Бағалы қағаз түрлері мен жіктелуі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.4

І бөлім. Жалған капитал. Акционерлік қоғамдар

1.1. Жалған капиталдың мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.7
1.2. Акционерлік қоғамдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7.13
1.3. Бағалы қағаздар . қарыз міндеттемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13.16
1.4. Бағалы қағаздардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16.18

ІІ бөлім. Бағалы қағаздардың негізгі және туынды түрлері

2.1. Акциялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19.26
2.2. Облигациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27.32
2.3. Мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32.33
2.4. Бағалы қағаздардың басқа түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34.37

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38.41

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
Қазақстанның орталықтанған – жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өтуі қоғамдық өндірістің сипатын өзгертуде. Олар – меншік қатынастары; шаруашылық субъектілерінің құрылымы мен оның қызмет көрсету механизмі; олардың өзара қаржылық байланыстарының формалары; қоғамның барлық топтарының шаруашылық нәтижесіне мүдделілігінің дәрежесі.
Қоғамдағы соңғы жылдарда болған өзгерістер – Қазақстан Республикасының нарық қатынастары арқылы демократиялық ел болуға бет алғандағы өтпелі дәуір кезеңдерінің өзгерістері.
Өркениетті мемлекеттерде экономикалық өрлеуді қаржыландырудың басты жолы – бағалы қағаздар нарығы. Бағалы қағаздар кез-келген нарықтық экономиканың төлем айналымында маңызды орын алады, себебі олар арқылы мемлекеттің инвестициялық қызметі жүзеге асырылады, яғни бұл күрделі қаржы тікелей халық шаруашылығының ең тиімді саласына жіберіледі, оларды нарық жүйесіндегі ең өміршең субъектілер ғана ала алады.
Қазақстан Республикасының мемлекеті бағалы қағаздар нарығын құру және оны одан әрі өрістету мақсатында қажетті шараларды жасауда.
Бағалы қағаздар рыногы – шаруашылық жүргізуші субъектілер мен мемлекет шығарған яғни айналысқа шығарған бағалы бағалы қағаздардың сан алуан түрлері сатылатын және сатып алынаты қаржы рыногының бөлігі. Бұл рыногтың жұмыс істеу көптеген экономикалық әсіресе инвестициялық процестерді реттеп, олардың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Нарықтық қатынас серпімді даму кезеңі Қазақстан Республиканың Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссиясы құрылған 1995 жылдан басталады.
Алёхин Б.И. «Рынок ценных бумаг: введение в фондовые операций».,
Санкт-Петербург – 1992.
2. Балабанов В.С. «Рынок ценных бумаг»., Москва-1994.
3. Бороздин П.Ю. «Ценные бумаги и фондовый рынок»., Москва-1994.
4. Карагусов Ф. «Ценные бумаги и регулирования их обращений в РК».,
Алматы – 1995.
5. Көшенова Б.А. «Бағалы қағаздар нарығы»., Алматы-1999.
6. Көшенова Б.А. «Ақша, несие, банк, валюта қатынастары».,
Алматы-2000.
7. «Рынок ценных бумаг и его финансовые институты»: Под/ред.
В.С.Поркановского., Санкт-Петербург - 1994.
8. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банк»., Алматы – 2001.
9. Шалгинбаева Г.Н. «Рынок ценных бумаг. Механизмы
госрегулирования»., Алматы – 1998.
10. Көшенова Б. А «Ақша, несие, банк, валюта қатынастары» Алматы-2000, 221-бет.

Қосымша әдебиеттер тізімі
1. Ілиясов Қ.Қ. Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық – Алматы: 2005
2. ҚР Президентінің «Акционерлік қоғамдар жөнінде» заңы 1995 ж.
3. ҚР Акционерлік қоғамның бағалы қағаздарын шығарылуын тіркеу мен оларды қайтару тәртібі.
        
        Қазақстан  Республикасы  Білім  және  Ғылым  Министрлігі
Банк Ісі Академиясы
«Банк ісі» ... ... ... ... ... мен ... ... банктер» пәнінен
Алматы 200 жыл.
Мазмұны:
Кіріспе..................................................................
.......................................3-4
І бөлім. Жалған капитал. Акционерлік қоғамдар
1.1. ... ... ... ... ...... ... қағаздардың
жіктелуі..........................................................16-18
ІІ бөлім. Бағалы қағаздардың ... және ... ... ... ... ... ... ... ... орталықтанған – жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға
өтуі қоғамдық өндірістің сипатын өзгертуде. Олар – ... ... ... ... мен оның қызмет көрсету механизмі;
олардың ... ... ... ... ... барлық
топтарының шаруашылық нәтижесіне мүдделілігінің дәрежесі.
Қоғамдағы соңғы ... ... ...... ... қатынастары арқылы демократиялық ел болуға бет алғандағы өтпелі ... ... ... экономикалық өрлеуді қаржыландырудың басты
жолы – бағалы қағаздар нарығы. ... ... ... ... ... ... маңызды орын алады, себебі олар арқылы
мемлекеттің инвестициялық қызметі жүзеге асырылады, яғни бұл күрделі ... ... ... ең ... ... ... ... нарық
жүйесіндегі ең өміршең субъектілер ғана ала алады.
Қазақстан ... ... ... ... ... құру және
оны одан әрі өрістету мақсатында қажетті шараларды жасауда.
Бағалы қағаздар рыногы – шаруашылық жүргізуші субъектілер мен мемлекет
шығарған яғни ... ... ... ... ... сан алуан
түрлері сатылатын және сатып алынаты қаржы рыногының бөлігі. Бұл рыногтың
жұмыс ... ... ... ... инвестициялық процестерді реттеп,
олардың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Нарықтық қатынас серпімді даму кезеңі Қазақстан Республиканың Бағалы
қағаздар ... ... ... ... 1995 ... ... ... басынан ҚР-ның парламенті бағалы қағаздарды реттеитін үш
заң қабылданды, олар: «Бағалы қағаздар рыногы ... ... ... ... ... ... ... «ҚР-ғы инвистициялық қорлар туралы»
заңдар 1997 жыл ортасынан бастап ... ... ... депозиттері»
жабық акционерлік қоғам құрылды, оның функциясы барлық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... болды. Қазақстанның
қаржы рыногы мемлекеттік реттеу жүйесінің тиімділігін арттыру және ... ... ... ... 2001 ... ... жарлығымен ҚР-ның бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық комиссия
таратылып , оның ... мен ... ... ... ... қағаздар рыногының өзектілігі – жұмыс істеу ... ... емес ... ... бар ... ... ... объективті
түрде алдын ала анықталады. Тек осындай тәуелсіз меншік иелері ғана ... ... ... ресурстарына деген сұранымды көрсете ... ... әр түрі ... ... етіп ... ... отырып сауда
мәмілелерін жасай алады.
Осы курыстық жұмысымның бірінші бөлімінде – жалған капитал, ... және ... ... ... ... ... қоғам, бағалы
қағаздардың - қарыз міндеттемесі және ... ... ... бөлім – бағалы қағаздардың негізгі және туынды түрлері. Бұл
бөлімде акциялар, ... ... және ... ... ... ... ... отыр.
Ал келесі үшінші бөлімде – ҚР-да бағалы ... ... ... ... ... ... ... болуы және оның құрылымы, бағалы
қағаздар нарығының кәсіби мамандары және ... ... ... ... қарастырылған.
І бөлім. Жалған капитал. Акционерлік қоғамдар
1.1.Жалған капиталдың мәні
Жалған капитал дегеніміз қосымша құнның бір ... ... ... түрінде иемденуге құқық беретін бағалы ... ... ... ... ...... облигациялар, вексельдер және басқа да
түрлерде көрінетін капитал. Бағалы қағаздарды неліктен жалған капитал деп
атаған. Оған себеп ... ... көзі – ... ... Ал ... ... пайда
болуы өндірістік капиталмен тікелей байланысты. Өнім өндірістен айналымға
түсіп, табыс әкеледі. Ал бағалы ... ... тыс тек ... ... ... ... қиял пайда болады. Оны мысал ретінде келтірілген
мына екі ... ... қиын ... ... ... (Т – А – ... бірінші акт (Т - А) тауарды сату ... ... ... сатып
алу мақсатында жүргізіледі, яғни қажеттілікті – ... ... ... ... өтеу. Ал капиталдың айналымы (А – Т – А*) формуласындағы мақсат –
тауарды сатып алып ... ... яғни ... ... табу ... Бұнда А*=А+а, яғни а – қосымша құн, өсім, немесе капитал. ... ... ... құн, ... ... құн беретін құн.
Екіншіден, бағалы қағаздардың капитал болыпесептелетін себебі оларды
сатуға болады. Бірақ ... өз құны өте ... ал ... бағалары
иррационалдық сипатта (өлшеусіз сандар) болады. Жалған капиталдың ... ... пен ... ара ... және ... қағаздарды
сатудан түскен табыстың мөлшеріне байланысты анықталады.
Капиталға ... оның ... ... ... онда жалған капиталдың
бағасы оған тура пропорционалды ... ... егер ... жоғары болса және банктік проценттің деңгейі де жоғары болса,
онда жалған ... ... ... кері ... ... ... ... түсетін жылдық табыс 50$ делік, ал қарыз процентінің
деңгейі 5% болған ... ... ... ... 1000$ ... 100%)/5=1000$
Демек, жалған капиталдың бағасы жиі өзгерістерге ұшырап тұратын нарықтық
құн.
Жалған капитал нақты (өндірістік) және несие ... ... ... ... ... бөлігі, яғни олардың бағалы
қағаздардағы көрінісі ретінде айналыста ... Оның ... ... ерекшеліктері бар:
1) жалған капиталдың өз құны (өте аз) жоқ. Бірақ бағалы қағаздардың
кейбір түрлері ... ... ... ... ... ... айналысы қор биржасынан және несие жүйесінен
басталады, ал нақты ... ... ... ... көрсетеді;
3) жалған капиталдың мөлшері (бағалы қағаздардың сатылатын жиынтық
бағасы, яғни ... ... ... ... ... сатудан түскен
табыстың капиталға айналуымен анықталады. Ал өндірістегі нақты капиталдан
түскен ... сол ... ... өз ... ... ... ... пайда болуын К.Маркс капиталдану деп ... ...... немесе нақты капиталдың ақша ... ... ... ... ... мөлшерінің өзгеруі нақты капитал көлемінің
өзгеруіне дәл келмейді.
Жалпы алғанда, жалған капитал нақты ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың тез дамуына, бағалы қағаздардан
түсетін дивиденд пен процент мөлшерінің айырмашылығына және де ... ... ... ... тез ұлғаюына байланысты.
Сонымен бірге жалған капиталдың несие капиталынан да айырмашылығы бар.
Олар:
1. Бағалы ... ... ... ... ... бола ... ... капиталынан бөлініп, бағалы қағаздар нарығында дербес ... ... ... ... ... алу дегеніміз ақша
капиталының бір бөлігін ... ... ... Ал қарыз – несиелік
құжат немесе бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... табыс оның өзінің мөлшерімен анықталса, ал
жалған капиталдың мөлшері оның айналысынан түсетін табысына байланысты
болады. Ол ... ... ... ... ... ... Бағалы
қағаздар өз қозғалыс заңдарына ие болып, нақты капиталдың қозғалысына
көбіне тәуелді болмайды.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... ... ғана. Жалған капитал сан жағынан қарыз капиталынан көп және
айналыста бір-біріне дәл ... ... ... мен ... капиталдың
мөлшері жағынан да біріне-бірі дәл келмеуі бағалы қағаздар нарығына тән
ерекшелік. Жалған капиталдың пайда ... мен оның өсуі ... бір ... әсер ... ... қоғамдар және олардың құрылтайшы пайдасы
Акционерлік қоғам деп өзінің қызметін жүзеге асыру үшін қаражат тарту
мақсатында акциялар шығаратын ... ... ... Ал ...... меншікті куәландыратын бағалы қағаз, яғни акция қоғам шығаратын және
олардың ... мен ... ... қарай акционердің
дивидендтер алуға, қоғамды басқаруға қатысуға және қоғам ... оның ... ... бір ... ... ... ... міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі барлық мүлікпен жауапты болады.
Акционер қоғамның міндеттемелері ... ... ... және ... ... құнының шегінде қоғамның қызметіне байланысты зияндарға тәуекел
етеді.
Экономикасы дамыған елдерде олар ... деп те ... ... ... және ашық қоғам үлгісінде құрылады. Қоғамның
фирмалық атауы болады, онда қоғамның ... ... ... ... ашық ... ... немесе жабық акционерлік қоғам деген сөздер
немесе ААҚ және ЖАҚ ... ... ... ... осындай фирмалық
атауымен мемлекеттік тіркеуден өтеді.
Жабық ... ... ... ... ... мен ... айқындалған адамдар тобының арасында орналастырылады. Жабық қоғам
акционерлерінің саны жүзден аспауға тиіс және ол өзі ... ... ... ғана орналастыруға хақылы.
Жабық қоғам акционерлерінің осы қоғамның басқа акционерлері ... ... ... ... құқығы бар. Жабық ... ... ... ... ... ... ... басқа акционерлеріне,
ал олар бас тартқан жағдайда – қоғамның өзіне сатып алуға ұсынуға міндетті.
Сатылатын акцияларды сатып ... ... ... ... ... ... ... отыз күн бойы акционерлерде сақталады.
Егер акционерлердің ешқайсысы аталған мерзімде осы ... ол ... ... және онда отыз күн бойы ... ... ... ... ... ... құқығын акционерлердің жалпы
жиналысының тиісті шешімін қабылдау жолымен іске ... ... ... ... ... ... сатып алу құқығын
қоғамның акционерлерінде немесе оның өзінде қалдырудың өзге ... ... ... ол кемінде отыз күн болады.
Қоғам және оның акционерлері акцияларды сатып алудан бас тартқан ... ... ... жауап алмаған жағдайда акционер акцияларды
қоғамға және оның қатысушыларына ұсынған бағадан төмен емес құны ... ... ... ... ... ... ... бағасын
төмендету туралы шешім қабылдаған ретте акционер ... ... ... қоғамға сатып алуға қайта ұсынуға міндетті.
Акционерлері ... ... ... ... ... ... ... хақылы қоғам ашық акционерлік қоғам ... Ашық ... ... үш ... яғни жабық, жеке және ... Ашық ... ... саны ... ... ... ... қоғамдар туралы заңында бағалы
қағаздар нарығындаакциялар бағаланатын, активтерінің мөлшері кемінде айлық
есепті көрсеткіштің 200000 ... ... ... және ... ... кем болмайтын ашық қоғам ашық халықтық қоғам болып табылады
делінген. Халықтық қоғам мәртебесін алу ... ... ... ... ... ... төмендегі жағдайларға байланысты ашық халықтық қоғам мәртебе-
сін жоғалтады. ... ... ... ... ... қоғам акционерлерінің саны алты
айдың ішінде бес жүзден кеміп ... Оның ... ... ... ... көрсеткіштің 200000 еселенген
мөлшерінен кеміп кетсе;
3. Қоғам акцияларының бағалы қағаздар ... ... ... осы ... біреуі пайда болған кезден бастап 6 ай
өткеннен кейін уәкілетті органға хабарлай ... ... ... ... туралы мәлімдеуі тиіс.
Қоғам акционерлерінің саны жүзден аспаса, акционерлердің жалпы
жиналысының шешімі ... ашық ... ... ... ... ... ... құру туралы шешім қабылдаған жеке және заңды тұлғалар қоғамның
құрылтайшылары болып есептеледі. ... ... ... ... ... ... мүмкін. Қоғамның құрылтайшылары оны құруға байланысты ол
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... береді. Ал оны жалғыз тұлға құрған жағдайда қоғам құру туралы шешімді
осы тұлға жеке-дара қабылдайды.
Қоғамдарды құрушылар ... ... ... ... көп ... ... пайдасы дегеніміз қоғамды құрушылардың акцияларды
сатудан ... ... мен ... ... жұмсаған капиталының сомасы
арасындағы айырма түрінде алатын табысы. Басқаша айтқанда, жалған ... ... ... ... ... құрылтайшы пайдасы болып
есептелінеді. Мысалы, егер нақты капитал 200 ... ал ... ... ... болса, онда құрылтайшы пайдасы 800 долларды құрайды ... ... ... бір тәсілі – капиталдың ажыратылмалы болуы, яғни шығарылған
бағалы қағаздар сомасының қоғамға нақты жұмсалған капиталдан көп ... ... ... ... ... ... ... отырған
елдерде кең өрістеген.
Құрылтай шарты мен ... ... ... құжаттары болып табылады.
Жалғыз тұлға құрған ... ... ... оның ... ... табылады.
Құрылтай жиналысында құрылтайшылар қоғамды құру ... ... оның ... ... ... ... ... қоғамды
мемлекеттік тіркеуге арналған құжаттарға қол қоюға және ... ... ... ... оның ... ... акцияларын төлеуге
құрылтайшылар енгізетін мүліктік құқықтарды ... ... ... ... сайлайды. Құрылтайшылар құрылтай жиналысының хаттамасын
және құрылтай шартын жасасып, қол ... ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдауға тиіс.
Қоғамның құрылтай жиналысында сайланған ... ... ... ... ... бірінші жалпы жиналысына дейін жұмыс
істейді. Шетелдік инвестордың қатысуымен қоғам құру заң ... ... ... ... ... ... құру туралы шешім, қоғамның үлгісі,
оның толықжәне қысқартылған атауы көрсетіледі. ... онда ... ... ... ең төмен мөлшері: жабық қоғам үшін – айлық
есепті көрсеткіштің 100 еселенген, ал ашық ... үшін – 5000 ... ... ... болады.
Қоғамның жарғысы заңды тұлға ретіндегі қоғамның ... ... ... ... ... кезінде ол құрылтай құжаты ретінде
қарастырылады. ... ... ... жарияланған акциялардың әр түрлі
саны, санаттары, атаулы құны, оларды ... ... ... Жарғыда акционерлердің жалпы жиналысын әзірлеу мен
өткізу тәртібі, сондай-ақ ... ... ... туралы акционерлерге
хабарлаудың жолдары, яғни осы хабарлар ... ... ... ... ... ... қоғам акционерлерінің құқықтары, яғни қоғамды
басқаруға қатысуға, дивиденд алуға, қоғамның қаржылық ... ... ... ... қалған мүліктің бір ... ... ... ... ... ... міндеттері де көрсетіледі. Акционер
өзіне тиесілі акцияларды сату жөнінде ірі ... ... ... ... қоғамға
хабарлауға, тізілімді ұстаушыларға немесе осы акционерге тиесілі ... ... ... ... ... тізілімін жүргізуге
қажетті мәліметтердің өзгергендігін он күн ішінде хабарлауға және ... ... ... қызметі туралы мәліметтерді жария етпеуге міндетті.
Акционерлік қоғам – ... ... Оның ... ... ... директорлар кеңесі, алқалы орган ... ... ... ... ... ... ... жылдық жалпы жиналысы оның
ең жоғары басқару органы. Ол қаржы жылы ... ... бес ай ... тиіс. Акционерлердің жылдық жиналыстан басқа жалпы жиналыстары
кезектен тыс болып саналады. Жабық қоғамның жарғысында қоғамды, ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл жағдайда, қоғамды
басқару міндеті акционерлердің жалпы ... ... ... ... ... ... құзыретіне жататын кейбір
мәселелерді айтсақ, олар: қоғамның жарғысына өзгерістер мен ... ... ... ... мен оны ... ... ... құру және
тарату; қоғамның басқару органдарын сайлау; қоғамның жарғылық капиталының
мөлшерін өзгерту; оның жылдық қаржылық есебін және жыл ... ... ... ... ... таза ... бөлу тәртібі, оның
облигацияларын және ... ... ... шығару шарттары мен тәртібі
сияқты ... ... ... ... ... ... қатынасу үшін тіркеу аяқталған
кезде жиынтығында қоғамның дауыс беретін акцияларының елу және одан да көп
процентін ... ... онда ... жиналыс шешім қабылдауға
хақылы болып саналады.
Акционерлердің саны жүзден асатын қоғамда ... ... ... үш адамнан кем болмауға тиіс есеп ... Ол ... ... ... ... ... дауыс беру
тәртібін түсіндіреді және дауыстарды ... ... беру ... ... жеке өзі ... өкілі арқылы жалпы жиналысқа қатысуға
және дауыс беруге міндетті. Акционердің өзі жиналысқа қатынаспай оның өкілі
қатысса, онда ол ... ... ... ... негізінде іс-әрекет
жасайды. Дауыс беру “қоғамның бір акциясы – бір дауыс ” принципі бойынша
жүзеге асырылады.
Қоғамның ... ... ... ... бақылау бумасы бар ірі
акционерлерде болады. Акциялардың бақылау ... ... ... ... ... ... Ол меншік иесіне қоғам қабылдайтын шешімдерді
айқындауына құқық беретін ... бір ... ... ... жарғылық капиталының мөлшеріне ... ара ... ... ... ... жиналысында дауыс беретін акциялардың бес және
одан да көп процентін иеленген акционерлер шешуші дауысқа ... ... ... – директорлар кеңесі.Оның міндетіне қоғам
қызметінің басым бағыттарын айқындау, ... ... және ... ... тыс ... жиналыстарын шақыру туралы шешім қабылдау,
олардың күн ... ... ... ... ... ... ... де бағалы қағаздарды сатып алу туралы шешім қабылдау, таза ... ... мен ... өзге ... ... ... ... және сол сияқты көптеген қоғамның жылдық жиналыстары
аралығында шешілетін мәселелер жатады.
Ағымдағы қызметке ... ... яғни ... ... және ... кеңесінің шешімдерін қоғамның атқарушы органы
жүзеге асырады. Ол алқалы немесе жеке-дара болуы мүмкін. ... ... ... кеңесі қоғамның жарғысында көрсетілген санда және
мерзімге сайлайды. Атқарушы орган ... ... ... ... ... ... ... шығарып және қоғамның барлық қызметкерлерінің
орындауы үшін міндетті нұсқаулар береді.
Қоғамның атқарушы органының қаржы-шаруашылық қызметін бақылауды ... ...... комиссиясы. Ол кемінде үш мүше құрамында құрылып,
бес жыл мерзімге сайланады. Тексеру комиссиясы кез-келген уақытта ... ... ... ... қоғамның директорлар кеңесінің
тапсырмасы бойынша және акциялардың 10 процентінен астамын ... ... ... қоғамның атқарушы органының ... ... ... ... ... ... сәйкес акционерлерге өз
табысынан дивиденд төлейді. Дивиденд деген тиесілі акциялар ... ... ... ... ... ... ... келісімімен сол қоғамның бағалы қағаздарымен де төленеді. ... ... ... ... ... ... бір рет, не жыл қорытындысы
бойынша жариялайды.
1.3. Бағалы қағаздар – ... ... ... ... ... жағдайында ұдайы өндіріс қаржыны
несиеге алып өркендеуімен ерекшеленеді. Оның ең жарқын көрінісі ... кең ... ... жүруі. Қарыз міндеттемелерінің
көптеген анықтамалары бар. ... ... ... ... әр
жақтарын сипаттайды. Соларды қарап өтейік:
1. Қарыз міндеттемесі – оны иемденушінің ... ... ақша ... ... салып, сол үшін табыс алу құқын дәлелдейтін қарыз
алушының берген заңды құжаты.
2. Қарыз міндеттемесі – қарыз алу кезінде несие ... ... ... беретін құжаты.
Сонымен, қарыз міндеттемесі дегеніміз жеке немесе заңды тұлғалардың,
яғни нарыққа қатысушылардың мүліктік немесе қаржылық жағдайларын ... ... ... шығарып және оған одан әрі ... ... ... ... ... деп ... Көп жағдайда эмитентпен қарыз
міндеттемесін ... ... ... ... және ... міндетін
айқындайтын шарт жасалады.
Қарыз міндеттемесі нарыққа қатысушылардың қаржылық жағдайларын алдын
ала болжау ... ... ... Ал ... ... қаржы
жағдайын сол уақыттағы олардың табысының кірісі мен шығынының арақатынасы
анықтайды.
Қаржымен қамтамасыз етілудің 3 түрлі жағдайы кездеседі:
1. ... ... Ол ... пен ... ... ... Артық жағдай .Ол кіріс шығыннан көп ... ... ... қоры мол, ... бұл субьект басқаға несие беруге мүмкіндігі
бар.
3. Қаржыға тапшылық жағдай. Ол шығын ... көп ... ... бұл ... ... ... яғни оған ... алу қажет.
Кез-келген уақытта қаржысы артық шаруашылық субъектілері де, ... ... да бір ... ... ... шеңберінде кездеседі.
Дәл осы жағдайда екі ... ... ... ... ... несиеге беріп, орнына қарыз міндеттемесін ... ... ... ... ... қолма-қол ақша жүруі де мүмкін. Қарыз
міндеттемесін борышқор несие берушіге жазып береді. Ол ... ... ... ... ... Қарыз міндеттемесін иемдену құқынан оны
орындау құқы туындайды.
Қаржы міндеттемелерін жеке ... да, ... және ... банк те ... ... ... міндеттемелерінің шаруашылық
айналымында қолдануын есептеуді қаржы активтері деп атайды. Қаржы активтері
мен оны айналымға түсіретін ... ... ... ... ... жүйесі дейді. Ұйымдық тұрғыдан қаржы жүйесінің негізін ақша ... ... ... құрайды. Ақша нарығы бір жыл мерзімге дейін шығарылған
қарыз міндеттемелерін біріктірсе, капитал нарығы бір ... көп ... ... ... ... Бұл ... ... кезегінде қаржы нарығы алғашқы және екінші (қосалқы) нарық болып та
бөлінеді. Алғашқы нарықта жаңадан шыққан қаржы міндеттемелері ... ... оның ... ... ... болады. Демек, алғашқы
нарықта олар сатылады, ал екіншісінде – ... ... ... ... қаржысы бар және тапшылық ... ... ... ... бірі 3 түрлі тәсілмен ... ... ... ... делдалдары арқылы және қаржы институттары арқылы.
1. Тікелей қаржыландыру тәсілі – артық қаржысы бар субъект екіншіге
қаржысын ... ... ... ... берушінің біреу берген қарыз
міндеттемелері бойынша ... ... ... ... ... ... ұлғаяды.
2. Делдалдар арқылы қаржыландыру – бұдан делдал ретінде брокерлер мен
дилерлер жүреді. Бұл тәсіл бойынша қор биржасы ... ... ... ... не ... өзінің қарыз міндеттемелерін шығармайды. Олар қор биржасы
атынан делдалдық қызмет ... ... ... яғни ... ... сақтандыру және
инвестициялық компаниялары, зейнетақы қорлары қаржы жағдайлары қарама-қарсы
субъектілерді қаржыландыруда делдалдық қызмет атқарады. Бұл ... ... ... ... ... ... алып, оларды екінші қаржы
жағдайы артық ... ... ... ... ... ... – қаржы институттарының
несие берушіні қызықтыратын қаржы міндеттемелерін шығаруы. Мысалы, банктік
депозиттер ... ... ... ... ... ... зейнетке шыққаннан кейін берілетін қаржы туралы ... Міне бұл ... ... ... әрі сенімділігімен, әрі
қайтарымдылығымен, әрі алуға оңай және қолайлылығымен өзіне тартады. Бірақ
бұл жағдайда қаржы ... ... ... ... ... ... алады.
Қарыз міндеттемесі белгілі-бір мезгілге шығарылады. Ол мезгіл қарыз
міндеттемесін шығарған ... оны ... күн ... тең. ... ... мезгілі үш кезеңнен тұрады:
• шығару уақыты;
• айналым мезгілі немесе алғашқы нарықта сату;
• өтеу мезгілі немесе қолма-қол ақшаны қорға өткізу.
Қарыз ... ... ... ... Бағалы қағаздардың жіктелуі
Қарыз міндеттемесінің анықтамасы бағалы қағаздар ... ... ... ... деген екінші нарықта белсенді түрде айналысқа
түсетін қарыз міндеттемесі. Қарыз міндеттемелерінің барлығының ... ... ... нысаны (формасы) болмайды. Олардың ... ... 1-2 бап ... ... ... ... көбі ... өтеді. Тіркеу инвесторларға бағалы қағаздар туралы дәл және
маңызды мағлұмат алуға көмектеседі. Сол ... ... ... ... өз
инвестициясының сапасын дәл анықтауына мүмкіндік алады.
Бағалы қағаздар бірнеше түрлі болып жіктеледі: біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... мен
айналым жеріне байланысты.
1. Кіріс төлеу жөнінен ... және ... ... қағаздар болып екіге
бөлінеді. Қарызды бағалы қағаздар бойынша кіріс нақты ... ... ... күрделі негізгі бөлігін келешекте белгіленген уақытта ... ... ... қағаздар немесе оны акция деп атайды. Акция оны
иемденушінің корпорацияның ... ... ... және ... ... бойы дивиденд түрінде кіріс түсіреді. Ал бағалы қағаздардың
басқа түрлері қарызды және үлесті түрлерінен туындайды.
2. Бағалы қағаздар шығарушысы (эмитенті) ... де ... ... ... ... ... корпорациялар, қаржы
институттары және тағы басқа ... ... ... мүмкін. Эмитенттеріне
байланысты үлесті және қарызды бағалы қағаздар ... ... ... ... немесе үкімет атынан Қаржы Министрлігі шығарған бағалы
қағаздар. Бұл қағаздар ең бір сенімді ... ... ... ... ... ... ... қаржысы қамтамасыз етеді. Бұл
бағалы қағаздардың көп тараған түрлері қазыналық вексельдер мен
қазыналық ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды шығарады.
• Жергілікті әкімшіліктер мен олардың меншігіндегі ... ... ... ... ... ... ... салықтар мен
істің нақты жобасына үкіметтің ... ... ... ... мен корпорациялардың, яғни ашық түрдегі акционерлік
қоғамдардың акция және облигация түріндегі бағалы ... ... ... ... жол ... ... қатар
коммерциялық банктер, сақтандыру және инвестициялық компаниялары,
зейнетақы қорлары шығарады.
• Банктердің бағалы қағаздары – олар ... ... ... ... және бұданда басқа ... ... ... ... ... қағаздары – олар коммерциялық вексельдер,
фьючерстік шарттар және басқа коммерциялық қағаздар.
3. Бағалы қағаздар қай ... ... ... сұраққа жауап бойынша да
жіктеледі. ... ... ... ақша ... және капитал
нарығындағы бағалы қағаздар болып екіге ... ақша ... ... ... бір ... онда ... мерзімді бағалы
қағаздар сатылып және сатып алынады. Оның айналу мерзімі 1 ... 1 ... ... Бұл ... ... ... депозиттік
сертификаттар және басқа коммерциялық қағаздар сатуға түседі. ... ... ... ... ... олардың бәрі қарызды бағалы
қағаздарға жатады.
Капитал ... 1 ... ... ... ... ... қағаздар
түседі. Олар үлесті де, қарызды да бағалы қағаздар болуы мүмкін. Олардың
эмитенттері де әртүрлі: ... ... ... ... ... және тағы ... қағаздардың кейбір түрі қысқа мерзімге яғни 1 ... ... ... да ... ... ... ... опцион.
ІІ бөлім. Бағалы қағаздардың негізгі және туынды түрлері
2.1. Акциялар
Акция – үлесті ... ... ... ... қағаз. Ол
иемденушісіне ... ... ... ... бір ... жүзінде меншік құқын береді. Компания қанша ... ... ... ... да ... ... ... Бірақ осы уақыт ішінде акцияның иесі сан
рет өзгеруі мүмкін. Акционердің акцияны шығарған компанияға ... ... ... ... ... ... оны тек екінші нарықта
сатуына ... ... мына ... ... ... ... яғни ... қоғам құрып, оның жарғылық
капиталын қалыптастырғанда;
• бар компанияны акционерлік ... ... ... ... жарғылық капиталды қосымша молайтқанды.
Атап айтқанда, жарғылық капитал деген шығарылған акциялардың бастапқы
жиынтық құны. Ол өз кезегінде, айналымдағы ... (жай және ... және ... портфелінде қалған бағалы қағаздар болып
бөлінеді. Оларды компания кез-келген уақытта өзойынша пайдалана алады.
Акция белгілі бір ... ... ... өз ... ұлғайтуға
және оны инфляцияданқорғау үшін жұмсауға болатын бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... ... міндеттемесі.
Компанияның өз акциясын қайта сатып алатын құқы бар. ... ... ... егер ... ... ... жоқ ... онда ол
акциясын қайта сатып алатын құқықтан айырылады деген де ереже бар. Дәл осы
жағдай, егер ... ... алу ... ... ... нашарлататын
болса да қаралған. Заң жүзінде акцияны бөлуге де болады. Айналымдағы әрбір
акцияны бірнеше бөлікке бөлуге болады.
Акция бірнеше ... ... Бір ... бір акционерден басқа
біреуге беру тәсілі бойынша: атаулы және иесі ұсынушы болып екіге ... ... ... ... ... ... бойынша – жай және
артықшылықты акция деп те екіге ... ... тек ... ... ... ғана шығара алады.
а) Атаулы акция – иесі ... ... ... ... тіркелуі
тиіс акция. Акционерлер кітабында қанша және қай уақытта алғандығы туралы
жазылған ... иесі ғана ... деп ... ... ... ... – иесінің аты жөні корпорация кітабында
тіркелмеген акция. Кітапта ... ... ... ... жалпы саны
ғана көрсетіледі.
Ал басқару жағынан корпоацияларға қолында ... ... ... қолайлы. Себебі ол акционерлік капиталдың қозғалысын және
бағалы қағаздардың қозғалысын және бағалы қағаздардың ... ... ... ... бұл мемлекеттен кеткенін реттеп және бақылап
отыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... мүддені көздеген акционерлер ұсынушыға арналған
акцияны қолдайды. Себебі еш жерде тіркелмеген ... ... ... ... ... болады. Ал атаулы акцияны еркін қолма-қол ақшаға
айырбастауға болмайды, сондықтан олардың ... ... ... ... ... Акцияның осы екі түрін жүзеге асыру жолы да
әртүрлі:
1. Сату ... ... ... ... иесі ... ... алғанын куәландыратын барлық акция санына бір толтырылған сертификат
алады. Бұл акцияларды сатқанда сертификаттың сырт ... екі ... ... ... ... ... қойылады. Содан соң акционерлердің
тізіміне өзгеріс енгізу үшін ... ... ... ... ғана ... жаңа иесі акцияларға жаңа сертификат алады.
Ұсынушыға арналған акцияны ... ... бір ... ... ... ... ... Акцияның осы екі түрінің жаңа данасын иемденушілер құқын ... де ... Бұл ... ... ... иесі ... хабарландыру
хат алса, алакцияны ұсынушыға бұндай механизм жүруі мүмкін емес. Ұсынушы
акциясында кесіп алатын купоны ... Соны ... ... ... ... меншік құқын іске асырады.
3. Ұсынушы акциясының номиналы өте жоғары болмайды, бірақ ол ... ... ал ... ... ... ... ... бола
береді.
Корпорацияны басқаруға қатынасу құығы бойынша жай және ... ... ... Жай ... иеленушілердің корпорацияның
тапқан пайдасының мөлшеріне байланысты дивидендтер алу құқы, жиналыстарда
дауыс беру ... ... ... ... құқы және ... қалған жағдайда несие берушілермен есеп айырысқаннан кейін мүліктің
бір бөлігін алу құқы бар. Құқықтар ... ... ... көлемде жүзеге
асырылады.
Әрбір акция өз иесіне бір дауыс ... ... ... ... жай ... ... кепілдік бермейді. Себебі дивиденд корпорацияның шаруашылық
нәтижесіне байланысты. Дивиденд корпорацияның таза ... бір ... ... дивиденд төлеу пайданың салық төлегеннен қалған қалдығын
бөлуге негізделген. Дивидендтің мөлшеріне күшті өзгерістердің әсер ... жәйт ... ... ... ... мыналар:
1. Директорлар кеңесін сайлауға дауыс беруге және сол ... ... ... Директоратқа сайланғанда кейбір корпорацияның жарғысында
кей жағдайда мүлік цензі ... яғни ... ... ... ең ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Директорлар кеңесі корпорация атынан бұқаралық ... ... ... Ол жыл сайын ... ... мына ... ... есебін; жылдық балансты және таза пайданы бөлу жобасын
дайындайды.
Директорлар корпорацияны басқаруды ұйымдастыруға, менеджерлерді жұмысқа
қабылдауға және шығаруға, ... ... ... береді. Олар капитал
құрамының өзгеруін қадағалап, ... ... ... де ... бөлу – ... ... оның ... арасында дивиденд
ретінде үлестіру деген ұғым. Бұл туралы директорлар кеңесі хабарлап тұрады,
ол ... ... ... басты мақсаты – менеджерлердің өз міндетін
орындауын ... ... ... ... ... бой ... яғни өзінің өкілдік шеңберінде ... ... ... ... корпорацияға адалдық міндеті. Ондай адалдық мүдделерді
таластыруға, директорларға қарыз беруге, корпорацияның мүмкіндіктерін ... ... және ... ... жол бермейді.
2. Дивиденд алу құқы. Дивиденд мөлшері корпорацияның жылдық айналымына
байланысты анықталады. Оны тоқсан сайын (әрбір үш айда бір) ... ... ... түрі ... қолма-қол төленетін дивидендтер. Бұл табысты бөлудің ең кең ... Ол бір жай ... ... ... ... ... ... бөлудің мүліктік формасы акционердің
қолындағы акция санына пропорционалды анықталады. ... бұл ... ... өзі ... ... ... акция формасындағы дивидендтер. Бұл қосымша ... ... ... қолындағы акция санына ... ... ... бұл түрі компанияның өзін-өзі қорғап
қалуын қамтамасыз етеді.
Қолма-қол ... ... ... ... мен ... және
қолма-қол ақша қаражаты қозғалысы ведомостын тексергеннен кейін ғана жүзеге
асырылады. ... ... ... жағдайда корпорация жауап беруге
міндетті. Сонымен бірге дивиденд акционер ... тек бір ғана ... ... ... ... бағасының өзгеруіне байланысты қалыптасады.
3. Жай акция бойынша меншік құқын басқаға беру. Өзінің үлестік ... ... ия ... ия сыйға беріп, ия өсиетке ... ... ... кепілдікке де, яғни банктен несие алғанда да беріледі.
4. Корпорациядағы акционерлердің мүліктік мүддесін қорғауға дауыс беру
құқы. Бұған ... жаңа ... ... ... ... ... бөлігін сату сияқты мәселелер жатады. Активтер болып корпорацияның
барлық қозғалмайтын және қозғалатын меншігі: жер, құрылыс, мүлік, ... ... ... ... ... ... құқы, мысалы, акционерлердің
реестерін текскру. Жылма-жыл корпорация президенті әрбір акционерге ... ... ... ... ... мен ... ... ведомостысын
бақылауы мүмкін.
6. Шектеулі міндет құқы. Басқаша айтқанда, корпорация ... ... ... ... ... ... ақшасын қайтаруға ешкім
кепілдік бермейді.
7. Корпорация жабылған кезде оның активінің бір бөлігін алу құқы, яғни
жабылу дивидендін алу ... ... ... өтеу ... ең ... ... ... және адвакаттардың, содан соң
белгілі-бір тәртіппен өзіне несие берушілердің, ал ең соңында артышылықты
акция иелерінің талабын ... ... ... айтқандай, корпорация акционерлерінің
жылма-жыл өтетін жиналысында сайланады. Тікелей дауыс беру жай көп дауыс
алу деген ... Ол ... ... ... ... ... тең дауыс беру.
Сонымен қатар, дауыс беруде ... да ... ... ... ... ... ... басқа біреу
сенімхатпен дауыс беруіне өкілеттілік алады.
Көптеген корпорациялар жай акция бойынша ... ... ... Ол
акцияның титулында көрсетіліп, хабарлама сипатында болады. Ол бір акцияға
шаққандағы жарғылық капиталдың мөлшерін көрсетеді. Номинал құны ... ... одан әрі ... ... әсер ... Ол акцияны
алғашқы орналастырғанда ғана маңызды роль атқарады және ... ... ... ... ... ... кетсе, онда оның бағасын сатуға қатысқан
барлық инвесторлар ... ... ... ... ... төменгі бағасымен және сатып алушының төлейтін жоғары бағасы
анықтайды. Акцияның нарықтық ... ия ... ия ... ... ... және ... ... басқа, оның баланстық
бағасы да болады. Ол ... ... ... ... ... ... ... баға деп аталады. Ол активтің таза құнын
(корпорация ... ... оның ... ... ... санына
бөлгенге немесе бір акцияға келетін ... ... ... тең.
Корпорация жай акцияның номиналын көрсетпей де шығаруға құқығы ... ол ... ... сатылады. Бұл жағдайда акцияның ... ... ... ... ... көрсетіледі. Корпорация
жабылғанда бұл акциялар акционерлерге активтің белгілі-бір бөлігін
(номиналдық құнының ... ... ... ... ... ... преференционалды) – меншік туралы ерекше
сертификат. Олар корпорация пайдасының ... ... ... ... ... ... төленуін қамтамасыз етеді.
Преференционалды акция дауыс құқын ... Ол ... ... ... Оған
байланысты артықшылық дауыс құқын жоқтығының орнына төлеу ретінде жүреді.
Артықшылықты акция иемденушісін қорғау үшін акцияның осы түрі бойынша
дивидендтер ... жай ... ... ... ... ... ... бұл акциялардан гөрі жай ... ... ... ... ... құны ... және ... болып
екіге бөлінеді. Бірінші жағдайда дивиденд акцияның номиналына байланысты
процент түрінде есептеледі. Ал номиналсыз ... ... ... оларда дивидендтің нақты ақшалы мөлшері көрсетіледі. Акция
номиналының оның нарықтық бағасына әсері жоқ.
Жай ... ... ... ... ... ... акция
бойынша да дивидендтер таза пайдадан төленеді. Артықшылықты акция, әдетте,
- атаулы бағалы қағаз. Корпорация бұл ... ... ... ... ... ... әртүрлі көлемдегі артықшылығы бар.Олар әр сериялы
акцияның сертификатында көрсетіледі.
Егер корпорация артықшылықты акциялардың бір емес көп ... ... онда оның ... ... артықшылықты деп, ал келесісін –
екінші артықшылықты деп анықтауы керек. Сондықтан осы акциялардың тек ... ғана ... ... гөрі ... мол ... ... әртүрлі тәсілдермен жүзеге асырылады: дивиденд алғанда,
активтерді бөлгенде ... осы екі ... қоса ... ... өзі бірнеше түр тармағына бөлінеді. ... ... ...... және ... кумулятивтік
және кумулятивтік емес, конвертабельді және ... ... ... ... ... ... ... корпорацияның
жарғысында қаралады. Акциялардың бұлай бөлінуінің ... ... ... ... байланысты. Олар:
• Үстеме пайданы бөлуге қатысу;
• Хабарланып, бірақ төленбеген дивиденд алу ... ... ... басқа түріне айырбастау мүмкіндігі.
Қатысушылар артықшылығы өз иемденушісіне үстеме ... ... ... ... Басқаша айтқанда, корпорация жарғысында жай акция
бойынша төленетін дивидендтің көлемі белгіленген, ал ... одан ... онда ол ... ... бойынша төленетін дивидендтің мөлшерін
жоғарылатады. Олардың арасындағы ара қатынасын компанияның өзі белгілейді.
Қатысушылар ... иесі ... ... ... артық
дивиденд алуға құқы жоқ. Егер артықшылықты акциялар кумулятивтік болса,
онда бұрын ... ... ... ... ... ... ... келесі жылы төленеді. Ол жай акциялар бойынша ... ... ... жүзеге асырылады, яғни төленеді. Кумулятивтік
емес акциялар бойынша төленбеген дивидендтерді келесі жылдың дивидендтіне
қосуға ... ... ... өз иемденушілеріне кейбір
жағдайларда осы корпорацияның жай ... ... ... ... ... ... ... талап осы типті акция
шығарған кезде ... ... ... ... көрсетіледі.
Артықшылықты акциялардың көбісі конвертабельді. Ал конвертабельді емес
акциялар өз статусын өзгертуге мүмкіндігі жоқ.
Артықшылықты ... өте ... ... түр тармағының бірі –
дивиденд төлеуі кейін қалдырылған ... Олар ... ғана ... шығарылады. Олар бойынша дивиденд тек жай
акциялар бойынша төленетін дивидендтің ең ... ... ... ... ... ... қалғаны атаулы акция иелеріне бөлінеді. Егер
компанияның ісі ... ... бұл ... өте тиімді.
Егер компанияның жарғысында оның директорлары корпорация капиталын
құруға жеке қатысуы керек делінсе, онда – ... ... ... ... ... ... арнаулы түрі шығарылады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде артықшылықты акциялар ... ... ... ... ... ... корпорация қаржысында
олардың үлесі өте төмен. Дегенмен де, артықшылықты акциялардың корпорация
ісін басқаруда маңызы орасан зор. Олар ... ... ... ... жай ... ... ... өзгертпей-ақ қосымша капитал
тартуға мүмкіндік береді.
2.2. Облигациялар
Облигация деп эмитенттің белгілі-бір шартты орындауға, яғни ... ... ... және ... ... ... міндеттенген
жазбаша қарыз құжатын айтады. Ол корпорацияның активіне ... ... ... ... ... ... капитал деп есептелмейді.
Облигация шығару – қосымша капитал тартудың бір нысаны. Эмитенттің жалпы
шығыны облигацияны шығаруға және ... ... ... ... тең болады.
Облигация мерзімдік қарыз міндеттемесі болғандықтан оның кепілі болып
эмитенттің жалпы кепілдігі саналады. Ол кепілдік – ... ... өз ... ... алмаған кезінде – корпорация мүлігінің
бір бөлігін иемденуге облигация ұстаушының құқы. Облигация да ... ... ... ең ... ... ... бұл екі ... бір-бірінен түбегейлі өзгешеліктері бар. Ол өзгешеліктердің
маңыздылары ... ... ... ... несие беруші болып табылады.
Ал облигация ... ... ... Өз кезегінде,
акционер корпорацияны меншіктенушінің бірі. Акция сол меншіктенудің куәлігі
тәрізді.
2. Облигация иемденушісіне сыйақы ... Оның ... ... ... ... Бұл бағалы қағаз өзінде көрсетілген белгілі бір
анықталған уақыт аралығында ғана ... ... ... ... ... ... ... дивидендтерден бұрын төленеді. ... ... ... ... оның банкрот деп танылуына тең. Акционер де
дивиденд түрінде төлем ... ... ... ... ... және ... ... төленбейді. Егер корпорация дивиденд ... ... ... ... ... онда ... корпорацияға қарсы
ешқандай шара қолдана алмайды.
3. Басқа несие беру сияқты, ... ... ... беру құқы жоқ. ... ... ... ... корпорация басқаруға да қатыспайды.
Оған керісінше ... ... ... ... ... ... дауыс құқы бар.
4. Облигация бойынша сыйақы корпорацияның шығынына жатады. Ол салық
төлейтін пайдадан ... Ал ... ... ... қалған
корпорацияның таза пайдасынан өтеледі.
Облигация бойынша мезгіл-мезгіл төленетін ... ... ... ... Купон деп облигациядан қиылып алынатын талонды
айтады. Онда ... ... ... ... сыйақының орнына
облигациядан купонды қиып алады. Бұндай сыйақы ... ... ... деп ... Облигацияда бірсыпыра элементтер көрсетіледі: номиналы,
купондық мөлшер, өтеу туралы нұсқау, эмиссия шарты, ... ... деп ... бетінде көрсетілген ақша сомасын айтады. Оны
облигация иесі өтелу мерзімі келгенде ... ... – жыл ... ... ... ... ... байланысты келісілген сыйақы (мүдде) – төлем. Жыл сайынғы купондық
мөлшер бөлініп төленуі мүмкін, мысалы, жарты ... бір рет ... ... бір рет. ... төлем мына интервалмен орындалады: қаңтар – шілде,
ақпан – ... ...... ...... ... – қараша, маусым –
желтоқсан. Одан ... ... ... да ... ... сәуледей
қайталанады. Мысалы, 5 қаңтар – 5 шілде.
Өтеу күні – ... ... ... ... ... ... ... және сыйақы төлеуді тоқтататын күнтізбектегі күн.
Эмиссия шарты – облигация шығару мәмілесі. Ол қарыз ... ... ... ... шығарылады. Траст компаниясы корпорацияның
инвесторлары алдында оның кепілі ... ... ... ... эмитенттің өз міндеттемелерін орындауын қадағалап отырады. ... ... ... ... және оның инвестициялық жобасының
бизнес-жоспарын тексеріп, содан кейін ғана өз ризашылығын береді. Осыған
байланысты ... ... ... компаниясы бірсыпыра ұсыныс енгізеді.
Оладың ішінде жиі кездесетіні мыналар:
• ең аз өтімділік;
• борыштың ақырғы деңгейі;
... ... тиым ... төленетін дивиденд мөлшерін шектеу.
Өтеу туралы нұсқау – эмиссия шартындағы тармақ. Ол ... ... ... құны және ... ... арнаулы қор құрады. Ол
қор траст ... ... ... шартында облигацияны уақытынан бұрын кері сатып алу бабы да
болуы мүмкін, яғни ... өз ... ... алу ... ... ... ... шығарылғаннан кейінгі алтыншы жылдан басталады.
Уақытынан бұрын қайта сатып алғанда облигацияның бағасы оның ... ... ... ... ... және ... ... болып бөлінеді.
Облигациялардың қамтамасыз етілуі деп ... ... ... активтерін немесе мүліктерін салуды айтады. Қамтамасыз етілген
облигация корпорацияның негізгі активтерін талап етуге ... ... ... ... оның негізгі меншігінің облигацияға салынғанын көрсетеді.
Егер корпорация тағайындалған мезгілде өз ... өтей ... ... ұстаушылар кепілдікті өз пайдасына сатуға құқы бар. Қамтамасыз етуге
қозғалмалы, қозғалмайтын мүліктер және басқа бағалы ... ... ... ... ... ... ... қозғалмайтын мүлікке салынған облигациялар. Оларды қамтамасыз ететін
жай немесе арнаулы ... ... жаңа ... ... ... ... компанияның траст жағдайында сақталатын акциялары және
облигацияларымен қамтамасыз етілген осы ... ... ... мүлікпен қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... ... ... облигациялар – жалпы кепілдігі бар, басқаша
айтқанда, эмитенттің жақсы атағымен ... ... ... ... ... ... түсетін табысқа үміттеніп шығарады.
Корпорация банкротқа ұшыраған жағдайда ол облигацияларды арнаулы түрде
өтейді.
Облигацияның рейтінгі – ... ... ... ... ... ... облигациялардың барлық шығарылған сериясы
бағаланбай, екінші нарықта кең көлемде сұранысқа ие ... ... ... ... да ... және ... ... болады.
Оның номиналына байланысты процентпен көрсетілген нарықтық ... ... деп ... Егер ... ... номиналынан жоғары
болса, онда облигация сыйлықпен сатылды деп ... Егер ... ... болса, онда облигацияның жаңа иесі оны дисконтпен, яғни
бағасын төмендетіп сатып алады. ... ... ... ... ... сыйақы (мүдде) оның номиналына байланысты есептеледі.
Облигацияның нарықтық бағасы, бір жағынан, заемды шығару жағдайына,
екінші ... ... әр ... әр ... ... ... жағдайға
байланысты анықталады. Егер нарықта купондық бағасы жоғары жаңа заем
болса, онда ол жағдай ... ... екі ... әсер ... егер жаңа ... ... ... өте көп болса,
онда бұрын төмен бағамен шығарылған облигациялардың курсы ... ... олар ... сатылады. Себебі бұндай облигациялар тек
номиналы бойынша өтеледі. Ал ... ... жаңа ... ... ... түсіреді.
Екіншіден, егер жаңа облигациялар аз болса, олар номиналынан жоғары
курспен (сыйлықпен) сатылады. Ол облигацияның жаңа және ... ... ... ... ... пайдасы купондық төлеммен
дисконттық айырмашылықтан түсетін ... ... ... ... ... акция тәрізді облигациялар да иесі ұсынушы және ... ... ... Иесі ... ... еш ... ... ол бойынша
сыйақы ұсынушы субъектке төленеді. Ондай облигациялардың әрқашан купондық
парағы ... ... ... өсім ... күні облигация иесі купонды
қиып алып, оны ... ... Ал ... ... иесі
корпорацияда тіркеуден өтеді. Сыйақы төлейтін күні корпорация оларға
процент алу үшін чек ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді – 1 жылдан 3 жылға;
• орта мерзімді – 3 жылдан 7 жылға;
• ұзақ мерзімді – 7 жылдан да көп ... ... ... облигациялары соымен қатар купондық кірісті төлеу жөнінен
де бөлінеді.
Біріншіден, купондық мөлшері нақты бекітілген ... ... ... ... ... мүмкін.
Екіншіден, купондық төлем мөлшері өзгермелі облигациялар. Бұл типті
облигациялардың ерекшелігі – оның купондық төлем мөлшері ақша ... ... ... ... ... Бірақ өзгермелі курсты
облигация ұстаушы, корпорация жарғысында көрсетілгеніндей, өз мүддесін
несие берушілердің ең ... ... ... купоны нольге тең облигациялар. Бұл типті облигациялардың
айырмашылығы – олар ... ... ... ... бағамен
(эмиссиялық бағамен), ал өтелгенде – номиналымен сатылады. Басқа сөзбен
айтқанда, ... ... ... ... ... ... алады.
Облигациялар айырбасталатын және жай облигациялар болып та бөлінеді.
Айырбасталатын облигациялар айырбасталатын артықшылықты акцияларға ... Олар ... ... осы ... ... ... ... алмастырылуына мүмкіндігі бар. Бұл айырбасталатын акцияға
инвестордың қызығушылығын арттырады. Ал жай облигациялардың бұндай құқығы
жоқ.
2.3. ... ... ... ... ... қағаздар мемлекет атынан шығатын
бағалы қағаздар. Олар бюджеттегі дифицитті ... үшін ... ... ... түрі болады:
• қолма-қол және ақшасыз есеп айрысу
• құжатты және ... ... және ... ... ... (тіркелген)
Мемлекетті бағалы қағаздар төмендегіндей функцияларды орындай алады:
салықтан босатылу, мемлекеттік пайданы қаржыландыру сияқты.
Олар:
• мемлекетті қысқа ... ... ... ... ... ... ішкі ... облигациясы;
• мемлекеттік казыналық вексель;
Жекеменшік бағалы қағаздар түрлері:
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк ... ... ... тек ... ... ғана ... ала алады.
Муниципалды бағалы қағаз жергілікті мемлектті басқару органдары шығарады.
Олар жергілікті бюджеттің дефицитін қысқарту үшін ... ... ... KASE ... Шығыс Қазақстан облысының жәнеАтырау облысының
облигациялары)
Жинақтаушы кітапша-бұл бағалы қағаз. Банктермен ... ... ... ... ... жинақтаушы кітап ретінде беріледі.
Бұндай депозиттер заңды және жеке тұлғаларға беріледі. Бұл ... ... ... ... болады. Қысқа мерзімді салымдар банк пен
клиент арасында шартқа ... ... шарт ... мөлшері, сақталу
мерзімі, салымның пайыздық мөлшерін белгілейді. ... ... ... ... ... ... береді.
Опциондар және фьючерс. Олар туынды бағалы қағазға жатады. Туынды
бағалы қағаздар-олар қаржы келісім шарт ... ... ... ... қор биржасының даму кезінде пайда болған қағаздар. Сауда ... ... ... ұлғайту және күрделендіру үшін қажет.
Опционның мақсаты ол бағалы қағазды сатуға және сатып алуға ... ... ... ... ... ... төлейді. Сатып алушы бұл
құқықты өз ... ... ... және ... алуға міндеттенеді.
Опциондардың иелері өзінің құқығымен кез келген уақытта қолдана ... ... ... ... Бұндай қағаздар инвесторлар
арасында ... ... ... ... ... ... ... санына сатып алуға және
базистік баға ... ... ... ... ... Бұл баға ... ... фиксацияланады. Фьючерс бұл келісім шарт бір тұлға екінші тұлғаға
белгіленген қағаз санына сата ... ... ол ... ... ... ... сату және ... алудағы негізгі жіктелуі:
• бағалы қағаз түрі;
• фиксацияланған сату бағасы;
... ... ... ... шарттың сомасы;
• келісім шарттың орындалу мерзімі;
2.4. Бағалы қағаздардың басқа түрлері
Бағалы қағздардың өте көп ... ... ... ... ... ... ... жарғысына қарсы келмесе онда оның
“екінші ... ... ... ... ... қосымша тағы да
бағалы қағаздар шығарып капитал ... ... бар. ... “құқықты
бағалы қағаздар” деп те атайды. Оларға жазылу құқын опцион, варрант ... ... ... құқы ... ... ... жаңа тиражын
сатып алу артықшылық құқын береді. Бұл акционерлердің мүлікке ... ... Бұл ... ... ... ... жарғысында
акционерлердің “артықшылық құқы” деген арнаулы сөзбен белгіленеді. Ондай
құқықты тек жай акция иелері ғана пайдалана ... ... ... құқы бар
әрбір акционер корпорациядан сатып алуға рұқсаты бар акция саны және ... ... ... ... ... ... құқық сертификатын алады.
Әдетте, акцияның сатылу бағасы ағымдағы курсынан төмен болады.
Жазылу құқын үш түрлі жолмен жүзеге асыруға ... өз ... іске ... яғни жаңа ... ... алу. Ол үшін сертификатты
толтырып және ақша аударып, корпорацияға жіберу керек;
... ... ... ... ... ... ... да болады.
Онда сатып алушылар туралы мәселені корпорация өзі шешеді.
Жазылу құқы – қысқа мерзімді бағалы қағаз. ... ол бір ... Егер ... акциясы қор биржасында айналымда болса, онда
құқық сертификаттары да сол биржада ... ... ... ... ... – шартқа енгізілген мерзімдік талапты көрсететін бағалы қағаз.
Ол бойынша екі ... ... ... бір ... ... ... ... қағаздардың біраз мөлшерін сатуға немесе сатып алуға құқық беріледі,
ал екінші жақ, қажет болғанда, шартта ... ... ... ... немесе сатып алуға міндеттенеді. Әдетте, опцион компанияның өзінің
жоғары лауазымды қызметкерлеріне тұрақты бағамен жай акция сатып алу ... ... ... ...... ... бекітілген стандартты құжат.
Онда сатылатын бағалы қағаздар саны ... Оның ... лот ... яғни 1 ... 100 дана бір ... ... қағаз болады. Опционның
мазмұнында опциондық шартта бекітілген ... ... яғни ... сату немесе сатып алу күні және бағасы көрсетіледі.
Опционның екі түрі кездеседі: сатып алушы опционы және сатушы опционы.
Біріншісі – ... алу ... онда ... өзі ... ... ...
сату шарты, ол бағалы қағазбен бірге сатылады. Алғашқыда опциондық шарт тек
қор нарығындағы акцияға қатысты ... ... ... ... шарт кез ... ... ... туынды түрлерінің бірі – варрант. Варрант – ерекше
бағалы қағаз. Ол ... ... ... ... сатушының
сатып алушыға меншік құқын ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір уақыт аралығында тұрақты
бағамен онда белгіленген жай акция санына айырбастауға құқы бар.
Варрант – ұзақ ... ... ... ... оны корпорация
облигациялармен және артықшылықты акциялармен қоса ... Бұл ... ... ... алғашқы орналастырғанда тартымды етсе, ... ... ... ... ... ... опционнан
айырмашылығы – егер опционды эмитент те және бағалы ... ... де ... ал ... тек қарыз міндеттемесінің эмитенті ғана
шығарады.
Бағалы қағаздардың келесі тобына қаржы нарығы айналымындағы ... ... ... ... жатады. Олар:
Қазыналық вексельдер – Қаржы министрлігі шығаратын қысқа мерзімді
облигациялар. Олар ... ішкі ... өтеу ... ... ... бұл түрі жоғары өтімділігімен ерекшеленеді, сондықтан
оларды “екінші ақша” деп те ... Олар ... ... яғни ... ... ... сатылады, ал номиналымен кері
сатып алынады. ... ... ... ... ... ... 91, 182 және 365 күн ... шығарылады. Олар иесі ұсынушы
вексель түрінде шығарылып, көрсетілген ... ... ол ... сертификат – ол эмитенттің мерзімді ... ... ... ... қағаз. Оның иесі – оны ұсынушы адам.
Депозиттік сертификат екінші ... ... ... және ... тез
өтетін бағалы қағаз.
Чек – заңды түрде бекітілген ақшалы құжат. Ол қаржы институтындағы (чек
беруші) ағымдағы есепшот ... чек ... ... ... төлеуін
талап еткен жарлығы. Чек төлем айналымын тездету мақсатында ... ... ... ... Атаулы чектер. Оны чек беруші белгілі бір адамның аты-жөнін көрсетіп
толтырады. Ондай ... ... ... ... ... Ордерлі чектер. Олар жеке немесе заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... Иесі ұсынушы чектер. Ол бойынша көрсетілген сома чек ... ... ... ... жазумен көрсетпей-ақ бір кісіден
екіншіге беруге болады.
Чек бойынша Халықаралық конвенция 1931 жылы Женевада құжатқа қол ... ... ... ... алты ... ... болуы шарт. Олар:
• чектік белгі, яғни құжат текстісінде “чек” деген ... ... ... чекті өтейтін төлеуші, яғни банктің аты;
• төлем орны, яғни банктің орналасқан ... ... ... ... ... ... жарлық;
• чек берген уақыт және орын;
• чек берушінің қолы.
Қорытынды
Қорыта келе, акционерлік қоғамдардың көптеген құрылу жолдары бар. Олар
– жұмыс істеп ... ... ... ... қоғам түрінде қайта құру,
олардың бірнешеуін ... ... ... ... ... және ... ... осы айтылған жолдары Қазақстан Республикасының
Азаматтық кодексіне сәйкес жүзеге ... Жаңа ... ... және ... сайлауды жаңадан пайда болған қоғамның ұсынысы
бойынша белгілі бір мерзімде ... ... ... ... қоғамды қайта құру болып есептеледі.
Екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... және міндеттерін өткізу актісіне сәйкес ... ... ... ... қоғамдардың бірігуі деп аталады. Бірігуге
қатысқан әрбір қоғамның ... ... ... жаңа қоғамның
акционерлеріне баспасөзде жариялар арқылы берілуі тиіс.
Қосылатын қоғамның мүліктерін, құықтарын және міндеттерін тиісті ... ... ... ... ... және оның ... ... қосылуы деп танылады.
Қайтадан ұйымдастырылатын қоғам акцияларын, кейіннен ... ... ... ... осы ... барлық мүліктерін
жаңадан пайда болған қоғамдар арасында бөлу арқылы қоғамның барлық мүлкін,
құқықытарын және міндеттерін өткізумен оның ... ... ... ... бөлу ... табылады. Бұнда бөлінетін қоғамның құқықтары ... ... ... ... ... ... болған қоғамдарға өтеді.
Қоғамнан бөліну нәтижесінде пайда болған қоғамдар қайта ұйымдастырылған
қоғамның міндеттемелері бойынша жауапкершілікте ... ... ... ... ... ... және міндеттерінің бір бөлігін өткізумен бір немесе бірнеше
қоғамды құру ... ... ... деп ... Егер қоғамның барлық
құқықтары мен міндеттері жауапкершілігі шектеулі серіктестікке немесе
өндірістік кооперативке акт ... ... ол ... қайта құру деп
танылады.
Қоғамды ерікті түрде тарату ... ... ... ... ... және олардың бақылауымен ... ... ... ... ... ... шешімі тағайындаған тарату
комиссиясы жүзеге асырады. Қоғамды тарату кезінде ең алдымен оның ... ... ... ... ... есеп ... кейін таратылатын ... ... ... ... ... ... ... төлемдер, артықшылықты акциялар
бойынша есептелген, бірақ ... ... ... ... ... оларға тиесілі акциялардың ... ... ... ... ... акционерлер арасында оларға тиесілі акциялардың
атаулы құнына бара-бар түрде бөлінеді. Аталған ... ... ... ... ... ... бөлу ... аяқталғаннан кейін жүргізіледі.
Жай акциялар бойынша дивиденд төлеу ... ... ... ... ... ол артықшылықты акциялар бойынша корпорацияның
шаруашылық қызметі нәтижелі болмағанына қарамастан ... ... ... нақты мөлшерде дивиденд төленеді. Әрине нақты төленген
дивиденд жылдық жұмыс нәтижесіне ... ... ... ... ... ... және ... бөлінген пайданың мөлшерін кемітуі де мүмкін.
Корпорация өз жұмысын акция шығарумен де, ... ... ... де ... Дегенмен, акциядан гөрі, облигация шығару
корпорацияға қауіпті. Себебі ... ... ... де, жыл ... ... ... төлеуге міндетті. Ал акция бойынша белгіленген
соманы төлеуге міндетті емес. Егер ... ... ... ... ол ... жеке ... ... облигация шығару корпорацияға қауіпті болғанымен, ол
өте арзан. Ұзақ мерзім бойы төленген ... ... жыл ... ... (мүдде) сомасынан әлде қайда көп болады деп ұйғарылады. ... ... ... ... ... демек облигация – тиімді.
Сондықтан тәуекелмен қосымша шығын шығарып алған ... ... ... көзі ... оларды сатып алмайды. Сонымен, егер компания бағалы
қағаздардың екі түрін қатар шығарса, онда ... ... ... ... ... ... жоғары болады деген болжамға
байланысты.
Банктер вексель бойынша бірнеше түрлі ... ... бір ... ... ... шапшаңдатса, екінші жағынан өздеріне пайда
түсіреді.
Бағалы ... ... ... бар. Атап ... ... ... ... депозиттік сертификат, чек және тағы басқалары.
Нарықтық экономика жағдайында бағалы қағаздар ... ... ... кәсіпорындарды жекешелендіру және осы мекемелердің
акцияларын шығару арқылы жүргізіледі. Осыдан кәсіпорындар, ... ... ... нарықтық экономиканың қалыптасуына үлкен әсер етеді.
Бағалы қағаздар нарығының қалыптасуының ... ...... ... шаруашылықты нарықтық әдіспен жүргізуде үлкен мүмкіндігі бар.
Қаржы нарығы – бұл ақша ... ақша ... ... ... ... мен ... уақыт факторына байланысты өзгеріп
отырады. Қаржы нарығы бір-бірімен байланысты, бір-бірі үшін ... ... ... толықтырып отыратын қолма-қол ақша нарығы, қарыз
капиталының нарығы және ... ... ... ... үш ... ... нарықтар өз аттарына сай нарықтың экономикада ... ... ... ... болсақ, қолма-қол ақша нарығы – қолма-қол ақша қызметін
атқартын қысқа мерзімді төлем құралдары, ал ... ... ... ... ұзақ ... ... несие нарығы. Үшінші нарық түрі – бағалы
қағаздар нарығы. Бұл нарық ендігі ... ... ... ... ... ... алу, қарыз міндеттеме, яғни олар арқылы ... алу ... ... ... ... мамандары көбеюде. Тек олардың бір-
бірімен байланысты қызметі ғана нарықтың ... ... және ... ... ... ... Республикасында қалыптасып келе жатқан бағалы қағаздар
нарығының үлгісіне нақты бірыңғай көзқарас жоқ. ... ... ... ... ... сай әлі де біраз өзгерістер енгізілуі мүмкін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Алёхин Б.И. «Рынок ценных бумаг: введение в ... ...... Балабанов В.С. «Рынок ценных бумаг»., Москва-1994.
3. Бороздин П.Ю. «Ценные бумаги и ... ... ... Карагусов Ф. «Ценные бумаги и регулирования их обращений в РК».,
Алматы – 1995.
5. Көшенова Б.А. ... ... ... Алматы-1999.
6. Көшенова Б.А. «Ақша, несие, банк, ... ... ... ... ... и его финансовые институты»: Под/ред.
В.С.Поркановского., Санкт-Петербург - 1994.
8. ... Ғ.С. ... ... ... ...... Шалгинбаева Г.Н. «Рынок ценных бумаг. Механизмы
госрегулирования»., Алматы – 1998.
10. Көшенова Б. А ... ... ... ... ... Алматы-2000,
221-бет.
Қосымша әдебиеттер тізімі
1. Ілиясов Қ.Қ. Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық – Алматы: 2005
2. ҚР Президентінің «Акционерлік ... ... заңы 1995 ... ҚР ... ... ... ... шығарылуын тіркеу мен оларды
қайтару тәртібі.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаз түрлері мен жіктелуі жайлы25 бет
Бағалы қағаздардың жіктелуі12 бет
Бағалы қағаздардың жіктелуі және түрлері42 бет
Акция түсінігі мен экономикалық мәні24 бет
Бағалы қағаздар нарығы туралы ақпарат26 бет
Бағалы қағаздар нарығының қызмет ету жағдайына талдау31 бет
Бағалы қағазды инвестициялау68 бет
Корпоративтік бағалы қағаздар25 бет
Қаржылық инвестиция8 бет
Іс қағаздарын жүргізу тарихы және жіктемесі. Құжат ұғымы және функциясы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь