Қазақ әндерінің өткені мен бүгіні

Музыка (грек. musike, тура мағынасында «музыкалар өнері») – белгілі биіктіктегі дыбыстардан тұратын, адамға өзінің үйлесімді ұйымдасқан сазды әуенімен әсер ететін, дыбыстық көркем бейнеге негізделген өнердің бір түрі. [24,117]
Қазақтың халықтық музыкалық өнері саласында кең сахара, дархан даладай мол көсіліп иен тараған бір жанр бар. Ол –ӘН.
Ән –поэзиялық және музыкалық әуен бірлестігінен туған, халық арасына мол тараған вокалдық жанр, ғасырлық мәдениетіміздің көркем формасы, заманның тарихи шежіресі, бүгінгі күннің белсенді жаршысы.
Халық даналығы –әнді ертеден-ақ ерекше бағалап, халықтың жаны деп атаған. Бұл өте дәл, мейлінше әділ баға. Өйткені, жақсы ән мен жақсы күй қай заманда, қай халықтың болса да ең асыл арманы мен тілегін айқын бейнелеп, олардың бақытты өмірге ұмтылған ыстық сезімін жеткізе білді, оның жан дүниені тебірентетін үні адамға қайғы үстінде де, демалыс уақытында да көңіл серігі болды. Адам өмір тіршілігін ғана емес, сонымен бірге келешектен күткен, аңсаған арманын да, көңіл түпкіріндегі үмітін де, әлеуметтік теңсіздіктерін де ән арқылы білдіріп, әнмен өрнектеген.
Қазақ халқының тарихында күрделі орын алған ұлылы-кішілі оқиғалардың қай-қайсысы болса да әннен өзінің көрінісін тапқан. Оның өміршеңдігі де осындай қасиетінде.
Әрине, Абай айтқандай: «Әннің де естісі бар, есері бар». Мирасқоры біз болған ән дүниесі халықтың өткен тарихының куәгері саналарлық «есті ән». Мұнда көне заман шындығын шертетін көп деректер мен бірге халық басынан өткерген тарих көшінің де тізбегі секілді мол мағлұматқа кенелетін жайлар бар. Ән –сан ғасырлық тарихы бар, талай-талай ұрпақтан өткен жол-жөнекей жөнделіп, өңделіп, жаңарып бізге жеткен жанр. Ғасырлар елегінен өткен әндер айшықтана, әрленіп музыкалық өнердің інжуіне, асыл қазынасына айнала берген. [1,3]
Кез келген ұлттың өзіндік кескін-келбеті мен болмыс-бітімін айқындай¬тын ұғымды оның өзіне тән ұлттық мә¬дениеті дейтін болсақ, қазақ мәде¬ниетіндегі ән өнерінің алар орны ерекше. Данышпан Абайдың “Туғанда дүние есігін ашады өлең, Өлеңмен жер қойнына кірер денең” деген сөздері қазақ өмірінің бүкіл тыныс-тіршілігі өлеңмен өрнектелетінін айқын көрсетеді. Шындығында сәби дүниеге келгенде “бесік жырымен” әлди¬леп қарсы алып, адам дүниеден өткенде “жоқтау” айтып шығарып саламыз. Қа¬дым ғасырлар қойнауынан басталатын осы тамаша дәстүр әлі күнге дейін жал¬ғасын тауып келеді. Бүгінгі күн жас¬тарының тойы да “жар-жар”, “бет¬ашар¬мен” өтетіні ата-баба салтына адалдықтың айқын көрінісі іспеттес. Орыстың тамаша ғалымы Г.Потаниннің “Маған бүкіл қазақ даласы ән салып тұрғандай көрінеді” деген сөзі қазақ тұрмысының осындай даралығынан туған тұжырым болса керек.
1. Ахметова М. Қазақ әндері (музыкалық зерттеу), Алматы: 1994. – 84б.
2. Ахметова М. Советтік қазақ музыкасы (тарихи очерк). –Алматы: Ғылым, 1975. – 112б.
3. Ахметова М. Ән өнері және уақыт. –Алматы: Өнер, 1993. – 112б.
4. Ахметов З. «Өлең сөздің тоериясы» Мектеп, Алматы: Мектеп, 1973.
5. Әлемдік өнертану. Үш томдық/3-Т.: Музыкалық зерттеуші –Т.Қоңыратбай. –Алматы: Өлке, 2009. – 480б.
6. Әлкебаева Д.А. Қазақ тілінің прагмастилистикасы: Оқу құралы. 2-бас. –Алматы: Қазақ университеті, 2008-258б.
7. Ән қазына: Кейінгі жылдардың жиі айтылатын таңдаулы әндері. Алматы: Қасиет. -2005. – 112б.
8. Әмір Р.,Әмірова Ж. Жай сөйлем синтаксисі: Оқулық. –Өңд.,толық., 2-бас. –Алматы: Қазақ университеті, 2003.- 199б.
9. Балақаев М, Серғалиев М. Қазақ тілінің мәдениеті Алматы: 2004ж.
10. Балақаев М, Жанпейісов Е, Томанов М, Манасбаев Б. Қазақ тілінің стилистикасы. Алматы: 1974ж
11. Балақаев М, Қордабаев Т. Қазіргі қазақ тілі грамматикасы. Қазақтың мемлекеттік оқу-педагогика баспасы, Алматы: 1961.- 231б.
12. Базарбаева З.М. Қазақ тілінің интонациялық жүйесі. Алматы: Ғылым, 1996. - 225б.
13. Бүркітов Отаралы. Қазақ тіліндегі қайталамалардың лингвостилистикалық жүйесі: Автореферат ҚР Алматы: 2002ж
        
        К І Р І С П Е
Қазақ әндерінің өткені мен бүгіні
Музыка ... musike, тура ... ... ...... ... ... адамға өзінің үйлесімді ұйымдасқан сазды
әуенімен әсер ететін, ... ... ... ... ... бір ... халықтық музыкалық өнері саласында кең сахара, дархан
даладай мол көсіліп иен тараған бір жанр бар. Ол ... ... және ... әуен бірлестігінен туған, халық арасына
мол тараған вокалдық жанр, ... ... ... ... ... шежіресі, бүгінгі күннің белсенді жаршысы.
Халық даналығы –әнді ертеден-ақ ерекше бағалап, халықтың жаны ... Бұл өте дәл, ... әділ ... Өйткені, жақсы ән мен жақсы күй
қай заманда, қай ... ... да ең асыл ... мен ... ... олардың бақытты өмірге ұмтылған ыстық сезімін жеткізе білді, оның
жан ... ... үні ... ... ... де, ... уақытында да
көңіл серігі болды. Адам өмір тіршілігін ғана ... ... ... күткен, аңсаған арманын да, көңіл түпкіріндегі үмітін ... ... де ән ... ... ... ... ... тарихында күрделі орын алған ұлылы-кішілі ... ... да ... ... көрінісін тапқан. Оның өміршеңдігі ... ... Абай ... ... де ... бар, ... ... Мирасқоры
біз болған ән дүниесі халықтың өткен тарихының куәгері ... ... ... көне ... шындығын шертетін көп деректер мен бірге ... ... ... ... де ... ... мол ... кенелетін
жайлар бар. Ән –сан ғасырлық тарихы бар, ... ... ... ... жөнделіп, өңделіп, жаңарып бізге жеткен жанр. Ғасырлар елегінен
өткен әндер ... ... ... ... ... асыл қазынасына
айнала берген. [1,3]
Кез келген ... ... ... мен ... ұғымды оның өзіне тән ұлттық мәдениеті дейтін болсақ, қазақ
мәдениетіндегі ән өнерінің алар орны ... ... ... ... ... ашады өлең, Өлеңмен жер қойнына кірер ... ... ... өмірінің бүкіл тыныс-тіршілігі өлеңмен өрнектелетінін ... ... сәби ... ... ... ... ... қарсы
алып, адам дүниеден өткенде “жоқтау” айтып шығарып ... ... ... ... осы ... ... әлі күнге дейін ... ... ... күн ... тойы да “жар-жар”, “беташармен” өтетіні ата-
баба салтына адалдықтың ... ... ... ... ... ғалымы
Г.Потаниннің “Маған бүкіл қазақ даласы ән салып тұрғандай ... ... ... ... осындай даралығынан туған тұжырым болса керек.
Ұлтымыздың аса бай ән өнерін дамытуға Абай ... ... сал, ... ... ... Шолақ, Жаяу Мұса, Үкілі Ыбырай, Әсет, Естай, Нартай,
Кенен сияқты халық композиторлары өлшеусіз үлес ... оны ... ... ... Олардың мол шығармашылық мұрасы қазақ операсы мен балетінде
және классикалық музыкалық ... ... ... ... ... ... ... жоғары бағаға ие болды.
Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... ... композиторлары шығармаларын тұтас қамтыған “Қазақтың дәстүрлі
1000 әні” бірегей жобасын ұлттық ... ... ... ... оқиға
деп бағалаймын. Жинаққа енген халық ... ... ... ... ... ... ... Б.Төлегенова сияқты саңлақ әншілерімізден бастап, Ж.Кәрменов,
Қ.Байбосынов, Б.Тілеухан, Р.Стамғазиев және А.Қосанова сияқты кейінгі ... ... ... орындауы жобаның құнын да, маңызын да
арттыра түсетіні анық.
“Ел іші – өнер кеніші” ... дана ... ... ... ... мың әнмен шектелмесі анық. Ендеше, жаңа жоба алдағы ... ... ... ... ... халқымыздың баға жеткісіз ... ... ... ... деп ... ... Президенті Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.)[19,1]
Халық әндері –сарқылмас қазына. Оны жай ғана ән салу, ... ... ... ... ... әннің толып жатқан өзге қасиеттері де ... ... Ән ... ... ... мен ... ... мен
жұбанышы. Ән–халықтың көркем ой-санасы, көркем тарихы. Ән-өмір айнасы. ... ... әсер ... өмір ... ... ... ән ... отырған.
Әннің бір қасиеті –әуезділігі, әсерлілігі, көркемділігі. Бұл уақыт
сынынан өтіп, біздің заманымызға ... ... ... барлығына тән
белгі. Жазба мәдениеті туа ... дала ... ... ... ... ... ... әуен ғана ел аузына ілігіп, ұзақ ... сүре ... ... тән тағы бір ... ... ... тұрмыс-тіршілігімен
сабақтастығы. Кез келген ән белгілі бір ... ... ... ... деген ой-мазмұны да болады.
Қазақ халқының ән өнері сан-салалы. Көне ... ... ... ... ... ... бөлуге болады. Олар: бақсы сарыны, жыраулық
дәстүр, ертегілік, тарихи және лирикалық әндер.
Ән-вокалдық жанр ... ... ... тән ... ... ... Әннің мазмұны, яғни әдеби мәтіні;
✓ Әннің әуені, яғни мазмұны;
... ... ... ... біз тақпақ сазды речитативтік тарихи және лирикалық деп
білеміз. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жанрлық сипатын білдіреді.
Халық арасына кең таралған лирикалық әннің жүздеген үлгілерін атауға
болады. «Қамажай», «Бипыл», «Маусымжан», «Сәулем-ай» ... ... ... ... да ... ... ... Лирикалық әннің ерекшелігі онда
сюжет болмайды, оның есесіне эмоцияға негізделген сезім лирикасы, поэзиялық
параллелизмдер ... ... ... ... стильдік ерекшеліктеріне
бойлай түссек, олардың музыкалық әуені мен әдеби мәтіннің бірде сәйкес,
бірде ... ... ... Бұл ... ... тілімен
синхрондық және асинхрондық деп ... ... ... ... ... музыкасы мен әдеби мәтіні ... ... ... құрылымдық жағынан бір-біріне сәйкес келмейтіні
байқалады.
Халық әнінің пішіні мен құрылымын талдағанда классикалық музыкаға ... ... ... ... ... ... халық
әндерінің дыбыс қатарына байланысты мынадай терминдер қалыптасқан:
Трихорд (до-ми-фа) – 3 ... ... ... – 4 ... ... ... – 5 ... тұратын құрылым.
Гексаход – 6 дыбыстан тұратын құрылым.
Гептаход – 7 дыбыстан тұратын құрылым. [5,220]
Қазақтың халық әні формасы жағынан да ... ... және көп ... ... екі ... ... жасалған мелодиялық негізгі мазмұны
қайталанатын форма болып есептеледі. Бұл формаға еңбек әндері үлгі бола
алады.
Сонымен қатар екі бөлімді ... ән ... ... ... бірнеше түрлері де кездеседі. Толысып, дамыған халық әндері тек
қана екі ... ... ... сондай-ақ әуен құрылыстары 3 және 4
мелодикалық элементтерден де құрылады.
Қазақтың халық әндерінің ырғағында мынадай түрлер кездеседі:
• Музыкалы-метрикалық өлшемдердің барлық түрлері;
• Бір ... ... ... жиі ауысулар мен ырғақтық фигураларды
әлденеше рет қайталаулар;
• Ырғақтық терме, желдірме секілді әндерде әлденеше рет қайталануы;
• Өлеңді буынға ... ... ... едәуір басым болуы;
Ал ырғақтың өзгеше еркін ... ... ... ... ... ... ... жылдарының өзінде-ақ өнердің басқа салаларына
қарағанда халықтық жайсаң жанр-ән творчествосы жедел өркендеді.
Революциялық, советтік қазақ ... ... көз ... ... творчестволық серпіннің түрліше процесін байқауға болады.
Бұл кезде басты тақырыптың бірі –бостандық, ... ... ... ... ... деген ынта-ықыласы да жаңа әндерге негіз
болады. Елді индустрияландыру туралы еңбек, ... ... ... ... ... көптеген жаңа әндер туды. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... «Колхозшы», «Бал құйылды
даладан», «Машина», «Завод», «Паравоз» әндері формалық, мазмұндық жағымен
ерекше назар аударады. ... ... ... ... Смағұл Көшекбаев
сынды композиторлардың да әндері жарық көрді. Талантты композитор Нұрғиса
Тілендиевтің «Жан сәулем», «Әке ... ән», ... ... ... ... ... лирикалық жанрда ерекше көзге түсіп, халық
құрметіне бөленген композиторлардың бірі Шәмші Қалдаяқовтың ... ... ... «Ақ сұңқарым», «Ақмаңдайлым» және Ескендір
Хасанғалиевтің «Әдемі-ау», «Асыл ... ... т.б. ... ... осы ... қазақтың революционер ақыны және ... ... ... ... ... әніне оригиналдық тексті
жазды.
Көп ұзамай қазақтың советтік әндеріне типтік жаңа ... ... жаңа ... ... және ... ... ... сергек ырғақ ерекшеліктері ене бастайды. Стильдік жаңару, екшелену
процестерімен қатар советтік ... ... ... ... ... тақырыбы да баий түсті.
Кеңес дәуіріндегі әндер деп 5 тарауға бөліп ... ... ... ... ... ... ... әндерінің тууы.
Бірінші топтағы революциялық әндерге ескілікті әуендердің музыкалық
негізін түгелдей немесе азғана өзгерістермен ... ... ... ... ... ... бүтіндей халық әуенімен байланысты,
бірақ кейбір өзіндік ерекшеліктері бар туындыларды жатқызуға болар еді.
Мұндағы ерекшелік, бір бөлікті әуендер бітпеген қайырма ... ... ... де, ... ... ... ән кеудесіне қарама-қарсы дамитын
жаңа қайырма пайда болады. (мыс, Қуан Лекеровтың «Октябрь» әні)
Үшінші тобына тыңнан туған жаңа шығармаларды жатқызуға ... ... ... ... ... ... мелодияларын пайдаланбай-ақ
өлеңдеріне лайықты әнін де өздері шығарған. (мыс, «Жалпы ... ... ... ... ... және қызыл әскер әндерімен байланысы
бар шығармалар. (мыс, Сағадат Аманжоловтан «Жалшылар қорғаны»)
2. 1932-1941 жылдар. Қазақтың профессионалдық музыка өнерінің ... ... ... ... ән ... жаңа к ө п ш і л і к ә ... е р і (массовая песня) жанры қалыптасты. Образ шеңбері кеңейді, ән
тақырыптары түрленіп, ... ... (мыс, ... әні «Жолдастар»)
3. 1941-1945 жылдар. Ұлы Отан соғысы кезіндегі музыка өнері.
Опера жанрының дамуы. «Абай» операсы.
4. 1946-1956 ... ... ... он жыл ішіндегі қазақ музыкасы.
(опера, симфониялық музыка, халық аспаптар оркестрі, хор).
Әндік-романстік стиль қалыптасты. ... ... ... пен ... және ... ... ... тұтас, жалпы советтік ... ... (мыс, ... ... ... ... «Жамбыл әні» т.б.)
5. 1957-1970 жылдар. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... [2,302]
Ал, бүгінгі қазақ эстрадасының әндерін ... бара ... ... ... Олай ... ... жаныңды жадыратар  қазақ 
эстрадасының орнын Батыс пен Шығыстан жұлмаланып құрастырылған ... ... Ән ... де, ... да қазақ әніне еш ұқсамайтын Шығыс
ырғақтары жаулап алған. Тыңдарман қауым мұндайдан мезі ... ... әрі ... өнер ... ... ... ғалым Хасен Қожа-
Ахмет: «Әр ұлтқа музыкасын да Құдай оның бет-кескініндей ерекше етіп берген
ғой. Ал, музыка ... ... ... ... ішкі жан ... баяндайтындықтан, ұлттық музыкасы арқылы халықтың болмысын білуге
болады» -дейді. «Осылай бола ... ... ... ... ... ... түрік, өзбектің музыкасын, әндерін бұрмалап, қазақ әндерін
қолдан жасауда. ... ... ... ... дамытады деп қалай айтуға
болады? Бірақ мұны қаперіне алар әнші жоқ. Есесіне, кейбір ... ... ... ... ... ... — дейді. Ән мен әншінің, топтың
көбейгені қазақ эстрадасының дамығанын білдірмесе керек. Бүгінгі ... да, ... де тек ... ... жол ... ... ... гүлім-
ай» әні патшалық Ресей кезеңіндегі шарапханалық дырду «Надя қыз» әніне
еліктеп шығарылған ... ... ескі ... әні» ... шар голубой»
сияқты сарында. «Сендерге әрдайым орын бар,
 Ақ отау төріне қоныңдар» деген секілді қазақтың «жаңа әні» ... ... ... ән орыс пен ... көше ... ... ... екен.
Мысалы, Асқар Жүнісбековтің «Толғанайы» да – орыстың ескі ... ... ... ... ... көше әні болған деседі.
Бұларға қойылар ... жоқ. Біз осы ... ... ана тілі ... ... енді ... музыкасының да тағдыры алаңдатып тұр.
Қазіргі сазгерсымақтардың «ән шығару өнері» қаншалықты дәрежеде?
Хасен Қожа-Ахмет ағамыз бұл ... тағы да ... ... ... композиторлық азды-көпті дарыны бар адам ... ... ... ... ... күніне жүздеген ән, әуен шығара
алады. Бірақ халқының алдындағы ... ... шын ... ... ... ... қауіпті мұндай космополиттік құрамды
қойыртпақты халқына ұсынбайды». Бұл жерде өнерді зерттеуші ағамыз ... ... ... ... шығармашылығын сөз етеді. Ал,
бүгінгі бір сағатта ән жазып, оны студияға апарып, әншісіне ұсынып арам
терге түсіп жүрген «композиторлардың» бағыт-бағдары қалай ... ... бір ән жазу ... 500 ... жоғары. Қазақ халқының ән өнері
көп ғасырлық мәдениетіміздің көркем формасы есепті мазмұнымен де ... ... ... ... ... ... айтушының бірі, өткен ғасырдың 70
жылдары Түркістанда болып қазақ өнерпаздарымен ... ... ... Эйхгорн. Ол: «Қазақ әндері құдіретті де, күшті, өктем әрі ... ... ... ... ... Жапан түзде, немесе ауылда, болмаса
мал арасында, айдала мен жазық өңірлерде, таулар мен ... ... ... ... ... астында жалғыз келе жатып оның салған әні
тіпті әдемі естіледі». [1,4]
1. ҚАЗАҚ ... ... ... –ТҮСІНІКТЕРГЕ СИПАТТАМА
Ән –құдіретті жанр, жан дүниені ... ... ... ... ... ... сиқырлы өнер. Ән тағдыры, жалпы ән проблемасы тек
композиторлар мен ... ... ... мен ... ғана ... ... етпейді. Ән тағдыры –халықтық
проблема. Олай болғанда, ән әлеміндегі түрлі толғақты мәселелерге халықтың,
көпшіліктің батыл үн ... ... ... ... де ... ... ащы ... жүгінсек және дәстүр жалғастығы
биігінен қарасақ, ән салу, ән шығару өнерімізді сәл жүдетіп ... ... ... ... ... ... қандай қажет болса, ән тағдыры,
ән болашағы да ... ... ... ... ... екі ауыз
білмейтін қазақ болмаған дейміз. «Бүкіл қазақ даласы ән ... ... ... ие болған, әншілігі аңызға айналған сауыққой халықпыз. Олай
болса, ән салу, ән шығару –ұлттық дәстүріміздің жалғасы. Ән ... ... ең көп ... көп ... мол да ... жанры, өміршең
дәстүрі.
Ән күнде туады, бірақ солардың ішінде тек ... ән ғана ... ... өмір ... Ән ... ... ... ұзақ сақталса, оның соғұрлым
құнды, бағалы екенінде күмән жоқ. Мұндай әндер ұлттық өнерімізге ... ... үлес ... ... ... осы ... біз қазіргі қазақ
әндерінің қалыптасу, даму жолдарын байқататын шолу жасадық, дені халық
аузында ... ... ... ... Шын ... ... көркем
сазды сұлу ән тыңдаушысымен қоса өзінің орындаушысын да шабыттандырып. Аса
бір асқақ сезімге бөлейді. Халық ... «әні ... ... бар» ... ... ... халық сәні.
Осы кезге дейін қазақ халқының ән мәдениеті аз зерттелген жоқ.
А.Затаевич, А.Жұбанов, Б.Ерзакович, ... ... ... бірқатар зерттеушілер қазақ әндерінің қыры мен ... әр ... ... ... Сол ... анықталған ғылыми тұжырымдар мен
қалыптасқан зерттелу әдістері де жоқ емес.
Ән туралы ... бірі ... ... ... осы ... ... ... ой-пікірлер айтып жүрген зерттеушілер
бүгінде жоқ емес. Олар бірде ауызекі әңгімеге иек артса, кейде тіпті жазушы
қиялынан туған көркем ... ... ... де ... ... ... ... бар. Сол себепті мұндай мәліметтердің бәрі ... ... ... ... ... Талап пен талғам жоқ жерде біз тарихи
шындықтан ауытқып, еріксіз аңыз әңгімелердің жетегінде кете барамыз.
Ән туралы сөз ... біз ... ... ... ... ... тиек ... керек. Екіұшты, даулы мәселелердің танымдық,
тәрбиелік қуаты болмайды. Ол халықтың тәлімгерлік дәстүріне де жат. ... ... ... ... ... түрлерi деформацияланған
пропорциялардың ықпалы ... сөз ... ... ... ... ... ... және екпiнсiз буындарының жүзеге
асырылуы арқылы бағынады. Өз кезегiнде ән ... ... ... интер
белдекшесінің қарсы мақамының әсерінен ұлғайады. Бұл ... ... ... ... ... сөз вокализациясының негiзгi
түрлерiнiң қатарына аламыз.
... ... таза ... ... ... ... ... Өлең буындарының метрлiк бiрлiгi музыкалық
регламент бiрлiгiмен теңестiрілген. Өлең реңктері ритмикалық екпінді
буындардың және пеонарлық ... ... ... ... Сөздiң интонациялық тарабы музыкалық ... ... ... ұласады. Өлең құрылымында көп жағдайда дауыс созылыңқылығы
мен ырғақ айқын көрінеді. Мәтін және ән салудың ... ... ... ... ... арқылы мелодекламацияны ашуға зор
мүмкіндік туады.
➢ Мәтін мен ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, ол мелодекламациялық ұзындық бірліктері мен
ақындық шеберліктің ... ... ... ... ... ... музыкалық шарттылығы ол бір дыбыстың бірқалапты
қайталануы болып табылады.
➢ Өлең сөздің интонациясы да құрылым негізіне ... Егер ... ... ... ол қара өлең ... сай келеді.
Композициялық құрылысы псалмодия негізінде және ... ... ... ... диапазонындағы басылымдар және ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Өлең ырғақтары жуан екпінді буындар
мен жіңішке екпінсіз буындарға негізделген.
➢ Ораторлық сөздiң синтаксистiк айшықтарын композициялық ... ... ... ... ... ... ... Ариоз тақпағы синтаксистiк өлең құрылымында ... ... ... интервал мен өлең метроритмикасының ырғақтық
айырмашылығы іспеттес. Ариоз өлеңі ырғақ құрылымына тәуелді бола ... ... ... арқа ... Олар ... мақамының соқтығысуы
мен синтаксис өлеңнiң ырғақтық бiрлiгiнiң жойылу кезінде пайда болады.
Ариоз өлең интонациясы ... ... ... интонациясына
арқа сүйейдi.
➢ Вокализацияланған ырғақтық түрі өлеңнің құрылымы болып ... ... және ... ариоз
ырғағындағы өлең болып қалады. Сонымен қатар ариоз ... ... ... фразалық екпiн мен фразалық
интонациясына бағындырған.
➢ Әнді мәнерлеп айтуда өлеңнің құрылымдық мәні негіз болады. Мәнерлеп
айтуда ең ... ... ... ... ... ... ... олардың әнді айтудағы созылыңқылық ... де баса ... Өлең ... ән ... ... ... дауыс биіктігіндегі фразалық
интонацияның кейбір нормаларын сақтайды және де дербес болып келеді.
Өлең ... ... түрі мен ... ... өте ... ... ... мақамы изохронды түрде түсіндіріледі:
әрбір жолдағы мақам қайталау барысында шұбалаң сөзге басылады.
➢ Вокализацияның соңғы түрі ... өлең ... және өлең ... Бұл ... ... музыканың сөйлеу тілі тәуелді
болады. Нақтырақ айтсақ, ... ... ... өлең
құрылымымен шығарылады.
Өлеңнiң ырғақты және фониялық схемасы екi ... ... ... ... бағдарламаның" бiрiншi жолы мен екінші жолын айқастыратын
үндестік ... ... ... Бірінші жолдың қатарында берілген
ұйқас түрі екінші жолда ... ... ... ... ... ... ... Әр жолдың соңында
және әр жолдың басында қайталанатын сөздер ... ... ... ... қағидаларға негізделеді. [14,69]
2. Музыкалық жанр
Әлемде ең кең таралған музыкалық шығармалар жанрын ән деп атайды. Ол ... және ... ... ортақ туынды. Өйткені, әннің сөзі – ... Ән ... ... ... ... Мазмұнына қарай:
✓ азаматтық
✓ лирикалық
✓ әзіл
2. Орындалуы мен құрылымына байланысты:
✓ жеке дауысты
✓ көп дауысты.
3. Әуендік – ... ... ... мен нақышына, шырқау
ерекшелігіне қарай әндер:
✓ Арқа әндері, Жетісу сазы, ... ... ... ... Сыр бойы ... ... бірнеше түрге бөлінеді. Мұның
сыртында әр елдің өзіндік әнұраны бар. Әнұран – салтанатты
түрде
шырқалатын мадақтау әні, ол ... ... ... әншілік өнері жанрлық сипаты ... ... ... мен ... зерттеушілері қазақтың дәстүрлі ән өнерін
тұрмыс-салтқа байланысты ғұрыптық ... ... ... және ... әндер деп
жіктеп қарастырып жүр. Ғұрыптық әндердің өзі – бесік жыры, ... ... ... ... жар-жар, жарапазан болып тармақталса,
әншілік өнердің кең өріс алған кезінде пайда болған кәсіби ән өнері – ... ... және ... ... ... әндері болып
салаланады. Осы жинаққа ғұрыптық әндердің түр-түрі, мүмкіндігінше, ... бала ... ...... ... қыз ұзатылғанда
айтылатын – сыңсу, аужарлар, той ... ...... ораза
кезінде айтылатын – жарапазандар, бұрынғы заманда малдың ауруына байланысты
айтылған – күләпсан, науқастың дертін ... үшін ...... ... ... ... жолдағанда айтылатын – хат-өлең, кісі қайтыс
болғанда айтылатын – дауыс, жоқтаулар бар. ... ... ... ... ... кейін ел ішінде ... ... ... ... Қазіргі кезде мүлдем айтылмайтындары – бәдік, күләпсан,
хат-өлең т.б.
Әдетте, екінің бірі, яғни әншілік ... жоқ кез ... ... ... ... ... қара өлең ... Қара өлеңдер көпшілік
жиналған ... ... ... ... ... ... ... айтыла береді. Қара өлеңнің тақырыптық аясы өте кең, оған ... жер ... ... ... жалпы адам өмірі мен болмысына тән ... ... бола ... Қара ... ... ... ... де
болған. Осы жанрды зерттеп ... ... ... ... сөздің өзі “ескі” деген ұғымды да білдіретін көрінеді. А.Затаевичтің
“Қазақтың 1000 әні” атты ... ... ән” ... ... де ... бар. Ертеректе қара өлеңді “қара әуез” деп те ... ... ... ... ... қара өлеңді “қара әуез” деп айтады.
Неғұрлым көне болғандықтан жоғарыда айтылған ғұрыптық, фольклорлық
қара өлең үлгілері ... ... ... ... баспалдақ
ретінде қарастырылып жүр және олардың халық ... ... ... ... ... ... ... мирас болып, уақыт өте келе,
авторлары ұмытылып, бүгінгі күнге халық әндері санатында ... ... ... ... ең бір мол ... ... ... құрылымы, әуендік тілі қарапайым, диапазоны шағын, әуезді ... ... ... ... ... ... ... кең дәстүрлі
кәсіби әндермен пара-пар келетін үлгілер де кездеседі. Мысалы: “Алқоңыр”,
“Ақбақай”, “Сұржекей”, “Гауhартас”, т.б. – осы ... ... ... ... ... ... ... әлдебір себептермен авторлары беймәлімге
айналған кәсіби әндер деуге де ... еді. ... ... әр ... ... мәнер, интонациялық, ладтық ... ... ... ... пішін, құрылымы алуан ... ... ... дәстүрлі қазақ әндерінің аспаптық сүйемелі жөнінде айта
кеткен ... ... ... ... ... ... ... Қобыз, сырнай, жетіген, үш ішекті домбырамен де айтылатын әндер
бар. Үш ішекті домбырамен ән айту ... ... ... ... ... ғасырдың отызыншы жылдарында қазақ музыка ... ... ... ән айту ... ене бастады. Бұл үрдіс
орындаушылық өнерге қазақтың төл дәстүріндей сіңіп кетті.
Дәстүрлі кәсіби әндер кемел құрылымымен, кең ... ... ... ... сондықтан кәсіби әндерді, негізінен, арнайы
ұстаз алдын ... ... ғана ... ... ... ... ... өрістеген өлкелеріне қарай дәстүрлі ән
өнерінде, шартты түрде, бірнеше кәсіби әншілік ... мен ... Олар – ... ... және Батыс әншілік мектептері деп аталады.
Кәсіби ... ...... регистрде айтылатын қаратпа әуен-сөздерден
басталады. Музыкатану ғылымында ол “ақындық мелодиялық формула” деп ... ән басы ... ащы, – Кел, ... деп ... болар басшы”, – деп
Абай осыны айтса керек. Қазақтың кәсіби ән өнері, әсіресе XІX ғасырдың ... XX ... ... өз ... шырқау биігіне жетті. Қазақ ... ... ... ... ән ... шарықтап дамуымен тығыз
байланысты құбылыс. Сал-серілер деп, әдетте бір ... ... өнер ... ... бір ... өзгеше дарын иелерін айтқан. Айрықша киініп, сұлу ... ... ... ... жинап, ел аралап, қызық-думанға бөлеу – сал-
серілер ұстанған тұтастай бір өмір ... еді. ... ... әр қиырынан
Біржан, Ақан, Мұхит, Кенен сияқты ... ... ... жоғарыда
аталған ән мектептерінің қалыптасуына зор ықпал етті.
Арқа әншілік дәстүрінің кәсіби түрде ... ... сал ... ... алады. Қазақ әнін әуендік, ырғақтық, интонациялық
тұрғыдан мейлінше байытқан Біржан туындылары – қазақ ... ... ... жаңа ... Көпшілігі кең тыныс, зор дауыспен шырқалатын
үлкен диапазондағы Біржан әндерін ... ... екі ... ... ... ...... махаббат сырын шертетін,
сұлулықты жырлайтын “Ғашығым”, “Ақтентек”, “Ләйлім шырақ”, “Мақпал” сияқты
сыршыл ... ... – өзі өмір ... ... ... ... ... “Адасқақ”, “Теміртас” тәрізді туындылары.
Батыс Қазақстан әншілік дәстүрі. Батыс өлкенің кәсіби ән мектебі
эпикалық ... ... ... ... “Қазақтың халықтық музыка
мәдениетінде, оның ішінде, әннің дамуында жыршылар да үлкен рөл ойнады”
деген пікірі ән мен жыр егіз ұғым ... осы ... де ... ... жыраулық-жыршылық өнердің жергілікті әншілік мектептің қалыптасуы
мен өркендеуіне зор әсері болғаны анық. Ғұрыптық фольклор, қара өлеңдерден
бастау алып ... ... ... ... ... ... әндер, қоңыр әндер
деп аталатын лирикалық туындылар батыс өлке дәстүріндегі ән ... ... ... ... әншілік дәстүрі. Жетісу жеріндегі ән өнерінің қалыптасуына ... ... ... ... ... ... дәстүрдің зор ықпал
еткені анық. Осы өңірдегі мейлінше көп айтылатын қара ... мен ... ... ... ... ... негіз болды. Зерттеуші-
ғалымдар Жетісуда Арқадағы Ақан, Біржандармен замандас Дәурен сал, Тәкен
сал ... ... ... өткенін, бірақ шығармалары сақталмағанын
жазады.
Сонымен бірге, аттары ұқсас болғанымен, құрылымы, әуен, ырғағы бір-
бірінен мүлде ... ... де көп ... ... ... ... ... шоғыры. Бұл үлгілер әндер тізімінде бір-бірінен түр ретінде
айрықшалап көрсетілді: “Сәулем-ай” (1-түрі), “Сәулем-ай” (2-түрі), ... бір ... ... ... қатар, ұқсастықтары да айқын
тұрған кейбір әндер бір-бірінен нұсқа (вариант) ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Қазіргі таңда жас орындаушылар қандай тақырыптарда ән салып жүр?
Патриоттық, ... ... ... Дені ... тақырыбындағы әндерді
орындайды. Жастыққа тән көңіл күй. Және жас тыңдармандар ... ... ... та жоқ ... Екі ... көпір орнаған, сезімнің көпірі.
Жас орындаушылар махаббат мәселесіндегі айналдырған ... ... ... ... Ақиқаттың біреу, ал оны ... ... ... секілді, махаббат та бір құбылыс, сүюдің, оны
жырлаудың формалары да сан алуан. Баянсыз ... ... ... жанға
сезімін жеткізе алмау, сүйген адамын жоғалтып алу, ол жанның ... ... ... алмау, көңілін қалдырып қою, іздеу, бірақ таба алмау, бір
көргеннен ұнатып қалу, өзге жаннан қызғану. Осылай өрістей береді. Ал ... ... Неге жас ... жолы ... ... ... ... Әрине, ол мәтінді жазушы автордың сезім мәселесіндегі жеке
тәжірбиесінің жемісі. ... ... Оның ... ... ... соны ... Бірақ жас әншіде таңдау құқығы бар ғой. Ол өзінде таңдау еркі ... ... ... ... ... ... Бұл - өте жіңішке ... ... ... ... ... сезімнің тұрақсыздығы мен
көшпелілігі ең бір құпия әлем - махаббат әлеміне де ... ... Әнді ... иә ... шалқығанда, иә мұңға батқан шағында ... ... жас ... ... сол ... ... ... қызмет етуге
ұмтылады. Алайда көңілін көтеруге емес, одан сайын мұңайтуға бейім. Біздің
табиғатымызда өзгенің уайым-қайғысын аса ... ... бар. ... ... дамыған. Өзгенің мұңынан өз мұңыңды тану бар. Жас
орындаушылар қазіргі тілмен айтқанда, «хит» ән ... ... Бір ... ... болатын әндердің көбі махаббат трагедиясы. Мұны көпшілігі
меңгерген. ... ... ... ... ... ... ұғыну - сол сезімді тудыру арқылы танымалдылыққа алып келетін
жол ... ... бар. Осы ... ... ... ... ... психологиясын, махаббат жайлы түсінігін, сезінуі мен түйсінуін
қалыптастырып отыр. Былайша айтқанда, ішкі ... ... ... ... ол ән ... ... мұң ... қайталауға бейімделе
бастайды. Яғни ол сезіну қыз бен ... ... ... ... үлгісі ретінде көрінеді. Жасырын емес, бұрын да,
қазір де әр буын психологиясы өз ... ... ... ... ... 30-40, 50-60, 70-80 жылдардағы бүгінгі тілдегі «ретро»
әндер тұтас бір ұрпақты ... ... ете ... ... ... Джексон мен Ресейдегі Алла Пугачева, айтқан ауыз жазықты, «ұрпақтың
рухани ұстазы» дәрежесіне дейін ... ... ... ... ... жан беруге даяр тұрды. Қазақ эстрадасы Шәмші ... ... ... ... Оның ... мен әнге жазылған ... ... ... ... ... айналып кетті. Қызды
сүюдің, махаббатты сезінудің сипаты ... ... ... ... ... ... ... аңғаруға болады. Бүгін екі адамның
бірі сазгер, бірі мәтін жазушы ... ... ... ... ... ... алмаймыз. Ал оны саралап, сұрыптайтын көркемдік кеңес
бар. Бірақ бәрінде емес. ... ... да қоян ... дегендей, ақша
сөйлеген жерде көркемдік туралы, талғам мен таным жайлы ... ... ... Ән ... барлық мәселені жиып, жылы жауып қоя салалық.
Көнейік, көтерейік. Ал «зарланған» ... ... ... сергектік
қайда? Біздің табиғатымыздағы сол бір ... ... ... ... ... Қат-қабат, кейде адамның өзіне бағынбайтын
күрделі сезімдердің әлемі - «интимді ... ... ... бетпе-бет
келген кезде, соншалықты арзандап кететіні жаныңды ауыртады. Үлкен қалалар
көз жасыңа сенбейді, алайда көз жасыңды да ... ... ... ... - ... ... ал ... ән мәтіндеріндегі қайғылану - тыңдарман
сезімімен ойнау, әлеуметтік утопия. Бұл неден туындайды? ... ... ... ... диапазонына және моральдық-адамгершілік
келбетіне қарай жазылмаудан. Авторлық әндердің аз болуынан. ... ... ... ... өзі ... деп ... ... алып, орындауға
мәжбүр. Кейінгі екі-үш жыл тек экономикалық қана емес, рухани тоқырау ... ... ... ғана ... ... әлемде, берісі көрші Ресейде жаңа -
жасампаз әндердің тумағандығын байқап отырмыз. Ескі әндерді өңдеу бар. Бұл
нені көрсетеді? Бұл ... ... ... мен ... ... ауысқанын білдірсе керек. Ән - сезімнің тарихы, жеке адамның
дүниесінің жалпыұлттық ... ... ... ... алу және ... нәрсеңе өзің сену. Қазақ эстрадасына тақырыптың, ... ... ... ... ... жылату ең оңай тәсіл, ал жұбату - таза
өнердің ісі.
2. ҚАЗАҚ ӘНДЕРІНІҢ ПРАГМАСТИЛИСТИКАСЫ
Стилистика –тіл ғылымдарының барлық саласын біріктіре отырып, ... ... ... сондықтан күрделі ғылыми сала болып табылады.
Стилистика ... ... амал ... ... ... аясының түрлі
қоғамдық салаларда қолдануын, қатысымдық әрекетінің функциясын атқарады.
Стилистика ... өте ... ... ... ... тілдің фонетикалық, лексикалық, грамматикалық ... ... ... келтіретін сала. Стилистика сөйлеу коммуникация
процесіндегі тілді пайдаланудың заңдылықтарын зерттейді.
А.Байтұрсынов «тіл –адам белгісінің зоры, жұмсалатын ... ... Тіл ... ... ... көңілі, көңілінен туған қиялы үлкен әлемдік
сөз ... – ой ... – ұғым – ... ... арқылы берілетін қазақ
ғалымдары өз ... ... ... ... олар ... ... ... және стилистика мәселесімен қатысты екендігін анық
байқады.
Прагматика – грек сөзі, «іс-әрекет» ... ... ... ... жаңа зерттеу бағыты ең алдымен «прагматика
табиғатын» негізі межеге алып отырды, бірақ оны ... деп ... оның ... ... толық саралау үшін лингвистика деген
макроғылымның негізі базаларын ... тану ... ... дейінгі қазақ тіл ғылымында стилистикаға қатысты жазылған
еңбектерде жеке сөздің, сөз тіркесінің, ... ... ... ие
болуы тұрғысынан ғана қарастыралып келді. Мәтіндегі немесе сөз авторының
қолданысындағы ... ... «өн ... ... ... жүретін прагматика мәселесі туралы сөз бола қойған жоқ.
Прагматиканың ... мен ... ... қағидалары
арасында ұқсастық бар. Екеуі де «ықпал ету», «әсер ету» қызметін көрсетеді.
прагматика тілдік таңбалардың оны ... ... ... әрі ... етеді, қабылдаушының реакциясын тудырады. Осыдан келіп
прагматиканың орнын анықтау мәселесі көтеріледі, оның тіл ғылымының ... мәні мен ... ... ... ... ... ... Ол
–стилистика ғылымының жаңа бағыты прагмастилистиканың қалыптасуы деп ...... ... жаңа бағыты. Кез келген
айтылым адресаттарға ақпарат берумен қатар, оның қабылдауына ықпал ... ... ... және оның ... ... ... ... кейінгі адресаттың белгілі пікірге келіп, қайтадан
қандай әрекет жасайтынын прагматика зерттейді. Прагматика адамның ... ... ... сөйлеп тұрғанын қоса ... ... ... болуына когнитивті лингвистика,
психолингвистика ... ... ... ... ... ... саралау
үшін тілдің мәтіндегі «мінезін», «іс-әрекетін» де қарастыру ... ... өз ... алынған тілдік бірліктерімен қоса коммуникативтік
ниеті, ... мен ... ... ... ... ... стилі де қатысады.
Прагмастилистика табиғи тіл өзінің арсеналында әр түрлі ... ... ... ... айтуға ойдың «жасырын» ... ... ол ... ... ... ... ... мәнер түзеді. Прагмастилистика мәтін интерпретациялық процесінде
үшінші ракурс енгізді: мәтін-ақиқат; мәтін –адресат; мәтін –адресант. [6,16-
27]
1. Халық әндері мен ... ... ... ...... ... Олар ... емес. Арада жылдар,
ғасырлар өткен сайын оның тарихи-көркемдік сипаты барынша айқындала түспек.
Халық әндерінің осы ... әр ... ... сөз ... жаңаша зерттеліп
келеді. Мұның өзі халқымыздың ән мәдениетіне деген өскелең талабын аңғартса
керек.
Халық әндерінің тағы бір сипаты бар. Ол – ән ... өлең ... Оның ...... ... ... ... жүзіңді көргенде, балқыдым-ай
деген жолдармен ән әуені толық ... ... ... екі сөз әннің
бірінші жолын құрап тұр. Ал, алтыным-ай сөзінен ... ән одан ... ... ... соңғы сөзіне барып тыныстайды. Содан соң барып
қайырмасына ұласады.
Ән туралы әңгімемізді оның ... ... ... ... бұл ән де аракідік жеке шығарушыларға телініп жүр. ... ... ... ... ... жоқ. ... өзен» анық халық туындысы.
Дәл осы белгілерді біз «Қамажай», «Бір ... ... де таба ... таяқ жас бала ... ... ... ... -
деген жолдарының әуені мен өлеңі бір-біріне сай емес. Басқаша айтсақ, әуені
өлеңінен қысқа. Мұны ... ... ... бола ма? Ән ... мен ... ... шыға бермеуі халық әндеріне ғана тән құбылыс. Оны ... ... ... «Бір ... да ... мұрасы.
Халық шығармашылығына тән белгілерді «Аққұм» әнінен де табамыз. Солай
да болсамұны жеке бір автордың төл ... деп ... де ... ол ... әні деп ... өз ... ... тұлғасы. Ол кісінің журналистік, қоғамдық,
әдебиет қызметкері біз үшін ... ... ... «Аққұм» әнін шығарды деген
мәліметті біз әлі көре алғанымыз жоқ. Марқұм ... ... ... сүйеніп тағы да біле алмадық. Антология алғы сөзінде ол туралы
ешнәрсе айтылмаған. Әннің ... ... ... ... ... едің
Көңілімнің қуанышты дәурені едің
Ойымнан жатсам-тұрсам еш кетпейсің,
Басымды не сиқырмен әуреледің?!-
деген жерде ән әуені мен өлеңі арасында ... ... Бұл ... тән ... болатын. Осыған дорикалық мақам, үшінші ... ... ... ... ... ерекшеліктері айқындала
түседі. Осының бәрін жеке қолтаңбасы айқындалмаған автор еншісіне телу
терең ... ... ... ... ... мен ... әндерді салыстырып қарап отырсақ, мәтін
негізінде біраз айырмашылық пен кемшілікті ... ... ... ... туындысы, жастардың құлақ түре тыңдайтын ... бірі ... ... «Сұлу қыз» әніне кезек берейік.
Сендей сұлу бар екенін кім білген
Балдай тәтті ыстық қызыл тіліңмен
Толықсыған анарың, ... ... ... белің ммм... құшақтайын ммм...
Алқызыл гүлдей лүпілдеген ернің
Қатты соққан жүрегіңнің талықсыйды менің
«Ерболат деші» десең болды ... ... ... батып кеттім сенің
Мүсімдікке маралдай, қалай өттің қарамай
Сана сезім мас болып, тұрмын қазір бара алмай
Сыр білдірмей түш, ... ... ... ... бел, ... кел
Ей, Сұлу қыз, сұлу қыз
Жарасып тұр сөзіміз
Қалдырмайық ертеңге
Қосылайық бүгін ... келе ... ... ... жаным сүйкімді бір күйге бөленемін
Деп айтып кеткен Мұқағали кезінде
Бәлкім ... не ... ... осы әнім сәнім, кел тұр ырғағымда тербеліп
Аймалайын ләззаттың шыңдарында
62 тамырым балқиды, балқиды
Байланып тілім сезім тулап ... ... ... ... ... айым ... сен ... кел нәр алайын келбетіңнен
Аз болады маған деген бір түнің
Сүйіп қалып өбісіп, бір ... ... ... ... түнімен
Қазақ әндері ықылым заманнан бері өзіндік орнын жоғалтпай, белді әрі
дәстүрлі әншілеріміздің репертуарларында орындалып ... ... ... күн санап дамыған сайын, қазақ әндерінің де беделі күн санап
құлдырап бара ... ... ... себеп не?
Осындай әндердің айқын дәлелі ретінде әйгілі халық сыйлайтын
Құдайбергеновтардың ұлы, «Мен ... деп ... ... ән ... ... әнші Ерболат Құдайбергеновтың репертуарындағы әнге кезек берейік.
Ерболат жастайынан сахнаға шығып ән салып, ... ізін ... ... ... ... ... ... таныс. Жаңа бағытта, яғни ... ән ... ... Ерболат қазақ қызын әнге қосамын деп тым
әсірелеп жіберген тәрізді. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... әннің мазмұны ғашықтық сезімге толы.
«Ұлы сөзде ұят жоқ» ... ... ... ... ... айта ... мына ... еріксіз көзің түседі. «Толықсыған анарың, жанып тұрған жанарың»
деген тіркестерде қыз баласының дене ... әнге ... ... ... қай ... ... қазақ тілінде «жанарың» сөзі әр ... ... Жеке ... ... сөзінің прагматикасы:
• Адамның көзінің жанары, қарасы;
• Бет жүзі;
• Кісі есімі;
• Етістік рөлін ... ... ... ... ... ... байланыстырып, оның мағынасын ашатын болсақ, ... ... ... ... ... эмоцияны көрсетеді. Ал
«анарың» сөзінің прагматикасы қандай? Біріншіден, жеміс ... ... дене мүше ... Астарлап айтылған бұл сөздің түбінде біраз ой
жатыр деп айта аламыз. Сондағы ... ән ... ... ... ... ... ... сылқым бойжеткеннің сөзіне әнші де қарсы
емес. Тіпті «десең болды» деп құптап қояды. Сонымен ... «аз ... ... бір ... «махаббаттың тілімен, буланайық түнімен» тәріздес
тіркестерге де құлақ қағып, көз шалып қаласың. ... ... ... ... оны ... ... ... жүрген болашақ ұрпақ қайда барады?
Ерболат әндерін құрылымдық тұрғыдан алып қарастыратын болсақ, ұйқас
ырғағы ... ... ... ... ... түріне сай келеді. Мәтін
көбінесе, гипербола мен теңеуге толы. ... ... ... ... ... «Түпсіз терең көзіңе» т.б. Әннің ең ұтымды бөлшегі ол – ... ән ... ең ... кемшілігі қазақ тілінің ... ... ... ... ... заңы ... –тіліміздегі
сөздердің бірыңғай жуан не жіңішке, сондай-ақ бірыңғай ... не ... ... ... ... ... ... біріне-бірі акустика-
артикуляциялық жақтан бейімделіп, үйлесіп тұруы. [25,139] Ән мәтінде қалай
жазылса, солай оқу немесе сөздің жеке ... ... ... ... ... айту ... Сөзді дұрыс айтудың екі түрлі типі бар. Оның бірі
толық стильде айтса, екіншісі сөйлесу стилінде. Ән айту ... осы ... ... ... ... ... ... қиюластырып,
үйлестіріп айтуда сөздердің ритмикалық ... ... ... ... ... ... анықталатын сөздер бір ырғақпен ... ... ... ... ... гүлдей», «сұлу қыз» деген
тіркестердің дұрыс айтылуы ... ... ... ... ... ... Әр
буында екпін түсіруде әнші «күнің», «түнің», «қыпшы бұраң бел», «құшағыма
кел», «сыр білдірмей түш», ... ... күш» ... ... ең соңғы
әріптерге түсірілген екпін түрі де орфоэпиялық заңға қайшы келеді. ... orthos ... және еро ... ... мен ... (сөз
тіркестерінің) бірізді, дұрыс айтылуын қамтамасыз ететін ережелер жиынтығы.
[25,172] Сонымен қатар, қазақ тіліндегі қ, к, п ... ... ... ... ... айту өте жиі ... Мысалы, «талықсыйды»,
«батып кеттім», «құшағыма кел», «бір күйге», «деп айтып кеткен Мұқағали»,
«не ... ... ... ... тағы бір ... ... болсақ, мысалы халық әндерінің
ішіндегі бәрімізге танымал «Назқоңыр» әні.
Назқоңыр әнін еркектер көп айтады. Оның ... ... ... ... ... тамаша лирикалы ән.
Әннің диапозоны зор, екі актаваның маңайында, әр әншінің даусы жете
бермейді. ... ... ... ... тенор дауысты керек етеді.
Сарыарқаның кең даласын жаңғырта, Назқоңырды қара терге түсіріп ... ... келе ... сұлу жігіттің шырқап салған әні болса керек. Егер
сөзіне көңіл бөлсеңіз сүйген қызына қандай ... ... ... қабақ, алтын кірпік қызыл ерін
«Кел»-десең неге аяйын аттың терін,-
неткен тамаша қандай орынды табылған сөз, шын сүйген ... не ... ... ... сиып ... ... бірінші шумағындағы жоғарғы нотаны кейбір әншілер пиано алады,
ал екінші рет қайталанғанда фортеға көтеріледі болмаса ... ... ... ... пианоға түседі. Міне, бұл дұрыс. Өз даусын меңгерте
білген әнші солай айтуы жарасымды. ... ... зор ... ... жөн.
Халя-ляку ләйлім
Лиля-ляку ләйлім
Халя-ляку ләйлім
Лиля-ляку ләйлім лиляляку дегенде ля-ге фермато ұстаған жөн. ... ... ... ... ... ... ... әдемі көшсе тіпті
орынды болмақ. ... оған ... ... ... ... ... да ... әннің қасиеті неаполитан әндері сияқты еркін айтып, дауысында ... де ... ... сұлу ... ... силы ... бүгінгі күннің «лилякуі» ол « ой, ой» деген ... ... ... сияқты... Қазақ эстрадасының жас әншісі Қайрат ... ... ... «Ой, ой» әні де мәні мен сәні ... қалған
әндердің қатарына толықтай жатқыза аламыз. Расында да, махаббат пен ... ... ... ... жүрегінің төрінен орын алса керек. Бірақ, бізді
қынжылтатыны ол ән ... ... ... ... әнде...
Арасында тұманның, мен адасқан құланмын
Жақындама жыласа, мен жаралы бір арман
Сағыныштан сан күліп, баса алмаса ... деп ... ол да ... ... ой
Ойламайтын күнім жоқ
Ойлай берсем түгің жоқ
Жылатқан жылытқан
Ой, ой
Сенен ауыр көрмедім
Неге маза бермедің
Ол мені ұмытқан
Мұңын шағып түнгі айға, бөрі жүрек ... ... ... ... ... күн ... ... түсінде, елес алсын есінде
Кеткен бе едің қалдырып, ойлар талап жесін деп.
Бұл 16 жолдық ... ... сөзі және ... сырт ... ... ... ыңғайлы әрі түсінікті болып ... ... ән ... ... ... ... бірнеше тілдік талдауды қажет
ететіні анық байқалып тұр.
Біріншіден, ұйқас түріне ... ... ... өлеңінде 8 түрлі ұйқас
бар. Ұйқас деп тармақтың соңғы сөздеріндегі үндестікті ... ... ... ... ... ... ... тоқталайық. Логика дегеніміз –дұрыс
ойлау заңдары мен формалары туралы философиялық ... ... ... мен ... оны ... элементтері, яғни түрлі формалары,
сондай-ақ, олардың ... ... мен ... ... [35,3] Автордың бұл әнде жіберген қателерінің ... ... ... ... ... ... мен ... бір
арман», «Сенен ауыр көрмедім», «Мұңын шағып түнгі ... ... ... жесін
деп» деген тіркестердің бәрі тұнып тұрған логикалық қателік. ... ... ... ол ... ... олай ... тіркесте неге «түнгі ай» деп
көрсеткен? Сондай-ақ, «сенен ауыр көрмедім» тіркесі. Ауыр сөзін ... ... ... ... болар, себебі, бұл жерде берілетін тіркес зат
есім ролін сомдау керек ... ... сын есім ... ... ... баса
назар аударған сияқты.
Үшіншіден, фразеологиялық тіркес.
Фразеологизмдердің өзіне тән негізгі қасиеттері:
1. ... ... ... ретінде жұмсалады;
2. Жалпыға бірдей танылған қолдану заңы болады;
3.Мағына бірлігі сақталады;
4. Екі сөзден кем болмайды.
Мысалы, фразеологизм деп мәтін ішінен жобалап «бөрі ... ... ... ... ... фразеологизм қасиетінің бір ғана заңдылығына
бағынып тұр. «Бөрі» ... ... ... ешқандай байланысқа түспейтінінің
айқан дәлелі.
Төртіншіден, ол әрине айтылуы, яғни орфоэпиясы. ... ... ... ... бір ырғақпен, бір екпінмен айтылатындығы.
Мысалы, і ... ... ү: ... ... ... ... т.б. ... нормасы, күнүм, түгүң, түнгү, жүзүгүн. Сол сияқты, «ұмытқан» сөзінің
орфоэпиясы. Орындау барысында ұмытхан деп ... шын ... ... қ дыбысының ғ-ға айналуы.
2. Қазіргі әндердегі бейнелі сөз образдары
Образдылық – суреттілік, сөздегі сурет. «Әр сөз, - ... ... ... ... да, ... ... шығарма қалпын бастан кешіреді».
Образдың қазақшасы – көркем бейне. Бұл – кеңірек ұғым.
Түп төркіні бейнеден, суреттен ... әр сөз ... ... ... ... ... бір қиял ... қызық айнаға айналып, оның
бетіне ақиқат шындықтың өзгеше айшық өрнегі, сурет-сәулесі түсетін тәрізді.
Образдылық осылай ... ... сөз ... ... ғылым үш түрлі: тіл білімі, стилистика
және ... сөз ... ... сөз ... арналады. «Образдылық»,
«бейнелілік», «көркемдік» - өте күрделі стилистикалық категория. ... ... ... ... пен ... мақсат,
стилистикалық әсер қатар үйлесіп айтылады. Стилистика ғылымында «образ»
деген сөз әр ... ... ... ... –эстетикалық идеалдың
шындық тұрғысынан қабылданған формасы, сөз –образ оның жеке ... ... енуі ... тура мағынасынан ауыспалы мағыналарға
ойысуы, сөздің образды мағынаға ие ... ... ... номинативті
мағынасының қызметін жоғалтып, ерекше бояуға енуі ... ... ... бояу ... әсер ... ... сөзі прагматикалық
мақсатын айқын танытып отырады. ... ... енуі оның ... түсуін бағалау функционалдық стильдегі эстетикалық қызметін
көрсету болса, екіншіден, бір стильден екінші стильдің сөз ... ... ... танып білуіне тікелей қатысын анықтап береді.
Бейнелеп айтуға, сұлу сурет жасауға бейімділік –өлең тіліне ең бір
тән қасиет. Алайда ... ... ... ... ... ... жасау мақсатына сәйкес келіп, суреттеп отырған құбылыстың
типтік ... де ... анық ... ... тілінің, өлеңдегі сөздің бейнелілігі, ... ... мына бір ... ... ... Өлең тілі, әрине бірыңғай
бейнелі, кестелі сөздерден құралмайды. Өлеңде ... ... ... және ... ... ... өзінің тура мағынасында ғана
қолданылған сөздер де аз кездеспейді.
Бейнелі сөз, не сөз ... ... ... ... ... ... әдеттегісінен гөрі анағұрлым зор мағынаға ие болып
шығатынын мазмұн мен түр ... ... ... ... ... ... көркем түрге айналдыратынпоэзияның кремет күшінің ... ... деп ... ... ... ... ... суреттілік, бейнелілік
әсерін үстемеліп, арттыруға, ... ... ... құрайтын ұтымды,
орамды композиция, лирикалық ... ... ... ... ... бейнелі сөздерді қолдану ... ... өлең сөз ... ... ... өлең ... ... әсерлі ырғақ-интонациясы, дыбыс үндестігі тағы сондайлар
септеседі. ... сан ... ... ... ... ... ақындық сезімнің қуат күші, шығарманың көркемдік қасиеті ... ... ... ... толық көріне бермейді.
Бейнелі сөздерді алсақ, олар ақындық, эстетикалық сезімнің, ... ... ... танып-білетін және танытатын, көрсететін көркем ойдың
бір ұрығы іспетті. Әрбір бейнелі сөз – ... ... ... ... ... ... ... Ол – сөз кестесіндегі көркемдік жасаушы
көп әшекейлердің бір кішкене айшығы ғана.
Бейнелі сөздердің ... ... ... ... ... ... ... ауыспалы мағынасы бар мол тобы – екі нәрсені,
екі құбылысты бірімен-бірін ... ... ... ... ... – ерекше стилистикалық тәсіл, ... ... орын ... сөз. Әсерлі сөз стилистика ғылымында ... да және ... ... ... ... ... де ... Әсерлі сөздің жасалу тәсілі сан алуан болып келеді. Соның ішінде
ерекше байқалатын стилистикалық амал-тәсіл – теңеу.
Теңеулер бір ... ... ... ... ... ... жасалуы синтетикалық және аналитикалық тәсілдер арқылы жүзеге
асады. Нақтырақ ... ... ... -дайын/-дейін, -тайын/-
тейін, -ша/-ше жұрнақтарының, шығыс септігі жалғауының, секілді, ... ... ... ... ... тең, ... сөздерінің
көмегімен, параллелизм, аралас, қосалқы тәсілдер көмегімен пайда ... ... ... ... салыстырудың ең көп тараған тәсілі.
Жасалу қалпына ... ... сан ... болып келетіні байқалады. Бірде
теңеу екі нәрсені тұтас алып салыстыру арқылы жасалса, енді бірде айтылып
отырған нәрсенің бір ... ... ... тағы ... ... өзге ... ... бейнелеу негізінде туады. Сонымен
қатар, бір нәрсені басқа нәрсемен қимыл-қозғалысындағы ұқсастықты тірек
етіп ... ... ... теңеулер де жиі кездеседі. Мысалы, Бейбіт
Қорғанның орындауындағы Ринат ... ... ... «Шоқ ... әні.
Жанары шоқтай жанып,
Жүрегімді оттай жағып –деген өлең ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде қыз баласының сырт бейнесі,
сұлулығын жанып тұрған шоққа теңеп, сол ... ер ... ... ... махаббат сезімі болып бейнеленіп тұр. Сондай-ақ тағы да,
Ал бикештер оттай болып,
Қол тигізбей ... ... ... ... ... оттай»
сөздері бұл екі қатарлы өлең жолында алдыңғысынан гөрі басқа мағынаға ие
болып тұр. ... ... ... отырып, әрбір сұлу қызға қол жетпеген
арман туралы айтылған.
Метафора тілдің «өрнекті» рөлін ... ... ... ... ... әмбебап стильдік сөз ретінде бағаланады. Метафора тілді безендіруші
таңба ретінде нормалардан ауытқу ... ... ... ... әрі ... өте жоғары стильдік құрал. Метафора жеке
сөздердің ішінде стилистикалық сапаға ие болады.
Метафора –өте көне тілдік ... ... ... ... ... ... алатын әмбебаптылық құрылыс. Оның әмбебаптық ... ... ... ... оның көптеген ғылымдардың, атап айтқанда әдебиет, философия,
лингвистика, психология, эстетика, логика, ... ... ... бола ... ... ... мағынада жұмсалады. Соның өзінде кемінде екі мағына
болуы мүмкін. Сонысына ... ... екі ... ... атқарады:
белгілі бір затқа, құбылысқа немесе адамға ... беру және сол ... ... ... атын алу. ... ... ... гөрі теңеуге ... ... ... ... ... –онда салыстырылған екі ... ... ... көрінбей, көбінесе екеуі тұп-тура бірігіп, бір бейнеге
айналғандай болады да, екі нәрсенің ... ғана ... ... ... ... –ақ ... елес ... тұрады.
Мысалы, жас әнші Ғаділбек Жаңайдың «Арман жолдар» атты әніндегі мына бір
тіркестерге назар салайық.
Жол –жетелейді ... мен ... ... жоқ алады сұрақтарға- деген тіркесте ... ... ... ашып ... тұр. ... өмірдің бір белесі ретінде адам
арманының шынайы бейнесі суреттелген.
Метафора бірде мағына ауыстыру, бір нәрсенің, ... ... ... ... нәрсені, құбылысты айту түрінде жасалса, енді ... ... ... ... телу, балап айту түрінде қолданады.
Метафораның теңеуден үлкен айырмасы –ол бір ... ... ... ... ... ... Сол айтылып отырған нәрсе басқа нәрсенің
кейпіне түсіріліп бейнеленеді. ... ... ... үшін ... сипат-қасиеттерін, әрекет –қимылын негізгі суреттеліп отырған
нәрсеге теліп көрсету мүмкіндігі туады.
Мысалы: Арнау тобының орындауындағы «Арманым» ... ... аққу ... ... өтем.
Сен –арусың ақылдысың сұлу неткен –деген өлең ... ... ... ... көрінісі суреттелген. Сүйген жанын аққуға теңеп тұрып,
арудың сұлу, көркем бейнесін образды түрде ашып көрсете білген.
Тағы бір көркемдік ...... ... ... ... ... ... яғни эпитет – заттың, құбылыстың ... ... ... ... сөз. ... тіпті айтарыңды анықтау, суреттеп
отырған нәрсеңді нақтылау қиын,» -дейді. Ғалым ақын – жазушылар ... ... ... ... тың ... ... ... іздену
керектігін айтады.
Эпитет –троптың бір түрі, ... ... кең ... қызметін
атқаратын бейнелі анықтама. Объект көп жағдайда қосымша бағалау ... ... ... «Сезімнің сұлу сырларын сақта мәңгі сен есте», «Махаббат
гүлі солмайды», «Жанымның гүлі едің, жүректен ... ... ... ... бұл ... ... болып отырған тек махаббат. Ал, сол
махаббаты жан-жақты айқандау үшін автор бұл ... ... ... ... ... жеке ... толық мағыналы, тура ... ... ... де, олардың эпитеттік қасиеті байқалмауы мүмкін. Эпитеттің
троптық қызметі басқа сөздермен тіркесіп келгенде анық ... ... ... –заттың, не құбылыстың айрықша белгісін, қасиетін
білдіретін бейнелі сөз. Эпитет ... ... ... ... ... Мысалы, «кеш» деген сөз жалпы ұғымды, тәуліктің бір кезін, уақыт
мезгілін ... Ал, ... кеш, не ... кеш ... ол ... ... ... Көптеген эпитеттерде ұлттық бояу- бедер
болады. Мысалы, аппақ жүзің, мақпал түн, балғын күн, ... ... ... балғын бейне, деген сөздерді алсақ, мұндағы ... ... ... ... ... жүйесіне тән өзгешелік бар. Бұлар
қалыптасқан эпитеттер десе, поэзияда әр ақынның өз ... ... ... ... мол ... ... ... Беспаевтың
«Сәулем-ай» атты әнінде сәулем-ай ... ... ... ... «Ақ ерке ... Жанерке сәулем-ай, Сырғалы сәулем-ай» деген
тіркестер мейлінші мәнді әрі әсерлі келеді.
Метафорада ... ... ... екі нәрсенің ұқсастығы негізінде
туатын болса, метонимияда олардың ... ... ... туады. Әйелді -«ақ жаулық», әскерді –«қол» деген.
Мысалы, Бағлан ... ... ... сөзін «ана» деген
атаумен орын ауыстырса, «Жігіттерде» «дүние» сөзін «бес күндік жалған» деп,
Мақпал Диханбаеваның «Ауылым» ... ... ... ал Жебе ... ...... ана тіл» т.б. ... метонимиялармен орын ауыстырып
көрсеткен.
Мегзеу (синекдоха) – алмастырудың бір түрі бүтіннің орнына ... ... ... ... ... немесе керісінше қолдану.
Синекдоха метонимияның бір түрі ретінде бір зат немесе ... ... ... ... құбылыстың ұқсастығына қарай көркем ... ... ... ... ән ... көп ... түрі мынадай
болып келеді:
a) Бүтіннің орнына бөлшегі қолданылады:
«Көзіме от жалындай көрінеді-ай
Қолаң шаш уәдесін үзбеген дер-ай»
(халық әні ... ... [22, ... ... зат пен ... ... белгісін немесе қасиетін
мейлінше әсірелеп көрсету гипербола болып ... ... ... ... ... ... ... мен оқырмандардың ерекше назар аударуын
қалайды. Гипербола троптың бір түрі ... қай ... да ... ауыз ... сәтімен қолданылып келеді. Мысалы:
Гиперболаға қарама-қарсы, демек, әлдебір затты немесе ... ... ... ... ... ... болып
табылады.[22,236]
Затқа, нәрсеге, яғни «жансыз» атауларға «жан» бітіріп немесе табиғат
құбылыстарын, аңдарды ... ... ... арқылы көркем бейне жасау
тәсілі ... ... деп ... ... ... ... өзінде, қазақтың ауыз әдебиетіндемол ұшырасады.
Бір байқалатын жай ... ... ... ... ... жиі ... [22, 240] ... Сырым Исабаевтың «Күзгі дауыл»
әні.
Күзгі дауыл соғады сұрамайды
Бұл қоштасу маған да ұнамайды
Күзгі дауыл бір соғады, соғады сұрамайды.
Бейнелі сөздің аса бір ... ... өте ... тың ... ... ... ... айту арқылы –ақ айқындап ... өлең ... ... ... ... ... және ... айқындығы мен дәлдігі, анықтығы тығыз ... Тіл ... сөз ... ой-сезім көркемдігін мейлінше аша
түседі, бірақ ... ... ... ... ... ... түрлі суреттеу тәсілдерін қолдану мүмкіншілігі мол ... ... ... ... ... ... ... өлең ететін ырғақпен қатар ұйқас екені белгілі. Ал ұйқас, яки
рифма (грекше rhythmos ... ... ... кейде тіпті
цезурадағы дыбыс қайталаулар, дәлірек айтқанда, өлең ... ... ... ... ұқсас, дыбыстас естілуі. Ұйқас-өлеңнің сыртқы
түріне ғана емес, ішкі сырына тікелей қатысты нәрсе, яғни ... ... үшін ғана ... ішкі ... ... үшін де ауадай қажет нәрсе.
Поэтикалық синтаксистегі айшықтық мәні ... ... өлең ... мәні де ... ... маңызы әсіресе силлабикалық өлең үшін
орасан ... ... ... ең ... басты һәлі маңызды сөздерді
ерекше бөліп көрсету үшін, оған өзгеше мағына дарыту, мән беру үшін ... ... ... ең ... ... өлең ... ... соған қайткен күнде де қажетті ұйқас іздеп табады екен. «Ұйқас сөзді
әдепкі тармаққа қайтарып әкеледі, -дейді ол, -оны ... ... ... ... безендіріп жатқан барлық тармақты бір жерге тұтастырып
тұрады». ... ... ... ... әр түрлі жолмен жасалады.
Ұйқас та соған байланысты.
Әдетте, ұйқас – екі жол ... ... ... ... не ... ... ... жалғанда ешбір ару дәл өзіңдей бола алмайды
Құстар қайтып, әнімді айтар ол көктем оралмайды.
Дұрыс, ... ... ... ... ... ... тармақтың ақырғы
бунағындағы үндестік екінші тармақтың ... ... яки ... ... ... ... ұйқастың тереңдей түсуі мүмкін.
Мұнымен де қоймай, кейде егіз тармақтар ғана емес, бастан да ... ... ... Беспаевтың орындауындағы «Өмір өтті» әні
Көк шыққанға бір қуанып
Шөп шыққанға бір қуанып
Өмір ... ... ... ... ... бір ... бір қуанып
Өмір өтті-ау сырғып ағып, сырғып ағып.
Бұл – бұл ма, енді ... егіз ... ... ... ... ... көшіп, ұйқас өлеңнің өн бойына тарап кетуі де ықтимал.
Мысалы: 1)Сәкен ... ... ... жаным» әні.
Кешір жаным
Мен өзіңді түсіне алмадым, шын бақытты ... ... бір ... ... ... тек ... ... үзілген
2)Сол сияқты, Жігіттер квартетінің орындауындағы «Бақытты бол» әні.
Бақытты бол
Берілмей қайғы мұңға
Бақытты ... ... бұл ... ... ... ... ... көрсете беруге
болады және оның әр ... ... ... аты бар. ... біз ... етпей,
жоғарыдағыдай 3-4 үлгімен ғана ұсынып, осылар арқылы бір ... ... – өлең ... ... ... үндестігі деу
–бекер, ол –өлең тармақтарын бір-біріне көгендеу тәсілдерінің тек бір түрі,
айта кету керек, ең қарапайым және қарадүрсін түрі ... ... жаны ... еске ... сала ... келсе, екінші жағынан ұйқас та, ... ... өн ... дем мен ... наз бен саз ... ... өткіміз келеді.
В.Жирмунский: «Ұйқас деген ұғымға дейді ол, -өлеңнің композициясын
қиыстыруға қатысы бар кез келген дыбыс қайталау кіруге ... ... ... ... пен аллитерацияны да ұйқас дей беруге болмайды. «Ұйқас
–дейді ... ... - ... аллитерация секілді жеке
дыбыстардың жай қайталануы емес, кейде бір, көбіне бірнеше буындардың үндес
үйлесімі». [22,279]
Қазақ ... ... өлең ... ... ... ... бар мұндай өлең үлгісін қазақ поэзиясында да орнықтыруға тырысуды
тіл ерекшелігіне сәйкес қисынды әрекет деп санауға ... ... кең ... ... түрлерін тармақтың шумақта
кезектесу ретіне қарай егіз ұйқас –аа, ... ... не ... ... ... ұйқас –ааба, қаусырма ұйқас не орама ұйқас –абба, сондай-ақ жыр
ұйқасын шұбыртпалы ұйқас деп ... ... ... ... ... ... ... бері қалыптасып келеді.
Ұйқастың үндестік сапасы, қандай дыбыстардың үйлесінен, неше буыннан
құралатыны, жасалу шарты ... ... ... ... ... Аздап айтылған нәрсе ұйқасты үндестік сапасы жағынан толымды,
толымсыз деп екіге бөлу ғана.
Ұйқас деп әдетте өлең ... ... ... бір бірімен үйлес,
үндес болып келуін айтатыны белгілі. Өзара қиыстырылған сөздердегі сәйкес
дыбыстардың, ... ... ... ... ... ұқсас болып келуі
–ұйқастың жасалу шарты. Бірақ ұйқас тек ғана ... ... ... ... қатар бір немесе бірнеше буынның өзара ... де. ... өлең ... ... ... сөздердегі өзара сәйкес
буынның дыбыс ... ... ... ... өлең ... ұйқас екпінге
байланысты. Тармақтың ұйқасқа кіретін аяққы бөлшегі соңғы екпінді буыннан
басталады. Қазақ ... ... ... негізделмегендіктен, мұнда
ұйқастың жасалуы басқаша болып келеді. Ұйқастың қанша буыннан құралатыны,
буын ... ... ... ... ... қазақ өлең құрылысының аса
маңызды ерекшелігі екені талассыз.
Қазақ өлеңіндегі ұйқастың ... ... ... оның ... буын ... ... ... келетінін анықтау керек. Әрине, бұл
тұста сөздің жазылу ... мен ... ... түрінде айырма кездесуі мүмкін
екенін естен шығаруға болмайды.
Үйлесетін сөздерде көп ... ... ... ... қайталанып
келіп отырады, мысалы:
Арманымдай сағынышым сыңарым
Тағдырыма дара біткен ... ... ... ... –тілдің құрылысымен астасып жатқан, қазақ өлеңіне ерекше тән қасиет.
Ұйқаста үндестігі жағынан егіз-қатар дыбыстар а-е, о-ә, ұ-ү, ы-і, ... ... ... гүлімсің
Арманымсың, жырымсың
Махаббаттың жырын-ай, жүрегімнің сырын-ай
Арманымсың, ажарымсың сен.
2.Тәттім-ау, тәттім-ау
Өзіңді әрең таптым-ау
Сонымен бірге үйлесуі жағынан ... ... деп ... ... атап ... ... ... ұ-ү-ы-і, ө-ү-і, о-ұ-ы, кейбір
жағдайда а-ә-о-, е-ұ-ү-і, о-ү-ұ-ы. Мысалы, «Мүмкін емес» әнінде:
Тыныштық бер ... аспа ... ... ... ... ... ... құрайтын негізінен дауысты дыбыстар, ал ... ... ... ... ... ... ... қалай үйлесетінін
үзілді-кесілді айтып беру қиынға соғады. Алайда ұйқастарда ... ... мына ... топ ... ... ... ... б-д-п-к-қ, с-ш,
м-н-ң. Бұдан басқа дауыссыз дыбыстар да бір-бірімен жақын, үйлес естілуі
мүмкін. Мысалы, н-д-ғ дыбыстарының ... ... Нәби ... ... ... ... ән ... жыр ғып мен арнадым
Шапағатын шашар сен көктемім
Жарқыраған менің жан ардағым
Ұйқастан буындардың, сөздердің үйлестік, ... ... ... ... байланысты, бірақ сонымен бірге дыбыстардың сөздің
ішінде қай буында, буынның ішінде қай орында тұрғандығында ... мән ... ең ... ... үйлесетін буынмен дыбыстық үндестігі өте-
мөте толық болуы шарт. Оның ... ... ... ... ... ... жағынан аздап болса да алшақтық, ал соңынан санағанда үшінші,
әсіресе, төртінші буында бірталай ... ... ... ... ... орындауындағы «Айлы түн» әні.
Ашық еді көгілдір аспан
Көл бетіне ай нұрын шашқан
Жағада толқын, шағала қалқып
Біріне-бірі ... өлең ... ... ... жарасқан» соңғы сөздерінің арасында
үндестік толық сақталып, толымды ұйқас ... деп ... айта ... буындық құрамы қандай болады, яғни ол неше буыннан құралуы
мүмкін? Силлабикалық, яғни буынға негізделген өлеңнің ... ... ... – ұйқаста бірімен бірі үйлесетін сөздердегі буынға буынның
сәйкес келетіні, соңғы буын мен соңғы ... оның ... ... ... үндесетіні.
Қазақ поэзиясында ұйқастардың түрі көп,–деп жазды академик
Қ.Жұмалиев, бірақ ең ... және көп ... ... ... Қара өлең ... ... орындауындағы «Ақ гүлім» әні.
Көңілде үнсіз ғана аймаласқан
Төбеде тұрып еді жайнап аспан
Жұлдызды таң атқанша санаушы едік
Санына ... деп ... ... ... ... «Ақ ... ... айналмай құр сағымға
Сөнбестей боп жалында
Болшы мәңгі жанымда
Күнім, бақытым да, барымда
Сезімімнің бағында
Өзің болшы жанымда
III. Ерікті ұйқас
Асқар Жүнісбековтың «Хат жазып тұр» ... ... тұр ... ойды жат ... оқып ... бір шаттана
Хат жазып тұр, хат жазып тұр
Сағынышыңды сыйғызып
Хат жазып тұр, хат жазып тұр
Ғашықтықты жеңеді тек, хат ғана.
IV. Кезекті ұйқас
Мұрат Қожаның ... ... ... сені ... күй ... сені сезесің бе?
Оралсаңшы кешір де.
V. Шалыс ұйқас
«Каспий» тобының «Қашан» әні
Жүрегімнен ұшты мұң
Аймалаумен таңдары
Барады өтіп қыз ғұмыр
Сағымдардың арманы
VI. Егіз ... ... ... ... ... ... шашы ... бикеш назданад(ы)
Көріп тамсанады
VII. Аралас ұйқас
Асқар Жүнісбеков «Ақ қайың» әні
Ақ қайыңға мен барамын күн батқан кезде
Қараймын мен ... ... ... мені сен көрмедің
Төмен қарап өте бердің
Ақ қайыңға сырымды айтып
Мен қала бердім
VIII. Осы күнгі ... ... ... «Арман»
Қалай сүйдім сені
Құлай сүйдім сені
Жүрегімді ұстап
Жылай сүйдім сені
Сені...
Рас, ұйқастың туу тарихына қарасақ, ... ... ... ... ... ән атқарса, кейін созымды, созымсыз үн атқарған. Көне ... ... ... ... ... он ... бойы өлең ... келген аруздың сабаб-ватад-фасили негіздерінде құралған сегіз түрлі
бунағының ... ... ... ... ... да ... ... дауыс
ырғағында жатқан. Ұйқастың міндетін атқаратын аллитерациялық әуен түрік-
монғол тұқымдас якуттер мен ... әлі бар. ... ... ... күндердегі ұйқасқа пар келе алмайтынын, силлабикалық өлеңдегі ... мен ролі ... ... ... атап айту керек.
2.4 Қазіргі қазақ әндеріндегі сөз ... ... ... ... ... ... ... жасалған синтаксистік тобы ғана сөз тіркесі деп
есептелінеді. ... ... ... синтаксистік тобын сөз деп тану
үшін, оның мынадай ... ... ... Сөз ... ... ... ... мағыналы екі сөз болады;
➢ Ол сөздердің бірі екіншісіне бағынып, синтаксистік және
мағыналық ... ... ... ... бар сөздерден басыңқы-
бағыныңқылы сөз тіркесі ... ол ... ... ... не бұрынғы мағыналары бірігіп, жаңа лексикалық ... ... ... қарым-қатынасты білдіретін грамматикалық мағына пайда
болады.
Сөйтіп, синтаксистік қарым қатынасты білдіру үшін ... ... екі ... ... байланысқан тобын с ө з т і р к е с ... ...... ... ... ... Олар ... тұрғанда, жалаң сөздің ж а й ы л м а ғ а ... ... да, ... ... ... ... бір б у н а ғ ы тәрізді. ... ... ... айналу қасиеті күңгірттеніп, сөз тіркестерінің қосақталуы
жігі білінбей, тұтасып та ... ... бір сөз ... бір ... ... басқа бір сыңарымен тіркесіп, кейде кірігіп, ұласып, ұштасып
жатады. [11,16] Мысалы:
Ардағым, арайлы ... ... ... ... ардағым –шумақтағы сөз тіркестеріне
кезек берейік. Арайлы таң, аяулы арман, жайнаған ардағым, аяулы ардағым
сынды тіркестерден тұрады. ... ... ... ... ... ыңғайындағы
сөз тіркестері.
Сөздер синтаксистік топ құрап сөз тіркесі болғанда, олардың құрамына
әр алуан ... ... Ол ... ... морфологиялық тұлғаларда
айтылады. Сөздердің ол тұлғалары, лексика-грамматикалық мағыналары
тіркескен ... ... ... ... ... ... бірімен-бірін тіркестіре салуға ... ... ... ... ... ... ғана ... байланысты,
белгілі сөз тіркесінің құрамында айтыла алады. Мысалы, «жүрек» сөзі. Бұл
сөзді концепт ретінде алатын ... ... ... ... не? ... ... ... ұжымның, лингвистикалық қоғамдастықтың ақиқат туралы
білім жүйесі ... ... ... ... ... сөздігінде «жүрек» сөзіне ... ... ... 1. ... қан жүргізуші басты орган. 2. ... ... жан ... ... ... ... ... байланысты
тіркестерге мысал келтіретін болсам, мысалы: жүрегі дір етті, ... ... ... асау ... т.б. Ал, Қайрат Нұртастың әніндегі «бөрі
жүрек» ... ... не ... тұр? ... екі ... ... қосып ән
жазып, тіркес құрап жүрген, ешқандай мағынаның болмауы бұл жердегі ... ... ... тәріздес.
Енді бірқатар тіркестер құрамы мызғымайтын берік болады. Мысалы,
Қайрат Нұрастың орындауындағы бір әннің сөз ... ... ... ... ... ... ... үнсіз түндер.
Осы өлең шумағындағы «үнсіз жүрек» тіркесін т ұ р а қ т ы т і р к е ... е р ... ... ... ... ... орнын ауыстырып, оны еркін
тіркеске айналдырып, ... ... ... ... ... Яғни,
жүректік сезім ұшқынымен ұштастырғанда үнсіз болатынын ... ... ... ... ... бұл мүмкін емес. Бұл тіркестің прагматикасы
ұйқас және ән мәтінін әрлеу үшін ... ... ... қала ... тіркесінің құрамы көбінесе еркін болады. Осылардай, құрамын
өзгертіп айтуға болатын тіркестерді е р к і н т і р к е с ... ... ... ... мәтіндері көп жағдайда еркін тіркестен құралған, ... ... ... немесе тұрақты тіркестер арқылы ... ... ... ... ... сұлу қыз, ... ... сенің көзің тіркестерін
кез келген әншінің әндерінен тыңдай аласыз.
Сөз тіркестерінің кемінде толық мағыналы екі ... ... ... ... екі сөздің бірі екіншісін өзіне бағындырып ... сөз ... ... ... екі ... ... ... тіркесінің ұйытқы бөлегі, сөз тіркесінің грамматикалық діңгегі ... ... ... ... қатысты және тәуелді бөлегі –оның бағыныңқы
сыңары.
Сөз тіркесі толық мағыналы екі ... ... жай ... да ... бір ... ... ... де, көп сөзден құралған күрделі болуы да
мүмкін:
Мысалы: балбұлақ бал дәурен, бақытты ән ... ... сөз ... екі түрлі ыңғайда құралады:
1.Сөз тіркестері тізбектеліп, ондағы сөздер бір-біріне с а т ы л а н ... ... Ақ ұлпа ... ... ... ... ақ сөзі ... бағынып бір тіркес болса, қанатын сөзі қақты сөзіне бағынып екінші
тіркесті құрайды. Яғни, байланысу жігі ... ... ақ ... ... сөз ... ... ... бағыныңқылар бір басыңқыға о р
т а қ т а с ы п тұрады. Мысалы: Қабағым ... ... ... ... сөз
тіркестері бар: қабағым ашылмай, сенсіз ашылмай.
Сөз тіркестерінің түрлері:
1. Есімді тіркестер
Қабыса байланысқан сөз тіркестері. Қабысу – түркі ... оның ... ... өте жиі ... ... байланыс формасының бірі.
Егер қиысуда бағыныңқы сөз басыңқы ... ... ... ... ... ... айтылып байланысса, қабыса байланысқан
сөз тіркестері өзара ешқандай ... тек ... тұру ... ... ... байланысқан сөз тіркестерінің грамматикалық байланыс амалы с
ө з д е р д і ң о р ы н т ә р т і б і ... ... бал ... ... ақ үміт ... сын ... құралған тіркестер қатарына жатады. Сын
есім дегеніміз ... әр ... ... сиптаны, сапасын білдіретін сөздер.
Матаса байланысқан сөз тіркестері. Матасу – қиысу, ... ... ... формаларының бір түрі. Ол ... ... сөз ... ... ... ... анам алтын,
Сенің анаң алтын –деген өлең ... ... ... сенің анаң
тіркестерінің бірінші сыңарлары ілік жалғауда, екінші сыңарлары ... ... ... ... сөз ... Меңгеріле байланысқан сөз
тіркестерінің ерекшелігін олардың құралу тұлғасынан білеміз: ... ... ... ... ... көмектес жалғауларының бірінде болады да,
басыңқы сөз сол жалғаудағы сөзді керек ... ... не есім ... меңгеріле байланысқан сөз тіркесі жасалады. Меңгеруші сөз ... ... оның ... ... сөз ... Бұл тіркестердің байланысу
формасы – ... ... ... ... ... әрі ... әрі ... тығыз байланыс негізінде
емес, әлсіз байланыс ыңғайында ... ... ... тіркестер
Етістікті сөз тіркестерінің грамматикалық діңгегі етістік болады ... ... ... ... ... ... топтанады. Сөз таптарының
қайсысымен салыстырсақ та, етістіктердің сөз тіркесін құрау ... ... ... есімдердің барлық түрлері, сондай-ақ
үстеулер, көсемшелер, шылаулы ... ... ... ... бұл сөздердің
етістіктермен тіркесу дәрежесі, тіркесу тәсілдері мен ... сол ... ... да әр ... ... ... байланысқан етістікті сөз тіркестері. Үстеулер, еліктеуіш сөздер,
көсемшелер, сын есімдер, сан есімдер, сол ... ... зат ... қабыса байланысады. Есімдіктердің ішінде тек сұрау
есімдіктері ғана ... ... ... ... ... ... ... тіркеседі.
Меңгеріле байланысқан сөз тіркестері. Етістіктермен меңгеріле ... ... ... ... ... –есімдер. Есімдер етістікке
қатысты болып меңгеріле байланысу үшін табыс, барыс, шығыс, жатыс, көмектес
жалғауларының бірінде ... Бұл ... ... ... ғана емес, сөздердің синтаксистік қызметтерін саралайтын да
тұлғалар. Сондықтан меңгерудің етістікті сөз тіркесін құрауда мәні ...... ... ... ең жиі ұшырайтын түрі.
Меңгеруде де сөз тіркесінің бағыныңқы сыңары, қиысудағыдай, ... ... ... ... ... ... ... Мейрамбек Беспаевтың
орындауында «Ақмаралым» әні.
Сырымды ақтарамын
Сенсің ғой ақмаралым.
Мейрамбектің бұл өлең ... ... ... тіркесі табыс
жалғауы арқылы меңгеріле байланысқан сөз тіркесінің қатарына жатады. ... ... ... сөз тіркестеріне қысқаша шолу жасай келе, қазақ әндерінің
мәтіндеріндегі сөз тіркестеріне де біраз ... ... ... ... ... келе, ешқандай мағынасы жоқ тіркестерді де ... ... ... тобының орындауындағы «Қара көйлек» әнінің тіркестері.
Менің қара көйлегімді алыстан қыздар ... ... ... қыздар жинала бастайды.
Сол жақтан келеді қыздар қара көйлегіме еріп,
Оң жақтан келеді ... қара ... ... ... ... ... тармақтарда кездеседі. Негізгі мағынасы ән
мәтінінде нақты анықталмаған. Тек ғана, қара көйлектің қыр сырын ... ... ... мағына туғызып тұрғаны бәрімізге анық. «Қара көйлек» деп
айтқанда біріншіден ол киім түрі екені және оның ... қара ... Сөз ... ... прагматикасы сол ғана. Ал, ән негізінде
«қара көйлектің» прагматикасы қыз атауымен байланыстырып берілген ... бұл ... қара ... ... ... ... оған кез ... атауының құмар екені байқалып тұр. Әнші жігіттеріміздің әнге ... ... ... ... ... ... ... алып келген тәрізді.
3. ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ӘНДЕРІНІҢ ФОНОСТИЛИСТИКАСЫ
Фоностилистика тіл білімінде тек соңғы уақытта терең зерттеле бастады.
Фоностилистика туралы ... ... ... ... дегеніміз не? Соны
анықтап алу керек.
Фонетика (грекше phone –дыбыс, phonetikos –дыбыстық) –тілдің дыбыстық
жүйесін зерттейтін тіл ... бір ... Атап ... фонетиканың
қарастыратын мәселелеріне мыналар жатады: тіл дыбыстарының пайда ... ... ... және ... ... ... ... тілдің дыбыстық
жағы мен жазудың арақатынасы, ... ... ... ... дыбыс үйлесімдігі бір тектес термин ретінде
орта ғасырда, қайта өрлеу ... ... ... ... ... ... ... алдында сөйленетін сөздің интонациясына назар
аударған, атап айтқанда тембр, тон, дауысқа, үзіліске мән ... ... ... ... бөлігі. [37,245]
Фонетикалық бірліктер бір уақытта бірнеше ... ... ... ... күрделі таңба болып табылады. Дыбыстық таңба (дыбыс,
фонема) – әрі ... әрі ... ... ... ... ... мәтіндік, эстетикалық және
мәдени мәнге ие құбылыс. А.С.Селях тіл дыбыстарының ... ... ... ... байланыста қарастыра келіп, адамның
санасында «жалпыланған ... ...... ... ... ... және оның ... синтагмофонемаға, морфонемаға
трансформациялану ерекшелігіне талдау жасайды.
Академик Ә.Т.Қайдаров, Е.Қажыбеков, А.Айғабылұлының зерттеулерінде
қазақ ... ... ... ... ... фонологиясы,
дыбыс сәйкестігі, дыбыстардың алмасуы және т.б. фонетикалық құбылыстар мен
заңдылықтар жан-жақты сөз ... ...... сөз ... метонимиялық
ассоцияциялануына негізделген символизацияның бір ... ... ... ... мына ... ... 1) ... дыбыстар;
2) екпін түскен буынның алдында тұратын дауыссыздар; 3) екпін ... 4) ... ... Дыбыстық ассоциациялану шартты түрде
жүзеге асады, сол себепті оны анықтау да ... ... ... ... ... сөз ... ассоцияциялануына негізделіп, ... ... ... ... ... ассоциациялардың күштілігі өзара
ұқсас, жақын сөздерде ... ... ... яғни ... ... ... Экспрессивтік стилистикада дыбыс
просодикалық құрал ретінде автордың сөйлеу мақсатына сай ... ... ... ... және мағыналық ... ... ... ... ретінде танылады. Дыбыстық
символизмнің жасалуына ... ... ... ... позициясында
қайталанып келуі арқылы ассиметриялы, симметриялы ... ... ... ... ... ... жасалады. Белгілі бір
экспрессивтік және бейнелеуіштік мағынаны ... ... ... бейнелеуіштік қызмет атқарып тұрады. Дыбыстық қайталаулар, ассонанс,
аллитерация, полифониялы, дыбысты параллелизм, парехеза, ... ... т.б. өлең ... ... ... ... келуі
оның суперсегментті ырғақтық-әуендік ерекшелігі мен сегментті дыбыстық
айтылымының басын ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Сонымен қатар, сөйлеуде себеп-салдарлық,
қарама-қарсы, салыстырмалы, ... ... ... ... ... ... тіл ... дегенді сыпайы сөйлеу, сөз ішінде бөтен ... ... таза ... деп ... ... сөз ... ұғым дыбыс жүйесін, оның ырғақ ... ... ... оның ... ... сөз тіркесі мен сөйлем жүйелерін,
тілдің стильдік құралдарын т.б. әдеби тілдің нормасына сай қолдана ... ... ... ... ... өзге де тілдер сияқты, екшелеп,
қырланған, тұрақталған нормалары бар. Ол заңдылықтар сөздерді д ұ р ы ... а ң д а у, о р н ы м е н ж ұ м с а у , ... д ұ р ы с б а й ... н ы с т ы р ы п, с ө й л е м д е р д і қ ұ р а с т ы р а б і л ... ... ж а н а с т ы р у, д ұ р ы с ж а з у , д ұ р ы ... й т у салаларын қамтиды. Сауатты, мәдениетті ... үшін ... ... жазу ... ... ... сөздерді дұрыс айтуы сондай шарт. Міне,
сөйлеу мәдениеті осы жерде көрінеді. Жазба тілдің өзіне тән жүйесі бар. ... ... ... елеп ... көп ... ... нәтиже бермейді.
Соңғы жылдары ауызша сөздің ... ... ... сөз бен ... ... ... ... әдеби тіл нормасын бұзу эфирден естілер сөзде,
яғни қарапайым халықтың айнасы болған көгілдір экрандағы ... ... ... ... Олай ... ... интонацияның негізгі
қағидаларына кезек берейік:
Қай халықтың болса да, оның сөйлеу тілінің өзіне тән интонациясы ... ... ... (лат.intonare- қатаң, қатты айту)ағыл. Intonation,
фр. ... нем. ... , Betonung ... ... ... элементтерінің жиынтығы. [26,42]Интонацияның өзінің ішкі сипаты ... бар. Ол ... ... ... ... әуені(мелодикасы), қарқыны (темпы), ... ... ... тембрі. Интонацияның ... ... ... деп атайды. Сөйлеу тілінде интонацияның ... ... ... тығыз байланысты болатыны сөзсіз. Бірақ олар
сөйлемнің барлық түрлерінде әр уақытта бәрі бірдей орын алады және ... анық ... деп айту ... ... олар ... ... ... түсіп, сөйлемнің әр алуан түрлерін түзуде, оларды бірінен-бірін
ажыратуда қызмет атқарады.
Барлық тілдердегі интоацияның ең басты да ... ... ә у ... ... ... ... қай тілдің болса да басқа тілдерден
айырмашылығын білдіруде сол ... ... ғана тән ... ... роль атқарады
да, ол тілдің бірден-бір өзгешелік белгісі бола алады. Жалпы ... ... ... әр ... ... тілінің ағысын неше түрлі бөлшектерге мүшелеп жіктейтін
де, олардың басын ... да әуен және ... қоса ... ... коммуникативтік түрлерін анықтауда, яғни ... ... ... ... ... ... атқарады.
Үшіншіден, грамматикалық және лексикалық тәсілдермен қосылып ... ... ... оның ... ... ... оның сөз ... синтагмалық акценттелуімен қосылып,
сөйлемнің логикалық және эмоциялық мазмұнын жеткізуде үлкен орын алады.
Тілдің әуені ... ... ... индивидуалды сөйлеу
ерекшеліктеріне қарай құбылуы мүмкін. Бірақ та мұндай ... ол ... ... ... ... формаларынан тыс өзгеше ауытқи алмайды.
Өйткені, ондай кезде сөйлемнің негізгі мазмұны өзгеріп, тыңдаушы ... ... ... қарағанда, әуен сипаты әр уақытта өзгеріп тұратын
н е г і з г і т о н н ы ң ж и і л і г і м е н ... ... ... тон ... бір ... ... сөйлеу процесінде ұдайы өзгеріп
тұруында. Тілдегі негізгі тонның абсолюттік мазмұны сөйлеушінің ... не ... ... байланысты деп есептеледі. Бірақ дауыс аппаратының
ерекшеліктерімен байланысты еркектердің жуан, яғни ... ... ... жіңішке, яғни жоғары дауысының интонациялық мазмұнын да өзара
лингвистикалық айырмашылығы жоқ ... ... ... ... ... мазмұны шамалы фактордың тағы бірі –қазақ тіліндегі үндестік
заңына бағынатын ... жуан ... ... ... ... негізгі тонының жиілігі ... ... ... ... и н т е р в а л ы ... және ... болып
екіге бөлінеді. Егерде салыстырмалы өлшемнің біріншісінің ... ... ... кем ... онда ... ... болымды боп
есептеледі. Егерде керісінше болса, онда –болымсыз болады. ... ... ... ... яғни ... және ... өзіне тән тональды
диапозондармен сипатталады.
Тональды д и а п а з о н дегеніміз ... ... ... ең ... ең ... мөлшерінің арасындағы айырмашылығы арқылы белгілі болады.
Ол диапазондар көлемді, ... ... ... үшке ... ... сөйлемдердің тональды диапазоны көбінесе көлемді ... ... ... ... сегменттер –фраза, синтагма, ритмикалық
топтарды бейнелеуде жоғарыда келтірілген акустикалық ерекшеліктерден басқа
оларға тән интонацияның тональды ... де мәні ... ... болады.
Интонацияның ұ з а қ т ы л ы ғ ы, яғни уақытқа байланысты сипаты
сөйлемнің не сөйлеу тіліндегі ... да ... ... іске ... ... ... байланысты болуы ақиқат, яғни олардың тілде орын алуы
және тыңдаушының құлағына жетіп, оған түсінікті болуы үшін біршама уақыт
қажет. Осы айтылу-тыңдау-түсіну ... ... ... интонацияға
байланысты уақыт ұзақтылығы дейді.
Сөздегі, синтагмадағы, сөйлемдегі, яғни синтаксистік ... бәрі ... ... ... ... ... қ а р қ ы н ы ... қатысады. Қарқынның өзіне тән лингвистикалық мәні бар. Олай
дейтініміз сөйлеу тілінің қарқынына қарап, ондағы мазмұнның ... ... ... зор ма, ... ... ма, соны ... ... маңызды да белгілі компоненттерінің біреуі – п а у з а.
Сөйлеу сөзінің ағысында ... ... ... ... ... мағынасына
қарай физиологиялық, эмоциялық, ситуациялық, интеллектілік деген түрлерге
бөлінеді. Паузаның лингвистикалық функциясы дегеніміз, оның бір ... ... ... ... топ, ... ... ғана болып
қоймай, сонымен бірге интонацияның басқа ... ... ... мазмұндық, эмоциялық т.б.қарым-қатынастарын анықтауға
қатысуы деп айтуға болады. ... ... ... тілінің қарқынымен тығыз
байланысты. Әдетте оның мөлшері сөйлеу ... тура ... ... мен ... ... ... арасындағы паузалардан көлемдірек
деп есептелді. Паузаның қай тілді болса да сөйлем мүшелерін анықтауда да,
сөздердің ... ... да мәні ... компонеттерінің бірі оның и н т е н с и в т і л і г і ... ... ... дара ... интонациялық мәні шамалы. Ол
интонацияның басқа компоненттерімен бірігіп біршама мазмұнға ие ... ... ... ... ... жиілігімен бірігіп,
сөйлемдегі сөздердің акценттелуіне қатысады.
Қазақ тіліндегі қысаң дауысты дыбыстармен салыстырғанда ашық дауысты
дыбыстардың ... мол ... ... ... ... әсер ... ... фактор –дауысты дыбыстың
синтаксистік сегменттегі ... ... ... әр ... синтагмалардағы
интенсивтілікті зерттеу барысында мынадай жағдай анықталды. Мысалы,
синтагманың аяғындағы ... ... ... ... ... интенсивтілігі мол екені байқалады. Дауыстылар
неғұрлым синтагманың аяғына жақын ... оның ... ... ... Бұл ... сөйлемдегі интенсивтіліктің жалпы контурының әдетте
жоғарыдан төмендейтінін көрсетеді.
Интонацияның компоненттерінің біреуі т е м б р деп ... ... ... әр ... ... күйін, эмоциясын білдіретін интонациялық
тәсіл. Тембр арқылы қуаныш пен реніш, ашу мен ... ... ... ... пен ... т.б. сезімдер беріледі. Интонацияның басқа
компоненттерімен салыстырғанда ... тіл ... ... ... ең ... ... Бұлай болудың себебі тембрдің сөйлемдегі ... ролі ... ... Ол ... ... ... ... қатысады. Ал акустикалық деңгейде алып ... ... ... деп есептеледі. Тембрдің ... ... әлі ... оны ... үшін оған ... жеке зерттеулер жасау
қажет.
Тілдік дыбысталуда орфоэпиялық ... көп ... ән ... қате ... жатады. Әннің мазмұны өз алдына бір бөлек әңгіме
болсын. Біздің бүгінгі айтқымыз келіп отырған жайт ... ... ... ... жас ... мен жүргізушілер, аты да, заты да ... ... ... ... ... ба? Олар ... ... әндерін
кейін қайтадан тыңдамай ма? Тыңдаушының құлағына түрпідей тиетін ән
өздерінің ... ... ... ме? Тіпті, ең жақсы әндердің өзінен
орфоэпиялық ... ... ... ... аңғаруға болады. Ұсақ-
түйек әншілерді былай қойғанда «МузАрт » тобының «Сен келерсің бір ... ... бір ... ... қымбат сый қ(ғ)ылып;
Жер бетінде күлкіні, жанарыңа сыйдырып;
Таңдарың кеп атқанда, бәлкім түсте, кешқ(ғ)ұрым;
Оттай жанған шақтарда құштарлықты кеш к(г)үнім;
Сағынышым ... шала ... жыр ... ... белгісіз, сен к(г)елерсің бір к(г)үні –
деген жолдар бар. Осындағы «келерсің», «күні», ... ... ... «қашан » сөздеріндегі басқы «қ», «к»,әріптері орфоэпия бойынша «ғ» ... ... ... еді. Бірақ бұл сөздер бірде дұрыс, бірде қате айтылып
жүр. Ал «Жігіттер» квартетінің «Туған күн » ... мына бір ... ... ... ... балапаным дәулетім,
Өмір гүлім сені бүгін құттықтайды әулетің;
Азамат бол асқақтатар азат елдің сәулетін,
Намысты бол, ... бол шаш ... ... баба ... ... ... ... жебеп сені тәңір қолдасын.
Мұнда да, «күнің», «әрқашанда», «қолдасын» сөздеріндегі тағы да «қ» мен ... ... ... ... ... «азамат бол» дегенде алдыңғы
сөздің соңғы дыбысы қатаң болуы себепті ... сөзі ... ... айтылуы
керек, бірақ ол жазылуы бойынша айтылып жүр.
Тек осы танымал ... ... ... ... ... түсіп,
тағы да қазақ орфоэпия нормаларының өзіндік заңдылықтарына тоқтала кетсем.
Қазақ тілінде сөздерді дұрыс айтудың негізгі-негізгі ... ... ... осы ... ... ... ... тікелей
қатысты бірер мәселеге көңіл аудартамыз. Ол – ... ... ... ... бір ... бір екпінмен айтылатындығы. Сөйлеу
үстінде сөздердің ... ... ... ететін әсер ықпалы,
фонетикалық өзгерістері осындай ритмикалық ... ара ... ... ... ... ең ... ... қандай жағдайда топтасатындықтарын
біліп алған жөн. Сөйлеу үстінде сөздер көбінесе ... ... ... ... ... ... Бір топтағы компоненттер бір-біріне
әсерін ... ... ... ... ... Біз бұларды ритмикалық топтар
деп атаймыз.
Ритмикалық-мелодикалық топтардың ара жігінде ... ... ... ... бола бермейді, анық пауза көбінесе сөйлемнің
соңы, бірыңғай мүшелердің арасы, оңашаланған не айқындалған мүше, тағы сол
сияқты ... ... ... болады.
Мысалы, Қайрат Нұратсың орындауындағы «Үнсіз жүрек» әні.
Үнсі(ү)з жүрек, үнсі(ү)з кеуде
Өті(ү)п жатыр үнсі(ү)з түндер
Тура қ(ғ)арап айтшы маған
Бар ма ... бұл ... ... ең басты қателік жіңішке, еріндік ү дыбысының езулік
дауыстыға айналдырып ... ... ... сөз а ... ... ... сөз қ,к дыбыстарынан басталса, олар ұяңдап ғ мен ... ... ... ... орындауындағы «Жылама» әні.
Күңі(ү)ренген күзде
Ұқ(ғ)сап тұрғандай бізге
Махаббаттың гүлі(ү)
Солып(б) қалды ғой, түзде
(І)Ренжімеші күзге
Сен үмі(ү)ті(ү)ңді үзбе
Жүрегіңді ... ... ... тіркестен де орфоэпиялық норманың сақталмағанын байқауға болады. Тағы
да еріндік дауыстыларды езулікке айналдырып, ... ... ... ... ... ... ... тұр.
Ұлттық музыкамыздың жай-күйін бағамдай алған азаматтар 1980-жылдары,
қазақшасынан гөрі шетел ... тән ... ... ... ... басқа қазақша түгі жоқ» -деп сын ... ... ... ... ... ... ... сипат беретін
қасиеттердің бірі – әуен ырғақтарының қазақтың ... тілі ... ... ... еді. ... кезеңдегі қазақ әндерінің
түсініксіз быды-быдыға айналуы себебі – оның осы, ... ... ... – ән ... ... екпіндері дұрыс түсірілмей,
шатастырылуынан болып отыр. Әр халықтың дәстүрлі әні ... ... әуен ... да ... ... ... тығыз байланыста
болатындығы дәлелденген құбылыс. Қай халықтың ... да ... ... ... ... ... құрылымы жағынан дәстүрлі поэзиядағы
шығармалардың жол сан, жолдағы буын санымен ... ... ... ... ... 7-8 ... жыр және 11 буынды өлең формасынан
өзгелері де пайда болғанымен ... ... ... ... –екпіннің,
негізінен, сөздің соңғы буынына түсуі ... ... ... ... әні ғана ... көп ... ... тілі де бұзылмақ. Егер ... ... ... нота ... ... өзге ... түсер болса –
композитор ол әуенін сөйлеу тілі ... ... ... ... ... бір
халықтың музыкасына еліктеп шығарғаны.[21,109] Сөзіміз дәлелді болу үшін
осындай, ырғағы жат әуенге ... ... ... ... ... орын алған тұстары бар бірнеше белгілі әндермен мысал келтірейік.
1) Еркін Нұржановтың орындауындағы «Ұлым менің» әні.
Күнім менің, ... ... бар еді ... ... от ... ... дер ойда жоқ ... енді жүрегііііііі(үүүүүү)ім тілінгенін.
2) Жанар Айжанованың «Қол шатыр» әні.
Сезесің бе жүрегімнің дүрсілііііін
Бұлқынады жеткізе ... бір ... ... ... ... тамшылардың тырсылыыыііін.
3) Арнау тобының «Егіз-лебіз» әні.
Келші бағыма әлде қайда ұшпай келші жаным
Қооооншы қолыма арман аппақ ... ... ... таңдай тілегім де өзің
Алатаудай тірегім де өзің.
Ән әуенінде ырғақ ... ... ... ... бұзу – ... ... ... әдісін қолданудан да болды. Әуендегі екпін түсуге
тиіс емес орынға екпінді ... ... ... ... ... оркестрлік ірі шығармаларының кей ... ... ... үшін ... биге ... ... жеңілдік беру
үшін де сирек, ретімен қолданылып келген еді.
Нұрғиса Тілендиевтің «Өз ... ... ... өз ... өзегім,
ажары, базары, назары, түлегі т.б. болып түсуге тиіс ... ... ... ... ... ... сендер,
Тіреегі сендер,
Назаары сендер,
Базаары сендер,... –
Болып шыққан.
3.2 Дыбыстық қайталамалар
Біз өзіміздің ... ... ... ... бір ... сөз
тіркесін, тіпті сөйлемді қайталап қолданып жатамыз. Әдетте, мұнымен ғана
шектелмей, ойды да, ... да ... ... ... Бұл үрдіс жазба
әдебиетте, оның қарымды түрлері –көркем әдебиет пен ... анық ... Оны ... ... ... әдебиеттерде
қайталама деп атап жүр. [13,10]
Қайталану – адамзатқа тән қимылдың бір ... ... ... ... мен ойында пайда болып, тіл құралдары арқылы ... ... ... ... процесінің өте күрделі құбылыс екендігін және оны тілдік
аядан да кең ... ... ... ... ... ... растайды.
Қайталама әлдемдік тілдердің барлығында дерлік кездесетін, ... ... ... ... саналады. Бұл құбылыс түркі тілдеріне де,
соның ішінде қазақ тіліне де тән. Қайталамалардың о баста пайда болған
ортасы – ауызекі тіл. Ал ... ... ... ... ... мықты екендігі
белгілі. Қайталамалар сонымен қатар тек ғана ауызекі сөйлеу тілінде емес,
әншілеріміздің ... де жиі ... ... Кей жағдайларда бір
сөздің емес, тікелей сөйлемнің қайталанып жатқанын да ... ... ... ... алғаш таныған А.Байтұрсынұлы
болды. Ахаң оны «қайталақтау» деп ... [7,169] ... ... ... ... рет ... ... еңбектерінде қамтылды. [8,29]
Өлең жырларында қайталамалардың өнімді қолданыс табатыны ... ... бері ... жүр. Олардың түрлерінің де біртектес емес екендігі
бізге мәлім. Өлең өрімінде ... ... ... ... ... ... (анафора, эпифора,
сөздің қайталануы, ... ... ... ... қолданыстар, қайталама сөйлемдер) қолданылады. Әрине, олардың
қолданылу жиілігі ... ... ... мен ассонанс. Дыбыстық қайталамалардың көпшілікке танымал
түрі – аллитерация мен ассонанс. Ғалым Р.Сыздықова дыбыстық ... ... ... үн гармониясын туғызатын тәсілдердің бірі деп санайды.
[9,130] Аллитерация өлең жолдарының бірдей дауыссыз дыбыстармен ... ... ... – бірыңғай дауысты дыбыстармен қайталанып
басталуы. Мысалы, Нұржан Қалжанның орындауындағы мына бір ән ... ... ... кеттің еркем
Сағынумен күні-түн
Сарқылғандай бал сезімің
Сұлу жүрек дір етті
Мейрамбек Беспаевтың орындауындағы «Аруым» әні ассонанстық қайталамалар
жүйесімен құрылған.
Аруым арман әнім
Аяулы салған әнім
Амалым бар ма ... боп ... ... ... ... ... аллитерация мен ассонанс арқылы әшекейленіп,
бейнелі түрге енеді. Өлеңнің музыкалық шығармадай құлаққа ... ... ... ... ... осы түрлерімен тығыз байланысты.
Аллитерация мен ассонанс мәселесі осы кезге дейін ... ... ... ... ғана қамтылады. Ал, олардың көркем
мәтіндегі стильдік қызметі, ... ... мен ... орны, ең бастысы, қайталамалар жүйесіндегі рөлі сияқты мәселелер
осы кезге дейін жеке зерттеу нысаны болып ... жоқ. Олар ... бір түрі ... ... тілінің стилистикасы» оқулығында да
қамтылмайды. Бұлай болуы – заңды құбылыс. Ассонанс пен аллитерацияны, тіпті
дыбыстық қайталаманы ... ... ... ... ... фоника туралы да ауыз толтырып айтатын мардымды деректер жоқ. Қазақ
тілінің фоностилистикасы енді –енді қалыптсау ... Осы ... ... ... түрлері жеке дара бір ғана ғылымның –әдебиеттану
ғылымының үлесінде қалып келеді.
Аллитерация мен ассонанс ... ... ... да ... ... ... еркін қолданылып, осы жанрдағы көркемдік әдіс
ретінде кеңінен таралған. Қазақтың ... ... ... ... ... ... ... түрінде дыбыстық қайталамалардың қалған
түрлерге қарағанда ассонанс пен ... ... ... ... ... ... анафора. Кейбір өлең шумақтарында дауысты немесе дауыссыз
дыбыстар тіркес күйінде абсолют ... ... ... кезі ... қолданысты дыбыстық анафора деп атайды.
Қазақ әндерінде жиі кездесетін қайталама түрлеріне кезек берейік. Олар
лексикалық қайталаманың түрі –анафоралық қайталамалар. Лексикалық ... ... ... ең ... ... ... орасан кең болып
келетіні және ... ... ... ... барлығында дерлік
қолданылатыны. Мысалы, «Азия» тобының «Ауылға» әні.
Ауылдың құшағы маған ыстық мәңгілік
Ауылға кел, ауылға,
Ауыл таңын ән ... ... «Мен сені ... ... әні.
Мен сені сүйеді екем түндерде ұйықтай алмай
Мен сені сүйеді екем сырымды сақтай алмай
Мен сені ... екем ... ... алмай
Мен сені сүйеді екем жыласам тоқтай алмай.
Бұл өлең жолындағы қайталама –тармақ сайын беріліп ... ... үш ... ... ... ... Сол сияқты, тағы да бір
мысал. Әнші Мадина Садуақасованың орындауындағы ... ... ... ... ... ... соғар
Саған бақыт тілеп
Сүйген жүрек
Сағынған жылаған
Жүрсін деп дін аман
Тәңірден ... ... ... әр ... ... жүрек» қайталама сөзімен
құрылған. Мұны ... ... деп ... ... әрбір
микротекст тараудағы оқиғаны дамытуға, сюжеттік ... ... ... ең ... әнді ... ... бояумен әрлеуге көмегін тигізіп
тұр.
Дыбыстық қайталамалардың түрлерін ... ... ... тану ... ... ... шешуге септігін
тигізеді:
1) Дыбыстардың ... ... ... ... ... қайталану мүмкіншілігі, соның нәтижесінде стильдік қызметі
танылады;
3) Дыбыстық қайталамалардың жанрлық сипаты белгіленеді;
4) Дыбыстық ... түрі ... ... ... ... ... ... қызметін
иерархиялық сатысы белгіленеді.
3.3 Ммм, пах-пах, на-на-не таңбаларының ... не ... ах, ... ... қандай ғажап иіс,
Шат, шат шат қиялыма ілес.
Қандай ыстық жүрегімнен сүйіс,
Созылған кірпігімнен кей ұш.
Пах, пах, пах жүрегім шалқыды,
Сенің ... бұл ... ... ... ... ... ғажап иіс құштар етер әркімді.
Пах, пах, пах көркіңе тәнтімін,
Дәмін сезгім келеді ... ... ... ... ... ... ... күнім.
Сезім алау сынды, сүйем нәзік мүсінді,
Жаулап алсам деймін сенің ... ... ... мың сұрақ,
Буырқанып қаным, жаным сөніп шырақ.
Пах, пах, пах бәрі сенің еркіңде,
Жаныма жол тауып өтуге.
Сәнің, ... ... ... ... жігіттің қарсы емессің ертуіне.
Пах, пах, пах қандай асау шіркін,
Маған жағатын бар екен –ау мінез-құлқың.
Саған әдейі арналған әдісімді білсең,
Жеңіл әзілімнен туар ... ... ... ... ... баспасында жауапты қызмет атқарған Қабдеш
Жұмаділевке бір ... ... ... ... ... керек. Жоқтан бар
жасауға ұмтылған әлгі ... күн ... ... шалып қоймаған
көрінеді. Сонда тіліп түсер тік ... ... ... сөздеріңіз
тақтайдан суырған қисық шегедей. Сол қисық шегелерді төске салып түзету де
оңай емес» деп келтесінен қайырыпты. Қанша жыл ... ... ... ... қазақ эстрадасында жауыннан кейінгі саңырауқұлақтай қаптап
кеткен мәнсіз ... ... ... боларлықтай.
Сахна төріне SUPERSTAR бағдарламасы арқылы шыққан Төлепберген Айқын
мырзаның ... ... ... бірі –«Пах, пах, пах». Теледидар төрінен
бейнеклипі беріліп үлгерген бұл ... ... сын ... ... екіні бәріне аян. Сондай сұрықсыз, басы мен көзі шыққан күлдібадам
сөздерден құралған ... мәз ... ... тұрған Айқынды аяп
кетесің... шамасы, ақындық деген ұлы өнерді ... ... ... деп ... ортанқол автордың шығармасы арқылы жас әнші жұртшылыққа
жақсы әсер қалдырам десе керек. Қалай десек те, Айқын осы ән ... ... ... алғандай. Кез келген әнші өзі орындаған туындысын өз
сүйіктݗ݇ݗܷܿܧܷܷ݇ܿܿܧܷܿܿܧܧܷܷܿܿܧޯܟܷ݇ܯܧܷܿ݇ܯܧܷܿ݇݇ݏ޿ܧ݇ݏާܷܷܿܧܿ݇ݏ݇ݏܿܯܧܗܿޟݏܿܿݏާܧܷܷ݇ܿܿݏܷܷܿޗݏܧܷܷ݇݇ݏާܧܿݗ݇ܿݗܷܿ݇݇ݗܧ޷ܷݏܷܿݏܯޟݏ݇ޟܷܿݏܧܷܿܧܷܷܷܷܿܧܿܿޗܷܧޟܷܷܿݏޟܯܧܧܷܷܷܷݗܯܧܷ߯ܿާܷܷܧޟܷܷܿܿܿݏܿޗܷܿܧޯܷܿܿ޿ܧܷ݇߯ݗܿݗާܧ
ܷܷܷܿܧ݇޷݇ݏܿܧܷ݇ܯܧܷܿܿܿ݇ܿ݇݇ܧݗݏݗܷܷܿܧܷܷܷܷܷܿܿܿܧܷܷܧܷܷܷ݇݇ݗܿܧܷܿޗݏܷܿ݇ݏܧ✗ܧܷݗܷ݇݇ܯܷޟܯܧܟݗ݇ܿݗܷݗܿݗާܧܷܿܿܧ޷ݏݏܧޗܷܷܿܧܷ݇ܿݏܿޗܷܿܧܷ݇݇ޗܷܧܷܷ݇ܿܿޗܷܿܧܷ޷ܿܧܷ߯ܿާܿݗާܧܷܷ݇ޟܷܧܷܷܧܷܿܿݏݗܿݗܷܿ݇݇ݗܧܷܷ݇ݗܿܧܷܷ݇ݏ݇ܯܧܟݏܷ݇ܿݏܯܧܿߟ݇ݗܷܷܿܧܷܷܷܷܷܿ݇݇ݗܿܧޯܿݏ݇ݏ
ܿܧܷܿ݇ޟݏܷܿݏ޿ܧ݇ݗܷ݇ܿ݇ݗܧ݇ݗܿ݇ݗܧܷܿܿݗܷܷ݇ܿܿݗܯܧߟܷܷܷܿܧܷܿܿ݇ܿܧޯܷܿݗ݇ݗܷܷܿܯܧܷ݇ݏܷܷܿݗܧޟܷܷܿܿܿݏܷ݇݇ܧܷ݇ܿܧޯܷܿ݇ޟݏܿܧܷܷ݇ݏܿ޿ܧܷܷܿܧܷܿ݇ݏܷܿ݇ݏܿܧ݇ݗܷ݇ܿ݇݇ݗާܧ݇ޯܿܯ݇߯݇ܿݗܿݗܷܿܧܷܷ݇݇ާܧޯާݗܷܷܿܿ݇݇ܿܧޟܷܿ݇ޟܷ݇ܿܧܷ݇ܿޗܷܿܧ݇ߟ݇ݗܷܷݗܯܧܷ߯ܿާܷܷܧܷ݇ޟܷ݇ܧܷܿܿޗܷܿܧܗܿޟݏܿܿݏާܧܷܷ݇ݗܿݗܧܷܷܿݗ
ܧܷݏܷܿܿܧܷܷ߯݇ܿݗܿܧޯܗߟܿݗܿܧܷܷܷ݇ݗܿܧܷܷܷܿܿݗܧ݇ߟܿݗާܷܷܷݗܧޟܷܿ݇ݏާܿݏާ޿ܯܧߟܷܷܿݗܿݗܿܧܷ݇ܿܿܿܿݏܧܷܿܿޗܷܿܧߟܷܿܿܧܷܷ݇ݏܷܿܧܷܿ݇ݏܷܿ݇ܧޟܿݏܷܷܿ݇݇ݗާܯܧܷޯܷܷܷܷ݇ܿ݇ݏܧ݇ݗܷܿܿ݃ݗާܧ݇ޯܿݗܿݗܧܿ݇ݏܯܧܗܷܷܿ݇ܿ݇ܧܷܷܧܷܷܷܿݗܿݗܧޗܿܿܯܣ݇ߟܷܷܿܳݗܧޟܷܿ݇݇ݏާܧܷߛܿݗܿܧޟܷܿܳܿܧ݇ܳ݇ݏܿܧ
ܷܷܿ߯݇݇ܧܷܻܿܳ݃ݏܿ݋ܿܯ̧ܷܷܷܷܷ݇ܧ݇ߛܷܷ̣ܿޟܷܿ݇ܣܷܳܿܿ݃݋ܿܧܻܷܳܿ݃ܧߟܷ݃ܿܿܯܧޟݏܷޓܳܧܷܷܷܷ̣ܿޛ޳݋ܻ݃ܳ݇ݏޛܣܿ݃݋̧ܷܿܿޓ̣ܳܿܳݏܷܻܷܷܻ݃ܿܿܯܣܻܷܻܷ݇ݗܣݏ݇ܿܳޟ̧ܷܷ̣ܷ݃݃ܳܳܿ߫݇ݗܿݗ݇ܧܷܷ݃ܳܳ݋̯̣ޫܣܳޓ̣ܳܿߛܷܷܿݗܣܻܳ݃ܿܳޓ̣ܳܿߛܷݗ݇ݗܷܿݗ̧ܳݗܻܷ݃ޣλ̣ܷܷ̣ܷܿ߯ܣܻܿ݋̣̣ܷܷܿܳܿ݇ܳܳܳ݃ܳ݃ܣܻܷܻܷܯܧޯܷߟܷܿܧܷܷܷܿܿܿܧܷݗܳݗ݃݃ݗޣܧޟܷ݇݇ݏܧܷܷܿ݇݇ݗާܯܷ݇݇݇ݗܷܿ޿ܧܷܷܿܧ݇ޯܿݗ
ܷܷܿܿܿݗܯܧܧޯ݇ݗܷܷܷܷܿܿݗܿݗܷܧܷܷܷܷܷܿ݇݇ܧܷ݇ޟݏ݇ݏܷݏܿܧܷ݇ޟܷܷܿޗܷܿܧߟܿܿݗާܧܿߟ݇ݗܿݗܧ݇ߟ݇݇ݗܿܧܷܷ݇ݗܿܧܷܿܿܧܷܿ߯݇ݗܷܧܷܷܷܿ߯ܿܿ݇ݗާܧܿޯܿݗܿܧܿޯܷܷܷܿ݇݇ܿݗܧܷܿܿܧߟܷܷܿ݇ܿ݇ܯܧޗܷݏݏޟܧܷܷܷܿܧ݇ޯܿݗܿ݇ݗ݇ݗܿܧܷܿ߯݇ܧܷ݇ܿܯܧ݇ߟܿݗܷܷܷܿݗܧޟܷܿ݇ݏܿݏާܧܷߟܿݗܿܧܷ݇݇݇ޗܷܧܷ݇ܿܿݏܿݏܿܯܧܿݗ
݇ܿݗܷݗܧ޷ܷݏܷܿݏܯޟݏ݇ޟܷܿݏܧޟݏܷޗܷܧߟܷܷܿݗܧܷܷ݇ܿܿޗܷܿܧߟܷݗ݇ݗܿܧޟܷܷܷܿܿܿܧܿ݇ݏ݇ݏܿܯܧߟܷܷܿޟܷܷܷܿܧܷ݇݇ݗܿܧܷܷܿ݇݇ܧܷܿܧܷܷݗܿ܏܏ޟݏܿݏܷܧܷܷܿݗާܧܿܿܿܯܯܯܧޟ޷ݏܷޟܷ݇ܿݏܿܧܿܿܿܯܯܯ܏ܧܧܧܧޯߟܿܧ✗߯ܿݏܷ݇ݗݏܯܧܷ߯ܿާܧ✗ܿޯܿݗ݇޿
ܧܷܷܿܿݗܿܯܧܿݏ݇݇ݏܧܷܷܧܿ߯ܿݏܷܷܷ݇ܿܧ݇ݏ݇ܧޟܿ݇݇ޗܷܧܷܷܿܿܿܿ݇ݏܿܧܷܷܿޗݏܷܧܗܿޟݏܿܧܷܷܿ݇ܯܧܿܿݏާܧޟܷܷ݇݇ݏܷܷܿܧܗܷܷ݇ܿܿ݇ܧޟ޷ܷܷܷܷܷܷܷܿ݇ܿܿܧܷ݇ܧܷܷ݇ܯܧܗܿޗܷ݇ݏܷܷܧܷܿܿ݇ݗ݇ݗܷܷܿܿܧܗܷܷ݇ܿܿ݇݇ݏާܧޯܧ޷ܿ݇ܧޟݏܷ޿ܧߟܿݗܿݗާܧܿߟ݇ݗܿݗܷܷܷܿݗܧܿܿܿܧܷܷܷܷ݇߯݇ݗܿݗާܧܷܷܷܷܿ݇ܿ݇ܿܿ݇ݏܿܧܷݏ݇ܧܷܿޟ
ܷ݇݇ݏܷܷܿܧܷܷܷܿܧ݇ܿޟܷ݇ܿޗܷܷܿݏܧܷ߯ܿܧܷܿ߯݇ݗܿܯܧܟܿܿܯܯܯܧܷ݇߯ݗܿܧߟܿܧܷܿ݇ݏܷܷܿ݇ܿܧܷܷ߯ܿܿܧܷܷܿݗܷݗܧܷܿޗݏܷܿ݃ݏܷܿܧ݇ܿޟܷܷ݇ܿ݇ܧܷܷܿܿ݇ޟܯܧܷ݇߯ܧܷܷ݇ܿ݇݇ݏܿݏާܧݗݏݗܷܷܷܿݗܧܷܷܿޗܷܿܯܧݏޗܿܿܧܿ߯ާݗܿܯܿޯܷܿݗܧܷݗܷܿݗܷ݇݇ݗܿܧܷ݇߯ܧܷܷܿܧޛܷܷ݇݇݃ݏܷ݇ܿݏܷܯܧ̏ܟܿܿܣ✗ܷܷܳܿܿݏ

ޣܧܷܷܷܿܣܻܷܷܿܿ݇ܳޓݏܧݏܿܿ݇ܿݏ݇ݏܿܧܷݗܷܿݗܷܷ݇ݗ̿܏ܟܿܿܧ✗݇ޯ݇ݗܷܷܿܿܧܿܿ݋ܿܧܳݗܻܷݗܷܷ݇ݗܿ܏ܣܣܣܧܓܻ̯ܧߟܿܧܿߛ݃ݗ̧ܷܷܷܿ޷̣ܿܿܿܿܯ̯ܯ̧ܷ݃߯ݗܿܣܷܳܿ݋ܷ̣ܿܿߛܿܧܻܳ݃݃݋݋ܿ݋ާܯܧݏޗ̣ܿܿܗܻ݃ܳܿܳ݇݃݋ޣܣܷ߫ݗܷܿݗܻܣܷܻܻܻ݃݇ܿܳ݋ޟ̣ߛܻܷܷ݃ܿݗ݃݃ݗ̣ܷܷ̣ܿܳݗܷܿܿݗܷ̯̣ܣ݋ޣܷܷ݇ݏݏܿݏާܧܷܷܷܿ݇ݏܿܧܷ̣ܷܳ݃ܳ݃݃ܿޟܷ݇݇ݏܷܷܿܧ
ܷܿ݇ݏܿݏܿܯܯߟܿݏݗܿݗާܧܷ߯ݗܷܿݗܿܧ݇݇ܿܿݗܿܧܷܿޟݏܿܧܷܷܿޟܷ݇ݏܿܧ݇޷݇ܯܧܗݗܷ݇ޟܯܧܷ޷ܿܧߟܷܷ݇ܿܿݗ݇ݗܿܧܷܿ݇ݏܿޗܷܿܧܿܿܿܯܷݗܧߟܿݏݗܧܷ݇ܿݏޟޟܷܧޟܷܷܿܿܧܷܷ݇ܿݗܷܷܧܷݗܷܿݗܿܧޟݏܷܧܷܷܷܿ݇ݏܿݏާܧ݇ߟܿݗܧܷܿܿܧܷܷܿݏܷܿܧܷܷ݇ܿ݇ܿޗܷܿܧߟܿݏݗܯܧܷ݇ܿܧ
ݏݏܷݏޟܷ݇ܿܧܷ޷ܷ݇ܿޗܷܿܧޟݏܿݏܷܧܷܷܿܧܷܿܿܧܿܿݏܧޟ޷ݏܷޟܷ݇݇ޗܷܧ޷ܿ݇ݏܿޗܷܿܧܗܷܷ݇ܿܿ݇݇ݏާܧߟܷܷܿܧޟܿ݇ݏܿݏܷܧܷܷ݇ܿݗܷܷܧܷݗܷܷܿܿܧܷ߯ݗܷܿݗܿܧܷܷ݇ݗܿݗܧܷܿܿܧݏܿܿ݇ܿݏ݇ݏܧܷܷܿܿ݇ܧݗܷܷ݇ܿ݇݇݇ܯܧ܏ܧܧܧܧޟܷܷݗܷ݇ݗܧܷܷܷܷܿܧߟܿܿݗާܧܷߟ݇ݗܧܷߟܿܧܿ݇ݏܧܗܷܷ݇ܿܿ݇ܧ
ܷܿܿܧܗܿޟݏܿܿݏާܧܷܷ݇ݗܿܧ݇ܿݏޟ݇ݏܧܷܷܷ݇߯݇ܧܷܿܿܧݏܿܿ݇ܿݏޗܷܧ݇ܿܿݏܧܷܿܿݏܿܧܷܷܿ݇ܿܿܧ݇ߟ݇ݗܷܷݗܯܧܟ޷ܿݏާܧܷ߯ݗܧޟܷܷܷޟܧܷ݇ܿޟݏܿݏާܧܷ݇ܿ݇ܯܷߟ݇݇ޯ݇ݗܷܿܧޟܷܷܷ݇ܿܯޟܷܿݏݏܧܷܷܿܿ݇ܧܷܷܯܧܿܿݏܧܷܷܿܿܧܷܷ݇ޟܷܿܧܷܷܷܷܷܿ݇ܧܷܿޟ݇ݏާܧޟܷ݇ݏܯܧ܏܏ܟܷܯܷܿܯܷܿܯܯܯ܏ܧ
ܧܧܧܟܷܷܷܿܿܿܿܿ݇ܿ݇ܿ݇ݏާܧޯޟܷܷܷޟܧߟܿݗܿܧ޷ܿ݇݇ݏܷܷܷܷܿݏ݇݇޿ܧݗ݇ݗܿܧܷܷܿܿܧߟ݇ݗܧܷܷܿޗܷ݇݇ݏ݇ݏܿܯܧߟܿܧߟܷ݇ܿݗܧ݇ޯܷݗܿܧޟܷܷܷޟܧ݇ݗܿݗܿݗާܧܷ݇ܿܿ݇ݏܿܧܷ޷ܷݏܿܧܿݏܷܿݏާޗܷܧܷܷܷܿܿܿݏ݇ޗܷܿܧޯܷܷ݇ܧܷ݇ݏܿ޿ܧߟܿݏݗܷܿ݇ݗܿݗܷܷݗާܧܷܷܷ݇ܿ݇݇݇݇ݏܷܿܧ޷ܿ݇݇ݏޟܧ݇ܿܿܳ݇ܧ݇޷݇ޗݏ
݇ݏܷܿܿܧܷܷޗܷܧܷܷܷ݇݇ܧܷܷܿܿ݇ޛܧ✓ܷݏޟݏޗܷܿܧޟܷܷܻܷܷܷ݇݇ܿܧܷݏޟܧܷܿݏܿܣܷޯܷ݇ݗ݇ݗܷܧܳܿܿޗܷܷܿݏޟܷ݃ܿܧܿ޷ޗܷܿݗܿܣޛݏܷݏܿܧ݃ܿݏܷܿܿܧܷߟܷܿ݇݇ܧܷܳ݇ݗܿܧܷݗ̯ܷ݇ޟܧ݇݋ܷݏܿܣޯܳ޿ܧޟܿݏ݃ݏܿܧܻܷܿޛܧܿޛ݇݋ݏܿ݋ާܧܷܷܷܷܳݏܷܧܷ޳ܿݏ݃݋ܧܷܻܷ݃ܣ݇ޯܷܷ݃ݗ̯̣܏ܣ̣̣̣ܟ݃݋ܷܷܻܿܧܿܿܳޛܣߛܷܷܷܿ݃ݗ
ޣ̣ޛܷ݇ܳ݇ݏ̧ܷܿܳܓܷܻܳݗ݇ܣޛܿ݃ޓܷܿܿ݋ޣ̣ޫܫܿޛ̣ޛ݋ܷܷܳ݃λ̣ߛܿݗܿܣܿݏܷ݇ܿܧܷ݇݇ݗܷܷܿܧޟܷ݇ܳ݃݃݋̣ܷܷ݃ܳܿܿݏܷܯܧܧܷܿܿ݇ܧܗ༷ܿݏܷ݇ܿ݇ݏާܧܷ݇߯ݗܷܿܧܷܷܷݏܿޗܷܿܧߟܿܧޟܷܷݗܷ݇ݗܧܷܷܷܷܿܧܷܷܷܷ݇݇݇ݏާܧ݇ޯܿݗܿܧ݇ݏާܷܷ݇ܧߟܷܷܿ݇ݗܿݗާܧܿݗ݇ݗܷܿܧܷܷܿܿܿޗܷܷܿݏޗݏܷܿܧܷݏܧܿޯܿߟܿܧܷܿܿ݇ݗܷ݇ܧܷܷܿܿ༿ܿݏܷܯܧ܏ܗܷܷܿ݇ݏ
ܧܷܿ݇݇ܿܧܷܷܿݏܿ܏ܗޯܷܷ݇ݗܷܷܿܧܷܿ݇݇ܿܧޟܷ݇ݗܿ܏ܧ޷ܷܷܿ݇ܿ݇ݏܧܷܷܿ߯݇ܿݗܷܷܿܧ܏ܗܷܿݏܿܧܷ݇ޗܷ݇ܧܷܷ݇ܿܿܿܧޟܷܿݏܿ܏ܟܷܯܷܿܯܷܿܯܯܯܧ✗ܷܷܿܧܷܷܿޗܷ݇ݏܿܧܷܷܷ݇݇ݏܿܧߟܿܧܿߟ݇ݗܿݗܷܷܷܿݗܧܷܿܯܷܿܯܷܿܧܷ݇ާܷܷ݇ݏܿݏާܧܷܿޗݏܷܿ݇ݏܿܧܷݏݏܿܧܷܿ߯݇ܿݗܿܯܧܗܷܷܿݗ݇ܧܧܷݗ݇ܧ݇޷ܷܷ݇݇ݏܷܷܿܧܧܿ݇ݏܧޯܷܿܯܷܿܯ
ܷܿ޿ܧܷ݇݇݇ܿݏܧܷݏܷܿܿܧܷܷܷܷܿܧܷܷݗܿܧޯߟܷܿݗܧܷܿ݇ݏܿܧܷܷܿܿܧܷܷ݇ݏܿܯܧܷܷܿݏާޗݏܧܷܷܷܷܷ݇߯݇ܧ޷ܿޟܷ݇ܧܷܷ݇ݗܷܷܷܷܿܿܿݗܷܿ݇ܿܧܷܿܿݗܿܧܷܿܯܷܿܯܷܿܧܷܷܿܧܷܿ݇ޟܷܿܧߟܷܷܿݗܧܷ݇݇ݗܷܷܿݗܯܧߟ݇ݗܧܷܷ݇ޟܷܧߟܷܷܷܷܿ݇ܿܧܷܷܷ߯ݏܷܿݗܿܧܷ݇ܿݏܷܷ݇ݏ޿ܯܧܧܗݗܷ݇ޟܯܧܷޟݏܿܧܿߟ݇ݗܷܷܿܧܷ޷ܿܧܷ݇ާܷܷܿݏ
ܧܷܷܷܷ݇ܿ݇ܧܷܷܯܧߟܿݏݗܿݗާܧܷ߯ݗܷܿݗܿܧߟܷ݇ܿ݇ݗܧܷܿܿݏܿܧܷܷܷܿܿݗܯܧܯݏܷܿݏޗݏܷܿܧߟܷܿݗܧ݇ݏާܷܷܿܧܷܷܿܿܯܧܷݏܷݗ݇ܧܷܿޗݏܷܿܧܷܷ݇ܿܿܿ݇ݏާܯܧߟ݇ݗܧܷ޷ܿܧܷܷ݇߯ݗܧޟܷܷܷޟܧ݇ݗܿݗܿݗާܧܷܿݗܷܿ݇݇ܧܷܷܷܿܿ݇ܧܷܷܿޗܷܿܧܷܷܷ݇߯݇ݗܷܿܧܷܷ݇ޟݏܷݏܿܧޟܷܷ݇݇ݏܿݏܷܷܷܧܷܷܧܷܷܷܷ݇ܧ
ܷܿܿ݇ܿ݇ݏܷܿܧޟܷܿݏݏܧܷܷܷܿܿݗܯܧܧܷܷܿܿܧܷܷܷܿܧ݃޷݇ޗܷܷܷܿޗݏܧܷ݇ާܷܷܧܷܷܷܷܿ݇ܿ݇ܿܿ݇݋ܿܧޟܿݏܣ݇޳݇ݏܿܯܣܿܿݏܧܻܷܿܿ݇ܿ݇݇ܧݗݏݗܷܿܣܷ݇ܿݏܿܧܻܷ߯݇ܿݗܿܯܣޟݏܷܷܷ݇ޗܷܧޟܷܷ݇݇ݏܻݏܿܣܻܳ݃ݏܻޓܷܿܧܳ޷ܿܧߟܷܷܿܧܷܿܳݗܷݗ̧ܷܷܳܳܿݏܣܿ߯ޣݗܻܧܷܷܷ݃݃݇ܳ݇ܣܷ݃߯ݗܧܻ̣ܿܿ݇݋̣݃ܳާܳܳܿ݋ޣ̣݃݋݇݋ܷܷܿܧܻ݇ݏޛ݃݋
ܯܧ܏̏܏ޛ̧ܟܣܣܣܫ̣ܣ̣ܫ̧ܟ̧ܗ̣ܫ̣̏̏ܣ̣̣ܣ̣ܟܷ݇݋ܷܿܧܯܷܷ݇ܿܯܧݯݷݷݯݯݧ̯̣̣݃݇݃ܳܿағынасында «музыкалар өнері») – ... ... ... ... өзінің үйлесімді ұйымдасқан сазды
әуенімен әсер ететін, дыбыстық көркем бейнеге негізделген өнердің бір түрі.
Қазақтың ... ... ... ... кең ... ... мол ... иен тараған бір жанр бар. Ол –ӘН.
Ән –құдіретті жанр, жан дүниені ерекше әсерге бөлеп, адамды ... ... ... ... Ән тағдыры, жалпы ән проблемасы тек
композиторлар мен ... ... ... мен ... ғана ... ... етпейді. Ән тағдыры –халықтық
проблема. Олай болғанда, ән әлеміндегі түрлі толғақты мәселелерге халықтың,
көпшіліктің батыл үн қосып, ... ... ... де қажет.
Әрине, Абай айтқандай: «Әннің де естісі бар, есері бар». Мирасқоры біз
болған ән ... ... ... ... ... саналарлық «есті ән».
Мұнда көне заман шындығын шертетін көп деректер мен ... ... ... ... ... де ... ... мол мағлұматқа кенелетін жайлар
бар. Ән –сан ғасырлық ... бар, ... ... ... ... ... ... бізге жеткен жанр. Ғасырлар елегінен өткен әндер
айшықтана, әрленіп музыкалық өнердің ... асыл ... ... ... ащы шындыққа жүгінсек және дәстүр жалғастығы
биігінен қарасақ, ән салу, ән ... ... сәл ... ... Бүгінгі
таңда экологиялық табиғат аясының тазалығы қандай қажет болса, ән тағдыры,
ән болашағы да халқымызды сондай ... ... ... екі ауыз
білмейтін қазақ болмаған дейміз. «Бүкіл қазақ даласы ән ... ... ... ие ... әншілігі аңызға айналған сауыққой халықпыз. ... ән ... ән ... –ұлттық дәстүріміздің жалғасы. Ән өнері –рухани
мәдениетіміздің ең көп тараған, көп жайылған мол да жайсаң жанры, ... ... ... бірақ солардың ішінде тек жақсы ән ғана ... ... өмір ... Ән халықтың жадында неғұрлым ұзақ сақталса, оның ... ... ... ... жоқ. ... ... ... өнерімізге өзіндік
байлығымен рухани үлес болып қосылады. Міне, осы тұрғыда біз ... ... ... даму ... ... шолу жасадық, дені ... ... ... ... ... Шын мәніндегі жақсы, көркем
сазды сұлу ән тыңдаушысымен қоса өзінің ... да ... ... ... ... ... Халық даналығы «әні бардың –сәні бар» дейді. Ән
–халықтық өнер, халық сәні.
Қорыта келгенде, халық әндері мен бүгінгі ... ... ... ... ... өзгешеліктерді атап көрсету арқылы
қазақ әндеріндегі ұйқас, сөз тіркестері, бейнелеу сөз образдары ... ... ... мен ... ... шолу ... Қазақ әндерінің прагматикасын ашылды. ... ... жаңа ... Кез ... ... ... ... қатар, оның қабылдауына ықпал ететін тілдік бірліктерді ... оның ... ... ... ... ... ... белгілі пікірге келіп, қайтадан ... ... ... ... Прагматика адамның белгілі жағдайда қандай ... ... қоса ... ... ... ... болуына
когнитивті лингвистика, психолингвистика ықпал етті. Мәтіннің ... ... ... үшін ... ... ... «іс-әрекетін» де
қарастыру керек, мәтінде автордың өз ... ... ... ... ... ... ... мен қатар белгілі мақсатқа құрылған
ойлау стилі де қатысады.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев ... « “Ел іші – өнер ... ... ... Әрине, қазақтың дәстүрлі әндері мың ... ... ... жаңа жоба ... уақытта тың туындылармен толысып, бүгінгі ұрпақты
халқымыздың баға жеткісіз мол музыкалық мұрасымен ... ... ... деп ... ... ... жоғарғы белестерден көрініп, ән
мәтіндерінің мағынасы түзеліп, ... ... ... ... ... ... атқа лайық болатынына кәміл сенейік.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ахметова М. ... ... ... ... Алматы: 1994. – 84б.
2. Ахметова М. Советтік қазақ ... ... ... –Алматы: Ғылым,
1975. – 112б.
3. Ахметова М. Ән ... және ... ... ... 1993. – 112б.
4. Ахметов З. «Өлең сөздің тоериясы» Мектеп, Алматы: Мектеп, 1973.
5. Әлемдік өнертану. Үш томдық/3-Т.: Музыкалық зерттеуші ... ... 2009. – ... ... Д.А. ... ... прагмастилистикасы: Оқу құралы. 2-бас.
–Алматы: Қазақ университеті, 2008-258б.
7. Ән қазына: Кейінгі жылдардың жиі айтылатын ... ... ... -2005. – ... Әмір ... Ж. Жай ... ... Оқулық. –Өңд.,толық., 2-бас.
–Алматы: Қазақ университеті, 2003.- 199б.
9. ... М, ... М. ... тілінің мәдениеті Алматы: 2004ж.
10. Балақаев М, Жанпейісов Е, Томанов М, ... Б. ... ... ... ... ... М, Қордабаев Т. Қазіргі қазақ тілі ... ... ... ... ... 1961.- 231б.
12. Базарбаева З.М. Қазақ тілінің интонациялық жүйесі. ... ... - ... ... ... ... тіліндегі қайталамалардың
лингвостилистикалық жүйесі: Автореферат ҚР Алматы: 2002ж
14. Вопросы современной музыки. Государственное совремменное ... ... ... ... стиля (сборник статей) Ленинград,1978г
16. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. Алматы: Ғылым, 1999.-581б.
17. Қазақ музыкасының ... ... ... музыка кафедрасының
меңгерушісі ф.ғ.к. доктор Тынысбек Қоңыратбаев. –Бірінші ... 1994. - ... ... өнерінің тарихы. -3 томдық (ХІХ ғасыр мен ХХ ғасырдың Іжартысы,
ІІІ том, І-кітап). –Алматы: Өнер, 2008. - ... ... ... әндерін орындаудағы кейбір сипаттары. Құрастырушы:
профессор ... ... 1990. - ... ... ... 1000 ... Қазақ әні қалай космополиттенеді. Хасен Қ-А. Алматы: Тел Арна, 2008.
-132 бет
22. Қабдолов З. «Сөз өнері». –Алматы: «ҚазҰУ», 1992: - ... ... Н.Ж. ... ... ... сөз тіркесінің жүйелік-
құрылымдық сипаты және оны ... ... ... 2001.- ... ҚазМУ хабаршысы. Филология сериясы. 2000-№42
25. Мырзабеков С. Қазақ тілінің фонетикасы: Оқу ... ... ... ... ... ... Алматы: «КИЕ» лингвоелтану
инновациялық орталығы, 2009. -200 бет.
27. Сыздық Р., ... Б., ... А. ... ... ... Алматы: 2001ж.
28. Сыздықова Р.Ғ. Сөз сазы: Сөзді дұрыс айту нормалары. –Алматы: Ғылым,
1983.-76б.
29. Сыздық Р. Сөз құдіреті. –Алматы: ... ... ... Р. ... сөз ... ... ... 1995ж.
31. Сыбанбаева А.С. Метафораның тілдік болмысы және концептуалдық
метафоралар: Көмекші оқу ... ... ... ... 2002.-
161б.
32. Серғалиев Мырзатай Серғалиұлы Стилистика негіздері: ... ... ... ЕҰУ, 2006. ... ... М. Синтаксис және стилистика. –Алматы: Қазақ университеті,
1997ж.
34. Серғалиев М. Сөз сарасы. –Алматы: Жазушы, ... ... Р., ... Т. ... заң ... ... оқу құралы. –Алматы: Қаржы-қаражат, 2002ж.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай және Шәкәрім – сазгерлік өнер мәселесі61 бет
Ақан Серінің өмірі мен шығармашылығы7 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар4 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды музыкалық аспаптарға үйретудің мәні мен мазмұнының теориялық негіздері25 бет
Қазақ халық әндерінің тәрбиелік мәні4 бет
Ән жанрлары мен мектептері6 бет
Ән салсаң Әсеттей сал әсемдетіп..5 бет
Орта ғасыр мәдениеті5 бет
«TSC Group» корпорациясының даму тарихы және бүгіні44 бет
«Оңтүстік Қазақстан телеарнасының өткені мен бүгіні»39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь