Асан қайғының көшпенділер философы, халық арманының жоқтаушысы аталуының себебі

I.Кіріспе

Асан . аты аңызға айналған даңқты жырау

II.Негізгі бөлім:

А) Асан . өз заманының ойшыл, шешен биі

Ә) Халқына шұрайлы жер іздеуші жырау

Б) Халық мүддесін жоқтап өткен дана

III.Қорытынды
Асан –аты аңызға айналып кеткен, даңқты адам, өз кезінің ірі қоғам қайраткері әрі шешен биі, әрі ойлы-сырлы жырауы.Халық аңыздарында Асанның үрім-бұтағы, өмір деректері айтып берілген.
Қазақстан Ғылым Академиясының қолжазба қорындағы көптеген аңыздарды салыстырғанда Асанның әкесі –саятшы Сәбит, шешесі –Салиха, ал оның әйелінің аты –Күлжазира сұлу, баласы Абат батыр екені көрінеді. Асанның енді бір баласы Жаңалы атаныпты. «1946 жылы жазып алынған тағы бір ел аңызында, Сәбит алыс сапарға шығып, бірнеше жыл бойына аң аулап кетеді екен.Әкесі соңғы сапарына аттанғанда анасының құрсағында қалған Асан аш-құрсақ жетім, шерменде болып өсіпті. Көзін ашқаннан жетімдік қайғысын тартқан жастың келешегі де қасіретсіз болмапты.Жасында жетімдік тауқыметін тартса, өскеннен кейін де, ол –жұртының мұң-мұқтажын армандап, болашағын ойлау, болжап толғанумен болып, шерменде бола беріпті. Осыдан халық оны Асанқайғы атапты-мыс. Осы қолжазбадағы енді бір аңызда Асанның аты Хасан екен дейді.
Халық Асанды тек аңыздап қоймай, оның өміріне арнап өлең-жырлар да шығарып таратқан. Бұрынғы жырауларды (Бұхар, Құдабай, т.б.) былай қойғанда біздің дәуір ақындарының ішінде де Асан өмірін, ол туралы аңыздарды зерттеп, поэма жазғандар да кездеседі. Оның ішінде Ысқақаов Ілияс дегеннің 1948 жылы шығарған «Асан қайғы» поэмасы –екі бөлімді ұзақ жыр. Ол сөзді былай бастапты:
Айтпақшы ойдағысын бір қария,
Бола ма айтпаған соң сөз жария.
Болыпты бір саятшы Сәбит деген,
Бойында сағасы зор Сырдария.
Кісі екен ақ пейілді,жүзі ашық,
Жасынын аңшылықты қылған машық,
Мергендік, ит жүгірту,құс салуға,
Еш адам оза алмаған онан асып....
Екінші қысқы бір жырды Жұртыбаев Жүсіпжан дегеннің айтуынан Ахметов Көкен 1940 жылы жазып алыпты. Бұнда да Асан қайғының әкесі –саятшы Сәбит деген аңшы.
Сабыржан Шәкіржанов жазып алған бір аңызда:
Асан ата ноғай екен; Шыңғыс хан тұсында жасаға Майқы бидің Асан алтыншы ұрпағы... Майқы Алтын Орданың қырағы данышпан адамы болған. Бірнеше хандарды қолынан өткізген. Еділ бойы Айдарханда, одан кейін Сарай қаласында, одан кейін Ақордаға келген. Ең соңында Жиделібайсынға келіп өлген.
1. Ханғали Сүйіншіәлиев. «Қазақ әдебиетінің тарихы» Алматы 1997ж.
2. Х. Сүйіншіәлиев. «XVIII-XIX ғасыр әдебиеті»
Алматы 1961ж.
3. Мұхтар Мағауин. «Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет» Алматы 1992ж.
        
        Қазақстан Республикасы
Білім және Ғылым министрі
Тақырыбы:
Орындаған: Әбділдаева Марал
Тексерген: Тұрсынбай Дәуітұлы
Алматы 2006
Ж о с п а р ... – аты ... ... даңқты жырау
II.Негізгі бөлім:
А) Асан – өз заманының ойшыл, шешен биі
Ә) Халқына шұрайлы жер іздеуші жырау
Б) Халық мүддесін ... ... ... – аты ... ... даңқты жырау
Асан –аты аңызға айналып кеткен, даңқты адам, өз кезінің ірі ... әрі ... биі, әрі ... жырауы.Халық аңыздарында Асанның
үрім-бұтағы, өмір деректері айтып берілген.
Қазақстан Ғылым Академиясының ... ... ... ... ... әкесі –саятшы Сәбит, шешесі –Салиха, ал оның әйелінің
аты –Күлжазира сұлу, баласы Абат батыр екені көрінеді. ... енді ... ... атаныпты. «1946 жылы жазып алынған тағы бір ел аңызында,
Сәбит алыс сапарға шығып, ... жыл ... аң ... ... ... ... аттанғанда анасының құрсағында қалған Асан аш-құрсақ жетім,
шерменде болып өсіпті. Көзін ашқаннан жетімдік қайғысын ... ... де ... ... ... тауқыметін тартса,
өскеннен кейін де, ол ... ... ... ... ... ... болып, шерменде бола беріпті. Осыдан халық оны Асанқайғы
атапты-мыс. Осы қолжазбадағы енді бір ... ... аты ... екен ... Асанды тек аңыздап қоймай, оның өміріне арнап ... ... ... Бұрынғы жырауларды (Бұхар, Құдабай, т.б.) былай қойғанда
біздің дәуір ақындарының ішінде де Асан ... ол ... ... ... жазғандар да кездеседі. Оның ішінде Ысқақаов Ілияс дегеннің
1948 жылы шығарған «Асан қайғы» ... ... ... ұзақ жыр. Ол ... бастапты:
Айтпақшы ойдағысын бір қария,
Бола ма айтпаған соң сөз жария.
Болыпты бір саятшы Сәбит деген,
Бойында сағасы зор Сырдария.
Кісі екен ақ ... ... ... ... ... ит ... ... адам оза алмаған онан асып....
Екінші қысқы бір жырды Жұртыбаев Жүсіпжан дегеннің айтуынан Ахметов
Көкен 1940 жылы ... ... ... да Асан ... әкесі –саятшы Сәбит
деген аңшы.
Сабыржан Шәкіржанов жазып ... бір ... ата ... ... Шыңғыс хан тұсында жасаға Майқы бидің ... ... ... Алтын Орданың қырағы данышпан адамы болған. Бірнеше
хандарды қолынан өткізген. Еділ бойы ... одан ... ... одан кейін Ақордаға келген. Ең соңында Жиделібайсынға ... ... ... ... ... пікір айтпағаны кеде-кем. Олар бір
ауыздан ұстаз жырау, ел-жұртының мұңшысы, жыр ... деп ... ... ... алып ... оған ... сыр шертеді. Мұрат
Мөңкеұлы сияқты 19 ғасыр ақыны Асан жырларын ... ... ол ... ... ... айтып кеткен. Асанды өз кезіндегі азамат-ерлерге ақылшы ... деп ... ... ағаш ... бабаның
Қызыл тастан үй салып,
Әңгіме құрып көшкен жер...
Естектегі Еламан,
Қазандағы ... ... ... ... ... ... жер..
дейді Мұрат ақын.
Ал тарихи деректерді қарастырсақ, онан да Асан туралы мағлұматтарды ... ... ... ... Уәлихановтың еңбектерінде Асан туралы
мәліметтер ездеседі. Ол ... ... о ... деп ... ... «Халық есіндегі атақты, тамаша философ болып сақталған.
Асанқайғы жырғалаңда ... ... ... ... «Асанның
аты тек қазаққа ғана емес, көрші қырғыз еліне де мәлім, ол «Манас» ... ... ... ... халқы да жақсы біледі. Олар өздерінің
ескі ... ... ... дейді Шоқан.
Г.потанин еңбектерінде де Асан Жәнібек ханның тұстасы ... ... да, Асан ... ... ... «Асанқайғы,-дейді
ол,- Әз Жәнібек ... ... ... ... ... ... мәліметінше, ол Орманбет ханның да жақын ... ... 1932 жылы ... ... әдебиеті» кітабында Асан толғауларынан
да үлгілер жариялаған.
Асан мен Жәнібек арасындағы ... ... бір ... Сәкен Сейфуллин өзінің 1931 жылғы «Қазақтың ескі ... ... ... ... ... Жәнібектің кейбір
қылықтарын Асан ата батыл сынап отырған. Ел басшысы –ханға лайық ... ... ... ... ... ... қызықтап,
бейқам жүргенін бетіне басқан.
Асан – өз заманының ... ... ... ... ... ... ... қылықтарын Асан ата батыл
сынап отырған. Ешкімге зиянсыз аққудай құс ... ... ... ... әрекетін жөнсіздік нышаны ретінде санайды. Ол ... ... ... ... ... ару ... аяусыз қызықтаумен тең
әділетсіздік деп танытады:
Көлге шекер ... аққу ... ... ... еді,
Көлдегі сұлу ерке еді.
Аққу құс ... төре ... мен ... айырмай,
Құладынға қуды жем қылдың.
Мал үшін өзінің туған ... да ... ... ... ... бермей, Тастемірдей жетесіз бай ұлына қосқанына ... ... ... бұл ... ... бетіне басады. Бұрын
бермек болып уәделескен Айсылдың ұлы Әмет ... ер ... ... ... ... берген байдың қор ... ... екі ... ... ... ханға лайықсыз қылық деп сөгеді.
Бұл жолдардағы аққу –аяулы ару жас, ... ... күш ... ... ... аққу мен ... сұлу ... Хан аққуды
қалай ... ... ... ... ... да өз ... ... қор адамға сатады. Бұлар ... ... ... ... ... ... ... қайтар ма?
Әз Жәнібектей хан ием,
әуелгі сөзін ұмытып,
Айсылдың ер ... ... ... ... ... ... қосар ма?!
Жоғарыда келтірілген аққу мен ... ... ... ... ... ... ... жігітке істеген қиянатына
ұштастырады. Осының бәрі ханнан әділет қана күткен жыраудың,
керісінше, қиянатшылық көріп ... ... ... ... ... биі, ... тұсында өмір сүріп,
Сарай маңындағы ақылшы-ақсақал жыраулардың бірі ... Ерте ... ... ... ақыл иесі, биі.
Асанның «Жәнібек ханға ... деп ... ... ... ... ... ... қоғамдық ойлар қозғалып, ... хан ... ... сөз ... Бұған қарағанда Асан жай
ақыннан гөрі әлеуметтік сыры ... ойлы ... ... ... Қоғамдық сын тұрғысында жыр ... ... жіті ... ... ... ... күнделікті қоғам өмірі жайында ... ... ... ... ... ... ... жақсы білген
Шоқан Уәлихановтың пікірлері де Асанның осындай ақыл иесі, өз ... ... ... ... ... ... айтылып, халық арасына ... ... ... ... ... халқының орта ғасырлардағы тарихи-қоғамдық , ... ... ... жер ... жырау
Асан - халқына шұрайлы жер іздеуші қамқор және елінің сол
күнгі халі мен ... ... ... ... ... да ... ... сөздер мен нақылдар біреден-біреуге тарап, жатталып,
ел ... ... ... ... жеткен.
Асан сөздері негізінен өзгермей тарап, танылып келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сол кездегі мекен еткен жеріне, ... ... ... Ойыл мен Жем ... ... ... теріс бетке бастап
көшірген Жәнібектің ... қарт ... ... киік ... ... ойнаған.
Оймауыттай тоғай елімнің
Ойына келген асын жейтұғын
Жемде кеңес қылмадың.
Жемнен де елді көшірдің,
Ойыл –деген ойыңды.ү
Отын тапсаң ... ... жасы ... елді ... ... жыры ... Әз-Жәнібек –хандығын күшейткен соң,
бұрынғы аталары билеп-төстеген қыпшақ даласын түгел ... ... ... Асан ... оны ... ... ... оның қатерлі
жоспарларын сынайды.
Қарт жыраужың қояр талабы ... ... ... ... ... ... ... өзара қырқысуға тыйым салу. Ел-жұртының
бірлігі, достығы ... ... ... ... өмір сүріп,
барша мұратқа жету ... ... ... де, ... ... ... бәріңіз!
«Бұл заманда не ғарып?» -деп басталатын ақын сөздерді бастан-аяқ ақыл-
нақылдар.
Қаз, үйрегі болмаса,
Айдын ... көл ... ... ... болса пір ғарып.
Халық мүддесін жақтап өткен дана
Халық мүддесін ... ... дана ақын ... ... ... келіспестік істеріне ... ... ... Халықпен
санасуды ханның ... ... елге ... ... ... іс қылу ... деп санайды.Егер халық қатуланса, ханның
күні қыспақта болатынын ескертіп отырады:
Құйрығы жоқ, жалы ... ... күн ... ... ... ... ... күн көрер?
Онда халық түнерер.
Халыққа қысым күш берсең,
Халықтың кегі күшке енер.
Жырау өз ... ... ... да сол ... ... тұрғысында
толғанады. Ол хандық құрылысқа шек келтірмейді. Керісінше, оны ... ... бар ... аямайды. Хан мен қараның қаны араласпай,
бірінен-бірі алшақ ұстайтын ескі дәстүрлерді де ол бұзғысы келмейді.
Атын ... ... ... ... ... ұл ... ата ... ұрпағын қастерлегенде, жыраудың ойынша, ел бірлігін сақтар, басшы болар
күш солардан шығады-мыс. Сондықтан олар ... ... да таза ... ... жер, ... ... де ардақты. Ол ... ... ... ... Ол ... ел ... ... бара жер қайда дегенде ғана желмаяға мінеді.
Еділ ... ... ... ... ... ... армандайды.
Бұл мекеннен мүлде қол үзген елге бұрынғысынша ... ... ... қысы жылы, шөбі шүйгін, суы мол, жаудан ... ... ... Асан ел басына түскен осы ... ... ... өз ... ... ... хан мен халық арасындағы қайшылықты сезінеді.
Бірақ, сол ... ... ... екі ... ... ... ... Осы мақсатқа бар өмірін сарп ... ... ... ... тауып, соған елді тұрақты ... ... ... ... деп алас ... аңызы бойынша, ол осы бір
ізгі мақсатын орындау үшін желмаясын қомдап, ұзақ ... ... ... ... жер ... жерге ел көшіп»-деп Жәнібекке кеңес береді.
Ел ... ... Асан ... ... жер ... ... «қой ... бозторғай жұмыртқалаған», Жиделібайсындай жиегі
жаз, суы бал «жайлы ... ... ... ... Асан ата ... ата-бабасының ескі қонысында қалып қойыпты. Бұған Асан ... мына бір ... ... ... ... кетіп қалыпты деседі.
Қарт жырау ханды халық қамын ойлауға, ел мүддесі үшін ... ... Сол үшін ... ... ... болар мекенді
меңзейді.
Ел қамы үшін хан екем,
Осы болды халық үшін,
Көзіме сәуле көрінген.
Мына ... бір жер ... малы ... ... ... ... ... өте жайлы жер,
Дей алмаймын сол жерде,
Күн жетпейді белінен.
Асан –сөз жоқ заманының өнерлі ... Ол ... ... өз
өлеңімен араласқан, өз кезінің ... ... ... ... ... халықтың ғасырлар бойына есіне ұстап ... ... Асан ... жасаған заманы –қазақ хандығының жаңа ғана ... ... ... ... ... Асан сияқты ақыл иесі
қайраткерлердің бұл ... ... сол ... тағдырын ойлау. Оның
балалық шағына көз ... Асан ... ... гөрі қара ... гөрі ... ... гөрі ... зейнетінен гөрі бейнетін
көріңкіреген сияқты. Үздіксіз жортуылға түскен елге жайлы ... ... ... ... шын ... ... ұлы арманшыл ойшыл болды.
Адамгершіл асқақ арман иесі, болашақ ... өмір ... ... дүние салғанына қазір 500 ... ... ... ... ... асыл мұраны қалың жұрт қадірлеп, кейінгі ұрпақ мүддесіне
ұсынып келеді.
Қорытындылай ... ... көп ... аңыз ... Асан ... қамы үшін әрекет жасап, ... ... жан. Ол ... ... молшылық өмірді аңсайды. Жау мен жұт алмайтын
қонысты және білгір басшы ... ... мен ... ... ... ... ... аңыздарында ол «Жиделібайсынды» табамын, соған елді
көшіремін деген ... іс ... ... Асан ... ... ... асыл ... жемісі.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ханғали Сүйіншіәлиев. «Қазақ ... ... Х. ... «XVIII-XIX ғасыр әдебиеті»
Алматы 1961ж.
3. Мұхтар Мағауин. «Қазақ ... ... ... 1992ж.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заманында жолы болмаған, артында жоқтаушысы аз, қайран Салық!10 бет
Қ.Жұмаділовтің романдарының тарихилығы7 бет
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы қазақ әдебиеті16 бет
Асан қайғы философиясы13 бет
Асан Қайғының танымындағы дүниге көзқарасы9 бет
Асан қайғының қоғам туралы философиясы3 бет
Қазақ ойшылдарының қоғам туралы ой-пікірлері15 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
VI-XII Көшпенділер мәдениеті200 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь