Байқоңырдың экологиялық проблемасы

Кіріспе
1. Бұрынғы мақтаныш
2. Бүгінгі қасірет
3. «Байқоңыр» ғарыш айлағыДеректер
4. Деректер, Апаттар
5. Тарихи анықтамалар
6. «Байқоңыр» кешенінің инфрақұрылымы
7. Жалға беру шарты (1994 ж.)
8. «Байқоңыр» ғарыш айлағының елімізге әкелген пайдасы
Пйдаланылған әдебиеттер
Бұдан 40 жыл бұрын қазақтың Бақыты болған Байқоңыр, қазір – Соры. Бұдан 5 жыл бұрын Байқоңыр Ресейге 99 жылға берілетін бопты деген сыбыс шығысымен Байқоңырдың Қазақстан үшін қаншалықты қауіпті екенін жақсы білетін.
Бүкіл үндеуді жазып отырған Байқоңыр аймағында тұратын, Байқоңырдың қасіретінен көз ашпай келе жатқан, соры бес елі, бақытсыз қазақтар. Біз Байқоңырдан бір емес, екі бірдей қасірет шегіп келеміз. Бірі - жан қасіреті, бірі - тән қасіреті. Жан қасіреті сол - ата-бабаларымыз қасық қанды да, шыбын жанын да аямай қорғап, бізге мұра етіп қалдырған жерімізге қазір кім ие? Орыстар ие. О жер қазір қазақтың жері емес, орыстың жері. О жерге бірде бір қазақ аттап кіре алмайды. О жерде Қазақтсанның бір де бір заңы, тіпті Ата заңы да жүрмейді. Ал енді, айналайын ағайындар-оу, өз жеріңе өзің ие болмаудан асқан не қасірет бар? Біздің қазір шегіп отырған жан қасіретіміз - міне, осы. Ал, тән қасіретіне келер болсақ, біздің қазір суымыз да у, тамағымыз да у, ауамыз да у. Бүкіл аймақта дені сау адам жоқ. Бәрі ауру, бәрі мүгедек. Еңкейген шалдан, еңбектеген балаға дейін ауру. Тіпті құрсақтағы баланың өзі туғанда ауру боп туады. Ал жеріміз ше? Жеріміздің халі бұдан да жаман. Жеріміз күннен күнге қу медиен далаға, Сахараға айналып барады. Бұ қалпымен бүгінгі Байқоңырдың айналасы қу медиен далаға айналса, ертең Қазақстанның бүкіл оңтүстігі қу медиен далаға айналатын болады. Одан бүкіл Қазақстан қу медиен далаға айналатын болады. Содан не істеуіміз керек? Байқоңырды жабуымыз керек. Бұған Президентіміз келісе ме? Келіседі. Келісетіні, оның ойы да біздің ойымыз сияқты. «Байқоңыр Ресейге берілетін болыпты» деген қауесет тарасымен, Президенттің бұған не дегенін бүкіл қазақ біледі. «Жоқ, Байқоңырды Ресейге бермейміз!» дегенді Президент нық айтқан. Және бір айтпай, бірнеше рет айтқан. «Олай болса, Президент Байқоңырды Ресейге неге беріп қойды?» деген сұрақ туады. Беріп қойғаны оны со кезде ешкім қолданған жоқ. Президент: «Жоқ, Байқоңырды Ресейге бермейміз!» дегенде, «Иә, Байқоңырды Ресейге бермейміз!» деген бір қазақ болды ма? Болған жоқ. Бізді қойшы, біз малдың ізіне қараған қазақпыз. Ал, астанадағы халықтың қамын ойлайтын, көзі ашық, көкірегі ояу қазақтар қайда қарады? Олар да жұмған ауыздарын ашқан жоқ. Ал енді халқы қолдамаған Президент не істесін? Ешнәрсе істей алмайды. Ал осындай, іштен тынып, көніп жүрген кезінде бүкіл халық болып: «Байқоңырды өзімізге қаратып алайық!» десек ше? Ол бұған қуана-қуана келіседі. Келісетіні, оның күні-түні ойлайтыны – халықтың қамы. Бізге не керек? Не қымбат? Ғарышты зерттеу қымбат па? Жоқ, қазақтың жері қымбат па? Жалпы, біз не үшін өмір сүреміз? Ғарышты зерттеу жолында, ғаыршты игеру жолында құрбан болу үшін өмір сүреміз бе?
1. ҚР білім және ғылым министрлігінің ғылыми журналы – «Ізденіс», 2001, № 4,5, 105-108 бб.
2. Орталық Қазақстан, 2000, 9 желтоқсан
3. Егемен Қазақстан 2001ж. Ақпан.
4. Егемен Қазақстан 2001ж. Қараша.
        
        РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Байқоңырдың экологиялық проблемасы
Мазмұны
Кіріспе
1. Бұрынғы ... ... ... ... ғарыш айлағыДеректер
4. Деректер, Апаттар
5. Тарихи анықтамалар
6. «Байқоңыр» кешенінің инфрақұрылымы
7. Жалға беру шарты (1994 ... ... ... ... ... әкелген пайдасы
Пйдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Бұдан 40 жыл бұрын қазақтың Бақыты болған Байқоңыр, ... ... ... 5 жыл ... ... Ресейге 99 жылға берілетін бопты
деген сыбыс ... ... ... үшін ... ... ... ... үндеуді жазып отырған Байқоңыр аймағында тұратын,
Байқоңырдың ... көз ... келе ... соры бес ... ... Біз ... бір ... екі ... ... ... Бірі - жан қасіреті, бірі - тән ... ... сол - ... ... ... да, шыбын жанын да
аямай қорғап, бізге мұра етіп ... ... ... кім ... ие. О жер қазір қазақтың жері емес, ... ... ... ... бір қазақ аттап кіре алмайды. О жерде ... де бір ... ... Ата заңы да жүрмейді. Ал енді, айналайын
ағайындар-оу, өз ... өзің ие ... ... не қасірет
бар? Біздің қазір шегіп отырған жан ... - ... осы. ... ... ... ... біздің қазір суымыз да у, ... у, ... да у. ... ... дені сау адам жоқ. Бәрі ... мүгедек. Еңкейген шалдан, еңбектеген балаға дейін ... ... ... өзі туғанда ауру боп ... Ал ... ... халі бұдан да жаман. ... ... ... ... далаға, Сахараға айналып барады. Бұ ... ... ... қу ... ... айналса, ... ... ... қу медиен далаға айналатын болады.
Одан бүкіл Қазақстан қу ... ... ... ... ... ... ... Байқоңырды жабуымыз керек. Бұған Президентіміз
келісе ме? Келіседі. ... оның ойы да ... ... ... Ресейге берілетін ... ... ... ... бұған не ... ... ... біледі.
«Жоқ, Байқоңырды Ресейге бермейміз!» дегенді ... ... Және бір ... ... рет ... «Олай болса,
Президент Байқоңырды Ресейге неге ... ... ... ... ... қойғаны оны со кезде ешкім ... жоқ. ... ... ... ... дегенде, «Иә, ... ... ... бір ... ... ма? ... жоқ. Бізді қойшы,
біз малдың ізіне ... ... Ал, ... ... қамын
ойлайтын, көзі ашық, ... ояу ... ... ... Олар ... ... ... жоқ. Ал енді ... ... ... істесін? Ешнәрсе істей ... Ал ... ... ... жүрген кезінде бүкіл халық болып: «Байқоңырды ... ... ... ше? Ол ... ... ... оның ... ойлайтыны – халықтың қамы. Бізге ... Не ... ... ... ... па? Жоқ, қазақтың жері
қымбат па? Жалпы, біз не үшін өмір ... ... ... ... ... ... құрбан болу үшін өмір ... ... ... ... ... игермей-ақ тап-тамаша өмір
сүріп жатқан ... ... бар ... Ал енді ... сияқты,
бізде ғарышты зерттемей-ақ, ғарышты игермей-ақ неге тап-тамаша ... Бұл ... ғана ... ... бұл ... де ... енді ойы, арманы бізбен бір ... ... ... ... талабымызбен неге ... ... ... өзімізге қайтарып ... соң, оны ... ... 40-50 ... ... Байқоңыр өзінің баяғы қалпына
келмесе де, ... беті ары ... бері ... ... ... 40-50 ... ішінде ғарыш техникасын игеретін ... ... ... техникасын жасап ... ... ... ... ... ... келсе, содан соң
барып ... ... Ал дәл ... ... ... ... табан астынан жабуымыз керек. ... ... ... ... ... біткен кезде Байқоңырға ие болатын
қазақ ... ... ... ... болады. Сондықтан
қырылып, құрып ... ... ... ... қайтарып
алалық. Бұл талапты ... ... ... ... те қолдайтын
болады. Қайталап ... Бұл ... ... ... ... ... жерін қу медиен ... ... ... ... ... ... ... «Оу,
ұйқысынан шошып ... ... ... ... деп ... жазылған Үндеуді баспаға енді ғана ... ... ... ... ... ... ... бар. Бір себебі - ... ... ... ... ... болса, Жерімізді де
тірілту сондай ескірмейтін әңгіме. Байқоңыр ... мен ... ... ... деп әңгіме қалай ... ... ... ... ... ... ... Байқоңырды Ресейге
бермейміз!» дегенін бүкіл ... ... ... деп осы ... тілінде қанша газет бар, ... ... хат ... ... ... ... ... өйтетін болдық, бүйтетін
болдық» деп тынбай мақала ... ... бір де ... ... ... ... жоқ. Жалғыз «Ана тілі» ғана екі ... ... ... шаңы ... жалғыздың үні шықпас» дегендей,
жалғыз «Ана ... үнін кім ести ... Ал, енді ... ... не ... ... ... Байқоңырды,
амал жоқ, беруге мәжбүр ... ... әлі де кеш ... әлі де ... ... ... ... болсақ, сөйтіп
40-50 жылға жапсақ, халқымызды да, ... де ... ... ... ... баяғыда жазылған Үндеуді кеш те ... ... тағы бір ... осы. Келесі себебі, мен бұл
Үндеуді о ... ... ... ... ... ... жан шошытатын не бір әңгімелерді естіп ... ... ... ... «мына Үндеуді сонда ... ... ... ... ... жіберіңдер, одан арғы шаруаны мен өз ... ... Олар ... ... деп ... ... ... со кеткеннен мол кетті. Бүгінге дейін олардан не ... не ... жоқ. Ал ... одан бері қанша бала мүгедек ... ... бала ... жатып өлді десеңізші?! Қанша жер күйіп,
өртеніп, шөбі ... ... ... ... ... Қанша мал
қырылып қалды десеңізші?! Қанша адам ... ... ... ... ... Біз - қазақ жаратылғаннан осындай
халықпыз. Өлім ... ... сол ... ... ... ... біз көндік» деп, аяғын буған қой ... тырп ... ... ... ... бізді «баран» дейтіні де, олар
«баран» ... ... ... ... да ... ... ... Ан, енді осы ... ... бәрі ... ... ... ... Ал
ондай қауіп бар ма? Бар. Қазақ ... ... бір ... ... берсе салған Парламентіміз қазір ... ... ... ... «Байқоңыр» ғып беру ... ... ... Ал енді ... ... естіп, көріп-біле
отырып, ... ғана ... ... бұл – ... «түсімнен шошып
оянуымның тағы бір ... ... ... ... «Әп, ... Жарайсың!» дейді.
Мен де сол қазағым ... ... бере ... Парламентімізге: «Әп
бәркелді! Жарайсың! Осы бетіңмен ... бер. ... осы ... ... ... ... қарышты игеру кезеңі болған соң 40 жылдың ... ... ... бастап, буырқанған «Боранға»
дейінгі мыңдаған зымырандар ... Кез ... ... ... шығаруға ең кемі екі двигатель пайдаланылады. ... ... ... мәре ... пайдаланылады. Ғарыштық
техника тілінде оларды мәре ... ... ... ... ... ... немесе 1-саты, ... деп ... ... күшін жеңіп ... осы ... ... ... ... кем түспейді, пайдаланатын ... ... ... Өз ... ... кейін мәре ... ... ... жерге құлайды. Жер болғанда ... ... ... ... ... ағайындардың ... ... ... ... ... Торғай
топырағының да ... ... ... ... 1996 ... ... 14-де ... атты серігін орбитаға шығаруға тиіс
болған ... ... ... ... ұшырап, Арқалықтан 120
шақырым ... ... ... ... жылдардың ортасына ... ... ... орнату үшін жасалынып жатыр» деген кеңес ... ... ... ... жалған намыстың, жел
сөздің жетегінде жүрдік. Қайран ... ... ... ... сайын біз де бөркімізді аспанға атып, алақанымызды
ауырғанша ... ... ... ... ... тобырына қалай
айналып кеткенімізді де сезбей қалыппыз. Төңірекке төпей ... ... елді ... жерді жүдетіп, кеңістікті
қаңыратып, ... ... орны ... ... құрсауында
қалғанда ғана есімізді жинаған болып жатырмыз.
Аспаннан ... ... ... жатқан ел кеңес үкіметі ... ... ... ... ... ... жатыр деп ешқашанда ойлаған ... ... ... «ұлы ... ... ... күші ... жол бермеді.
Ауылдағы ... ... ... ... ... жасалған
зымыран қаңқаларын ... ... ... ... ... ... ... қылды, көздің жауын ... ... ... оның ... ... тойлар да
өткізді.
Енді осы ... ... ... ... ... мына ... назар аударайық:
Ресми құжаттарда тіркелген бір-біріне ... ... ... ... ... ... ... Баспасөз бетінде
құлаған зымырандарға байланысты «радиациялы», ... ... ... ... ... ... аз ... аз жазылып
жүрген жоқ. Кеңес үкіметі ғарыш ... ... ... ... ... ... ... Ол үкімет енді жоқ,
сондықтан ... неге ... деп ... ... ... өзімізге
әбден белгілі ғарыш ... ... ... ... табылатын
гептил (химиялық атауы - нитрозодиметиламин) жайлы ғарыш ... ... ... мына ... ... ... ... береді:
«Неитрозодиметиламин (гептил) – айрықша ... ... ... Ол ... ... ... ... түседі де, суда
шексіз еритін тотықтардың түр-түрі ... ... ... ... жер бетінде де, топыраққа ... де өз ... ... сақталады. Тірі организмдерге, өсімдіктерге жедел ... ... ... ... аса ... ... ... дәрежелі улы заттардың ... ... ... ас ... ... ... арқылы жылдам тарайды, денеге ... тері ... да тез ... ... ... ... ... жерден есіріп кету, тыныс тарылу, ... ... ... ... ... және қан қысымындағы
ауытқулар, бауыр мен ... ... ... аурулар гептилмен
уланудың клиникалық белгілері болып ... Сол ... ... ... жатқанда-ақ ауруға шалдықтырады,
адамдардың ұрпақ әкелу қабілетін ... ... ... ... және ... ... ... тигізеді».
Байқоңыр ғарыш айлағынан ... ... ... сатыларының барлығына жуығы осы аймаққа түсетіндігін және
олардың ... ... ... 1 ... 3 тоннаға дейін
гептил болатындығын ... ... ... ... шамалауға болады. Бұрынғы шүйгін шабындықтар, ... қу ... ... ... ... түрлері
мүлдем жойылды. 1979 және 1990 жылдары ... ... ... ... қырылып, өлке өлімтікке ... ... ... ... бұл ... қасқырлардың өзі бір деңенің
шалығына ұшырағандай ... ... 1993 жылы ... ... қой ... ... Сарбаев Жұмабайдың әкесі Сейтен
ақсақалды ... ... ... ... талап, қан-жоса қылып
кетті. Бұл жалғыз оқиға емес, осы ... ... ... ... ... ... жеп кетуі аз кездеспейді. Зымыран
сатылары ... ... ... ... да биологиялық
ауытқуға бой ... ... және ... ... ... ... ... кешенінің ықпалына ұрынған аумақтың жалпы көлемі
330,4 мың ... ... ... Оның 70 ... ... ... ... Облыста кеңес дәуірінде картаға түспеген,
шартты түрде «Ташкент-4» деп ... ... ... ... ... ... кем түспейтін тағы бір полигон бар. ... ... ... ... ... сынау айлағы. Бұл кешеннің
жұмысы жайлы шындық ... ... да ... ... ... ... ... әріден бастауға тура келеді.
2. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... жер жоқ деуге ... Тек ... ... ... ... жерге жиналған (жиналмағаны қаншама!)
зымыран техникасының жалпы ... - 20-30 мың ... (1995 ... ... Тіршілік пен тілшілік ... ... әр ... ... жерлерде зымыран сынықтарын және ... ... ... ... оңтүстігіндегі Кенжебай-Самай жайылымынан
бастап, облыстың батысындағы Бозшакөл өңірінен одан да әрі ... ... ... ... ... ... ... төңірегінен кездестірдік.
Ленинград политехникалық ... ... ... ... ... әскери мамандық алып, әуе ... ... ... ... тиісті деңгейде тәжірибе де ... ... ... жатқан техниканың бәрі бірдей ... ... ... ... ... ... бірден
байқағанбыз. 1931-1932 жылдары Қарақұм көтерілісін қарумен басудан
кейін ... ... ... ... ... ... ... мол
мөлшерде ұзақ қашықтықтарға ұшатын бүгінгі ... ... ... ... қалдықтары шашылып жатқандығының
құпия сырына жете ... әр ... ... мен ... ... Бұрынғы Жезқазған облысының әуе ... 5-6 ... ... ... ... айтылып та, жазылып
та жүр. Әрине, бұл ... ... ... полигондарын бір-
бірімен қосатын траектория екендігі белгілі. ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы одақтағы екі қуатты полигон – ... ... Яр мен ... ... ... ... түзу
сызықтың бойында жатыр...
Шындықтың шымылдығы ойламаған жерден ... ... 1994 ... ... ... баспасөз өкілі ретінде облыс әкімімен
бірге Приозерск ... ... ... ұшыру алаңына апарып,
әскери зымырандармен ... ... ... ... ... ... ... оның: «сұрақтарыңыз болса, қоя ... ... ... ... ... ... ... мен болдым.
Обалына не керек, тілшіден ... ... ... де, ... ... ұшу барысында бағыттау және қажетті ... ... ... ... ... ... ... де, сәл
ойланып: «Мұның бәрін қайдан ... ... де ... емессіз
бе?» - деп жымия күлді. Шынымды ... ... 1975 жылы ... ... ... ... қапталдас жатқан зымырандық
бөлімдерде онымен қатар ... те ... ... жорамалымды шындыққа айналдырды. Приозерск
полигоны Капустин Ярдан ... ... ... ... ... зымырандарды жоспарланған нүктелерде жойып
отырған. ... ... ... ұшақ ... ол ... ... ... АҚШ-пен текетірес кезінде КСРО-ның қатерлі қарулардың
орасан зор ... ... ... ... білеміз. Оларды
шектеу, артығын жою ... ... ... ... Кеңес үкіметі құлардың сәл алдында ғана ... ... ... құртудың басқа әдістері жоқтай, ... ... ... ... үлкен бөлігінің Жетісу
өңіріндегі ... ... ... әкелініп, жойылғандығынан
ешкім ұмыта ... ... ... ... бодан елдің «бос
жатқан даласын» ... ба, ... ... қырып-жоятын стратегиялық
тегеурінді ... ... ... ... ... басты
дөлелі - жоғарыда айтылған. Капустин Яр - ... түзу ... ... ... ... қаптаған қаңқалары. Ондай
жұмыстардың болғандығын атақты ... ... әрі ... ... ... та ... алдында жоққа ... ... ... ... ахуалдың күрделеніп кетуінің басты
себебі де ... ... 1922 жылы ... ... ... ... Ұлытау өңіріне экологиялық зерттеу жүргізу
барысында осы ... ... ... радиация сәулесін
шашатын ауыр металдармен, тіпті, кейбір ... ...... ... анықтап ... ... ... ... ... ... «Із» ... орта
мектептің оқулықтарынан-ақ белгілі. ... ... ... ... ... қуатты зарядтардың жарылысынан тараған
радиация ... ... ... бойы ... ... ... Арал атырабынан көтерілген тұздың ... ... мен ... ... ... ... бұл ... әр жерде
ойдым-ойдым сақталған мал азығын дайындауға ... ... ... ... ... салуы қиямет-қайым жұмысқа
айналды. Қырық жыл бойы ... ... ... ... ... ... қосалқы бөлшек пен жанар-жағар ... ... да ... ... ... ауылшаруашылық ... ... ... көз ... Бұл - мал ... соның
өнімімен күн көріп отырған осынау ... ... ... ... айналысуы мүмкіндігі шектеулі, болашағы ... ... ... апат ... ... тұрғандықтан, біз, бұл жерде
«бастан құлақ садаға», дегендей; ... оның ... ... дүниесіне келіп жатқан зардапты, оған ... ұзақ ... ... ... ... ... ... бар нақты
деректерді сөз қылып отырғанымыз жоқ.
Сарыарқаның сауыр ... бел ... ... ... әрбір
қазақ қойнауына қазыла көміліп, майсасына мал ... ... ... деп ... ... ... ұлтымыздың ұясына
айналған елдік пен ерліктің ... ... ... болған
осынау өлкенің бүгінгі қасіретті жағдайы ... де ... ... ... ... жуық ... бойы кеңес үкіметінің
ерекше құпияландырған әрекеттерінің ... жою аса ... ... де ... ... ... ... осы» деп, қол
қусырып отыра беруге болмайтындығы да ... ... ... дейді халқымыз. Өңшең экономикамызды да қалыптастыра, өркендете
алмайтындығын ел ... ... ... бір ... де ... ... ... бұл проблемамен ... ... ... ... ұясы - ... ... ... тілегі де, талабы
да осы.
3. «Байқоңыр» ғарыш айлағы
Қазіргі кездегі қоғамның дамуы ... ... ... ... ... яғни ... ... қажетінің барлығын табиғаттан
алады. Бұл жағынан ... ...... ... қамтамасыз ететін
таңғажайып құбылыс. Ғылым мен техниканың жетілуі, өндірістің ... ... ... байлықтарын кеңінен пайдалану, транспорт түрлерінің
көбеюі қоршаған ортаны түрлі химиялық қосылыстармен ластауда.
Мұндай химиялық қосылыстардың ... ... және ... ... ... бұзылуына, климаттың өзгеруіне,
ауылшаруашылық өнімдер өнімділігінің ... және ... ... әсерін тигізеді.
Токсиндік және концерогендік қосылыстар клетка құрамына еніп, ДНК
молекуласына әсер ... ... ... ... ... ету ... төмендетеді.
Адамзат баласы қазіргі кезде шамамен 70 мыңға жуық ... ... осы ... ... ... жуық ... қосылып отырады.
Әрине, бұл қосылыстар атмосфералық ауа, топырақ, су, өсімдік арқылы
адам ағзасына қайта жинақталып, белгілі бір ... әсір ... ... ... ... заттармен ластайтын орындардың бірі – ғарышқа
зымырандар ұшыратын әскери-өндіріс ... ... ... ... экологиялық мәселелер жөніндегі тізімі
бойынша табиғаттың ғарыш зымырандарынан ластануы әскери техникалар мен қару-
жарақтарды жою және радиоактивті ластанудан кейін ... орын ... ... ... ... айлағының бірі – «Байқоңыр».
«Байқоңыр» ғарыш ... ... ... ... Қызылорда облысының территориясында орналасқан, жалпы көлемі 6,7
мың км2 жерді алып жатыр.
Аймақтың рельефі – тұздытопырақты, ... ... ... Өсімдік түрлері көп, біпақ сирек орналасқан, негізінен эфермелерден
тұрады, шілде айының ортасына дейін сақталып, ... соң ... ... ... үш жүз ... жел ... оның 17-38 күнінде шаңды борандар тұрады.
Көптеген ғылыми зерттеулер ауа ылғалдылығының төмендеуін, ... ... ... күрт ... ... ұшу ... ... (1981 – 85 жж.) эксперименттік бақылаулар қуатты ғарыштық ұшу
аппаратының «Спейс - ... ... ... ... «Сатурн - 5»
аппаратының ғарышқа ұшыру ... ...... ... ... дейінгі аралықтың ауа ағынының (циклон) өзгеруін, ал жылдың жылы
уақытында (жаздық) ... ... ... ... ... ... әсері бұрынғы Одақ территориясының Орталық Европалық бөлігіне
және солтүстік-батыс облыстардың атмосфералық ауа ... ... ... ... ... ... ұшу ... ұшырылатын «Байқоңыр» ғарыш айлағына
жақын орналасқан аймақтарда ауа райы күрт бұзылып, 3-5 ... ... құм ... жел ... ... (0-60С) ... ... жиі
байқалатыны белгілі.
Бұл процесс суы тартылып, табаны кеуіп, тұзға айналған Арал ... ... кері ... ... ... болмайды.
«Байқоңыр» ғарыш айлағы орналасқан аймақтың басты экологиялық мәселесі
– Арал ... ... ... және жердің тұзданып құрғақшылыққа
айналу процесі. Сондықтан ғарыш айлағының ... ... ... қосымша
кері әсерін тигізуде.
Ғарыш ұші аппаратының қоршаған ортаға басты зиянды әсері ауа ағынын
(циклон) ... ... ... ... қарай салмағы 3,2 тоннадан –
16,2 ... ... ... ... ... және жанармай қалдықтары
құрамында химиялық ... ... ... 30 жылдың көлемінде осы салаға қатысты мамандар химиялық
жанармай мен жұмыс ... ... ... бөлінетін қалдықтардың
атмосфераның төменгі қабатына ауқымды ... ... ... ... 40 ... бері жинақталған мәліметтерге қарағанда олардың зиянды
әсерлерін анық ... ... ... ұшырылатын зымыран ... ... ... нақтырақ тоқталсақ:
1. Азоттетраоксиді (АТ) және азот қышқылы тотықтырғыштарымен
симметриясыз диметилгидрозин (СДМГ);
2. Сутегі ... ... мен ... ... ... (РТ-1, РГ, Т-1) жанармай, бұл қосылыс жұмысын
аяқтаған бөлшектің жерге құлауы кезінде ... ... ... ... кетеді. РТ-1 және осы тектес басқа қосылыстар
қоршаған ортаға керосин және ... ... әсер ... ... диметилгидрозин (гептил) қауіптілігі жағынан
бірінші класқа жататын химиялық токсинді ... ... ... ... ... ... компонентіне
кіретін «гептил» азотты органикалық қосылысы гидрозин туындыларына жатады.
Химиялық ... ... ... диметилгидрозин активті
тотықсызданғыш, әртүрлі тотықтырғыштарда оңай ... ... ... ... ... (ДММГ),
диметиламин (ДМА), формальдегид (ФА), су, ... және ... ... ... ... және оның ... тез ... түріне және концентрациясына байланысты. ... ... (су, ауа, ... ... активті металдар
Cu, Fe, Cr, Mn және олардың оксидтері, пассивті металдар Al, Ni, Mg ... ... ... ... аймақтың топырағы бай екенін ескеруіміз қажет.
Ғарыш айлағының жұмысы қоршаған ортаға мынадай кері әсерін тигізеді:
- ұшу ... ... ... ... ... ... атмосфераны және жер беті қабаттарын токсинді зымыран жанармайының
қалдықтарыман ластайды;
- атмосфераның озон қабатын бұзады;
- территорияларды ұшу ... ... ... ... ... жаууына себепші болады;
- ауқымды масштабта температураның жоғарлауына әсерін тигізеді.
Қауіптілігі жағынан бірінші ... ... ... ... ... әсері жөніндегі қазыіргі
түсініктер толық мәліметтер бере алмайды.
Зымыран жанармай компоненттеріне кіретін токсинді қосылыстардың табиғи
жағдайдағы ... мен ... ... ... ... ... ... осы бағыттағы зерттеулер қазіргі кезде аса өзекті мәселелерге
жатады.
Лабораториялық ... ... ... ... ... ... ... кейбір морфологиялық өзгерістер
байқалып, ауылшаруашылық өсімдіктерінің сапасы нашарлап және ... ... ... ... ... 50 км ... зымыран «Спейс
- Шаттл» 150 тонна көмір оксидінғ, 500 тонна су және ... ... ... ... ұшу аппараты 740 тонна көміртегі оксидін, 750
тонна су және сутегін бөледі. Қысқа ... (1 км) ... ... бұлт ... қышқылды жаңбырға айналады және ұшыру аймағынан 200 км2
қашықтыққа дейінгі аймақтың ауа ... ... ... ғарыш айлағынан
ұшырылатын «Протон» зымыран жеткізгішінің бір рет ұшырылуына 180 ... ... ... ... ... жүргізгеннен (1956 ж) бастап ... ... ... ... ... ... сатылы «Протон» зымыран жеткізгішінің алғашқы блогы ... ... ... ... ... жерге құлағанда 1,5 тоннадан – 3,5 тоннаға
дейін гептил қалдығы жерге ... ... бір рет ... ... 2 тонна гептил жерге төгілгенде, 44 ... 520000 ... ... ... ... ... ... өзінде, Қазақстан
Республикасының ұлттық аэрокосмостық агенттігінің ... ... ... жеткізгішінің жерді зақымдайтын гептил мөлшері 150-200 литр
шамасын құрайтыны анықталған.
Қоршаған ортаның және халықтың экологиялық ... ... ... ... мәселелерді шешу көптеген жұмыстардың атқарылуын
талап ... Ал бұл ... жету үшін ... ... ... ... ... зымырандардың ұшырылуын сирету;
- егінді жинау және бау-бақшалардың гүлдеуі кезінде токсинді химиялық
қосылыстарды бөлетін зымырандарды ұшырмау;
- токсинді зымыран ... ... және ... шараларын сақтау;
- аймақтың суы, топырағы, өсімдіктеріне жан-жақты зерттеу жұмыстарын
жүргізу;
- зымыран бөлшектері құлайтын аймақтардағы халықтың ... ... ... т.б. жұмыстар атқарылуы қажет.
Қорыта айтқанда, біз атмосфералық ауаға «Байқоңыр» ғарыш аймағынан
ұшырылатын зымырандардың ... ... мен Арал ... ... қоршаған ортаға әсері туралы толық мәліметтерді зерттеу
қажет екендігін баса айтқымыз ... ... ... ... ... ... айлағын
бақылау, болжау, зерттеу жұмыстарын қарқынды жүргізу қажет.
4. Деректер
Біздің облыс аймағында әлемдегі ең ірі ... ... үш ... ... ... ... полигоны, Сарышаған әскери полигоны және «Байқоңыр»
ғарыш айлағы ... ... ... ... бері 1300-ге жуық зымыран
ұшырылған.
Ақтоғай ауданы жерінің 37 %-ы, Шет ... ... 93 %-ы, ... жерінің 37 %-ы, ... ... ... 74 %-ы ... ...... ... – адам және жануарларға концерогендік және мутагендік әсері бар
улы зат.
«Протон» зымырантасығышының алғашқы сатысына (5 сатылы) 500 ... ... ... оның ... ... ... ... 10-30
тонна отын жанбай қалады.
Гептилдің концентрациясы бір текше метр ауада – 0,001 мг., ал 1 ... 0,1 мг ... ғана ... ... 1994 жылы ... ... қарағанда,
зымыранның бірінші сатысы құлайтын жерлердегі малдың еті мен ... ... ... есе асып ... аумағындағы 47 аймаққа зымыран қалдықтары түсетін болса,
соның 39-ы ... ... ... ж. 14 мамыр – «Союз» зымырантасығышы құлады.
1997 ж. 20 ...... ... құлады.
1999 ж. 5 шілде – «Протон» зымырантасығышы құлады.
1999 ж. – «Протон» зымырантасығышы құлады.
(Негізінен ... 37-38 апат ... ... нақты дерек жоқ).
5. Тарихи анықтамалар
1955 ж. 12 ...... ... ... салу ... ... ж. 12 ... – кешеннің құрылысы басталды.
1957 ж. – «Р-Э» зымыраны ұшырылды.
1961 ж. 12 сәуір – Тарихта тұңғыш рет ғарышқа адам ұшты. Ю. ... ... ... ж. 2 қазан – Қазақтың тұңғыш ғарышкері Т. Әубәкіров ұшты.
1957-95 жж. – ... ... және ... ... кері ... ... ... келді.
1997 ж. 4 қазан – Ресей Федерациясы «Байқоңыр» кешенін жалға ... ... оның ... ... және ... пайдалану мәселесі
жөніндегі келісімге қол қойылды.
1998 ж. 21 ...... ... заңының бұзылуын болдырмау
жөніндегі Қызылорда облыстық қоршаған ортаны қорғау ... ... ж. ... – 1999 ж. ... ... ... туралы Ресей жағымен
хат алмасылды. Ресей жағы ... ... ... ... хабардар етті.
1999 ж. 29 наурыз – Ресей-Қазақстан комиссиясы ... ... қол ... ж. 2 шілде – Қызылорда облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасы
ғарыш айлағынан зымырантасығыштардың ұшуына тыйым салынатыны туралы ... ... хат ... ж. 5 ...... ... «Протон» зымырантасығышы Қарқаралы
ауданының жеріне құлады.
1999 ж. 27 қазан – «Протон» зымырантасығышының апаты. Оның сынықтары
Атасу поселкесінің жанына құлады.
1999 ж. 18 ...... қол ... ... ... орнын
толтыру Ресейден талап етілді.
6. «Байқоңыр» кешенінің ... ... ... ... ... ... 52 ... қондырғысы бар кешен (85 х 125 км);
- көмекші объектілер (заводтар, ... ... ... ... ... ... ... құлайтын аудандар
(жалпы көлемі 4,8 млн га болатын 22 алаң).
7. ... беру ... (1994 ... беру ... ... ... 115 млн. ... табиғатты
пайдалану төлемі де қосылған. (Бірақ қоршаған ортаны қорғау қорына одан бір
тиын да түспей отыр).
Экология және ... ... ... 1997 ж. 4 ... ... жеке ... айлағы объектілеріне бөгде адамды кіргізу көзделмеген. ... 1999 ... 1 ... жеке ... кейіннен реттелген.
«Байқоңыр» ғарыш кешенінің мәселесімен айналысып жатқан жоғары оқу
орындары мен ғылыми-зерттеу институттары, олардың бағдарламалары
Өткен жылы (1999 ж) «Протон» екі рет ... ... ... ... ... емес екендігіміз белгілі болды. Қазір бірталай тәжірибе
жинадық. Бірінші ... ... ... ... ... ... бастады. «Байқоңыр» кешенінің қызметіне байланысты халық денсаулығы
жағдайының мониторингі бағдарламасы боынша облыстық денсаулық ... ... ... ... ... облыс дәрігерлері де
жұмыс істеуде. Солардың ішінде ҚР ҰҒА-ның корреспондент – ... ... ... ... докторы, профессор Мақаш Әлиакпаровтың
басшылығымен «Байқоңыр» кешенінің адам ... ... ... ... ... ... рет жүргізіліп отыр. Бұған ... ... ... ... ... Қарқаралы және
Жаңаарқа аудандарындағы жерлерде ҚазМУ мен «Қазмехонобр» ... ... ... ... Ал Е.А. ... атындағы Қар МУ-дың
ғалымдары жүргізіп жатқан жұмыстар өте ерекше. Онда экологиялық зерттеу
орталығы ... ... ... ... ... ... ... Ақылбаевтың басшылығымен зымыран отының құрамын анықтайтын
жаңа аспап және оның жұмыс істеу әдістемесі жасалып жатыр.
8. «Байқоңыр» ғарыш ... ... ... ... ... айлағы өткен ғасырдың еншісіне жазылған адамзат
баласының ең бір теңдесі жоқ жетістігінің бірегейі десек артық ... ... адам ... құпиялары мен ерекшеліктерін игеру үрдісіндегі ... ... мен ... ... нақты істермен дәлелдеп берді.
«Байқоңырдың» қызмет ете бастағанына 40 жылдай ... ... осы ... ол ... ... ... ... жер серіктері ... ... ... қарағанда, мұнда тұрған ғимараттар мен басқа
да жарақтардың құны 25-30 млрд долларға ... ... Ол ... ... ... ... Ол ... ғылыми дәрежесінің өсуіне де үлкен
әсер ... ... ... адам ... бері ... жер
серіктері, ғылыми зерттеу станциялары, ғарыш корабльдері ... ... ... ... табиғаттың талай тылсым құпиялары ашылды.
Демек, «Байқоңыр» ғарыш айлағының адамзат баласы үшін де, ... үшін ... орны ... ... ҚР ... және ... министрлігінің ғылыми журналы – «Ізденіс»,
2001, № 4,5, 105-108 бб.
2. Орталық ... 2000, 9 ... ... ... 2001ж. Ақпан.
4. Егемен Қазақстан 2001ж. ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Академик Қ.И.Сәтбаевтың өмірі мен қызметінің негізгі кезендері9 бет
Байқоңыр және байқоңыр ғарыш алаңы11 бет
Байқоңыр және ғарыштық ұшырылымдарының экологиялық зардаптары17 бет
Ғарышты игеру. Байқоңыр11 бет
Ғарышты қорғау мәселесі туралы18 бет
Қазақстан мен Ресей мемлекеттерінің арасындағы келісім – шарт20 бет
Ақау, ысырап және тауарлы-материалдық қор қалдықтарының есептері4 бет
Күн жүйесі эволюциясы3 бет
Қоршаған қолайлы ортаға деген құқық ұғымы66 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс жайлы ақпарат7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь