... және ... ... арта түсуі тағы да басқа көптеген ішкі-
сыртқы факторлардың әсері айтарлықтай ... ... Ол ... ... көпшілігінің қаламен байланысы болмады. Сондықтан, олардың
өзіне қажетті үй бұйымдарының басым көпшілігін қалалардан сатып ... ... ... ... ... қолына қарады.
Қазақ қолөнер шеберлері, көбінесе кедей әулетінен шыққан. Олардың белгілі
бір қолөнер түріне ... ... етуі ... ... күн ... ... ... өзінде қолөнер шеберлерінің өнерлі еңбегі, тіпті
ғажап туындыларды дүниеге әкелді.
Саз балшықтарды күйдіріп, ... ... ... ... қу жасап, оны
тұтанғыш ету, бейіт, қорған мешіт және ... ... ... ... жүн шөп-шалам араластылып илеу тәсілдері де өте ертеден-ақ халықтың
іздену талабынан, қоғам дамуы процесінен туған айла тәсілдер. ... ... ... ... пен ... айбалта мен шоқпар, сойыл мен босмойын,
аңшыларға қажетті құстың тұғыры мен ... ... мен ... ... жабдықтар да қазақ халқының тұрмыс салтына, кәсібіне байланысты
туды.
Мал шаруашылығына қажетті желі ... ... ... ... құрық,
бұғалық, тұсамыс, өре, шідер, кісен, қада ер-тұрмандарды да халық даналығы
ойлап тапты. Зергелік, кестешілік, тоқымашылық және ... ... ... ... құмнан,тастан саздан құмыра ыдыс-аяқтар; ... мал мен аң ... ... ... мүліктер, домбыра,
қобыз, сыбызғы, шаңқобыз сияқты музыка аспаптары жасады. Мысалы: тастан,
балшықтан, ... пен ... ... мен ... ... ... оны
әсемдеу сияқты ауыр жұмыстарды еркектер атқарады. ... ... жиек ... ... ши ... жұмыстарын еркектер мен әйелдер бірлесіп істейді.
Бірақ еркектер киім пішу, үлгі жасау, киім тігу, жүн ... ... ... ... жұмыстарынан да шет қалған емес. ... ... ... ... қалың қазына-халықта” деген мақалы да осы өнер ... ... ... ... қолөнердің бірқатары өте көп еңбек етуді керек
етті.
Халықтың мәдени ... ... ... тұтыну бұйымдары мен жабдықтардың
сапасына қатты талап қойып, олардың әрі ұнамды, әрі ... ... ... үстіндегі творчестволық ізденудің ... ... ... жаңа алуан түрлері жасалып отырды. Сонымен ... ... ... де ... ... жаңа ... жақсы әшекейлермен безендірілу және
жиһаз-мүліктердің жаңа түрлерін шығару талабы да арта түсті. ... ... ... ... жарасымды жаңа жиһаздар көбейді.
Халық әлі де болса тұтынып келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... жабдықталған фабрикалар мен кәсіпшілік
артельдерінде кілем тоқылып түрлі жиһаздар ... Тігу ісі мен ... де ... ... Бірақ-та қазірдің өзінде қолөнер өзінің
маңызын жойған жоқ. Мысалы: жеңіл күпі, ... ... ... етік ... жүн ... бөкебай, шарф сияқты ұлттық киімдер малшылар қауымы үшін
қазір де қажет. Киіз ... ... үзік ... қымыз саба, тері қауға мен
ер тоқым тұрмандары керексіз деп ешкім де айта қоймады.
Тоқыма ... ... ... ... күнделікті тұрмыста керекті жеңіл-желпі заттарды өрмек станогынсыз-
ақ қолмен тоқи береді. Қолмен тоқу ерекше ... ... ... ... ... ... әрі ... әрі тиімді өнер. Бұл өнермен
қазірдің өзінде республикамызда 300-ден астам ... мен ... және өнер ... ... ... жүр. Қолмен тоқу
өнерінің түрлері өте көп және ол ... ... ... ... басты-
басты түрлері мынадай:
1) Шәлі, шарф, шұлық, қолғап ... ... ... ... перде, төсекжапқыш, жастықтың беті, стол жапқыш және тағы да
басқалар;
3) Әр ... ... ... ... өсімдіктердің
сабақтарынан, сірнеден (казейн) тоқылған сумка, тор қалта және ... ... ... ... ... шіліктен, жөкеден тоқылған заттар;
5) Шыбықтан қамыстан тоқылған ... ... ... ыдыстар,
орындықтар, ықтырмалар.
Бұл өнерді игерудің негізгі әдістерін қолданатын құралдарына қарай
топтастырған дұрыс сияқты. ... біз атап ... 1 және ... ... бізбен сыммен тоқылады. Мұндай тоқыманың негізгі әдісі-
тоқылып отырған жіптің ілмегін санап, үлгіге қарап отыру. Бізбен ... ... ... ... ... шалудың өзі бірнеше түрлі болады. Ілу, шалып
ілу, орап ілу, торлап ілу, ... ілу және осы ... ... ... да
әлденеше түрлері бар.
Қолмен тоқуда да неше түрлі өрнек, әшекей жасалады. ... ... ... ... ... қолданумен қатар, жіптің шалымын, ілмегін санап
отырып, әр алуан өрнек жасап тоқу ... ... .
3, 4 және ... ... әдісі көбінесе өткермелеу, орай бұрап
өткермелеу, кенереге, аралық шыбықтарға, қадаларға бекіте тоқу ... ... ... ... тоқу ... ... ... Өрнектеп
тоқу, мәнерлеу, бояу-әр түрлі белдеу мен шашақ, түйін, бұрау шығарып тоқу
жалымен де іске ... ... ... ... орыс, украин халықтарының арасындағы
қолмен тоқу ... ... ... ... өте ... ... келеді.
Бұған қарағанда осы елдер арасындағы көршілік қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... жақындық,
бір ғана қолмен тоқу өнерінде ғана емес, тіпті ағаш өнерінде, тастан ойып,
қашау, былғары илеу істерінде де ... ... ... ... ... жіптерінен үй тұрмысына аса қажетті және
көп қолданылатын ... ... ... шәлі сияқты бұйымдар тоқылады. Ал
мұндай әрі жылы, әрі ... ... де ... ... заттары, әсіресе
бақташылар үшін өте қажет-ақ. Бұларды тоқу құрал жабдықты, жұмыс ... онша ... ... ... ... өте ... бұрынғы кезде шұлық тоқу үшін ағаштан және сүйектен ұзындығы 12-15
сантиметрлік, сымнан 18-20 сантиметрлік қармақты біз ... ... ... ... біз кәрі жіліктің шыбын сүйегінен
егелініп істелінетін. Тобылғының, аршаның, тасжарғанның шыбықтарынан ... ... Ал сым ... ... ... оның ұшы ... қыры
жұмырлана тұжырылып келсе тіпті жақсы.
Шұлық, қолғап, ұйық, шарф, кеуду көйлек, басқа киетін кепеш және т.б.
заттарды тоқу үшін екі ... жіп ... Олар ... ... ... мен ... өздері иірген жіптер. Фабрикалардан
шығатын жіптердің түсі, ... ... ... ... ... шебер бұлардың ішінен өзіне керегін таңдап алады, ... соң ... ... қол ... ... ... тоқу ... көбінесе жүннен
иірілген жіптерді пайдаланған. Ондай жіптер түйе мен қой ... ... ... ... ... ... жұмсақ әрі төзімді, созылмалы ... ... ... ... ... тазартып жуады, кепкен соң қолмен
майдалап түтеді. Түтілген жүн қыл-қыбыр, шөп-шалымнан ... ... ... үлпілдеп тұрады. Мұндай жүн созып иіруге, иненің
жұмсауынан ... ... ... иненің ізімен іркілмей жүргізіп
отыруға қолайлы.
Түтілген үлпілдек жүнді бір шетінен суыра шүйкелей ... ... ... ... ... ... ызған баудан немесе кез-келген
матадан екі қабаттап істелген бүлдіргесі сыртқа шығып тұрады. Жіп ... ... ... ... ... ... іліп алады.
Бұл ілмек шүйкені қыл-қоқыстан сақтап, оны биік жерге (қадаға, ... іліп қою үшін де өте ... ... екі ... ... бар. Оның ... - ... екіншісі –
аяқпен айналдыратын жіп иіргіш. ¦ршық пен жүн иірудің де екі түрлі әдісі
бар. Бірі - ... сол ... ... іліп ... ... ... – шүйкені
жоғары (үйдің қабырғасына, сәкіге, керегеге және т.с.с.) іліп қойып иіру.
Шүйке дегеніміз – есуге, иіруге ... ... жүн. ... де ... ... оны мұрындыққа іліп, иіріп келе ... ... ... етіп ... ... ... шебер ширақ қимылдауын
керек етеді.
Иіріп келе ... жіп ... ... оны шүйкенің үлпілдек ұшымен
жалғастырады. Егер оның біраз жері жуандап кетсе, не ... онда ... ... иіру ... ... ... ... үзіп тастап, тегіс жерінен қайта жалғап
иірген дұрыс. Шұлық, ұйық, қолғап, шарф, жәлі ... ... шуда ... өте ... ... ... ... иірілген жіп тоқуға бөгет
жасайды, ал тоқылып шыққан заттар ... және ... ... шығады.
Қолмен тоқу өнерінің үй шаруашылығына тиімді тағы бір түрі бар. ... бар. Ол ... ... ... ... ... ... Єдетте киім етегінен жағасына қарай, аяқ киім қонышынан басына
қарай тоқылады. Сондықтан оларды тарқатқанда ... ... ... ... және олардың әрбір бөлшектерін жеке-жеке тарқатады. Тарқатып
отырған жіпті аса қатты тартпай, домалаққа төгеді. Кейін оны ... ... ... ... да жуады. Келептенген жіпті жылы сумен сабындап жуып
шайқап болған соң, бұрмай сорғытып кептіреді. ... үшін ... ... ... оның төменгі жағына біраз залмағы бар не темір, не
тас байлап қояды. ... соң оны ... ... ... қайтадан тоқуға
кіріседі.
Қолмен тоқу ісінің қазақ ... ... ең көп ... түрі
қармақты бізбен ілмелеп тоқу. Бізбен ілмелеп тоқудың да түрлері көп.
Мысалы, бірыңғай ... ... ... ... етіп әр ... ... тоқу, сирек тор жасап тоқу және т.б. Ілмек бізбен тор дорба,
шәлі, ... ... әр ... ... ... ... ... көбінесе,
мақта, түйе жүні, биязы қой жүні, түбіт қолданылады.
Қазақ қолөнерінде осы ... ... ... ... ең ... түрлері: ер, әйел шұлықтары, саусақты қолғап, саусақсыз биялай,
шәлі, шарф, жылы көйлек, тақия, бирет, стол және ... ... ... терезе пердесінің желбірі, қос етек желбірі, есік пердесі мен шымылдық
шаршаулары, спорт ... тор, аяқ киім ... ... жеңсе,
дастархан, белдемше, ұйық, жіп сөмке, орауыш, жөргек, бесік көрпе, ... ... жіп ... ... тоқу өнері
Үй жасауы – “кілем” дейді халық, кілем жайсаң төсеніш, ілсең сән. Осындай
ел ... ... асыл ... ол әлі де ... келе ... бағалы зат.
Шығыс елінде оны тоқып, тұтынбаған халық ... ... ... ... ... сәнді өрнектерге қарап отырсаңыз тұнып тұрған халық өмірінің шежіресін
көргендей ... Бір ... өмір ... ... ... көшпелі үйдің
ағаш үйі, мал қорасы, ескі қорғандар, жүзім ...... бәрі ... ... ... ... ... шартты түрде
бейнеленгенімен ондағы өрнектерден өмір ... ... қиын ... тоқу – ... қажетіне байланысты халық қолөнерінде ... ел ... ... ... ... ... Қай уақыттат да
“шебердің қолы ортақ” деген емес пе ? ... тоқу киіз басу ... ... ... ... ... колғабыс көрсетудің арқасында
тындырылатын іс. Өйткені, ... ... ... 3-4 адам, құруға одан да
көбірек қатысады. Кілем күнделікті тұрмыста кеңінен пайдаланылатын жүннен
жасалған бұйымдардың ішінде басты орын ... әлі ... өз ... ... кілемдер ішінен Түркіменстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Қазақстан
кілемдері көрнектілігі жағынан көзге түседі. Ұлттық кілемдер сол ... ... ... ... ... ... ... тоқылуы да,
материалы да, өрнегі де әр түрлі болып келеді.
Кілемдер мен кілемдік бұйымдарды ең ерте заманнан ... келе ... бірі ... ... кілем өрнегінің республика мемлекеттік
гербісінде бейнеленуі кездейсоқ жағдай емес. ... ... ... он
проценті бұрынғы Одақта жасалатын кілемдердің бәрінен де жібінің ... (бір ... метр ... ... 400-ге ... тін ... ерекше
көзге түседі. Кейбір арнайы тоқыған кілемдердің тығыздығы соншалық, оларда
1 млн. га дейін жіп тіні ... Бұл елде ... ... “иомуд”,
“ходжа”, “бешир”, “учаудар” деп аталатын ескіден келе жатқан кілем түрлері
бар. Медальондармен және геометриялық өрнектермен ... ... ... ... ... ең ... кілемдерін халық “салар гель”, яғни ... деп ... жылы ... ... ... ... ортасы бейне бір алаңдағы
қызғалдақ гүлдері сияқты жайнап тұрған, көлемі 252 шаршы метр ... ... ... ... ... төріне алып келді. Концерт
қойылған кезде ғажайып кілем бүкіл сарай ішін ... ... ... Осы ... ... 1 ... ... еді. Осындай қиын да қызықты
өнер Қазақстан ... ... мың ... ... ... халық
өнерпаздарының ой-қазынасынана шығып, шебер қолдарымен тоқылатын. Еліміздің
түкпір-түкпіріне кең тараған осы өнер ... өріс ... бай ... ие ... одан әрі ... отырған жері, әсіресе республикамыздың
оңтүстік аудандары. Қазақстан облысында ... ... ... ... да көп. Көне ... ... олар тап осы күнгі ... ... ... ... жол кілем, жолақ кілем, жібек кілем, ... ... ... қалы ... қара кілем, құлпырма кілем, тақыр кілем,
түкті кілем, ақ сирақ кілем, алаша кілем, әндіжан кілемі, ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқының кілем тоқуымен
ертеден таныс екенін және кілемнің әр ... әр ... ... ... қолдану сипатына, әркімнің қолда бар шикізат мөлшеріне қарай
кілем тоқудың түрлері де ... ... өз ... ... таңдап алған
қалыпқа лайықтап, қазіргі тұрмыста кеңінен қолданып жүргені – түкті кілем
және ... ... ... ... ... ... ... түріне, тұрмыста
қолдануына қарай әр алуан атауларға ие болған. Түкті кілем тоқудың ... ... ... “Алтынтөбе” бөлімшесінде ... ... ... ... ... ... ... кілемге түк
салуға арналған жіп асқан ептілікпен біркелкі, өрмек ... сәл ... бос ... ... қойдың жабағы жүні немесе түйе жүні керек.
Кілем түріне ... ... жіп ... жүн ... ... ... ... қайтара қанжылым еумен жуылып, салқын сумен шайылады.
Келептерді жеке-жеке ... ... Бояу ... ... мөлшеленіп,
бояланып жіп мөлшеріне орай суға езіліп құйылады. Түйіршік қалмай ... бояу ... ... тұрған суға құйылып үстіне сірке қышқылы
құйылады. Енді қоспа араластырыла отырып жіп өз ... ... ... сініріп, бабына келеді. Єрі қарай бояу сіңген жіпті салқынсумен
2-3 қайтара шайып іледі. ... ... ... ... ... және ... көшпейді. Бояуы қанық жіптің өрнегі кілемге ерекше сән ... ... ... ... ... ... дайындалатын
арқауға, желі мен түк салуға арналған жүн көлемі де әр түрле болады. ... жүн ... ... қылымен аралас иірілсе мықтырақ келеді. Қазір
арқауға ... ... ... жүр. ... ... өрмек жібіне
сәйкес, өте жінішке немесе жуан болмағаны жөн. Көлемі 4,20*2,30м болатын
кілем арқауына 4кг, жүн жіп ... Осы ... тоқу ушін 520 ... желі
тартылады. Бұл желі жіптерінің аралығы 1 түйіп бидай дәні сыатындай ... Желі ... ... ... ... күзу ... ... өте-мөте мұқияттылықты қажет етеді. Күзу ағаштың ұзындығы ... 30-40 ... ... Күзу жібі де ... желі ... ... екі ... Оны ешкінің қылн араластырып иіруге немесе орнына
желіге қолданатын мақта жіпті ... ... Күзу жіп ... ... ... ... ... боялуын қаштамасың етеді. Желі жібі өте
мықты болады, өздігіненүзілмейді. Дегенмен әлде ... ... ... немесе
үзілгені болса кұзуден байқауға болады. Мұны кілемшілер ... ... ... ... аса ... ... ... ‡зілген жіптің екі ұшын
бір-біріне жеткізіп байлау мүмкін емес , өйткені қалып қатайтылып, желі
жібі ... ... тұр. ... ортадан жіп жалғайды, әкелі жібінің
артығын ... ... ... тастайды.
Кілем тоқу былай басталады: 5-6 арқаубойына түк салынбай арқау өткізіліп,
адарғыменшатыс түсіреп, арқау өткізіледі де, тарақпен тегіс тоқылыс ... түк ... ... тоқылыс кілемнің басталысынан және екі шетінен
ұзындығын бойлай әр жалы ... ... ... тоқу басталысында
түксіз тоқылыстан соң салынған екі түсті жолақты жиек салу ... ... ... ... ішке қарайғы тоқылыста кілем ортасында ... ... ... ... отау өрнегі бір немесе екі қатар
жүргізіледі. Ал отау өрнектері ... ... ... ... ... болсын, олардың шетн айналдыра бір жіптен салынып отырылатын ... ... деп ... Су ... ... кілем төсегі мен өрнекті бір-
бірінен
Кілем жабдықтары
Енді сол ауылдық атамзаманнан бері пайдаланылып, бірақ, соңғы ... ... ... ... ... атауларына тоқталамыз.
Төсек, кейде оны желі деп те атайды. Демек төсектің немесі желінің
ұзындығы бес метр ені екі ... метр ... ... ағаШ - ... тоқылатын, желінің басынан және аяғынан кілем
тоқылатын орында жүгірілген жіпті керіп тұратын ағаш. Оның тек қана ... шарт ... үй ... тапқан материалына қарай оның ... ... ... ... қазыққа мықтап керілген жуан арқан болуы да мүмкін.
Керілген ... ... ... саны орта ... ... 600 ... жіп,
ұрғашысы 600 (астыңғы) жіптей ... ... Үй ... ... кілем
мөлшеріне қарай желі мөлшерінің бұдан аз да, көп те ... ...... тоқу үшін керілген жіп ... күзу ... ... көлденең ағашты белағаш деп атайды.
Адарғы- керілген жіп желісінің шатысын немесе ... ... ... ... ... жіп пен ... жіпті ерсілі қарсылы,
жоғарлы-төменді алмастырып тұратын белағашпен қатар жатқан ағаш.
Аяқ- белағашты ... ... ... тіреу ағаш.
Керілген желі- төсек жіптің белағашының екі басына тіреліп қойылады.
Еркек жіп- кілем тоқу үшін керілген желі ... ... ... ... ... ... төсек жіптің орта шенінен көлденең ... ... ... ... ... жіп.
Тарту жіп- белағаштың үстінен екі басына бекітілген күзуді тартатын
жіп.
Шатыс- керілген жіп ... яғни ... жіп пен ... ... ... адарғының көшегімен айқасуы. Былайша айтқанда ұрғашы жіп жоғары
шығып, алма кезек айқасып отырады. Мұндай ... ... ... ... ... ... салынатын түрлі еркек жіптен алып ұрғашы жіпке
шалып ораған шалу ... түр шалу деп те ... - ... жіп пен ... ... арасынан әрлі берлі өткізілетін
бас жағындағы кергіге шатысты ұстап тұратын жіп.
Жіп қашу – ... тоқу үшін ... жіп ... ... ... ... ... жалғау – керілген желі жіптердің ... ... ... ... Егер ол ... кілемге салынып жатқан түр қисық түсуі мүмкін.
Сиректесу – керілген жіп желілерінің арасынан арқау өткізілген соң
ұйысқан жіп ... ... ... ... тарақ дейді) түйгіштеп сол желі
жіптерінің арасын ажырату.
Тоқпақ- керілген желідегі еркек жіп пен ұрғашы ... ... ... ... соң, жіп ... ... шеге ... ағаштан жасалған
құрал. Мұны тарақ деп те атайды. ¤йткені бір жағынан тараққа ұқсайтындығы
бар.
Қайшы – керілген ... ... түр ... соң ... ... ... Осы қайшы арқылы түгі қырқылып тегістеледі.
Суретті кілем-гобелен
Гобелен өнерінің шығу тарихы 15 ғасырдан ... Ең ... ... және ... ... ... Гобелен атауы француз жүн
бояушы фабрикасы басшысының фамилисыныан туған. Єлемдік деңгейге көтерілген
гобеленнің мұрагерлері өздерінің ... алыс емес ... ... ... ... ... ... яғни суретті кілем-гобелен тоқумен де
айналысқан. Осы ... ... ... ... алып, оларға жаңа жұмыс
орнын салуды бұйырып, арнайы қаражат бөлді. ... ... рет ... тоқу цехінің іргетасы қаланды. Гобелен – бұл жарға ілетін кілем,
қолмен ... ... ... Балтық жағалауында, Кавказ және Ресей
елдерінде кең өріс ... ... ... ... ... ... жіп, ... және жүннен иірілген жіп ... ... ... гобелен тоқуда көбінесе толқын тәрізді табиғат көрінсін
бейнелесе, Кавказ ... ... ... ... мен ... ... ... тақыр кілем үлгісімен суреттер салып тоқыды.
Сонымен, гобелен дегеніміз – сурет ... ... ... ... ... қатар арнаулы білімдері бар суретшілер
соңғы кезде “Гобелен кілемін” дайындауды қолға ... ... ... ... ... ... ... үй, демалыс залдарын көркемдейтін
тақырыптарды іздестіріп, одан әрі ... ... ... ... ... ... терме алаша, түкті кілемге ұқсағанымен, жалпы ою-өрнек суреті
сирек қолданылады. Көпшілігіне адам, мал, дала, құрылыс, білім, ... ... ... жиі кездеседі. Ал гобелен кілемнің тоқылуының
өзіндік ерекшелігі бар. Оның жай кілемге қарағанда жіп ... сан ... ... ... бір ... ... түкті және түксіз өрнектер
араласып келе береді.
Бұл өнерді дамытуға ерекше үлес ... ... ... ... ... ... ... С.Бапанов,
К.Жубаниязова, А.Ихсанова, Н.Павленко, Б.¤тепов, Ш.Қожанов, Г.¤мірбекова,
Ш.Рызубаева, Г.Қастеева, Р.Базарбаева, Г.Қабижанова, М.Бектасова, т.б.
Қазақстанда Алматы қаласына осы жаңа өнер ... ... ... болармыз. 1970 жылы суретші Құрасбек Тыныбеков марқұмның “Дала”
атты тақыр кілем мәнерімен тоқылған үлкен гобелені көрме ... ... тоқу ... осы жаңа түрі жас ... ... ... өткізілген көркем көрмеде гобелен тоқушылар саны көбейе бастады. Бұл
көрмеге өздерінің жаңа кілемдерімен Б.Зәуірбекова, И.Ярема, ... ... ... ... ... тоқу өнері республикамыздың облыстарына да
тарап отыр. Жаңа ... ... ... ... ... ... атындағы мемлекеттік сыйлығымен бағаланды. 1969 жылы Алматы
суретшілер училещесін үздік ... жас ... 1973 жылы ... ... ... ... болды. ‡ш жылдан соң Москва
қаласындағы Бүкілодақтық ... ... және ... атты көлемді
кілемдері көрсетілді. Қазақстан шеберлерінің ... ... ... мен ... ... ... берілді. Осы жылдан бастап
Б.Зәуірбекова жасаған тақырыптық гобелендер Дүниежүзілік және Бүкілодақтық
көрмелерге қатысуда. ¦зындығы 17 ... ені 2 метр ... ... ... Алматы қаласындағы “Қазақстан” қонақ үйінің төріне көрік
беріп тұр. Ал ... және ... атты ... ... ... мемлекеттік
көркем өнер музейі көрме залының тұрақты экспонаттары. Осындай жас ... ... ... жүрген жас шебердің бреуі Лиза ... ... ... ... ... ... Лиза жас ... анасынан
үйренген. Мектепте оқып жүргенде ақ оқушылар арасында шебер атанған. 1971
жылы Алматы суретшілер ... ... Лиза ... ... ... пима дайындайтын фабрикаларында суретші болып істейді. Лиза ... ... ... ... Ол ... ... Нүрпейісова” және
“Бейбітшілік” кілемдері республикалық көркем өнер ... ... ... ... атты ... ... ... “Қазақстан” қонақ үйінің
галерея залына қойылған. Ал Ленинге арналған портрет ... ... орын ... ... он жылда Лиза Қалимова мемлекеттік ... ... ескі ... мүлкін дүниеге қайта келтіруші, яғни реставратор
болып, реставрация бөлімінде шеберлігімен көзге түсіп, жұмыс істейді.
Гобелен бүгін шетелде.
Біздің ... ... ... ... ... де түрлі
тарихи оқиғалар, адам бейнелерімен, абстракциялық бейне, пейзаж, натюрморт,
қалалар т.б. бейнеленеді. ... ... Рут ... ... ... Джоана Бакстон сериялық гобелендерінде әлемдегі әйгілі
тарихқа енген әйелдерді бейнелеген. Көптеген тоқымашылар пішіні мен ... ... ... ... ... өзінің гобеленінде
архитектуралық пішінді түрлі қабаттарды, яғни биік ... ... ... ... ... мынадай: үлкен абстракциялық пішін, таулар мен
кристалдар ... ... ... ... Лиз ... ... теңізді
декаративтік өсімдіктермен ... ... ... ... ... ... ... ұнатады. Мысалы: Поляк Таден
Баитлих дөрекі жуан ... мен ... ... ... өте ... яғни ... ... жасағанды ұнатады.
Қазіргі кезде шетелде гобелен тоқитын фабрикалар бар. Олар да
өздерінің фабрикаларында ... ... ... ... ... тоқымаға сурет салу үшін компьютерлер де ... ... ... тоқымашы кәсіпорындар әлі күнге дейін қолмен тоқуды қолданады. Бұл
тоқымашылар жаңа идеялар мен тоқу ... ... ... ... ... ... тоқыма бұйымдарын өндіруде қолданады.
Қолөнердің мектептегі алатын орны
Басқа пәндер сияқты сәндік қолданбалы өнер ... ... өнер ... жұмфыс істеуді үйрете отырып, білімі мен
шеберлігін сабақтан тыс уақытта ( ... ... т.б) ... ... өнер ... ... ... политехникалық ой - өрісін дамытып ынта – ықыласын нығайту
және мамандықты саналы түрде таңдап алуға даярлау:
- қоғамдық ... ... ... ... ... өнер адамларына
деген құрмет;
- өнерге деген сүйіспеншілік, еңбек етуге қабілеттілік пен шебеолік,
қоғам ... шын ... ... жұмыс істеу тілегі,
қоғамдық пайдалы өнімдік еңбекке даярлық;
- еңбек мәдениеті мен оны ... ... ... ... ... ... сақтау дағдыларын жетілдіру;
Оқушылар негізінен кесте тігістері түрлеріне бастырмалы бұйымдар
жасауға, тоқу инесімен ... ши ... ... ... ... тігуге,
ойманақышты бұйымдар жасауға үйренеді.
Қолданбалы өнерге оқыту ... ... өз ... өз ... ... өнер ... ... мен
мүдделерін ұжым қажеттерін ұштастыру ниетін тәрбиелеу;
- көрнекі құрал ретінде пайдаланылатын өздері жасаған бұйымдарға, көрме
экспонаттары мен ... ... аялы ... тәрбиелеу;
- класс ұжымына, мектеп, отбасы өмірі мен еңбегіне, жеке тұрмыс салтына
әсемдікті енгізуге ұмтылдыру;
- мінез – құлықтағы, ... ... ... ... ... ... ... қарауға тәрбиелеу, танымдылық, белсенділік пен
ой еңбегі және ... ... ... міндеттері негізінен
бұйымдар жасау ... яғни ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Оқушылар бұл сабақтарда қалдық маталармен ол кілем, гобелен тоқығанда
қалдық жіптермен жұмыс істейді. Сол жұмыс ... ... да ... бұйымдарды әдемі, тыңғылықты дер кезінде бітіруге дағдыландыру
керек. Өзінің және ... ... ... жасай білуге үйрету, үй
тұрмысына қажет бұйымдардың ... ... алу мен ... өзі ... ... қана ... оның ата – анаға қуаныш әкелетінін де айту
керек.
Қолданбалы өнер – ... ... ... ... ... ... ... тараған өнер. Әр ұлттың өрнегінің өзіне тән ерекшеліктері бар. ... ... ... аға ... өкілдері өз халқының ою-
өрнегін, өнерін біледі.
Қолданбалы өнер тек ою - ... қана ... олар ... ... ... мен өлшемдерінің өң – түс, сабақтастықты жан – жақты
шығармашылықпен ойландыратын ... ... ... тәрбиелік мәні болу керек. Ол сабақтың тақырыбына
мұғалімнің сабақ өткізуді ұйымдастыруы мен өткізу ... де ... ... дайындалмас бұрын, сол тақырыпқа байланысты мәліметтер мен
мысалдарды, мақалаларды ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жоспары, нұсқау жобасы, сызу суреттер дәптер
мен альбомда орындалады.
Бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... география, математика, физика, шет тілдері пәндерімен байланыста
өтеді. Бағдарламада сәндік қолданбалы өнер мынадай бөлімдерден ... ... ... ... ... « Қолданбалы өнер түрлері», « ... « ... ... және кестелі бұйымдар жасау», « Көркемдік
кесте тігістері, сыйлық және тұрмыстық ... ... ... ... сандық қолданбалы өнерге 70 сағат бөлінген. Мысалы V- сыныпта өнер
туралы алғашқы мағұлматтарға - 6 ... ... өнер ...... Мататану элементтіріне – 8 сағат, Көркемдік ... ... үй ... бұйымдарын жасауға – 26 сағат бөлінген.
Сәндік қолданбалы өнер үшін ... ... ең кемі ... тоқу үшін 25 данадан ілгек пышақ, арқау жібін
нығайтатын тарақ, шілтер тоқитын тоқу инесі, қайшы, төрбұрышты ... ... және ... ... маталар болуы керек.
Кабинет қабырғасының үнемі көрініп тұратын бөлігіне ... қол ... мен ... ... ... ... ... кілем,
гобелен тоқу кезіндегі ережелер ілінуі керек.
Кабинеттің қосымша бөлмесінде сабаққа қажет жабдықтарды сақтау үшін
арнайы текшелі шкаф, ал ... жіп, ... ... ... 60(40(40 куб
см бірнеше жәшіктер қажет.
Кабинетте тақта жанында « Бүгін сабақта» атты ... ... ... ... ... ... « Кабинеттің жұмысы» атты ... ... ... ... ... ... және әр класс бойынша
ассистент консультанттар тізімі жазылады.
Тақтаның жоғары жағына “Еңбек пен бақыт егіз”, “Еңбек ерді қуантар”,
“Өнерлі қол ... ... ... ... ... ... “Шеберлік шегі жоқ
байлық”, “Өнерлі өрге жүзеді”, т. б сөздерді жазуға болады.
Кабинетте ауыспалы бір стенд ... ... ... ... ... тоқсан сайын немесе күрделі тақырып біткен ... ... ... ... ... ... мен түсіндіру
Гобеленмен шұғылдану бұл декаративтік өнердің бір түрі және ... ... ... ... ... қоғамдық өмірге, сонымен
қатар қазақ халқының өнерін өркендетуге твочестволық ... ... ... ... ... сонымен қатар баоаның қолмен жасалатын
нәзік заттарға ынтасын арттырады. Қолмен жұмыс ... ... ... ... жетістіктерге жетуге болады. Өзімізге белгілі адам жоғары
талғамымен, дайындығымен жоғары сапалы ... ... ... гобелен өнері балаларды өнерге баулуға әсер ... ... ... ... ептіліккке, зейінділікке үйретеді.
Жұмыс жасауда қандай болмасын образға баланың көзқарасы ... ... ... ... сезіміне тәрбиеленеді. Жасалған
жұмыс тарихи білімге, өнерге баулумен ұштасып жатуы қажет. Оқушы ... ғана ... ол ... ... ... туралы сабақ өткізген кезде гобелен қашан? қайда?
пайда болғанын айтып өту керек. Сонымен қатар Қазақстандағы гобеленшілердің
еңбектеріне, өміріне тоқталып өту ... ... ... ... ... ... болатындығын айтып, кілем тоқудан гобеленнің төмендегідей
ерекшеліктерін және гобеленшінің әрқилы маман ... ... ... ... ...... ... тоқылмақшы қажет құрал жабдықтарды
сақтау үшін арнайы текшелі шкаф, ал қалдық жіп, ... ... 60 х 40 х 40 ... ... ... ... оқу жылы ... кабинет кеңес мүшелері сайланады.
Кабинетте тақта жанында “Бүгін ... атты ... ... ... болғаны дұрыс. Екінші “Кабинеттің жұмысы” атты қабырға стендіде,
сабақ үйірме, факультатив, үзіліс кестелері және әр ... ... ... тізімі жазылады.
Тақтаның жоғары жағына “Еңбек пен бақыт егіз”, “Еңбек ерді ... қол ... ... ... ... ... ... “Шеберлік шегі жоқ
байлық”, “Өнерлі өрге жүзеді”, т.б. сөздерді жазуға болады.
Кабинетте ауыспалы бір стенд балалар ... ... ... бұйымдары тоқсан сайын немесе күрдем тақырып біткен сайын өзгертіліп
отырады.
Жоспар
1. Кіріспе
Ұлттық қолөнер бұйымдарының маңызы, ... ... ... ... тоқу ... ... жабдықтары
в) Суреттә кілем – гобелен
г) Гобелен – бүгін шетелде
д) Гобелен түрлері мен тоқу әдістер
е) Қол ... ... ... және ... үйрету мен түсіндіру.
Сабақ жоспары.
3. Қорытынды
Дипломдық жұмыс “Махамбет”.
Дипломдық жұмысты орындаудағы шығармашылық ойдың мәні.
Қолданылған әдебиеттер
1. С.Қасиманов. Қазақ ... ... ... ... ... Х.Арғыбаев. “Қазақ халқының қолөнері” Алматы. “Өнер” 1987ж.
3. Ә.Тәжімұратов. Шебердің қолы ... ... ...... Ш.Әбдуәлиева. Халық қолөнері. Алматы “Рауан” 1992ж.
5. Научно-популярный иллюстрированный журнал. Народное творчество.
6. Сюзи ... ... ... ... ... ... ... “Талант тағдыры” Мәдениет және тұрмыс №7 1983ж.
8. С.Мұхтарұлы “Мәңгілікпен арналыс”. Қазақстан әйелдері №2 1983ж.
9. Г.Мұқышева “Мәңгілік муза” ... ... №4 1981ж.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гобелен “Махамбет” туралы26 бет
Мектептен сыныптан тыс сәндік қолданбалы өнер үйірмесін ұйымдастыру28 бет
Исатай мен Махамбет басқарған көтерілістің басталу себептері8 бет
Исатай Тайманұлы және Махамбет Өтемісұлы бастаған ішкі (бөкей) ордадағы ұлт-азаттық көтеріліс17 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Әтемісұлы бастаған көтеріліс19 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтеиісұлы бастаған көтеріліс7 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы бастаған халық-азаттық көтеріліс16 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы басқарған көтеріліс6 бет
Махамбет Өтемісұлы (1803 - 1846)5 бет
Махамбет ақын туралы әр жылдары жазылған мақалалар, алғы сөздер және баяндамалар43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь