Қазақстан мен Қытай Халық Республикасының экономикалық байланысы (1991-2009 жж.)

ҚЫСҚАРТУЛАР

КІРІСПЕ

I. Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасының экономикалық байланысының қалыптасу жолдары

1.1 Қазақстан мен Қытай Халық Республикасы арасындағы
экономикалық байланыстың қалыптасу кезеңдері
1.2 Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасының
экономикалық байланысының құқықтық негізінің қалануы

II. Екі жақты экономикалық қатынасының негізгі бағыттары және олардың даму үрдісі

2.1 Өзара экономикалық қарым.қатынастағы энергетика саласы және
ондағы қиындық тудырған мәселелер
2.2 Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы
арасындағы сауданың дамуы
2.3 Көлік және коммуникация саласы бойынша әріптестік

III. ҚОРЫТЫНДЫ

IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу жұмысының жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыс Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғаннан кейін тарихи тамыры терең әрі көршілес жатқан Қытай Халық Республикасымен экономикалық байланысының қалыптасуы мен оның негізгі бағыттарының даму үрдісін тарихи тұрғыда зерттеуге арналған.
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан – Ресей мен Қытайдай әлемдік державалар арасында шаңырақ көтерген ел. Тәуелсіздікті сақтау үшін Қазақстан осы екі елмен ерекше саясат жүргізу керек. Тарих Абылай ханнан кейін араға үш жүз салып қазаққа қайтадан тәуелсіз мемлекет құру мүмкіндігін берді. XX ғасырдың аяқ шені, дәлірек айтсақ, 1990-шы жылдар жетпіс жыл бойы социалистік тәртіп орнатып келген Кеңес Одағының құрамында болған Қазақстан үшін тарихи бетбұрысты кезең болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін тәуелсіздік туын көтерген жас мемлекет халықаралық қатынастардың субъектісі ретінде бүкіләлемдік сахнаға шығып, сыртқы әлеммен, шет елдермен жоғары мемлекетаралық дәрежеде қатынастар орнату мүмкіндігіне ие болды. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы секілді беделді халықаралық ұйымдарға мүше болып, алыс-жақын шет мемлекеттермен ресми байланыстар орнатып, сан-саладағы ынтымақтастықты дамыта бастады. Қазақстан Республикасының жаңаща дамуы қарсаңында бұл өңірге қатысты әлемнің алпауыт мемлекеттерінің қызығушылығының артқанын байқаймыз. Қазақстанның стратегиялық маңызды өңірге айналуы оның геосаяси және геоэкономикалық жағдайымен түсіндіріледі. Біріншіден, Қазақстан шығыс пен батысты, оңтүстік пен солтүстікті байланыстыратын маңызды жол тораптарының тоғысатын жерінде орналасқан болса, екіншіден, табиғи ресурстарға, шикізат қорына өте бай болып келеді.
КСРО ыдырағаннан кейін Қазақстан әлемнің ірі державалары ғана емес, сондай-ақ орташа деңгейдегі аймақтық «күш орталықтары» қатысқан жаңа «үлкен ойынның» сахнасына айналды. Егер XIX ғ. – XX ғ. басында негізгі ойыншылар Ресей және Британ империялары болса, енді Ресей Федерациясы, АҚШ, Қытай, Түркия, Иран, Үндістан, Пәкістан, Сауд Арабиясы, сонымен қатар, еуропалық мемлекеттер де белгілі дәрежеде қатысады. 1990-шы жылдары аталмыш мемлекеттердің Қазақстанға қатысты саясатында экономикалық мүдде басым тұрды. Кейінірек геосаяси жағдайдың өзгеруіне байланысты аймақтағы ойыншылардың, оның ішінде АҚШ-тың саяси белсенділігінің артқанын байқауға болады. Әсіресе, 2001 жылы 11 қыркүйек оқиғаларынан кейін АҚШ-тың аймақтағы әскери-саяси ықпалы күшейе түсті. Бұл жағдай өз кезегінде Қытай мен Ресейді алаңдатты. Сөйтіп олар бірлесіп ынтымақтаса отырып, АҚШ-тың аймақтағы белсенуіне тосқауыл қоюға тырысып бақты. Қазақстанның жалпы ахуалының қалыптасуы мен бағытталуы ең бірінші кезекте Ресеймен және Қытаймен айқындалады. Сондықтан да Қазақстан үшін солтүстіктегі және шығыстағы көршілер – Ресеймен және Қытаймен байланыстарды дамытып, нығайту алғашқы мақсаттардың бірі болып табылады.
1. Касымбаев Ж. Казахстан-Китай: караванная торговля в XIX – начале
XX века. - Алматы, 1996, - 8 б.
2. Сыроежкин К.Л. Казахстан – Китай: торгово-экономические
отношения. //Казахстан и мировое сообщество. – Алматы. – 1995. -№ 1. -
63-72 бб.
3. Касымбаев Ж. Казахстан-Китай: караванная торговля в XIX- начале
XX века. - Алматы, 1996, - 98 б.
4. А.К. Хасенова Вопрос приграничного сотрудничества в казахстанско
китайских отношениях. //ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. № 3 (46).
2007. - 178 б.
5. Касымбаев Ж. Казахстан-Китай: караванная торговля в XIX- начале
XX века. - Алматы, 1996, - 98 б.
6. Кляшторный С.Г., Султанов И.Т. Казахстан: летопись трех
тысячелетий. - Алматы, 1992. - 224 б.
7. Н. Назарбаев Тәуелсіздігіміздің бес жылы. –Алматы, 1996. - 489 б.
8. Қ.К. Тоқаев. Беласу. – Алматы: САК, 2003. - 155 б.
9. Қ.К. Тоқаев. Беласу. – Алматы: САК, 2003. - 156 б.
10. Тоқаев Қ.Қ. Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации.,
- Алматы, 2000. - 332 б.
11. Тоқаев Қ.Қ. Состояние и перспективы казахстанско-китайского
сотрудничества. Дипломатия Республики Казахстан. – Алматы, 1998., -
120 б.
12. DUMAEM.RU Спецпроект "Казахстан" 27.01.07
13. Гүлзада Ниетқалиқызы. Теңіздің төте жолы. //Дала мен қала. 26
қаңтар, 2007, - 7 б.
14. А.Б. Кыдырбекұлы, Транспортная инфраструктура нефтегазового
комплекса Казахстана. //ҚазҰУ хабаршысы. Халықаралық қатынастар
және халықаралық құқық сериясы. №2, 2006, 72 б.
15. Қазақстан Қытайдың шикізат қазанына айналмауы керек. //Айқын.
№ 153, 2007, тамыз. - 3 б.
16. Хуан Вэй Развитие энергетической стратегии КНР. //ҚазҰУ
хабаршысы. Халықаралық қатынастар және халықаралық құқық
сериясы. № 6. 2009. - 78 б.
17. С. Қырымқұлов Қара алтын –ел несібесі. //Ақиқат. № 6. 2003. - 34 б.
18. И. Карсаков Центральная Азия и Китайская нефтяная политика. //ҚазҰУ
хабаршысы. Халықаралық қатынастар және халықаралық құқық
сериясы. № 1. 2006. - 58 б.
19. Назарбаев Н.А. “КАЗАХСТАН НА ПУТИ УСКОРЕННОЙ
ЭКОНОМИЧЕСКОЙ, СОЦИАЛЬНОЙ И ПОЛИТИЧЕСКОЙ
МОДЕРНИЗАЦИИ”. Послание Президента Республики Казахстан
Нурсултана Назарбаева народу Казахстана. – Алматы: Атамұра, 2005.
20. Мұнай туралы. Заң күші бар Қазақстан Республикасы Президентінің
Жарлығы. – Алматы: Юрист, 2002.
21. Надиров Н.К. Высоковязкие нефти и природные битумы. – Алматы:
Ғылым, 2001.
22. Программа развития КННК //официальный сайт КННК//
http://www.google.kz
23. Андев М. Куда идет Шанхайская пятерка? //http://www.analytik.ru
24. Қаражанова Ж.Қ. «Қытай Халық Республикасының сыртқы саясаты
және Қазақстан Республикасымен қатынасы (1992-2005)» т.ғ.к. дәреж.
алу. Канд. Диссерт. - Алматы, 2007, - 132 б.
25. сонда, - 136 б.
26. сонда, - 138 б.
27. сонда. - 141 б.
28. сонда. - 148 б.
29. Хафизова К.О. Казахстанско – китайская граница в прошлом и
сегодня. //Проблемы Дальнего Востока. 1998, № 4. 35-37с.
30. Лидеры «Шанхайской пятерки» намерены взаимодействовать в
освоении западных районов Китая
31. И. Карсаков Центральная Азия и Китайская нефтяная политика. //ҚазҰУ
хабаршысы. Халықаралық қатынастар және халықаралық құқық
сериясы. № 1. 2006.- 59 б.
32. Қаражанова Ж.Қ. «Қытай Халық Республикасының сыртқы саясаты
және Қазақстан Республикасымен қатынасы (1992-2005)» т.ғ.к. дәреж.
алу. Канд. Диссерт. - Алматы, 2007, - 150 б.
33. Қаражанова Ж.Қ. «Қытай Халық Республикасының сыртқы саясаты
және Қазақстан Республикасымен қатынасы (1992-2005)» т.ғ.к. дәреж.
алу. Канд. Диссерт. - Алматы, 2007, - 149 б.
34. Чжен Кун Фу. Геополитика Казахстан: между прошлым и будущим.
- Алматы: Жеті Жарғы, 1999. - 17 б.
35. Әшімбаева Ә. Қазақстан – Қытай: ынтымақтастықтың бүгіні мен
болашағы. //Егемен Қазақстан. 2006. - 14 маусым. 6 б.
36. Арыстанбеков К. Экономическая политика Казахстана в условиях
высокого уровня иностранных инвестиций. //Вопросы экономики.
2004. № 8. - 113 б.
37. М.Е.Шайхутдинова Состояние и перспективы казахстанско-китайских
отношений в зеркале казахстанской аналитики (современная
историография вопроса). //ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. № 4 (23).
- 102 б.
38. Тоқаев К.К. внешняя политика Казахстана в условиях глобализации.
- Алматы, 2000, - 14 б.
39. Казахстан в цифрах. 2002. статистический сборник. - Алматы. 2002, -
117 б.
40. Бергер Я. Об энергетической стратегии Китая. //Проблемы Дальнего
Востока. 2004. - № 3. - 137 б.
41. Политика КНР на современном этапе: реалии и перспективы. –Научное
издание. – Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2005, - 126 б.
42. Раченков Е. Миллиарды, которые можно освоить самим. //АИФ. –
2005. – 8 октября.
43. http://www.inform.kz – официальный сайт «Казинформ»
44. Мұқаметқанұлы Н. Қытайдың батыс бөлікті игеру стратегиясы және
оның Қазақстан-Қытай қатынасына әсері. //Отан тарихы. 2005. – № 1. -
137-141 бб.
45. http://www.inform.kz – «Казинформ» ресми сайты
46. Ж.Қ. Қаражанова Қазақстан – Қытай арасындағы трансшекаралық
өзендер мәселесінің шешілу барысы. //Вестник КазНУ. Серия
историсческая. № 1. - 56 б.
47. Ұ. Таубалдиева, ҚР кәсіпорындарының инвестициялық қызметін
дағдарысқа қарсы басқару. //Қоғам және дәуір. № 2 (26) 2010. - 61 б.
48. Идрисов Е. Новые рубежи сотрудничества. //Казахстанская правда,
января, 2002 г. - 7 б.
49. ҚХР мен ҚР арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық. //http://
russian.people.com.ch.
50. Приоритетные направления экономического сотрудничества
Казахстана с Китаем. Экономическое сотрудничество Казахстана и
Китая. Сборник статей и документов. Алматы –Урумчи. Май, 2004.
- 18 б.
51. Ф. Әбсаттарұлы Қытайдың Қазақтанға байланысты саясаты. //«Жас
қазақ үні» газеті. 2010. 13 мамыр.
52. Альпиев Д.А. Транспортно-транзитные и энергетические проекты в
отношениях между Казахстаном и Китаем. //ҚазҰУ Хабаршысы.
Халықаралық қатынастар және халықаралық құқық сериясы. № 4-5(42-
43). 2009. – Алматы.
53. Қаражанова Ж.Қ. Қазақстан – Қытай қарым-қатынастарындағы
Қытайдың «Батыс аймақты игеру» стратегиясының алатын орны. //
Қоғам және дәуір. № 2 (26) 2010. - 42-43 бб.
54. М. Е. Шайхутдинова Состояние и перспективы казахстанско-
китайских отношений в зеркале казахстанской аналитики (современная
историография вопроса). //ҚазҰУ тарихы. Тарих сериясы. № 4(23) 103 б.
55. Восстановление Великого Шелкового пути.
http://china.kulichki.com/news/2005/0038.shtml
56. Создание центрально-азиатского союза. //Интерфакс-Казахстан. – 2005.
– 24 ақпан.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ
УНИВЕРСИТЕТІ
Тарих факультеті
Қазақстан Республикасының тарихы кафедрасы
Магистрлік диссертация
Қазақстан мен Қытай Халық ... ... ... ...... 2 курс ... _____________________Момунтаева Л.Б.
Ғылыми жетекші,
т.ғ.д., профессор ... ... ... ... ... ... 2011
МАЗМҰНЫ
ҚЫСҚАРТУЛАР
КІРІСПЕ
I. Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасының экономикалық
байланысының қалыптасу жолдары
1. Қазақстан мен Қытай ... ... ... ... ... кезеңдері
1.2 Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасының
экономикалық байланысының құқықтық негізінің қалануы
II. Екі жақты экономикалық қатынасының негізгі ... және ... ... ... ... қарым-қатынастағы энергетика саласы және
ондағы қиындық тудырған мәселелер
2.2 ... ... мен ... ... Республикасы
арасындағы сауданың дамуы
2.3 Көлік және ... ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
ҚЫСҚАРТУЛАР
АҚШ –Америка Құрама Штаттары
АТА – Азиялық-Тынық мұхиттық аймақ
БҰҰ (ООН) – Біріккен Ұлттар Ұйымы
БРИК – Бразилия, Ресей, ... және ... ... ...... ... өкілдер жиналысы
ЕЭА – Еркін экономикалық аймақ
КҚК (КТК) – Каспий Құбыр Консорциумы
ҚКП – Қытай Коммунистік Партиясы
ҚҰМК (КННК) – Қытайдың ... ... ...... Республикасы
ҚХР – Қытай Халық Республикасы
ІЖӨ – ішкі жалпы өнім
ШҰАА – Шыңжаң ... ... ... – Шанхай ынтымақтастық ұйымы
CNODC – Қытай Ұлттық Мұнайгаз ...... ... және ... ...... Ұлттық Мұнай Корпорациясы
КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыс ... ... ... ... ... ... терең әрі
көршілес ... ... ... ... ... ... мен оның негізгі бағыттарының даму үрдісін тарихи ... ... ... ...... мен Қытайдай әлемдік
державалар ... ... ... ел. Тәуелсіздікті сақтау үшін
Қазақстан осы екі елмен ерекше саясат жүргізу керек. ... ... ... ... үш жүз ... ... қайтадан тәуелсіз мемлекет ... ... XX ... аяқ шені, дәлірек айтсақ, ... ... жыл бойы ... ... орнатып келген Кеңес Одағының құрамында
болған Қазақстан үшін тарихи бетбұрысты кезең ... ... ... ... тәуелсіздік туын көтерген жас ... ... ... ... ... ... ... сыртқы
әлеммен, шет елдермен ... ... ... ... ... ие болды. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропадағы Қауіпсіздік
және ... ... ... ... ... ... мүше болып,
алыс-жақын шет мемлекеттермен ресми байланыстар ... ... ... ... ... ... ... дамуы
қарсаңында бұл өңірге қатысты ... ... ... ... ... ... ... маңызды
өңірге айналуы оның геосаяси және ... ... ... ... ... пен ... оңтүстік пен ... ... жол ... тоғысатын жерінде орналасқан
болса, екіншіден, табиғи ... ... ... өте бай болып келеді.
КСРО ыдырағаннан кейін Қазақстан әлемнің ірі державалары ғана емес,
сондай-ақ орташа деңгейдегі аймақтық «күш ... ... жаңа ... ... ... Егер XIX ғ. – XX ғ. ... негізгі ойыншылар
Ресей және Британ империялары болса, енді Ресей ... АҚШ, ... ... ... Пәкістан, Сауд Арабиясы, сонымен қатар, еуропалық
мемлекеттер де белгілі дәрежеде қатысады. ... ... ... Қазақстанға қатысты саясатында экономикалық мүдде басым
тұрды. ... ... ... ... ... аймақтағы
ойыншылардың, оның ішінде АҚШ-тың саяси белсенділігінің артқанын ... ... 2001 жылы 11 ... ... ... ... ... ықпалы күшейе түсті. Бұл жағдай өз кезегінде Қытай мен ... ... олар ... ... ... АҚШ-тың аймақтағы
белсенуіне тосқауыл қоюға тырысып бақты. Қазақстанның ... ... мен ... ең ... кезекте Ресеймен және Қытаймен
айқындалады. Сондықтан да ... үшін ... және ...... және ... ... дамытып, нығайту алғашқы
мақсаттардың бірі болып табылады. Әлемнің осы екі ірі ... ... ... ... ... ... ... наурызындағы Қазақстан Президенті Н. Назарбаевтың халыққа Жолдауында
осы екі мемлекетпен ... ... ... ... аударылған.
Сондықтан Қазақстанның геосаяси жағдайы, тікелей Қытаймен шекаралас
болуының өзі тақырыптың ... ... ... елінің тәуелсіздік
алғаннан кейінгі жаңа кезеңдегі халықаралық қатынастар жүйесіне өзіне
тиесілі орынды ... әлем ... ... ... ... және
Ресеймен байланыстары зерт теудің өзектілігін айқындайды.
Әлемде 97 халықаралық ұйым ... ... ... 64-не мүше.
Қазақстанның өзін қазіргі таңда 117 ... ... ... ... ... ... орнатылған, 40-қа жуық
мемлекетте Қазақстанның елшіліктері мен өкілдіктері ... ... ... шет ... мен халықаралық ұйымдардың 56 дипломатиялық
өкілдіктері қызмет жасайды.
Ежелгі өркениет елі болып табылатын ... – ұлы ... ... ... 1979 ... ... жүргізген ашық есік және реформалар саясатының
нәтижесі оның ... даму ... әлем ... ... ... Қытайдың жалпы ішкі өнімінің жылдық орташа өсімі 9,4 ... 2003 жылы 1 ... 400 ... АҚШ ... ... Белгілі
американдық саясаттанушы-ғалым Г. Киссинджердің Қытайдың әлеуеті жөніндегі
сөзін келтірсек: «Барлық ұлы және әлеуеті зор мемлекеттердің ... ... ... ең ... ... АҚШ ... әлдеқашан жеткен,
Еуропаға берік тұтастыққа жету үшін әлі де еңбектену керек, ...... ... ... ал Жапония бай, бірақ әлі де ... ... ... ... 10 пайызға жақындаған жыл сайынғы қарқынын сақтап, өте
күшті ұлттық тұтастық сезіміне және одан да мықты ... ... ие ... ұлы ... ... әлдеқайда қатысты жоғары өсімді ... ... ... ... Бжезинский өзінің «Великая шахматная
доска» атты ... 20-шы ... ... ... ... әлемдік
геосаяси жағдайға баға бере отырып, Қытайды әлемдік емес, аймақтық ... ... ... ... ... жағдайда дамығанның өзінде объективті
себептер Қытайды 2020 ... ... ... ... ... ... алмайтынын айта келе, былайша қорытынды жасайды: «Қытай қазірдің
өзінде ... ... ... ... ең ... күшті мемлекет болып
табылады. Оның әскери және экономикалық ... ... ... ... ... салыстыруға келмейді. Сондықтан өз тарихының,
географиясының және экономикасының талаптарына ... ... ... өз
ықпалын нығайта түсері хақ».
Ежелгі Ұлы Жібек ... ... ... ... ... жері ... өте ... өңір болған. Осы Жібек жолы арқылы Қытай елі батыспен
сауда ... ... яғни ... Қытайды Еуропамен жалғастырушы,
байланыстырушы көпір болды десе де болады. Ал ... ... ... ... ... елі үшін ... одан ... арта түсті. Өйткені, бүгінгі
таңда, интеграциялық ... ... ... ... ... мемлекеттермен тығыз байланыстар орнатуды ұстануды
қажет етеді. Қытай ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі жетекшілік рөлінің артуы бұл елдің
сыртқы саясатын ... ... және ... ... ... сыртқы саясатының негізгі принциптері мен ұстанымдарын
анықтау, әсіресе, оның ... ... ... ... ... саясатына талдау
жасау өте қажет. Сол себепті Қытайдың Қазақстандағы стратегиялық мақсаттары
мен мүдделерін айқындаудың маңыздылығы зерттеудің өзектілігін ... ... ... ... негізгі салалар ретінде сауда-
экономикалық және саяси ынтымақтастықты атауға болады. Аталған ... ... баға ... ... және ... тарих ғылымы үшін өте
маңызды.
Зерттеу жұмысының ... ... ... мен Қытай Халық
Республикасы арасындағы экономикалық ... ... ... ... мен деңгейіне талдау жасау.
Зерттеу жұмысының пәні. 1991-2009 жж. ... ... ... ... ... Халық Республикасының алатын
орны, өзара экономикалық бағыттағы ынтымақтасығының қалыптасуы мен даму
деңгейі.
Диссертациялық ... ... ... Қазақстан Республикасы мен
Қытай Халық Республикасы арасындағы экономикалық ... ... ... әрі ... ... ... ... тарихи тұрғыда талдау
жасау.
Зерттеу жұмысының ... ... ... міндеттер түйінделеді:
• Қазақстан Республикасы мен қытай Халық Республикасы арасындағы
экономикалық байланыстың ... ... ... ... Екі ... экономикалық байланыстың негізгі бағыттарын айқындау;
• ҚР мен ҚХР арасындағы мұнай және газ саласындағы мәселелерді
сараптау;
• ҚР мен ҚХР әріптестігіндегі сауданың ... ... даму ... беру;
• Қазақстан – Қытай қатынасындағы көлік және ... ... ашып ... Екі ... ... ... саясатын талдау.
Зерттеу жұмысының хронологиялық шеңбері. Қазақстан Республикасының
тәуелсіздік алған ... ... яғни 1991 ... 2009 жылға дейінгі
аралықты қамтиды.
Зерттеу жұмысының деректік негізі. Тақырыпқа қатысты деректерді ... ... ... ... ... ... ... негіздегі, мемлекеттік маңызы бар
құжаттар жатады. Оның ішінде дипломатиялық ... ІІМ ... ... арасындағы келісімдер бар. Атап айтқанда, ең алдымен, ... ҚХР ... ҚХР ... ... ... Заң, ... Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы Достық өзара
қатынастар негіздері туралы ... ... ... ... ...... ... туралы Бағдарлама», «Қытай
Халық Республикасы мен Қазақстан ... ... ХХІ ... жан –
жақты ынтымақтастықты одан әрі нығайту туралы бірлескен декларация», т.б.
сияқты ресми құжаттарды атауға болады.
Екінші ... ... ... ресми тұлғалар мен өкілдердің,
мемлекеттік қызметкерлерінің тақырыпқа қатысты сөйлеген ... ... ... және ... ... ... Мұнда ҚР
Президенті Н.Ә. Назарбаевтың, СІ Министрі болған Қ. Тоқаевтың, ... Дэн ... Ли Пэн, Цзян ... ... ... ... болып табылады.
Үшінші топқа мерзімді басылым, баспасөз және интернет желісіндегі
мәліметтерді ... ... Олар ... «Егеменді Қазақстан», «Жас
алаш», «Панорама», «Казахстанская правда», газеттерінде және ... ... ... ... ... ... ... «Саясат»,
«Қоғам және дәуір», «Қазахстан – Спектр», «Аналитик», ... ... ... ... ... ... ... и факты», «Проблемы Дальнего Востока», ... и ... ... ... и газ» ... газет пен
журналдарды, қытайлық “Renmin ribao”, “Zhongguo ... ... ... ... jingji yu ... журналдарында жинақталған.
Ал әлемдік электронды интернет жүйесіндегі қытайлық “Xinhua”, “Zaobao”,
“China.org.cn”, “CRL ... ... ... зерттелу деңгейі. Қытай мен Қазақстан арасындағы 1990-шы
жылдардағы байланыстар көптеген зерттеулерде орын алған. ... ... ... мен ... арасындағы экономикалық байланыстар кең
аумақты саяси қызығу құралына айналды. Қытайдың сыртқы саясаты, оның ... ... ... ... көптеген зерттеушілердің еңбектеріне
арқау болды.
Зерттеу жұмысында пайдаланылған еңбектер қатарында Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... елдің жалпы жүргізіп отырған ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... айқын көрінеді және қарастырылып
отырған тақырыпты ... ... ... Н. Назарбаевтың
«Қазақстанның ... ... ... ... мен ... ... тоғысында», «Сындарлы он жыл» атты ... ... ел ... ішкі және ... ... ... даму
бағытын қарастырған. Оның ішінде міндетті түрде шығыс көршіміз – ... ... ... бұл ... ... тиімді,
достық, тату көршілік байланыстарды дамытудың ... ... ... ел ... ... ... ... айқындауы, оның
халықаралық қауымдастыққа толыққанды мүше ретінде кіруі және Қазақстан –
Қытай байланыстары мәселелерін Қ. ... «Под ... ... ... ... в ... ... «Беласу» атты
еңбектерінен біле аламыз. Оларда тәуелсіздік алғаннан ... ... ... баяндалып, сыртқы саясаттың бағыттары, кезеңдері және
басым ... ... ... ... Орталық Азия елдерінің Қытаймен
байланысына жалпы шолу жасай отырып, Қазақстан мен ... ... ... ... ... талдау жасалынған.
Қытай мен Қазақстан арасындағы байланыстар белгілі саяси қайраткер,
дипломат Қ. ... да ... ... негізін құрайды. Ол өзінің
зерттеулерінде Қазақстан мен ... ... ... ... мен ... ... мен Қытайда жүргізілген экономикалық
реформаларға баға бере ... ... ... ... сөз ... ... Қазақстан мен Қытай арасындағы ... ... ... ... ... «Пробуждение гиганта», «Реформы в
Казахстане и ... атты ... ... ашық есік ... ... жүргізуі нәтижесінде қол жеткізген жетістіктеріне ... ... ... мен Қытайдағы экономикалық реформалардың ерекшеліктеріне,
ортақ жақтарына баға беріледі.
Қытайтанушы-ғалым К.Ш. ... ... , ... ... қазіргі заманғы, яғни, Кеңес Одағы ыдырап, Орталық Азия елдері,
соның ішінде, Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейінгі ... мен ... ... ... ... ... Шыңжаңның Қазақстанмен
саяси, әскери, қауіпсіздік, сауда-экономикалық және мәдени ынтымақтастығына
талдау жасалынған.
Қытай мен Қазақстан ... ... ... ... де ... ... Оның еңбектері аталмыш мемлекеттер
арасындағы сауда-экономикалық және ... ... ... ... автордың ғылыми мақалаларында тарихи шолу жасау арқылы Қытай мен
Қазақстанның шекара мәселесінің ... ... ... ... ... зерттеуші М. Лаумулиннің бірқатар басылымы Қытай мен
Қазақстанның қарым-қатынасы тұсындағы батыс ... ... ... ... ... ... ... Г. Фуллер,
Дж. Гинсбург, Ч. Аделенд, Н. Платт, М. Олкотт және т.б. бар. 2005 жылы ... ... ... ... ... ... басып
шығарған «Политика КНР на современном этапе: реалии и ... ... ... кітабы жарық көрді. Бірінші тарауда М.Т. ... мен ... ... сыртқы саясатының тетіктерін аша отырып, оның Еуразия,
Батыс бағыттарындағы ... ... ... Олар ... «аймақтық
ойыншыдан» біртіндеп халықаралық қатынастардың маңызды ғаламдық ... бара ... ... ... асты ... ... ... зерделей
келе мынадай түйін жасайды: «Еуразия мемлекеттері үшін, ең алдымен, Ресей
мен Қазақстан үшін мына ... ... алу өте ...... сыртқы саясатының маңызды мақсаты этникалық қытайлардың ірі,
экономикалық және саяси ... ... ... ... құру ... табылады».
Қытайдың тарихы мен оның басқа елдермен және ... ... ... ... В. Моисеев, Р. ... ... ... ... мен ... өзара ықпалдастығы тақырыбына қатысты
зерттеулердің көп ... ... ... ... ынтымақтастығына
қатысты жекелеген зерттеулер жоқтың қасы.
Зерттеу жұмысының теориялық-методологиялық ... ... ... ... ... ... жалпы теориялық принциптері
құрайды: қажетті мәліметтерді табу және оларға сипаттама берудегі тарихи
таным; оқиғалар мен ... ... ... объективтілік, нақтылық;
қоғамдық құбылыстардың дамуын және ... ... ... ... жан-жақтылық, олардың бір-бірімен ара қатынасы және
байланыстары.
Ғылыми жұмыста қоғамдық ғылымдар саласындағы зерттеушілердің еңбектері
және ... ... ... мәселелер өткен және ... ... ... ... ... ... ... барысында жалпыға мәлім зерттеу әдістері
қолданылды. Ғылыми әдістің жалпыдан жалқыға көшу принципін сақтай отырып,
еңбекте анализ, ... ... және ... ... ... ... ... жұмысын жүргізу барысында Қазақстан Республикасы мен Қытай
Халық Республикасының ... ... ... анықтауда «Мемлекеттік
сыртқы саясатындағы ұлттық және мемлекеттік мүдделерді сақтау ... ... ... ... ... ... жұмысының
мазмұнын объективті түрде сараптауға, Қытай - Қазақстан экономикалық
ынтымақтастығының ... мен ... ... оның ... ... ... ... туғызады.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы. Тақырып бойынша жарық көрген нақты
деректер мен ғылыми зерттеулер негізінде Қазақстан ... мен ... ... ... байланысы (1991-2009 жж.) тарихи
тұрғыда талданып, сарапталған. Алынған кезеңге ... ...... ... ... ... ... баға беруге
тырысқан.
• Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейінгі Қытайдың ... ... ... ... ... ... ... ҚР мен ҚХР арасындағы дипломатиялық құжаттар мен өзара
сапарларға талдау жасау ... ... мен ... ... ... даму ... ... түрде қарастырылды;
• Экономикалық бағыттағы ынтымақтастығы нәтижелеріне сүйене
отырып, Қытайдың Қазақстандағы осы сала ... ... ... ... мен ... дамуына болжам жасалынды;
• Екі ел арасындағы экономикалық қарым-қатынас жайлы өз зерттеуін
Жүргізген ... ... ... ... ... ... ... жариялаған еңбектің пайда болу уақытымен санастық;
• Егеменді ... ... ... Қазақстан және
Қытай арасындағы экономикалық ынтымақтастығы мәселесінің жазылу шамасына
өзімізше талдау жасалынды.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... Республикасының Қытай Халық Республикасымен жүргізген
экономикалық байланысының қалыптасу тарихымен таныс бола алады. Яғни, оның
негізгі даму ... ... ... бағалап, оны тереңінен танып білуге
м.мкіндік ... ... ... ҚР мен ҚХР ... ... ... ... ондағы жетістіктер мен кемшіліктер
туралы мәлімет ала алады. ... ... ... ... ... Қазақстан мен Қытай арасындағы экономикалық байланысы жайында
толық әрі жүйелі көрініс қалыптастыруына мүмкіндік береді.
Зерттеу жұмысының сыннан ... ... ... ... атындағы Қазақ
Ұлттық ұниверситеті Тәуелсіз Қазақстан тарихы кафедрасында дайындалып,
талқыланып, ... ... ... ... ... мәселелері
диссертанттың 2 ғылыми мақаласында көпшілік назарына ... ... ... мен ... Зерттеу жұмысы кіріспе, ... ... мен ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
Диссертациялық жұмыстың көлемі - 83 бет.
I. Қазақстан ... мен ... ... Республикасының
экономикалық байланысының қалыптасу жолдары
1.1 Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ... ... кезеңдері
Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық байланысының
даму тарихы сан ... ... Оның даму ... ... ... ... болды және түрлі өзгерістерге ұшырап ... ... ... ... ... ... да, олардың әріптестік
орнатудағы қызығушылықтары да өзгеріп отырған.
Қазақстан ... Ұлы ... жолы ... жатқан Батыс пен Шығысты
жалғастырушы көпір іспеттес рөл ... ... яғни Орта және ... ... мен ... арасындағы өзара айырбасты кеңейтуде
маңызды орын алды, кей жағдайда саяси шиеленістердің өршуі мен ... ... ... ... ішкі аудандарынан, Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... ... керуендер
тек тауар айырбасының дамуына ғана емес, жергілікті ... ... ... әсер ... ... етті, Құлжа, Қашқар және ... ... да ... орналасқан ресейлік факториялар Қытай
мен ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасады, сауда келісімдерінің көбеюіне алып келді [1].
Қазақ хандары мен Қытайдың Цин династиясы билеушілерінің арасындағы
ең ... ... ... ... байланыс 1755 жылдың жазында болды. ... орта жүз ... ... мен Цинь әскерінің басшылығы елшілік
дәрежеде байланыс орнатуымен белігілі. Дегенмен, 1755 жылдың күзінде Жоңғар
жеріндегі ... ... ... ... ... ... 1756 жылдың жаз айында цинь әскерінің қазақ жеріне шабуыл жасауына
алып келді. ... ... ... мен Әмірсананың біріккен күші жеңіліс
тауып, келесі жылдың басында цинь ... ... ... жүргізуге
мәжбүр болды. Нәтижесінде, олардың арасында және кейбір жекелеген ... ... ... ... ... сауда қатынасы
туралы келісім жасалды. Дегенмен, Қытайда үстем болып тұрған эгоцентризмге
байланысты қазақ ... мен ... сол ... бастап маньчжур
әулиетінің бодандары деп танылды және міндетті ... ... ... тиесілі болды. Бұл тарихи шежіреде «алым» деп жазылып отырған [2].
XVIII ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... үшін үйреншікті Семей және Бұқтырма бекіністері жұмыс жасады [3].
XVIII ғасырдың аяғында елдің әлеуметтік-экономикалық ... ... рөл ... Қытайдың солтүстігінде тұз саудасын басты шаруашылыққа
айналдарған ... ... ... бірлестігі жұмыс
жасаған, сонымен қатар, олар Ресей, Монғолия, Түркістан және т.б. елдермен
сыртқы байланыс та ... Бұл ... де ... ... ... ... асырғаны белгілі.
Негізінен, архив мәліметтеріне сүйенсек, шекаралық кеден 1730 жылы
маусым айында бекітілген болатын. Ал 1868 жылы ... ... ... ... ... ... Орал ... Орынбор губерниясының
шығыс шекарасынан Звериноголовский заставасына дейін жалғасқан кедендік
желісі ... ... Бұл ... ол ... ... ... ... оңтүстік шекарасынан Семей мен Бұқтырма бекетіне дейін жалғасқан
[4].
Ал XVIII ғасырдың ... ... ... ... ... ... құрылуына дейін Қазақстан мен Қытайдың шекаралық
аймақтарында сауда-экономикалық қатынасты дамыту үрдісі ... ... ... ... пекин үкіметі қолға алған саясаты ресей көпестеріне
қытайлық көпестермен сауда қатынасын кеңейтуіне қиыншылықтар ... ... ... ... келтіру үшін Ресей үкіметі жіберген Ю.А.
Головкиннің елшілігі Қытай астанасына өткізілмей, ... ... ... ... ... екі ел үшін ... ... түсетін
негізгі табыс Қазақстан территориясы арқылы өтетін ... ... жол ... XIX ... ... сауда қатынастарының
дамуында Бұқтырма, Кереку, Өскемен ьекіністері мен Семей және Петропавл
қалаларының маңызы зор ... ... ... байланыс жасаудың экономикалық
орталығына айналды десе де болады. ... ... ... ... ... ... шығынды талап етпеді. Цинь үкіметімен экономикалық
қатынастардың тұрақты дамуына қазақ сұлтандары мен билері негізгі ... ... ... ... мойындай отырып, олар көптеген жеңілдіктерге
қол жеткізген кейбір қазақ сұлтандары ... ... ... сүйеніп, керуен саудасының жандануына ықпал етті.
Ресей қазақтар мен ортаазиялық көпестердің делдалдығымен Шыңжаң базарлары
мен жәрмеңкелеріне дайын өндірістік ... мен ... мата ... отырған. Ресейдегі жеңіл өнеркәсіптің дамуы және металдан жасалған
тұтыну ... оның ... ... ... ... аймақтарда
мекендейтін қазақтар ол заттарды мал және одан ... ... ... қол жеткізген.
Қазақстан тек Шығыс Түркістанмен ғана сауда жасамады, ол Ресей және ... ... ... ... ... рөлін атқарды. Қазақстан ... ... үшін ... ... ... ... ... мүмкін
болмаған Тибетпен, Кашмирмен және Солтүстік Үндістанмен байланыс жасауға
жол ашылды. ... ... ... ... ақсүйектері арасындағы
араздықтар, керуендердің ... ... ... ... ... ... алыс шетелдермен сауда-экономикалық қатынасы өз
дамуын өткерді. Қазақ даласының Цинь империясы иеліктері мен ... ... ... ... Қоқан, Ташкент және Сібір ... ... ... ... саласында Шыңжаң үкіметімен жақсы әрі
тұрақты қарым-қатынас орнатып үлгерген қазақ ... мен ... ... ... ... Ресей территориясы құрамына енген
Ауғанстан, Түркия және Кавказ үшін ... ... ... жасауда
орталық пункті деп белгілеуі бекер емес: Шығыс Түркістанда мекендейтін
қазақтар ... ... ... ... ... ... жері арқылы Шыңжаңмен
сауда байланысын орнатуға ерекше ... ... ... ... толтырудың
маңызды көзін қолына алды. XIX ғасырдың 30-жылдарынан бастап қазақстандық
қалалардын ... ... үшін ... ... күрт ... ... ... өткізілуін жіті қадағалау қолға алынды. Төлем төлеуден бас
тартып, бекітілген керуен ... ... ... ... ... ... мүліктері тәркіленіп отырды.
Қазақстан мен Шығыс Түркістанның территориялық жақындығы мен халықтарының
тарихи байланысының арқасында аймақта ... ... ... қатынасы
дамыған. Мұндай сауданың дамуына Ресей империясының экономикалық саясаты ... ... ... себебі, 1812 жылғы Ұлы Отан ... ... орын ... ... ... ... күрделілігіне
қарамастан әдеттегідей Батыс Қытаймен керуен саудасын дамытуға ереше мән
берді ... ... ... ... сауда-экономикалық байланысы
Шыңжаңдағы мұсылман халықтарының Цинь үкіметіне қарсы ... ... ... ... 60-70-ші жылдары Шығыс Түркістанда орын алған
жағдайлар осы аймақтағы халықаралық қатынастарға елеулі өзгерістер енгізді,
бұл өз ... ... ... ... қиындықтар
тудырып, Қазақстан мен Қырғызстанның ... ... ... ... ... жағдайына кері әсер етті. Ал экономикалық
байланыстың ... ... ... ... ... тарихнамасында
бірнеше рет бағаланған 1881 жылғы Петербор келісімінің қабылдануымен ... ... ... ... ... ... ... пунктілерде және
Шыңжаң мен Монғолия территорияларында да саудамен ... ... ... ... ... ... орыс елшіліктері мен орыс ... ... Цинь ... экономикалық қатынастарын кеңейтуі оның
батыс ... ... ... ... ... ... ... келісілген.
Жоғары сапалы қазақстандық бидай батыс еуропалық ... ... ... ... себебі, құжаттардың өзі көрсеткендей, сол кезеңдерде
ол аймақтарда бидайға деген сұраныс едәуір көп ... мен ... ... ... ... ... енді ... Цинь империясы, Республикалық Қытаймен және ҚХР-мен
экономикалық ... ... ... ... ... Қазақстан енді
Қытаймен егеменді серіктес ретінде емес, әкімшілік-территориялық құрылым
ретінде ... ... ... ... ... Орта ... және онда ... орнауы тұсында ортаазиялық аймақтардың Шыңжаң ауданымен ... ... әрі ... жағдайда дамыды, тауарлар әдеттегідей ешбір
кедендік бақылаусыз кіргізіліп, шығарылып ... бұл, ... ... ... ... ... қалуы мен қақтығыстардың орын алуын
итермеледі. 1918 жылы желтоқсан айының басында ... ... ... ... ... генерал Ма ... ... ... сауда және қаржы мәселелерін ретке келтіру және бұрғылау
машиналары мен ... ... алу үшін ... ... Хань ... Хань Шоудың келуіне байланысты ... ... ... ... 1918 жылы 15 ... ... ... ... кеңес коммерциялық агенттері берген куәліктеріне сәйкес
еш кедергісіз өтулеріне рұқсат беру туралы шешім шығарады.
Дегенмен, XX ғасырдың ... ... орын ... ішкі ... тұрақсыздық
пен ішкі жанжалдар империяның тек өз ұстанымдарына ғана әсер етіп қоймады,
оның ... оның ... ... байланыстарына кері әсерін тигізді.
Осылайша, модернизациялық үрдіс республикалық режимді орнатуды мақсат еткен
революциялық үкіметтердің пайда болуымен сипатталды. 1912 жылы 12 ... жас ... Пу И ... бас ... ... ... (Гоминьдан)
диктатурасын орнатады.
Әрине, мұндай жағдайда, шекаралық сауда ... ... ... ... өзі ... ... жылы 27 ... Құлжада Кеңестік Ресей мен Қытай арасындағы
Түркістан-Шыңжаң шекарасындағы сауда қатынастарының және орыс ... ... кері ... ... ... ... қабылданады. Бұл
құжатқа сәйкес Құлжада «Кеңес Одағы агенттігі» құрылады, ал Верныйда Іле
билігі агенттігі құрылды. Іле ... ... ... үшін өте ... саяси-
құқықтық негізге ие болды.
XX ғасырдың екінші жартысында кеңес-қытайлық қатынаста біршама ... ... Бұл тек ... ғана ... ... ... да ... келді.
1949 жылдың шілде айында Қытайдың гоминьдандық биліктен толық ... ... ... ... И.В. ... 5 рет кездескен Лю Шаоци
басқарған делегация келеді [6]. Үшінші ... ... ... ... ... Қытай Халық Республикасының жариялануы мен орталық
үкіметтің құрылуы 1950 жылдың 1 ... ... ... ... ... өкілдерін тыңдаған И.В. Сталин Қытайға өзінің ішкі ... ... ... ... ету үшін тез ... ... ... жеделдету қажеттігін айтады. Қытайға келе салысымен Лю ... ... Мао ... мен ... ... ... соң,
жедел түрде ҚХР-дың құрылуы туралы 1949 жылдың 1 ... ... ... ... ... Орталық халық үкіметі құрылады. Сол күні
Мәскеуден Пекинге ... ... ... ... 1949 ... ... орнатқандығы туралы хабарланған үкіметтік жеделхат келіп түседі.
Осындай байланыстың орнатылуы нәтижесінде, осы құжаттар ... ... ... ... жүзеге асырылады.
70-ші жылдардың соңында ҚХР-на жаңа ... ... ... және ... ... ... ... ерекшеленді,
Қытайдың сыртқы саяси және сыртқы экономикалық доктринасы өзгере бастады.
Ал 80-ші ... ... ... ... ... және ... ... әріптестікті жандандыруға дайын екендігін мәлімдеген.
1983 жылы шекаралық сауда қалпына келтіріледі, ... әлі ҚХР ... ... мен Таяу ... ... ғана мүмкін болды. 1986 жылы
қаңтарда ҚХР ... ... ... ... ... ... ... түрде қатысуы талап етілген КСРО мен ҚХР ШҰАА арасында сауда
қатынастарын қалпына ... ... ... ... Қытай Халық Республикасы мен Қазақ Республикасы арасындағы алғашқы
ресми қатынастар XX ғ. 80-ші ... ... ... ... болатын.
1985 жылы қыркүйекте КСРО Жоғарғы Кеңесінің төрағасы Л. Толкунов ... ... ... ... ресми сапарын жасады. КСРО-ның
делегациясы құрамына Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің ... Н. ... ... Бұл ... – КСРО мен ҚХР үкіметтерінің арасындағы ұзақ жылдарға
созылған шиеленіскен қарым-қатынастарынан кейінгі ... ... ... болып табылады. Екі жақты жүргізілген келіссөздер барысында Н.
Назарбаев делегацияның ... ... ... ... және ҚХР басшыларының
назарын өзіне аударта ... ... ҚХР ... ... Қытаймен өзара дербес тату
көршілік қарым-қатынастарды, олардың ішінде, ең алдымен, экономика ... ... ... ... ... ... ... білдірген
болатын. Әрине, Қазақстан тарапының мұндай ... ... ... ... ... ... ... қолдау тапты. Қытай үкіметі
Қазақстанның әлі де ... ... ... ... ... ... қарамастан, онымен дипломатиялық қатынастарды орнатуға өз
әзірлігін ... 1991 ... ... айында Н. Назарбаев Қазақ ... ... ... ... ... ... Тарихта бұл сапар болашақтағы
Қазақстан-Қытай ... ... ... ... ... деп
есептеуге болады. Екі мемлекет арасында жүргізілген келіссөздердің
барысында ... ...... КСР мен ... ... даму ... мен негізгі бағыттары туралы Келісімге
қол қойылды. ... ... ... Қазақ КСР мен Қытайдың Шыңжаң Ұйғыр
Автономиялық Ауданы арасында орнатылды, екі ... ... ... ... ... ... ... жасалатыны және экономика
саласындағы ынтымақтастықты нығайту келісілді.
1991 жылы 16 ... ... ... мемлекеттік
тәуелсіздігі туралы» Заң қабылданып, Қазақстан ... ... ... ... Қазақстан Республикасының тәуелсіздігін
дүниежүзінің ондаған елдері мойындады. Оның ішінде: Қытай, ... ... ... ... және т.б. ... ... қатынастарда тәуелсіз ... ... ... танығаннан кейін, енді ... ... ... басым бағыттарын анықтау міндеті тұрды. Қазақстан ... ... ... ... ... деген мәселе көптеген көрші
мемлекеттерді, әсіресе, Қытайды алаңдатты.
Қазақстан Республикасы халықаралық бағытта ... ... ... ... ... Бейбітшілікті сақтау;
• Соғыстан немесе соғыс күштерімен қауіп ... бас ... ... ... бұзбау, басқа мемлекеттердің ішкі
істеріне істеріне араласпау [8].
Қазақстан Республикасы сыртқы саясатының басты бағыттарының ... - ... ... және ... ... ... – ұлы Қытай Халық
Республикасымен терезесі тең дәрежедегі ... ... ... ... ... байланыстарға текетірестік және өзара күдік келтіру
Қазақстан ... ... ... қайшы келген болар еді.
Бұл жөнінде ҚР ... Н. ... ... ... ... шығу
мүмкіндігінің болмауы, коммуникативтік ... ... ... ... ... ... ... қиындатты.
Сондықтан шекаралас мемлекеттермен, соның ішінде, біз үшін ... ... ... сай ... пайдалы достық қарым-қатынас орнатудың
айрықша маңызы бар» - деп айтқан [9].
2. Қазақстан мен ... ... ... байланысының құқықтық негізінің қалануы
Қытай Халық Республикасының Қазақстан Республикасымен қатынасы белгілі
бір мағынада айтқанда тарихи ... жаңа ... ... ... мен ... арасындағы тікелей байланыс кезеңінен басталған.
Ал Кеңес Үкіметінің кезінде Қазақстан мен Қытайдың ... ... ... 1990 жылы 23 ... ҚХР ШҰАА және ... ССР
Басқарушылары мәдени бірлестік, ғылыми техникалық және экономикалық ... ... ... қол ... Екі ел өз ... ... қаржылық және коммерциялық жағынан жағдай жасауды алған,
сонымен қатар, тауарларды ... ... ... пен ... ... өндіріс аймағындағы бірлестікті нығайтуға, транспорт, байланыс,
энергия көздері, ауыл шаруашылық және туризмге, және де ... ... ... ... ... ... ... 1991 жылы 16 ... ... ... Н.А.Назарбаев Үрімші қаласындағы сапарында
негізгі бірлесіп даму ... мен ... ... ... ... ... ҚХР-нің Синьцзян Ұйғыр автономды районы қол қойды. Келісім бойынша,
екі жақ өзара ... ... аса ... сеніммен ара қатынастарын
қалыптастыруға, тауарлардың орын ауыстыруына қолайлы жағдай жасауға, ... ... ... ... нығайтуды ескерген. Екі жақ
та мәлімет және тәжірибе алмасумен, жиі жиі ... сала ... ... және ... мен ... потенциалдарын
толық қолдану үшін байланыс деңгейін дамыту туралы мәселелерді қарастырды.
Сонымен ... ... ... ... ... мен бөлімшелерді
және де Қазақстан мен ҚХР кәсіпорындарына көңіл бөлуге ... ... екі ел ... ... де ... құлдырауынан кейін және жаңа тәуелсіз мемлекеттің құрылуына
байланысты Қытай мен Қазақстанның өзара жан жақты ... ... ... ... Аз ғана тарихи кезеңде, бірлесе әрекет ... ... ... ... ... қатынастар жеңісті
әрі тұрақты жүзеге асты. Достық, ... ... ... және ... ... екі ел ... үздіксіз дамуда. Қазақстан мен Қытай
арасындағы саяси қатынастар да ... ... ... ... дәрежеде
кездесулер өткізіледі. ҚХР-нің өкілі Цзян Цзэмин ҚР екі рет ... ... ... жылы және 1998 ... ал, ҚР ... Н.А. ... Қытайға
төрт рет ресми сапар шекті. Жалпы негізде 2000 жылы соңына таман ҚР ... ... 80-ге жуық ... және ведомство аралық келісімдерге
қол қойылған, ондағы негізгі құжат ретінде 1995 жылы ҚР мен ... ... ... ... ... болып табылады, онда, экономика
жағынан барынша белсенді қадамдар жасауға , ... ... оны ... ... ... ... бейбіт байланысқа, шешілген түрде және
ауытқусыз қабылданған қатынастарды сақтауға, дамытуға, екі Ел ... ... ... және сенімді түрде қолдауға, туындаған әрбір
мәселені келісім бойынша әділ әрі нақты ... екі ... ... етіп ... ... ... ... қарым-қатынастың тиімді дамуында 1996 жылғы 5 шілдеде ... ... ... және де ... ... шекарасы
туралы Келісім, ҚР мен ҚХР арасындағы шекара мәселесінің ... ... ... алар орны ... ҚР мен ҚХР ... екі
елдің шекара мәселелері 1994 жылы 26 сәуірдегі ... ... ... және 1997 ... 24 қыркүйектегі ҚР мен ҚХР арасындағы
мемлекеттік шекара туралы қосымша Келісім, ... ... 1994 ... ... ҚР мен ҚХР ... ... мемлекеттік шекарасы туралы
Келісімдерге сәйкес толығымен ретке келтірілгендігін мақтанышпен жеткізген
болатын. Бұл екі ... ... ... ... бар ... ... ... сөзсіз. Бұл тек екі ... ... әрі ... ... ... ... өрбуіне ғана емес, осы аймақтағы ... ... ... ... ... ҚР мен ҚХР ... дипломатиялық байланыс 1992 жылы 3
қаңтарда орын алды. Дипломатиялық байланыс туралы ... ... ... ... Республикасы мен қытай Халық Республикасының
Үкіметтері арасында екі елдің қызығушылықтары мен ... ... ... 3 қаңтарда елшілер деңгейінде дипломатиялық байланыс орнату туралы
келісімге келдік. ... ... ... ... ... мен ... осы ... дипломатиялық байланыстың келісімдік-
құқықтық негізін ... ... ... ... сұрақтар мен
мәселелерді қамтыған өте жоғары деңгейдегі кездесулер мен келіссөздерді жиі-
жиі ұйымдастыруға тырысты.
Екі ... ... ... пен ... ... өзара түсіністік
әрі территориялық тұтастықты сақтау, бір-бірінің ішкі істеріне араласпау,
теңдік және ... ... ... қатар, бейбіт өмір сүру сияқты
принциптерді ұстану арқылы дамытуға ... ... ҚР ... ... ... ... Қытай Үкіметінің жалғыз заңды Үкіметі деп
танитындығын, ал Тайвань Қытай территориясының ажырамас ... ... ... Қазақстан Үкіметі Тайваньмен қандай да болсын формада ресми
байланыс ... ... ... [10]. ... ... ... ... Халық Республикасы Үкіметінің барлық елдерге қатысты талабы,
бірақ ҚХР Үкіметі Қазақстанның Үкіметтік емес ... ... еш ... ... ... 1992 жылы екі ел ... ... ашыла бастады, 28 ақпанда сыртқы экономикалық, сауда,
ғылыми және техникалық ... ... құру ... ... қол ... ... қатар, екі елдің ... 5 ... ... Келісімді қабылдады. 1992 жылы ақпанда ҚХР
Алматы қаласында өзінің елшілігін ашты, ал осы ... ... ... ҚР ... салтанатты ашылу кеші өтті. Екі жақты байланыстың
тиімді дамуында 1992 жылы ... ... С. ... ... ... делегациясының Қытайға сапары маңызды орын
алды десе де ... Бұл ... өте ... ... ... ... ... белгілі.
1992 жылы дипломатиялық байланыс орнатқаннан соң екі жақты келісімнің
құқықтық негізін ... ... ... мен ... ... әрекетке көшуді жөн көрді. 1992 жылы Қазақстан мне ... ... қол ... атап ... ... және ... ... комиссия құру туралы Келісім; екі ел арасында
қызмет бабымен сапар шегетін азаматтарға қандай да ... ... ... еркін жүруіне мүмкіндік беретін визасыз жол режимі туралы
Келісім; мемлекеттік шекарадан өту ... ашу ... ... [11]. ... өте жоғары саяси деңгейдегі кездесулердің ұйымдастырылуы сауда-
эконромикалық қатынастың дамуына жол ашты. ... ... әрі ... ... ... ... ... Шекараға жақын аймақтағы тұрғындарға
өте үлкен мүмкіндіктер берілді, себебі, олар Қытайдың аумағында, яғни ... ... ... ету құқығы берілді. Сөйтіп, 90-шы
жылдардың ... ... ... ... Азия аймағындағы негізгі
әріптесіне айналуына мүмкіндік берді.
Екі ел ... қол ... ... ... екі ел ... ... ... паспорт түріне қарамастан визасыз жол жүруіне
мүмкіндік беретін ... ... атап өту ... Бұл ... ... ... жол ашты, соның ішінде, шекаралық сауда мен «шоп-
туризм». Бірақ, ... ... ... ... ... өтуі криминалдық жағдайдың өршуіне алып келіп, бұл өз кезегінде
халықтың Қазақстанның қытайлануы сияқты ... ... ... байланысты
1993 жылы тек қызметтік және дипломатиялық паспорт иелеріне ғана ... жүру ... ... жаңа ... ... 1992 ... ... пекмн қаласына сыртқы істер министрі Т. ... ... ... ... ... сала ... ... дамытуға
бағытталған бірнеше құжатқа қол қойылған болатын, атап айтсақ: мәдениет,
білім беру, ... ... ... баспа ісі, радио, телевизия саласы мен
кинематография саласы бойынша қарым-қатынасты дамыту мен ... ... ... ... Мәдени байланыс туралы Келісім. Онда
оқытушылар мен ғалымдар және ... сала ... ... ... мен ... ісі ... байланыс орнату мәселелері қарастырылған.
Білім беру ісі бойынша байланыс ... ... мен ... қанша
студенті, аспиранты мен басқа да мамандардың алмасып білім алуына мүмкіндік
беретін шарттарын қамтыған болатын. ... ... ... ... қойылған болатын, ол ҚХР-дағы біздің жерлестеріміз бен Қазақстандағы
қытай азаматтарының қызығушылығын қорғауда маңызды болып отыр.
1992 жылы ... қол ... тағы бір ... ... бірі ... жылы 18 тамызда күшіне енген өзара инвестицияны ... және ... ... Екі жақ өзара инвестицияның ... ... ... ... және де орын ... даулы сұрақтарды шешу жолдары туралы
келісті. Мемлекеттеік шекарадан өту ... ... ... Келісімге
сәйкес өту пунктеріне халықаралық дәрежедегі «Хоргос» ... ... ... ... ...... ... «Бахты»
(Қазақстан) – «Покиту» (Қытай) атаулары берілді, бұл ... ... және ... ел жүк ... ... мүмкіндік
берді. Қазақстан-Қытай байлансындағы тағы бір маңызды ... 1993 ... ҚР ... Н.Ә. ... ... ресми сапары болды. Осы
кезден бастап ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев пен ҚХР басшысы Цзян ... ... ... ҚР мен ҚХР ... ... қарым-
қатынасқа негізделген Біріккен Декларацияны қабылдауға басты назар
аударылды. Тарихи ... бар бұл ... екі ... БҰҰ ... ... достық әрі екі жақты тиімді қарым-қатынасты дамытуға барынша
жағдай жасалатындығы ... сөз ... ... ... қатар,
Қазақстан мен Қытайдың сауда-экономикалық қарым-қатынасты дамытуға ерекше
назар аударылған. ... мен ... ... ... құрылымына
сәйкес бірін-бірі толықтырып, тиісті нәтижеге қол жеткізуге ... ... ... ... ... барлық заң талаптарына
сәйкес барлық экономикалық кооперацияларға жағдай жасап, оларды қолдауға,
және де ведомство, аймақтар мен ... ... ... ... ... ниет ... Бұған қоса, екі ... ... ... ауыл ... ... ... ... сияқты маңызды салалар төңірегінде жүзеге асыралатындығы
шешілген, яғни, байланыс ... ... Бұл ... ... рет
әскери байланыс туралы сөз қозғалды: екі елдің әскери ведомство араларында
байланысты қолдау, өзара сенімді нығайту ... ... ... ... ... әскери аймақтармен алмасу және әскери сала
бойынша байланыс орнату.
Екі елдің сыртқы ... да ... ... орны ... сала ... келісімді-құқықтық негізінің қалыптасуы екі елдің
байланысын тереңдетуіне ... ... бірі ... ... Сондықтан,
осы сала бойынша қатынастарды ретке келтіріп отыратын келісімді-құқықтық
база мен механизмдерді сараптау бірінші ... ... ... ... ... сала бойынша екі жақты байланыстың дамуында басты орын
алатын құжаттардың бірі - ... ... мен ... ... ... ... мен ... (шамаман 50 жуық), экономикалық байланыстың
жекелеген ... ... ... Бұл ... ... ... 1998 жылы екі мемлекет Үкіметтері ... ... ... ... ... ... 1995 жылы ... қаласында қабылданған
ҚР мен ҚХР арасында достық қарым-қатынасты дамыту мен ... ... ... ... болатын. Онда басты басымдықтар ... ... ... ... ... ... ... және тоқыма өнеркәсібі салаларына назар аудара отырып,
халықаралық ... ... ... байланыс түріне өтуді алға
тартқан. 1997 жылы ҚҰМК ... ... АҚ ... ... ... қол ... бұл ... «ғасыр келісімі» деген атқа ие болды.
Қазақстан-Қытай банктері ... ... екі ... ... келісімдерге негізделген, ал 1993 жылы сәуір айында ... ... ... филиалы ашылған болатын. Мемлекет ... ел ... ... ... ... ... ... құжаттар
тізіміне қол қойылған, соның ішінде, шоп-туризм туралы Келісім ... мен ... ... шегу ... жж.) туралы Келісімді ерекше
атауға болады. Ал 1997 жылы ... ... ... ... сапасын
тексеру туралы Келісім өз күшіне енді.
Жалпы ... ... сала ... ... ... екі ... ... да біріккен бірнеше жұмыстар
атқарылды деп айтуға болады. Енді мұндай ... ... ... күш экономикалық байланыстың инфрақұрылымын жақсартуға бағытталған
нақты ... ... ... ... ... аударылуы қажет.
Сауда-экономикалық сала бойынша қабылданған құжаттардың ішінде ҚР ... ... ... ... ... ... мен ... туралы
Біріккен Декларация, қазақстандық электр жүйелерін ... ... ... ... ... жүйелік корпорациясы арасында тиімді байланыс
орнату туралы Келісім, шекаралық өзендерде тасқын болатын кезеңдерде бірін-
бірі ... ... ... ету ... ҚР ауыл ... ... мен ... ресурстары министрлігі арасындағы Келісім, ақпарат және коммуникация
индустриясы саласы ... ҚР ... және ... ... ... ақпараттық өндіріс ... ... ... туралы
Меморандум, трансқазақстандық теміржол магистралі ... ... ... ... ҚР ... және коммуникация министрлігі
мен ҚХР темір жол министрліктері ... ... кен ... ... ҚР ... және ... ресурстар министрлігі
мен ҚХР жер қатынастары ... ... ... қатар, екі ел
үкіметтерінің орталық Хоргос халықаралық шекара қызметін ... ... ... атап өту ... жылы ҚР мен ҚХР ... ... сауда-экономикалық
әріптестік туралы Келісім қабылданған болатын, онда Тараптар ... ... да ... ... ... ... ... мен қолдауға
келісті. 2004 жылы 17 мамырда мұнай және газ ... ... ... ... туралы Келісімге қол қойылды, онда басты назар кен орнын
анықтау, өңдеу және ҚР мен ҚХР территориялары ... оны ... ... ... екі ... ... ... оған қоса, екі жаққа да ыңғайлы инвестициялық жағдай жасау
және кәсіпорындардың ... ... алу, ... мен өз
мемлекеттерінің заңына сәйкес преференцияларға қол жеткізуді жеңілдету
мәселелері ... 2005 жылы екі ... ... ... туралы Біріккен Декларацияға қол қою нәтижесінде сауда-
экономикалық ... жаңа ... ... айту ... Екі ... экономикалық қатынасының негізгі бағыттары
және олардың даму үрдісі
1. Өзара экономикалық қарым-қатынастағы энергетика саласы
және ондағы қиындық тудырған мәселелер
Әлемдегі ... ... және ... ... ... мұнай
биржаларындағы бағаны анықтайтын фактор болып табылады. 1990 ... ... ... ... ... ... мұнайға деген сұраныс 13,5 млн
баррельге өсіп, 66 млн деңгейден 80 млн баррель дерлік өсті.
Дүние жүзілік ... ... ... ... ... күштері
экономикасы дамыған мемлекеттермен алдыңғы ... жаңа ... ... ... және тағы ... ... ... кететін жағдай бүгінгі күні жалпы әлемдік мұнай ... ... ... ... ... ... ... жақын арадағы жиырма
жыл ішінде дамушы елдердегі энергияны тұтыну іс жүзінде екі есе ... ... деп ... ... экономика қалтасы үштен бірге
толады.
Мысал ретінде бірнеше болжамдарды келтірелік: БҰҰ ... ... ... ... ... ... ... сұранысы 2010 жылы 20 пайызға өседі, Халықаралық Энергетика
агенттігінің бағалауы бойынша 2030 жылы ... ... екі ... ... ... баррельге жетеді.
Осылайша, жақын болашақта дүние жүзілік масштабта мұнайға деген
сұраныстың өсу қарқынын болжауға ... ... ... ... ... сұраныстың өсуімен, мұнайды өндіру көрсеткіштері өндіру ... ... ... рыноктағы жағдай көңіл көншітпейді. Себебі,
бүгінгі таңдағы ... кен ... ... ... арттыруға дәрменсіз.
Сарапшылардың бағалауынша, қазіргі кезде дүние жүзінде ... ... 90%-ы ... және ірі ... ... ашылуы жылдан жылға
азаюда. Сонымен қатар, бүгінгі технологиялар кен ... тек ... ... 30-35 ... ғана ... алады, алайда болашақта бұл
көрсеткіш 50-60 пайызға ... ... ... [12] ... ... келсек, жалпы сарапшылар одағының көзқарастары
салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... энергетика
бірлестігінің жобалауынша, әлемде жуықтап алғанда, 1 ... ... ... және ол 41 ... жетуі тиіс. Сауд Арабиясына 262,7 ... ... яғни ... ... 22,7 пайызын құрайды. Иран 130,7 миллиард
тонна (11,4 пайыз), Ирак – 115,0 млрд ... (10,0 ... , ... ... – 97,8 млрд ... (8,5 ... Кувейт 96,5 млрд тонна (8,4 пайыз)
келсе, Венесуэллаға 78,0 млрд тонна (6,8 пайыз), Ресейге – 69,1 млрд ... ... Ал ... қоры 9,0 млрд ... деп ... ... 0,8 пайызын құрайды. British Petroleum британ компаниясының бағалауы
бойынша Қазақстан мұнайының мөлшері 22 ... ... ... ... ... ... есептеуінше, барланған кен
орындардағы 150 млрд тоннаны қосып ... ... кен ... 850
млрд тоннаны құрайды. МАГАТЭ-нің пессимистік болашақ жоспары негізінде,
2030 жылы мұнай ... ... 100 ... ... ... ... ... алайда әлемнің бұл отын түрінің күнделікті тұтынуы 120 миллион тонна
деңгейіне жетеді.
Осылайша, барлық болжаулар дүние жүзілік ... ... ... 1 ... ... бұл көрсеткіш тек қана ... ... ... бірі ... яғни ... ... ... энергия көзі
табылмаса, әлемдік мұнай қоры тек бірнеше он жылдықтарға ... Егер ... ... оның қоры ... ... ... қазіргі кездегі
пайдалану желісімен оны екі жүз отыз жыл көлемінде қолдануға ... ... ... ... ... ... ... өндіруші
кешенінің орнына баса назар аудару қажет.
Республиканың мұнай-газ саласы мамандандырылған өнеркәсіп ... ... кіші ... ... ... ... және мұнайды қайта
өңдеу, газ өндіруші және газды қайта өңдеу. Кіші ... ... және ... ... ... ... ... толықтырады.
Қазақстан зор мұнай қорын иемденіп: әлемде тек барланған мұнай ... он ... ... ... ... жағалауын қоспағанда).
Алайда, жалпы қазақстандық мұнай қорының мөлшерін ... ... оның көп ... ... ... жағалауларында шоғырланған.
Мұнай-газ кешеніндегі табиғи шикізат өрісі оны өндіру мен ... ... кен ... ... көлемімен анықталады. Бүгінгі
күні Қазақстан бай көмірсутек қорының иесі болғандықтан, әлемдік ... өз ... ... ... ... ... ... бойынша дәлелденген
елдің көмірсутек қоры 179 ... кен ... ... Оның ... мұнай-газ конденсаты, 25 мұнай және газ конденсаты, 30 ... ... 87 ... ... ... қоры 2,8 млрд ... мұнайды және 1,8
трлн.куб.метр газды құраса, жобалау бойынша – ... ... 12 ... ... және ... 3 ... газ.
Үкімет пен жергілікті сарапшылардың бағалауы бойынша, Қазақстанның
мұнай мен газдың жалпы қоры 23 млрд тонна, оның ... 13 млрд ... ... жағалауында орналасқан.
Шетел сарапшыларының бағалауынша, жоспардағы қолданысқа келетін
Қазақстанның мұнай қоры 61 млрд баррельді құрап, Қазақстанды ... ... ... ... Басқа да бағалымдар бойынша Қазақстан мұнай ... 81 млрд ... ... ... ... 4/5 ... ... бағалауының айырмашылығы Каспий теңізі бассеинінің ... ... ... тоқсаныншы жылдары теңіз шельфінің 70
пайызы зерттеліп, мұнай ... ... 100 млрд ... деп ... Жаңа
зерттеулер бұл көрсеткішті екі есеге көтеріп (200 млрд ... ... 30 млрд ... ... он жылда көптеген мемлекеттердің экономикасының дамуына мұнай-
газ кешенінің рөлі елеулі ... ... ... ... толығымен Қазақстан
Республикасына да қатысты. 2002 жылы ... ... ... 1,3 ... ... ... Қазіргі уақытта мұнай секторына ЖІӨ-нің 16 пайызы
тиесілі. Бұл іс жүзінде республиканың құрылыс және ... ... ... ... ... тең. ... бес жылда мұнай және газ секторының
ЖІӨ үлесі 2,5 есеге дейін өсті. Өнеркәсіп құрылымында ... және ... ... 11,8 пайыз орын алды. Осы кезеңде мұнай газ ... ... екі ... аса ... бұл осы ... жаңа ... ... дәлелдейді. Егер Еуропа және Евразия мемлекеттерінің мұнай
өндіру ... 2002 жылы 97,2 ... ... ... ішінде Ресейде –
100,9 пайыз, ал Қазақстанда 207 пайызға ... Бұл ... ... газ ... ... ... ... қарқынды дамуының айқын
көрсеткіші [14].
Әлемнің 60 астам ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның деңгейі 18 орында. Қазақстан
Еуропа және Евразия мемлекеттері арасында мұнай ... ... ... ... ... ... орында тұр. Егер 1992 жылы мұнай
өндіруде осы елдер ... ... ... ... 3,7 ... ... ал 2002 жылы 6 ... (салыстыруға: Ресейде – 57,3 пайыз және 48,4
пайызға сәйкес; Норвегияда – 15,4 ... және 20,1 ... ... 13,6 пайыз және 14 пайыз). Қазақстанда мұнай өндіру ... 2002 ... ... ... 17,7 ... ... ЖІӨ өзгеру динамикасы және
мұнай өндіру көлемінің динамикасының өзгеру ін салыстырмалы талдау, ... ... ... ... өсуі ... мұнай өндірісінің қарқыны
елеулі алда келе жатқанын көрсетеді.
ТМД ... ... ... ... кейін Қазақстан мұнай
өндіруден екінші орында болып табылады және әлемдік ... ... ... ... ... ... ... кезде Қытай үлкен қуатты нарыққа, арзан ... ... ... ... бай ... ... ие мемлекеттердің бірі. Пекин
әрқашан шетелдік инвестицияларды ... үшін жаңа ... ... ... Қытай шетелдік инвесторлар үшін ең қолайлы мемлекеттердің
бірі, сондықтан шетелдік инвесторлардың Қытай экономикасының тез ... ... рөлі де аз ... Апта ... ... 1 млрд АҚШ ... ... шетелдік инвестициялар келіп түсуде. Қытай тек қана шет елдік
инвестициялардың тұтынушысы ... ғана ... ... ... ... өзі ... ... инвестицияларды бөлуге толық мүмкіншілігі бар. Бүгінгі таңда
Қытайдың жүргізіп ... ... ... ең ... ... бірі
деп есептеуге болады. Инвестициялық ... ... ... ... ... қарамастан, онда белгілі бір тәжірбиенің
қалыптасқандығын байқауға болады. Қытайдың басқа елдердегі тиімді жобаларды
инвестициялауға ... ... ... оның ... ... ... ... ең маңызды мақсаттарының бірі.
Инвестициялық қарым-қатынастар саласын қарастырған кезде ... ... ... Азия ... ... өте ... бағалап, өз
капиталдарын Қазақстан Республикасына және Орталық Азияның басқа ... ... ... ... ... Халық Республикасы Қазақстан Республикасымен сауда-экономикалық
қарым-қатынасты орнату мәселелеріне ежелден-ақ үлкен қызығушылық ... Азия ... ... ... ... өзінің бай
табиғи пайдалы қазбаларымен, географиялық орналасу жағдайымен, сонымен
қатар, жақсы дамыған ауыл ... ... ... ... ... Әрине, бұл жағдай ҚХР үкіметінің назарынан тыс қалмады
[16].
XX ғ. 90-шы ... ... ҚХР ... ... ... ... ... қатынастарын жандандыруға
тырысты. Бірақ екі жақты ... ... ... ... ... ... ... бұл саланы дамытуға негіз болып табылатын бір де
бір құжатқа қол қойылмады. 1992 жылғы ҚХР мен ҚР ... қол ... ... екі ... сауда қатынастары туралы тармақта «Екі
жақ сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық ... ... ... ынтымақтастық туралы, екі ел азаматтарының өзара сапарлары және
қазақ-қытай шекарасында шекара арқылы қосымша өткізу ... ашу ... ... Екі жақ қазақ-қытай сауда-экономикалық және ғылыми-техникалық
ынтымақтастық жөніндегі ... құру ... ... ... ... ... ... беру жөніндегі келісімге қол ... деп ... жылы ҚХР ... ... ... Ли Пэннің Қазақстан
Республикасына жасаған сапары барысында ... мен ... ... ... ... төмендегідей негізгі
бағыттары айқындалды:
... және ... ... ... ... ... барлық
мәселелерді экономика саласының заңдары бойынша шешу;
– Ынтымақтастықтың әр түрлі нысандарын дамыту;
... ... ... пайдалану;
– Көлік қатынасын жақсарту, Жібек Жолына баламалы бағытты ашу;
– Орталық Азия мемлекеттеріне Қытай тарапынан экономикалық қолдау
көрсету;
– Көп ... ... ... және ... ... ... жылы 20 ақпанда ҚХР мен ҚР-ң ... ... рет ... құжатқа – «Қазақстан
Республикасының Өнеркәсіп және сауда ... мен ... ... Сыртқы сауда мен экономикалық ынтымақтастық министрлігі
арасындағы 1995 жылға тауар ... ... ... қол ... ... ел арасындағы экономикалық ынтымақтастықты арттыру мақсатымен
жасалынған шараның артынан көп ... 1995 ... ... ҚХР мен ҚР
мемлекет басшылары қол ... ... ... ... мен ... ... ... өзара қарым-қатынастарды одан әрі дамыту мен
тереңдету туралы ... ... екі ... ... үлкен тарау арналып, онда: «екі Тараптың жағдайлары мен
мұмкіндіктерін ескере отырып, теңдік пен өзара ... ... ... ... пен ... ... ... сипатымен
берілген артықшылықтарды барынша пайдалану; халықаралық ... ... ... ... ... ... ... энергетика, металлургия, мұнай-химия өнеркәсібі, минералдық
тыңайтқыштар өндірісі, ... ... ... ... ... ... бөлу» - делінген. Сонымен қатар, осы құжатта
алғаш рет «екі ... ... ... ... салу ... ... ... белсенді зерделеу» - деп келісілді. Яғни,
Қытай мен ... ... ... ... ... ... ... саласы қосылатын болды [17].
Экономикалық тұрғыдан алып қарағанда, тараптар Қытай мен Қазақстан
республикаларының бір-бірімен ... ... ... екі ... да тиімді екендігін мойындайды. Осы бағыттағы екі жақты
ынтымақтастықты тереңдету мақсатымен 1995 жылы ... ... ... Оңтүстік-Шығыс Азия, Солтүстік және Оңтүстік Америка елдеріне және
кері бағытта жөнелтілетін Қазақстан Республикасының жүктерін ... ... ... ... Пекин мен Алматының арасында аса маңызды
құжатқа қол ... ҚР ... Н. ... бұл ... тоқтала отырып, «...Мұндай келісім Қазақстанға не ... жол 30 ... ... ... жүгімізді, оның ішінде мұнай ... да ... ... Оның ... ... ... да сұранысы зор» - деп атап өткен еді.
1998 жылғы мамырда ҚР Премьер-Министрі Н. ... ... ... сапары барысында екі ел арасындағы ... одан әрі ... ... ... Екі ... барысында тараптар арасында мұнай саласындағы ынтымақтастыққа
аса үлкен назар ... ... ... ... бұл көне ... ... ... Республикасының транзиттік мүмкіншіліктері, оның бай
пайдалы қазбалары Қытайды аса ... бір ... ... жылдан кейін Қытай тарапынан Қазақстан Республикасының мұнай
және газ ... ... ... ... ... ... үкіметі Каспий
өңірінде өндірілетін көмірсутекті шикізаттарды игеру, ... ... және ... ... жаңа ... ... кеңейту мақсатында
Қазақстан Республикасының нарығына ене бастады.
Әлемдік нарықта мұнай мен табиғи газ сияқты қорларға бағалардың ... ... ... өте ... ... ... Қытай
Үкіметі Қазақстан Республикасы болашақта мұнай мен газ ... ірі ... ... ... ... ... ... көптеген сарапшылардың ойынша, ҚХР Үкіметі ... ... ... ... екі ... ... ... Қазақстан Республикасы Қытай үшін ТМД елдерімен
байланыстырушы мемлекет болып табылса, ал ... ҚР ... үшін ... ... ... ретінде қарасырады. Белгілі ғалым Чжен Кун Фудың
көзқарасы бойынша, Қытай Еуразиялық кеңістіктің кіндігінде орналасқан, ашық
мұхитқа шығу ... жоқ ... үшін ... ... ... ондағы
елдермен байланыс орнататын «көпірі» тәрізді, өйткені ҚХР Қазақстан тауарын
өткізетін үлкен сауда аймағы ғана емес, сонымен қатар, Қазақстанның ... ... ... ...... және ... Азияға шығатын
«шығыс қақпасы» іспеттес. Ал саяси жағынан және экономикалық жағынан ҚХР
Үкіметі ... ... ... деп санайды [18].
Бірақ шетелдік мамандардың көзқарасы осы қалыптасқан тұжырымға көбіне
қарама-қайшы келеді. ... ... ... бірі Б. ... ... тек қана ... Республикасының мұнайы мен түрлі-
түсті металдары керек. Ал елде басқа өндірілетін ... ішкі ... ... ... ... төмен деп санайды. ... ... ҚХР ... ... ... ... ... ешбір
төмендетпей отыр. Қайта керісінше, екі мемлекет бір-бірінің көмегімен өз
экономикаларын дамытуға үлкен ... бар деп ... ... ... ... осы ... халықаралық қатынастар
академиясының директоры Цзи ... ... ... екіжақты ынтымақтастық
жөніндегі жобалар «перспективалы және барынша айқын нәтижелері болады», ҚХР-
ның халықаралық саудасымен ... ... ... екі елдің
экономикалары бір-бірін өзара толықтырады, сондықтан сауда-экономикалық
байланыстардың тиімділігіне екі ... та ... деп ... ... ... мемлекетаралық қарым-қатынастар тек қана саяси немесе
әскери ... ... ... ... ... ... ... мәселелеріне де үлкен назар аударылатын болады.
ШЫҰ аясындағы сауда-экономика саласындағы ынтымақтастық ... ... ... ... екі ... қарым-қатынастар деңгейінде жүзеге
асырылып, бірлақ мүше-мемлекеттердің ұлттық мүдделеріне сай келді. Бірақ
бұл ынтымақтастық ... ... ... дамымайды, ол оған қатысушы
әрбір елдің әр түрлі деңгейдегі экономикалық ... ... ... ... ... ұстанатын сыртқы экономикалық қызметінің ... ШЫҰ ... ... ... ... ... және ... металлургия, тамақ және жеңіл өнеркәсіп, ауыл
шаруашылық бағыттары дамыған.
ШЫҰ-ның негізгі мүше-мемлекеттерінің бірі Қытай ... ... ... ... бола ... сыртқы нарықта бақталастыққа
даяр экономикалық қуатқа ие. Ал ... ... ... ... бастаған кезеңнен бастап өзінің сыртқы саясатындағы ұстанымдарын
өзгертіп, көп ... ... ... ... ... шеңберіндегі,
нақты айтатын болсақ, ШЫҰ аясында шешілетін мәселелерге көп назар аударатын
болды. Олардың ... ... ... ... ... және энергетика, мұнай және газ салаларына берілді. Әрине, ШЫҰ
аясында мұндай сауда-экономикалық ынтымақтастықты ... ҚХР екі ... ... ... ... Азия ... ... өз орнын нық
бекітіп, бұл өңірдегі Ресей ... ... ... ... жылдан-жылға Қытай экономикасының энергоқорларға деген сұранысының
артып бара жатқан ... ... ... ... ... бай ... бола ... энергетикалық қорларға
өте үлкен тапшылықты сезіну үстінде. Қытай экономикасының тез қарқындап
дамуы тек елдің ішкі және ... ... ... ... ғана ... ... мұнай шикізаттары мен өнімдерін тұтыну көрсеткіштерінің күрт өсуінен де
байқалып отыр. 2003 жылы Қытай мұнайды ... ... ... де ... екінші орында тұрған Жапонияны басып озып, АҚШ-нан кейінгі екінші
орынды алды. Дүниежүзілік энергетка агенттігінің (IEA) ... ... ... қарай Қытайда мұнайдың қажеттілігі 350 млн ... ... ... ... қарай 500 млн тоннаға дейін өсуі ықтимал.
Жалпы, Қытайдың аймағында пайдалы ... 171 ... ... 10 түрі энергетикалық пайдалы қазбалар (мұнай, табиғи газ, көмір,
уран, жер асты ... ... ... ... 2001 жылы ... ... Сары теңіз айдынында 2-2,8 млрд. куб.м. тұратын мұнайдың
бай кен ... және Ішкі ... 220,04 ... ... табиғи газдың бай
кен орындары табылса, ал 2003 жылы Бохай шығанағында, Эрдос және ... бес жаңа ірі ... және ... ... кен ... табылды. Ал
оның солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан Шэнли бассайніндегі табылған
мұнай шикізатының ... 600 млн. ... ... ... ... экономикасының одан әрі жетілдірілуіне
жоғарыда аталған көрсеткіштер жеткіліксіз болуда. ... ... ... ... экономикасының сұранысын, сондай-ақ болашақтағы
салынатын қымбат мұнай ... ... ... ... ... Нәтижелі жетістіктерге жету үшін ... оның ... ең ... ... және ... ... пайдалануын қажет етеді. Қытай көмірлі мемлекет бола тұрса да,
өзінің өнеркәсіп ... ... және газ ... ... ... ... ... агенттігінің мәліметтеріне сүйенетін
болсақ, ҚХР-ның энергеткалық қорларға сұранысы 66%-ы көмірмен, 24% мұнаймен
және 3% ... ... ... ... ... энергоқорлардың қайнар
көздерін сырт ... ... ... ... ... ... экспансияны асыруға мәжбүрлі болып отыр. Сондықтан Қытай
Үкіметі «екі нарық – екі қоректену ... ... ... жүзеге асыру
үстінде. Қытай ... ... ... мұнай базаларын шет
мемлекеттерде ашу осы стратегияның негізгі мазмұны ... ... ... және газ ... екі бағыт бойынша дамуда: бірі - өз мұнайын және ... ... және ... жұмыстарына шетелдік инвестицияларды тарту болса,
ал екіншісі – ... ... ... мен ... кен ... барлау және
игеру жұмыстарына Қытайдың қатысуына жағдай жасау [21].
Бүгінгі таңда Қытай ... ... ... ... өтіп ... ... қауіпті каналдар мен бұғаздар арқылы
тасымалдайды. Бірақ ... ... ... ... ... әлі ... ... деңгейге жете қойған жоқ. Қытай әлемге
энергоқорларды тұтынушы ғана емес, сонымен ... ... ... ретінде
танымал. Деректерге сүйенетін болсақ, 2004 жылдың ішінде ... 170 ... ... ... ... дүниежүзінің 24-ке жуық мемлекеттері мен
аудандарының мұнай және газ кен ... ... ... ала ... ... мұнайға ең бай өңірлері – Таяу ... ... ... ... ... ... және ... көз тігуде. Қытай
Үкіметінің келешегі мол серіктестері ретінде Ресей, Оңтүстік-Шығыс Азия
және ... ... ... ... ... Судан, Ирак және Венесуэлла сияқты
елдердің кәсіпорындарымен және мемлекеттік ұйымдарымен ... ... ... ... жөніндегі 20-н астам келісімдерге қол жеткізген. Бірақ
соған қарамастан энергия қорларының жаңа көздерін ... ... ... ... ... бай ... Азия өңірінің мемлекеттерімен
ынтымақтасуға итермелеуде. Пекиннің ... сай, ... ... ... және газ ... ... мақсатында ҚХР
кәсіпкерлері осы өңірдің экономикалық нарығына еніп, шешуші қорларды өз
аймағына тасымалдауға тез ... ... ... ... ... қызметі қолайлы жағдай туғызғандығы ... ... осы ұйым ... ҚХР ... Азия ... ... Қазақстан
Республикасымен энергоқорлар саласында ынтымақтасуға аса үлкен ... ... оның ... ... ... энергоқорларының өздеріне
жақындығ және оның құнының арзандығы ... ... ... мен Қазақстан
Республикасының мұнай-газ саласындағы өзара тиімді ынтымақтастықты дамытуға
барлық мүмкіндіктер бар. Қазақстан ... ... ... мұнай
қорларына бай мемлекеттердің қатарына ілігіп, экспорттық ... ... көп ... ... ҚР ... ... жолдарының көп
болғандығы оның энергетика саласының және экономикасының тұрақты түрде
дамуына ... ... ... ҚР-ның шикізат өнімдері шетелдік
инвестицияларды ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы әлемде 13-ші, ал газ конденсаты бойынша 15-
орынға ие.мұнайды өндіру бойынша Қазақстан Республикасы әлемнің 60-қа ... ... ... ... 18-ші орында, оның ішінде Ресей,
Ұлыбритания және Норвегиядан кейінгі 4-ші орында тұр.
Мұнай өндірісінің ... ... ... ... ... – Атырау,
Маңғыстау және Ақтөбе облыстары ... ... ... ... ... 203-ке жуық кен ... ... 6 облысында табылған, оларда 77-
ге жуық кен ... ... ... ... ... осы
аймақтардағы кен орындардың 90 %-ы барланған кен орындары болса, ал оның
98,2 %-ы ... ... кен ... ... ... ... Республикасының ең ірі барланған кен орындарына Тенгиз,
Қарашығанақ, Жаңажол, ... ... ... ... ... ... жатады. Осы аймақтардың ішіндегі қорларға ең бай ... ... ... ... болып табылып, оның бойында табылған мұнай көлемінің
қорлары 4 ... ... ... ... теңізінің айдынында Қашаған,
Қайрат және Ақтоты сияқты ірі мұнай қорлары табылған. ... ... тек қана ... ... ... мұнайдың мөлшері 25 тен 60
миллиард баррельге дейін ... ... ... байланысты қазіргі кезде
Каспий жағалауындағы мұнай қорларына ең бай мемлекеттердің ... ... еніп ... ... ... ... ... және газ қорларына мол аудандардың
көлемі 1 млн. 700 мың ... км. ... ал ол ... ... ... екен.
Қазақстан Республикасының Каспий өңірінде шоғырланған мұнай мен газдың
қорлары аймақтың дүниежүзілік ... және ... ... арттыра түсті. Бүгінгі таңда Каспий теңізінің статусы ең
өзекті халықаралық мәселелердің бірі. Осы ... ... ... ... бес ... ... ... түйіскен. Сондықтан
бұл мәселенің заңды түрде шешілу барысына әлемнің ірі мемлекеттері – ... және ... ... ... ... ... ... шельфіндегі
мұнай кен орындарының игерілуіне және Қазақстан Республикасының экспорттық
қуаттылығының дамуына байланысты қазақстандық мұнайдың Қытайдың Тынық мұхит
жағалауына ... ... бар. Осы ... біздің мұнайымыздың,
Қытай Халық Республикасынан бөлек, ең басты тұтынушылары ретінде Жапония,
Оңтүстік Корея және Оңтүстік-Шығыс Азия елдері ... ... ... ғасырдың 90-шы жж. орта шеңберіне қарай Қытай Халық Республикасы
мен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... 1992 жылы қыркүйектегі
Н.Ә. Назарбаевтың ҚХР-на ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі саласындағы ынтымақтастыққа басым көңіл
бөлу; Қазақстаннан Қытайың Тынық мұхиттық ... ... ... ... ... ... қажеттілігі талқыланды. Алғаш рет қазақстандық
мқнайды Қытайдың Тынық ... ... ... Лянь-Юньган теңіз
портына дейін тасымалдау туралы әңгіме туындады.
Тараптар Қытай Халық Республикасы мен Қазақстан Республикасы ... ... ... жол ... ... тұруға келісті. Себебі, ҚХР-дың
мұнай құбыр жүйесі әлемнің өте нашар дамыған жүйелерінің қатарында болып,
сондықтан мұнай ... 70 %-ы ... жол ... 21%-ы ... ... ... мен ... арқылы және тек 1%-ы ғана мұнай құбырлары арқылы
тасымалданатын. Бірақ мұнай шмкізаттарын темір жол ... ... ... аса ... ... ... Қытай басшыларына мұнайды
тасымалдаудың басқа жолдарын іздестіруге тура ... 1997 жылы ҚХР ... ... екі ... ... ... «Батыс Қытай
– Батыс Қазақстан» мұнай құбыры Орталық Азияны Азияның Шығыс және Оңтүстік-
Шығыс елдерімен байланыстыратын көлік көпірі ... ... ...... Қазақстан» мұнай құбыр жобасын ... ... ... тарапынан – «Қытай Ұлттық Мұнай және Газ компаниясына», ... ... ...... Ұлттық Мұнай компаниясына»
және «Мұнай және газ көлігі ... ... ... Осы жерде
«Қытайдың Ұлттық Мұнай және Газ компаниясы» туралы айта кететін ... ... ... ... ... ... етуші ең ірі
компанияларының ... ҚҰМК ... ... солтүстік-шығыс және батыс
аймақтарында табылған мұнай қорларының 70%-ын бақылауда. 2007 жылдары ҚҰМК
13,5-14,0 миллион тоннаға жуық ... шет ... ... ал ... жартысына жуығын Қазақстан Республикасының аймағында игеру
үстінде.
«Батыс Қытай – Батыс Қазақстан» ... ... ... ... ... Қазақстаннан Қытайға қарай созылатын мұнай құбырын 60 айдың
ішінде ... ... және осы ... ... міндеттемені толық өз
мойнына алды. Бұл жөнінде ҚҰМК-ның президенті Тун ... ашық ... ... ... ... мұнайдың көлемі жылына 20 млн тонна
мұнайды құрайтын болып, оның ... 2001 жылы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Каспий өңіріндегі мұнай кен
орындарын игеру жұмыстарына Қытай Халық Республикасының қатысуына жол ашып
берді. ҚХР 8 ... ... ҚР ... 9,5 ... АҚШ ... тура ... Сауда-саттық жағынан ҚХР-на бұл ... ... ... да, ... екі мемлекет арасындағы екі жақты қарым-қатынастың
одан әрі дамуына үлкен ... ... ... ... ... өкілдер жиналысының 9-шы шақырылымның 1 сессиясында ... ... ... ... ... ... ... Қарамай қаласын
Қазақстанның Ақтөбе кен орнымен біріктіріледі» деп ... ... ... ... ... ... «шығыс Қытайдағы мұнай
өндірісін тұрақтандыруға, батыс Қытайдағы мұнай ... ... ... және шет ... мұнай қорларын игеруге, сонымен қатар, отандық және
шетелдік инвестицияларды пайдалануға» бағытталды.
Жалпы, Орталық және Батыс бөліктерінде ... ... ... ... ... кәсіпорындарын біртұтас мұнай құбырлар
жүйесіне біріктіретін мұнай құбырының ... ... ... үшін ... ... үшін де аса ... ... Егер Қытай Халық
Республикасы үшін аталмыш мұнай құбыры Каспий ... және ... ... ... энергоқорларға қолын жеткізсе, ал Қазақстан
Республикасы үшін Азия Тынық ... ... ... мұнайды тасымалдауға
мүмкіндік берді. Осыған байланысты ... ... ҚР ... ... ... Қытай – Батыс Қазақстан мұнай құбырының салынуы
Қазақстан үшін – ... ... ... ... ... инвестицияларды салуға, жаңа ... ... ... ... ... ... ... ал Қытай үшін – көмірсутекті шикізаттың жаңа қайнар көзін
пайдалануға, өндірістің ... ... ... ... ... - ... Ал өз ... Елбасымыз осы жобаға: «Бұл болашақтағы Қазақстан
мұнайы үшін жаңа бағыт. Бұл мен ... ... ... көп ... ... ... ... та, Ресей де алаңдатушылық білдірмеулері керек. Алдағы
уақытта салынатын мұнай және газ құбырдың ... де ... ... егер ... ... айтатын болсақ, ондағы ең ірі
ұсыныс, алдымен Батыс Қытай – ... одан ... Иран ... ... темір жол құрылысы болып отыр» - деп баға берді [25].
1997 жылдың ортасына ... ҚХР мен ҚР ... ... ...... жобасын жүзеге асыруға байланысты нақты әрекеттер жүзеге асырыла
бастады. Мәселен, 1997 жылғы 4 маусымда ҚХР ... ... және ... ... У ... және ҚР ... ... департаментінің бастығы Э. Утеповтың арасында келісімге қол
қойылды. Келісім ... ... ... ... және Газ ... ... 60% акцияларын иеленіп, «Жаңажол» және
«Кеңқияқ» кен орындарын игеруге ... ... 2007 ... тамызында ҚҰМК
Батыс Қазақстандағы «Өзенмұнайгаз» кәсіпорнын иелікке алып, республикадағы
ең ірі кен ... ... ... Өзен кен ... ... ... алды.
Тараптардың екі жақты контрактілік мінд Мемлекеттік ... ... ... ... ... жасаған сапары барысында Қытайдың Ұлттық
мұнай және Газ ... мен ... ... ... ... ... ... арасында келісім арқылы бекітілді.
Сонымен қатар, біздің батыс аймақтан табиғи газды Қытай мен оңтүстік
өңірлерге (Қызылорда, ОҚО, ... ... ... мен ... қ.)
тасымалдау жоспарланған.
Газ желісінің жалпы ұзындаығы 1305 км, ... мен ... ... ... ... шекаралас «Қорғас» пунктінде аяқталады.
Газ желісі екі қатар орналасқан желіден тұрады (әр қайсысы 652,5 км-ден),
екеуінің де ... 2008 ... ... ... ал ... ... қосу 2009 ... желтоқсан айы мен 2010 жылдың шілде айына белгіленген
болатын. Екі желінің де ең ... ... ... жылына 10 млрд.
куб.метр, ал 2015 жылы Қазақстан-Қытай газ ... ... ... жылы ... желінің құрылысында желімдеу жұмыстарының (сварка)
аяқталуы Алматы облысы, Талғар ... ... ... ... ... болатын.
ШЫҰ-ның мүше-мемлекеттерінің ... ... даму ... 2001 жылы 11 ... ... орын алған
оқиға біршама әсерін тигізіп, осы ... ... ... ... ... Осы ... соң ҚХР ... өзінің бар күшін антилаңкестік
әрекеттерді жүзеге асыруға бағыттап, экономикалық ... ... тура ... ... соған қарамастан, Қазақста Республикасының
экономикалық нарығындағы өз орнын сақтау және осы бағыттағы ынтымақтастықты
одан әрі жетілдіру ... ... ... ... Қытайдың Ұлттық
Мұнай және Газ корпорациясы ... ... тез ... 2001 ... қарай ҚХР Мемлекеттік кеңес Премьері Чжу Жунцзының мәлімдемесіне
сәйкес, Ақтөбе облысындағы кен ... ... ... ... ... 3-3,5 млн ... құрады. Осының
нәтижесінде 2001 жылдан ... ... ... ... Қытайға қарай 1 миллион тоннаға жуық мұнайды тасымалдауды
бастады. Қазақстандық мұнайдың жылдан-жылға қымбаттауы оған ... ... Егер 1997 жылы ҚХР ... ... тоннасына 105 доллар
төлесе, ал 2000 жылы тоннаға 145 ... ... ... жылы ... ... ... және Газ ... Қазақстан
Республикасының Каспий өңірінде (Атырау ... ... ... ... ... ... «ҚҰМК-Ақтөбемұнайгаз» бірлескен
кәсіпорындағы өзінің үлесін 80%-ға дейін ұлғайта түсті.
2003 жылдан бері Қытайда мұнайдың және ... ... ... ... мемлекеттік жобасы іске қосылды. Бұд жобаны жүзеге асырушы
компаниялар ретінде – ... ... ... және ... ... ... China United Coalbed Methane Co ltd. ... компаниялары болып отыр.
ҚХР-ның бұл мемлекеттік жобасына сай, ең ... өз ... және ... ... ... кен ... ... көздерін зерттеуге үлкен назар
аударылуда. Себебі осы кезеңде ҚХР-дағы энергоқорларға ... ... ... ... 252 миллион тоннаны құрады. Бұл көрсеткіш барған сайын ұлғая
түсетіні айқын. Халықаралық сарапшылар 2020 жылға ... ... ... ... 400 млн. ... ... деп болжам жасап отыр [26].
Тек қана 2003 жылы ғана ҚХР сырт ... 91 ... ... ... ... ... Бұл 2002 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда 31%-
ға артық болып шықты. Халықаралық энергетика агенттігінің мамандары, ... ... ... ... ... мұқтаждығы тек импортпен ғана ... жыл ... ... 10%-ға арта ... ... Үдеп бара жатқан
мұнайға сұранысы Қытай үкіметінен мұнайды тасымалдаудың барлық бағыттарын
қарастыруды ... ... ... орай ҚХР Таяу ... ... ... ... жаңа үш бағытын – Қазақстан Республикасын, Ресей Федерациясын
және ... ... ... оны ... бар күшін жұмсауда.
2003 жылғы мамырдың аяғында Ху ... ... ... ... ... ресми сапарының тізіміне ... енуі міне ... ... байланысты болып отыр. ҚХР тарапы
өзінің сыртқы саясатында Қазақстан Республикасына өте ... ... ... энергетика саласындағы тығыз ынтымақтастықты асыруға бел ... ... ҚХР ... Ху ... ... саласындағы ынтымақтастық
– Қытай мен Қазақстан арасындағы тату көршілік пен әріптестіктің маңызды
құрамдас бөлігі... Қазақстанмен осы ... ... ... ... ... ... ... бұрынғысынша әзірміз» - деп хабарлады. Сонымен қатар,
ҚХР басшысы: «Қытай – Қазақстан жобалары нәтижелі ... ... ... ... ... аудандары үшін теңізге жол ашылады, ал ... ... ... ... елдерінің нарығына шығуға мүмкіндік туады» -
деп қазақстандық мұнайды импорттауға үлкен қызығушылық білдірді.
2003 жылы 3 ... ҚХР ... Ху ... мен ... ... Н.Ә. ... арасында жүргізілген келіссөздер
барысында ҚХР мен ҚР арасындаға газ және мұнай саласындағы ынтымақтастықты
арттыру мәселелері талқыланып, ... ... ... және газ
өнеркәсібін дамыту Бағдарламасына» қытайлық компаниялардың, ал біздің
кәсәпорындардың – ... ... және газ ... ... мүмкіндік
жасалды. Қытай – Қазақстан келіссөздері барысында мұнай ... ... ... ... қол қойылды:
• Қазақстан Республикасынан Қытай Халық Республикасына қарай
мұнай құбырын бірлесіп зерттеу және құрылысын ... ... ... ... Қазақстан Республикасының мұнай және газ саласына бөлінетін
қаржылардың көлемін ұлғайту ... ... ... ... Ху Цзиньтао мен ҚР Президенті Н. Назарбаевтың арасында
қол қойылған бірлескен декларациясының 10-шы ... дәл осы ... ... ... саласындаға қытай-қазақ ынтымақтастығының
стратегиялық маңызы зор деп санайды. Тараптар ... және газ ... ... ... қол ... ынтымақтастық жобаларын
нәтижелі жүзеге асырылуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ...... ... ... жобасын және мұнай кен орындарды
игеру ... ... ... ... Республикасынан Қытай Халық
Республикасына газ құбырының құрылысын бастау мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы
Каспий теңізі шельфіндегі мұнай кен орындарын барлауға және зерттеуге
қатысуларына қолдау ... - ... ... ... ... Қытай Қазақстан Республикасының
аймағында шығарылатын барлық мұнайды өз ... ... ... Қазақстан Республикасынан ... ... ... ... ... ... жалдан жылға ұлғая түсуде. ... ... ... ... 2003 жылы 51,3 ... ... 2004 жылы 54 ... тонна, 2005 жылы 60 миллион тонна мұнай
шығарылды.
Қытай үкіметі ... ... ... ... қана ... ... ... біздің еліміздің аймағында мұнай
өнімдерін сатумен де айналыса бастады. 2003 жылғы тамызда ҚҰМК ... ... ... сату ... оның ішінде жанармай ... ... 25 млн АҚШ ... сатып алып, ҚХР Каспий өңірін
өзіне қарату саясатын ... ... ... ... бола ... «Sinooil»
(67% акциялары қытай тарапына жатады) компаниясының жанар май құю жүйесін
осыған мысал ... ... ... мен ... ... ... бойынша дүниежүзіндегі
жетекші мұнай державаларынан айтарлықтай артта ... ... оны ... ... ісін де жалғастыруда. өзінің мұнай ... ... даму ... ... ... ... қалыптасқан бағыттарға сай
жүзеге асыра отырып, ... ... ... ... ... өз
мүмкіншілігін арттыра түседі және әлемдегі ең ірі көмірсутегін өндіруші
елдер қатарына ... ... ... ... экономикалық
ынтымақтастықты дамыту бағдарламасына сай, әрі өзінің энергетика саласын
нығайту мақсатында 2004 жылы Қытай ... ... ... ... жж. арналған орташа мерзімдік және ұзақ мерзімдік ... ... ... ... Қытайдың энергетика саласына
дамыту Бағдарламасы төмендегідей мақсаттарды көздейді:
– аймақта мұнайдың жаңа кен орындарын іздеу, мұнайды өндіру
жұмыстарының ... ... ... шельфіндегі мұнайды зерттеп игеру;
– мұнайды пайдалану мөлшерін ұлғайту, оны пайдалануда орынсыз
шығынды азайту;
– әлемдік мұнай нарығындағы бағаның тұрақты болмауына байланысты
мұнайдың стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... балама қорларды
іздестіру;
– құрлық және теңіз арқылы мұнайды ... ... ету ... ... бөлікті игеру» стратегиясы да – Қытай ... ... ... даму стратегиясының құрамдас бөлігі болып
табылады. Қытайдың бұл ... ... ... ... ... ... ... айналмақ. Ал ҚХР-ның дәл осы
Батыс аймағындағы провинциялары біздің шығыс ... ... ... ҚХР мен ҚР ... ... ... арттырудағы тиімділігі аса зор. Қазақстан ... ... ... ... және ... бай кен ... екі ... ынтымақтастық деңгейінің жедел ... ... ... ... мұнайдың жеткізіліп тұруына Қазақстан Республикасы да
мүдделі, себебі, мұнайдың тасымалдануы оның ... ... ... ... ... ... өзінің мұнайын әлемдік
нарыққа тасымалдауда біршама қиындықтармен кездесіп отыр. Ал осы жағдайда
ҚР мұнайының ... ... әрі ҚХР ... ... ... басқа
әлемдік нарықтарға тасымалдауға мүмкіндік беретін жаңа ... ... ... ... ... ... ... жағдай туғызатын болар еді.
Осы бағытта Қытай мен Қазақстан республикасының ... ... қол ... ... бірі 2004 жылғы мамырда Қазақстан
Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қытай Халық ... ... ... ҚҰМК мен ... ... ... Қазақстаннан Қытайдың батыс аудандарына қарай созылатын «Атасу-
Алашанқай» мұнай құбырының құрылысын бастау туралы ... қол ... ... ... ... 2004 ... 28 қыркүйегінде
басталды. Құбырдың ұзындығы 962 шақырымды, мұнайды ... ... ... тоннаны құрайтын болды. Мұнай құбырының құрылысына ... ... АҚШ ... ... деп жоспарланды. Жобаның құрылысын
тараптар екі кезең бойынша салудыұйғарды: біріншісі – 2010 ... ... ... Атасу – Алашаңқай учаскесінде, ал екіншісі - 2035 жылға дейін
Кеңқияқ – Атырау, Құмкөл – ... ... ... ... ... жұмысының екінші кезеңінде оның өткізу қабілеті жылына 20 ... ... ... деп ... ... ... Қазақстан
республикасындағы Төтенше және өкілетті елшісі Чжоу Сяопей: «Бұл жоба екі
мемлекет үшін де аса маңызды... Ол ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік алса, Қытай энергетикамен қамтамасыз
етудің тұрақты көзіне ие болады» - деп ...... ... ... ... ... Республикасының,
Ресей Федерациясы мен Қытайдың мұнай құбырлар жүйесін бірыңғай ... ... ... ... ... ... – Батыс Қытай
мұнай құбырын толық жүзеге асыру үшін тағы да Кеңқияқ – Арал – ... ... салу ... ... бойынша бұл жоба 2011 жылы, ал ... ... 2035 жылы ... ... Жоба кезеңдер бойынша жүзеге асырылып,
атап өтілген бағыттың кейбір бөліктері таяу уақытта іске қосылуға ... ... Омск – ... – Шымкент мұнай құбырына шығатын Құмкөл –
Қарақойын ... ... ...... – Каспий құбыр консорциумына (КҚК)
шығатын Кеңқияқ стансасынан бастау алатын аталған құбыр Атырау ... ... ... Жалпы ұзындығы 148 шақырымды құрайтын құбырдың
өткізу ... ... 15 ... ... ... 2005 ... жоспарына
сай осы бағыт трансконтиненталдық Батыс Қазақстан – Батыс Қытай ... және одан әрі ... ... ... дейін созылатын мұнай
құбырдың бастамасы болып табылады.
Атасу-Алашанқай мұнай құбырының ... ... ... және ... ... бағыты арқылы өтіп 988 км құрайды.
Мұнай желісінің бірінші кезеңін 2006 жылы, ал екінші кезеңін 2011 жылы іске
қосу ... ... ... ... диаметрі 813 мм құбырдың тасымал
мүмкіндігі жылына 10 ... ... ... ... Әрі ... жыл ... оның ... 20 млн.т. дейін жеткізу жоспарлануда. Алғашқыта ресурс
көзі ретінде Кумколь ... мен ... ... ... ... өнімдерін
тасымалдау көзделіп отыр. Кейін келе «КазТрансОйл» компиниясының мамандары
Батыс Қазақстан ... мен ... ... ... секторының
мұнайын тасымалдау мүмкіндігі қарастырылуда [29].
Бұл желіні салу құны 688,4 млн. ... ... ... бірінші кезеңдегі құрылыс жұмыстарына 650 млн. доллар
кетеді, қалған сома ... ... ... жұмсалады.
Қазақстан-Қытай мұнай желісін салу жобасы Атырау-Кенкияк-Кумколь-Атасу-
«Дружба» ҚХР ... ... ... ... дейін созылып, Батыс
Қазақстан өңірінен ҚХР ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Мұнай бағасы бұл өлкеде салыстырмалы түрде алғанда жоғары болады. Бірақ
Қазақстан мұнайының ... ... ... ... және ... есептеу, Қытайдың ішікі нарықтығындағы мұнай ... ... да ... ... ие ... ... желісінің негізгі ерекшеліктері:
Қытай нарығының басқа әлемдік аймақтардың мұнай нарықтарына қарағанда
үлкендігі. Энерго ресурстарды ... ... ... соң ... ... ... пайымдауынша 2010 жылы мұнайға сұраныс 20
млн.тоннаға жетеді;
Транзитті мемлекеттерден қауіп жоқ. Желінің ... ... мен ... жері арқылы өтеді, ал осы мемлекеттердің екеуі де ... ... ... ... Қазақстанның мұнайын Қытайға
тасымалдаудың айқын келешегі бар ... бұл желі ... ... ... ... ұзақтығы;
Қытайдың батыс пен шығыс жағалауларын байланыстыратын мемлекет
ішіндегі құбыржелінің ... Ал, ... ... ... ... ... өндіру саласының болашақта дамуына сәйкес мұнай
тасымалдаудың инфраструктурасын қалыптастыруға, ... ... ... мүмкіндік береді. Қазақстанның мұнай ... ... ... жан жақты ыңғайлы экспортқа тасымалдау
инфраструктурасын қалыптастыруды көздеп ... Бұл ... ... ең алдымен оның экономикалық тиімділігіне, сонан соң ... ... ... ... сол желі ... мұнай
тасымалдаудағы қызығушылығына байланысты [30].
Қытай компаниялары мен олардың өзге елдердегі серіктестері Оңтүстік-
Торғай бассейнінен де тыс жаңа ... ... ... мұнай
өндіруші компаниялары үшін ... ... ... ... ... жағдай жасалынып отыр. Батыс Қазақстан ... ... ... ... Урихтау сияқты мұнай кен орындарында
өндірілетін мұнайды Қазақстан – ... ... ... ... ... тартуға
мүмкіндік алып отыр.
Қытай – Қазақстан мұнай құбырының құрылысы Құмкөл тобының мұнай кен
орындарын тез қарқынмен ... ... ... жасауда. Ал бұл салада
негізгі орын, активтері 1,5 миллион АҚШ ... ... ... ... игерілген «Петро-Қазақстан» компаниясына беріледі
деген ... бар. Осы ... ... да ... 4,2
миллиард АҚШ долларына сатып алды. «Петро-Қазақстан» компаниясын иеленуінің
нәтижесінде қыталықтар Қазақстанның мұнай нарығында одан әрі ... ... ... ... ... ... ... көлеміндегі
қытай компанияларының үлесі 2006 жылдың аяғына қарай 25% ... ... ... ... ... ... алтынға» деген сұранысының
өсуі алдағы жүз жылдықта осы ... ... ... ... баяулатпайды.
Сондықтан да көмірсутегі экспортының жаңа бағыттарын іздестіріп ... ... үшін ... ... ... арттыру
айтарлықтай тиімді болуда. Жаңа басталған мұнай құбыры болашақта еліміздің
транзиттік қуатын арттырып, ... ... ... ... ... жол ашып отыр. Ал 2004 жылдың көрсеткіштері бойынша ... ... және Газ ... елімізге 1 миллиард долларға ... ... ж ... ... «ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы мен CNPC Қазақстан-
Қытай газ құбыры құрылысын инвестициялау негізінде ... ... ... ... ... ... осы шұғыл жобаның жүру желісі белгіленді:
Бейнеу – Бозай – Қызылорда – ...... ... ... нышанның
өзіндік меншікті тағайындауы болады. ...... газ ... бар орын және ... ... газ көзі ... - ... газ беру
мүмкіншілігі бар орын және Ақтөбе облысының газ көзі Қызылорда – Құмкөл ... газ беру ... бар орын ... газ ... ... екі ... ... Бірінші болып Қазақстан мен Өзбекстан шекарасынан, Қазақстан-
Қытай шекарасына дейін, жылына 40 млрд. ... метр ... ... ... жасау.
Бірінші бөлімнің құрылысын 2009 жылдың аяғына дейінгі мерзімнен бұрын
бітіру. Құрылыстың екінші кезеңі, Бейнеу-Шымкент ... ... ... ... үшін ... ... 2012 жылы салу ... отыр. Бұл
жобаны орындау Түрікмен газын Қытайға тасымалдаумен қатар, сондай-ақ
Қазақстан Республикасы ішкі ... ... ... ... ... 2005 жылдың тамыз айында «Дархан» жобасы бойынша Ұлттық
«ҚазМұнайГаз» ... мен ... ... ... өзара түсіністік
Меморандумына қол қою басталды. Жоғарғыда айтылған Меморандум шеңберінде
екі жақ бірнеше ... қол ... яғни ары ... ... - ... ... зерттеу жүргізіп, «Дархан» бөлімшесінің
берер пайдасын анықтау. Бүгінгі күні «ҚазМұнайГаз» ... ... ... бағалау жұмыстарын жалғастыруда. Содан соң ғана екі жақ ... ... және ... өткізу және сату жобасын
талқылауда, қорытындысы, келісімнің ... ... ... ... ... өндірудің көлемдері тұрақты түрде артып келеді -
2006 жылы Қазақстанда ... 65 млн. ... ... ... ... ... соған сәйкес көрсеткішінен (25,7 млн.тонна) 2,5 есе артық [32].
Жақын жылдарда мұнай өнеркәсібінде мұнай өндірісінің едәуір артуына
әкелетін бірқатар ... ... ... ... отыр – бұл ең ... жылы ... отырған Теңіз кенорнында «Екінші буынды зауытты»
пайдалануға енгізу, Қарашығанақ өңдеу ... ... ... ... ... Каспий теңізінің Қашаған және оның Қазақстандық
секторға жататын өзге де кенорындарында ... ... ... 2010 ... ... ... ... көлемі жылына 84 млн.
тоннаға дейінгі шаманы құрап, ал 2015 жылы, яғни ... ... ... ... ... ... ... өндіру көлемі
жылына 130 млн. тоннаға дейін жететін болады.
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ мен Қытайдың ұлттық мұнай-газ ... ... ... келісімшарты бойынша Қазақстан Қытай мұнай ... ... ... ... ... ... «Кеңқияқ – Құмкөл» телімінде
мұнай құбырын салу, сондай-ақ жанасып жатқан мұнай құбыры жүйелерін кеңейту
мен ... ... ... ... ... ... ... негізгі
мақсатына Ақтөбе облысынан, Батыс Қазақстан мен ... ... ... ... кенорындарынан Қытайдың перспективалық
нарығына мұнай тасымалдау жүйесін құру, сондай-ақ компанияның Батыс ... ... ... ... ... дербес жүйелерін біріктіру
арқылы Қазақстанның энергетикалық ... мен ... ... ... ... Қазақстанның мұнай өндіру компанияларының ... ... ... ... ету ... ...
Құмкөл» мұнай құбырын кері бағыттау арқылы Қазақстан – Қытай ... ... ісі ... ... 2007 ... 6 ... ЖШС ... Продактс» және АҚ «СҮ «ҚазМұнайГаз» өндірілген 50% үлес жұмыстарын беру
аяқталды . Шымкенттік МӨЗ мен ... ... CNPC ... ... ... ... жаңа МӨЗ «ПКОП» жобасы техника-
экономикалық негіздегі есептеу нәтижесі жүргізілді.
Әлемдік нарықтағы ... ... ... тыс ... де, Қытай Халық
Республикасының саудаэкономикалық, әрі энергетикалық саясаттарына оң әсер
тигізуде. «ҚҰМК-Ақтөбемұнайгаз» ... ... әр ... 7,5
баррель деп есептейді. Ал 1 баррель мұнайдың бағасы 55 АҚШ доллары болса,
онда 1 ... ... ... 412,55 ... ... Осының арқасында 2004
жылы ғана қытайлықтар 5 миллион 321 мың тонна мұнай өндіріп, 2 миллиард ... ... ... мөлшердегі кіріске ие болды.
Жылдан жылға Қытайда газға деген де сұраныс арта түскендігін байқауға
болады. ресми ... ... ... 2020 ... қарай газдың тұтыну
мөлшері 8-10 %-ға дейін ұлғаяды. Қытайдың газға сұранысын Қазақстан және
Түркменстан ... ... ... ... 2007 ... Қытайға
газды үш бағыт арқылы тасымалдау мәселелері қарастырылған ... ... ............ газ ... ҚХР-на
жалғастыру;
– Ресейден Астанаға дейін және одан әрі Қарағандыдан Балхаш көлі
арқылы Алашаңқайға дейінгі созылатын жаңа газ құбырын салу (осы жоба ... әрі ... газ ... болады);
– Шалқардан Қызылорда арқылы Шымкентке дейін созылатын жаңа газ
құбырын салу, бұдан әрі осы құбыр ......... ... ... ҚХР энергетикалық шикізатпен қамтамасыз ... ... ... ... ең тиімділердің ... ... ... ... ... жаңа технологияларын
енгізуге қызығушылық білдіретіндігін жасырмайды. Осыған байланысты ҚХР
Қазақстан Республикасының экономикасындағы орнын нығайтып ... ... ... ... ... ... үшін өте ... жағдай.
Шанхай ынтымақтастық ұйымы аясындағы ... ... ... ... ... қол ... ... Республикасымен көршілес орналасуы «Батыс Қытай – ... ... - ... мұнай құбырларының құрылысын бастау туралы
келісімдердің қол қойылуына мүмкіндік ... Ал бұл ... ... ... ... біршама жеңілдетті.
Екіншіден, ҚХР-да өрістей бастаған жұмыссыздық жағдайын шешуге
мүмкіндік алып беріп, оның ... ... ... қосымша жаңа
жұмыс орындарымен қамтамасыздандырылды. Мәліметтер бойынша, ... саны 2001 жылы – 3,6%, 2002 жылы – 4% ... 2003 жылы ... 4,5 %-ке ... ... ... ... батыс бөлігіндегі
жұмыссыздық мәселесінің біршама шешілуі Шыңжаң өлкесіндегі саяси тұрақтылық
жағдайды ... оң ... ... ... ҚХР ... ... Республикасын, Қытайды Таяу Шығыс
елдерімен, нақты айтсақ, Иранмен және Иракпен байланыстыратын көпір ретінде
қарастырады. Бұл ... ... ... ... ... ... бел ... отыр.
Ал өз кезегінде ҚР стратегиялық мағынады тиімді географиялық
орналасуына ... ашық ... шығу ... ... болуының
салдарынан оны әлемдік теңіз жолдарына шығу мүмкіндігі бар Қытайға тәуелді
қылып отыр. Сондықтан ... ... ... Каспий өңіріндегі бай мұнай
қорларын дүниежүзілік нарыққа ... ... ... ... үшін ҚХР-мен энергетика саласында өзара тиімді ынтымақтастықты
орнату өте маңызды болып табылады. Оған ШЫҰ аясындағы ҚХР мен ... ... ... осы ... қол ... ... ... дәлел
бола алады [33].
Қорыта айтқанда, ҚХР мен ҚР арасындағы екі жақты және көп ... ... ... ... ... ... рөлі аса
ерекше деп тұжырым жасауға болады. ШЫҰ-ның ҚХР мен ҚР ... ... ... ауданындағы тұрақтылықты және өзара сенім шараларын
күшейтуге, екі жақты тиімді сауда-экономикалық қарым-қатынастарды ... ... ... мен ... ... ... ... бола тұра, осы ұйымның халықаралық сахнадағы орнын
арттыруға әлі ... ... өз ... қосуда.
Қытай Халық Республикасы үшін Орталық Азия елдерінен ... ... ... ету өте ... сол үшін Пекиннің мұнде тұрақтылық
пен қауіпсіздіктің болуына ... ... ... ... ... әлемдік держава ретінде АҚШ пен Ресейдің басты бақталасы
ретінде Парсы ... мен ... ... ... шығу үшін ... жүзеге асыруда Қазақстанды «негізгі ... ... де ... ... мен ... ... саласындағы
байланысы экономикалық тұрғыдан ... ... әрі ... ... ... ... болады. Себебі, Қытай Қазақстанға мұнай кен
орындарын барлау мен өңдеу жұмыстарына тендерде өте үлкен ... ... оның ... ерекше беделді иеленуге құлшыныс білдірсе, бұл көп
ұзамай мемлекет ішінде мемлекеттің пайда болуына алып ... Ал бұл ... ... ұлттық қызығушылығы шетелдік ... ... ... ... ... ... ... келтіруі мүмкін.
Әлемдік нарықта мұнай мен табиғи газ сияқты қорларға ... ... ... экономикасына өте қолайлы жағдай туғызды. Қытай
Үкіметі ... ... ... мұнай мен газ ... ірі ... ... ... үлкен сенім артады.
Сондықтан, көптеген сарапшылардың ойынша, ҚХР ... ... ... ... ... екі ... ... біріншіден, Қазақстан Республикасы Қытай үшін ТМД елдерімен
байланыстырушы ... ... ... ал ... ҚР Қытай үшін Еуропаға
шығатын байланыс көпірі ретінде қарасырады. Белгілі ғалым Чжен Кун Фудың
көзқарасы ... ... ... ... ... орналасқан, ашық
мұхитқа шығу мүмкіндігі жоқ Қазақстан үшін Тынық ... ... ... байланыс орнататын «көпірі» тәрізді, өйткені ҚХР Қазақстан тауарын
өткізетін үлкен сауда аймағы ғана емес, сонымен қатар, Қазақстанның ... ... ... ...... және ... Азияға шығатын
«шығыс қақпасы» іспеттес. Ал саяси жағынан және экономикалық жағынан ... ... ... қақпасы» деп санайды [34].
Бірақ шетелдік мамандардың көзқарасы осы ... ... ... ... ... ... ... бірі Б. Румер,
дүниежүзілік нарыққа тек қана Қазақстан Республикасының мұнайы мен түрлі-
түсті ... ... Ал елде ... ... ... ішкі мен
сыртқы нарықтағы бәсекелік ... ... деп ... ... соған
қарамастан ҚХР Үкіметі Қазақстан Республикасына деген ... ... ... Қайта керісінше, екі мемлекет бір-бірінің көмегімен өз
экономикаларын дамытуға үлкен ... бар деп ... ... Мысалы, Қытайдың осы заманғы ... ... ... Цзи ... ... ... екіжақты ынтымақтастық
жөніндегі жобалар «перспективалы және барынша айқын нәтижелері болады», ҚХР-
ның ... ... ... ... ... екі елдің
экономикалары бір-бірін өзара толықтырады, сондықтан ... ... екі ... та ... деп ... ... жылы ... «Казинвест» Қазақстан инвестицияларын бақылау
орталығы мен Қытай Инвестиция Агенттігі (CIPA) арасында ... ... ... қол қойылды. «Казинвест» таратқан мәліметтерге
сәйкес, аталған құжат Пекинде өзара байланыс үкіметаралық қазақстан-қытай
комиссиясының ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың Қытай нарығына шығуына жағдай жасайды, ал
«Казинвест» болса, Қазақстандағы Қытай ... ... ... ... ... ... тараптар, өз елдеріндеге экономикалық жағдай мен
инвестициялық саясат жөнінде ақпараттармен алмасу, экономиканың ... ... ... ... қатысты бірлескен іс-шараларды
ұйымдастыруға келіскен көрінеді. Хабарламаға ... ... ... ... ... ... және газ, ... мен ... ... автомобиль өндірісі, сервистік
индустрия, телекоммуникация және ... ... ... салалары ерекше көрсетілген. Ал, Қытай экономикасында бұлардың
қатарына ауыл ... ... ... өндірісі, көмір өндірісіне
қажетті жабдықтарды өндіру, химия саласы, туризм және ... ... 2004 ... 19 мамырда Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда
министрлігінің және «Қазинвест» қазақстандық ... ... ... ... ... «Қазақстан мен Қытай – сауда
және инвестициялық әріптестер» атты бизнес-форумы ... Қ.Р. ... ... ... ... ... қазақстандық және қытайлық
кәспкерлердің ... ... екі ... да ... әрі пайдалы болатынын
алға тартты. Сондай-ақ, Елбасы, осы мақсатқа ... ... ... қазірдің өзінде дайын екендігін жеткізді.
Екі жақты инвестициялық салу мәселесі бойынша қиыншылықтар да ... ... ... ... ... ... және аз
мөлшерде болуын, және ... ... ... қытай инвестициясы
құрылымының жүйесіздігі; Қытайдың тікелей инвестициясының 70 %-ы ... ... ... ... ... экономикалық қызығушылығы
өздерінің энергетикалық қорын қамтамсыз ету мақсатында Қазақстандағы мұнай
және газ кен ... қол ... ... ... болады.
Жалпы 2003-2015 жылдарда Қазақстанның мұнай-газ саласына ... 66 ... ... ... ... ... ... мұнай
өнеркәсібін дамытуға бағытталған: 2003-2005 жж. – 11,2 млрд. долл., ... жж.- 23,8 ... ... ... жж. - 26,2 ... ... Барлығы 2003-
2015 жылдарға Қазақстан мұнай саласына 61,2 млрд. долл. ... деп ... ... те, ... ... даму үшін ... ... жасалған, ал ол мүмкіндіктер жылдан-жылға жақсара түсуде деп
айтуға болады. Қазақстан ... ... Н. ... ... даму үшін ... ... айрықша маңыз беруі
бекер емес.
Қазақстан мен Қытай арасындағы энергетика саласындағы ... мен ... ... ... берер бағасы да жоқ емес.
Олар ... ... ... Қазақстанның экономикасының өсуіне
жадай жасайтындығын алға ... ... ол ең ... енергетика және
коммуникация саласы бойынша әріптестікке негізделетін көрінеді.
Мысалы, С. Раисов, ... ... ... ... отырып,
Пекиннің әлемдегі үшінші ірі мұнай полюсіне айналып, Оңтүстік-Шығыс Азияда
стратегиялық бақылау орнатуға бар күшін салады ... ... ... отыр.
Қытай жоспарының маңызды бөлігін Қазақстан алып ... ... ... ... ... ... артуымен байланысты. 1999 жылы Қытай 40
млн. тонна мұнайды импорттаған, ал 2000 жылы – 50 млн. ... ... ... ... да, ... Қазақстанның шикі мұнайының ірі импортері.
Тарым бассеині және басқа да Қытайдың мұнай кен ... ... ... ... өтей алмайтындықтан Қытай болашақта да
Қазақстанның шикі мұнайының ірі импортері болып қала ... әлем ... ... ... ... ... ... аймағына және
бүкіләлемдік қауымдастық мүддесі үшін экономикалық ынтымақтастық ... ... ... ... арттыруды көздейтін ауқымды жобалардың дүниеге
келуі Каспий теңізіндегі экономикалық ... ... ... одан әрі ... ете ... ... ... саясаттандырмай
бейбіт жолмен жүзеге асырар болсақ, 20 ... ... ... ... ... 200 млн ... ... өндіруге қол жеткізуге болады. бүгінде жер
ресурстарының байлығы жағынан әлемге ... ... ... ол ... экономикалық биіктерге жетіп, әлемнің ірі ... ... ... ... зор ... қарауға болады», - деген
Елбасының кемеңгерлік сөзі орынды айтылған деп ... ... ... ... мен ... ... ... сауданың дамуы
Қазақстан мен Қытайдың геосаяси жағдайы, сонымен қатар, қазіргі таңда
барлық елдердің сауда ... ... ... ... ынталы болып
отырған Қытайдың мықты державаға айналу жолында бар күшін салып жатқанын
ескере отырып, ... ... ... бар ... ... ... ... жақты сауда саласы бойынша шешуді қажет етіп отырған негізгі
мәселелер, ең ... ... есеп ... ... ... ... ... келісімдерін сақтандыру сияқты сұрақтарды қамтып
отыр. Әрине, бұл сұрақтар екі мемлекет арасында қатынастың құқықтық-заңдық
негізі ... ғана ... ... ... ... жеделдету мақсатында 1995 жылы екі ел ... ... ... іске ... ... ... ... негізінде
жылына кем дегенде бір реттен, Астана мен Пекин қалаларында кезектесіп
өткізілетін болды.
Мемлекет ... ... ... ... дамытуда
маңызды рөл атқарады. Дегенмен, оның аясында негізінен күрделі әрі маңызды
екіжақты бірігіп жүзеге асырылатын жобалар ... ... ... сауда-
экономикалық қатынас 90-шы жылдары өзара тауар айналымы 80%-ы ... ... ... ... ... отырғаны жасырын емес.
Қазақстанның макро және микродеңгейде Қытаймен ... ... ... біршама айырмашылық бар екендігін айта
кету қажет. Егер ... ... ірі ... ... ... байланысты ретке келтіруде біршама іс атқарылғандығы белгілі
(дегенмен, әлі ... іс те аз ... ... ... субъектіге сәйкес
сыртқы экономикалық қызмет құрылымының деңгейі Қазақстан – ... ... ... сай ... ... тұрақты түрде байланыс орнатылып, ҚХР ШҰАА-да «ашық
экономикалық аудандарын» ашуға байланысты тәжірбие алмасу өткізіліп тұрады.
Шанхай Ұйымы ... да ... ... қабылданды.
Жалпы алғанда, бұл сала бойынша қарым-қатынас ретке келтірілген деуге
болады, және де Қазақстан мен Қытайдың одан әргі ... ... ... бірі ... ... ... интеграция саласы
заңдық-құқықтық негізін қайта қарауды талап етіп отыр.
Қытайдың фирмалық тауарларын қазақстандық ... кең ... ... ұсақ және орта ... ... ... ... шығаруға
болмайды. Оны шаруашылық, электрлі тұрмыс заттары, компьютерлер, кейінгі
уақыттары автобустар мен ... ... ... ... ... ... өзінде әлемдік өндірушілерге бәсекелестік танытып отырған
электроника мен ... ... ... ... және ... қытай
компаниялары, ал автобус пен автомашиналар өндіретін «Geely», «Lifan» және
«FAW» ... ... ... ... ... ... ... негізгі нысанын
шикізаттық топ құрап отыр, оған қоса, қара және ... ... ... ... шикізаты, мақта, жүн сияқты ... бар. ... ... ... ... ... ... тауарлары басым болып
отыр. Ол тоқыма және трикотаж заттары, аяқ киім, тұрмыстық электротехника,
тамақ өнімдері, оның ... ... ... ... ... ... және т.б.. 1992 ... бастап 2000 жыл аралығында
ҚХР Қазақстанға 100 млн. юаньді құрайтын тауар несиесін берген болатын. ... көп ... ... ... ... қажетті өндірістік
шикізат пен бөліктерді сатып алуға жұмсалған [38].
1995 жылы, қытай кеденінің деректеріне ... ... ... ... ... 390 млн. ... ... (1994 жылмен салыстырғанда
17,7%-ға өскен), ал 2002 жылы 650 млн. ... аса ... ... (1995 жылғы деректерге сай) 324,5 млн. доллар (47,5 % ... ... ... – 65,5 млн. ... (37,5 % ... ... Қазақстан тауарының 90 %-н шикізаттық тауарлар құраған, оның
ішінде: қара және түсті металл - 42 % (болат, мыс, ... қой ... %, ... -13,7 %, тері және ... – 8,6 %, ... ... ... % [39]. Қазақстанға импортталатын қытай тауарларының құрылымы мынадай:
тоқыма және ... ... ... – 35,5 %, аяқ киім – 9 ... ... - 7,2 %, ... және басқа да химикаттар -
6,6 %, тамақ өнімдері - 22,8 %. Ал 1996 жылы екі мемлекеттің ... ... млн. ... ... оның ... экспорт – 461,4 млн. ... ... – 36,1 млн. ... ... жылдан бастап экспорт пен импорт көлемінің төмендегенін байқауға
болады, ол ... ... ... ... ... мен ... май
мен шикізатты тауарларды экспорттау салымдарының ... ... ... ... ... ... ... себебі ретінде
кәсіпорындардың аталған салымдарды төлей алмауы мен қарыздық міндеттерінің
көбеюін көрсетуге болады.
Өзара сауда айналымының өсіміне кедергі ... ... ... ... оның бірі – ... ... ... – Алашанькоу теміржол
кеденінен тауар өткізу мүмкіндігі ... ... бұл ... ... негізгі легі өткізілетін торап болып саналады. ҚХР-мен
Қазақстанның ірі ... мен ... ... ... 2002 жылы
біріккен 300 кәсіпорын тіркелген.
90-шы жылдары Қазақстан мен Қытайдың ... ... ... ... ... деп ... болады. Бұл мынадай фактормен
негізделеді: екі мемлекет ... өте ... ... ... ... бірнеше жылдар бойы тауардың жетіспеушілігі жағадайына әбден
бейімделген қазақстандық тұтынушылар ... ... ... өнімдерін
өткізу нарығын қажетсінген қытайлық өндірушілер болды. Әу ... ... ... да ... Азия елдерімен экономикалық
байланыс орнатуына үлкен мүмкіндіктер мен жақсы ... бар ... ... ... ... ... ... Қазақстан мен
Қытай экономикасы бірін-бірі толықтыратынын байқауға болады, олардың сауда-
экономикалық байланысы потенциалының маңыздылығы әсер етеді. Екі ел де ... ... ... бай. ... ... ... ... аймақ
нарығында өте үлкен сұранысқа ие, ал ... ... кен ... ... шикізаттық ресурсқа деген сұранысын толығымен
қанағаттандырады. Қытайда салыстырмалы ... ауыл ... ... және ... өнеркәсіп жақсы дамыса, ақпараттық индустрия ... ... ... ... ... өнеркәсібі және басқа
да кейбір ... ... ... ... ... ... де ие, ... Қытаймен металлургия, авиация, ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық
жетістіктерді пайдалану арқылы біріккен істі қолға алу мүмкіндігі ... ... мен ... ұқсас мәселелерді өз елдерінің халық
шаруашылығы дамуына байланысты шешуіне тура келді, екі ел ... мен ... ... ... да айту ... осы ... ... қолдау шешуші рөл атқарды. ҚХР-дың ... ... мен ... және ... қозғалыстардың
алдын-алу ісімен айналысып жүрген үкіметі Қазақстанмен сауда әріптестігін
орнатуға қарсылық білдіре қоймады. Десек те, ел ... ... ... ... ... экономикалық байланысты тереңдетуге және оны
әртараптандыруға да құлшылық танытпады.
2007 ... ... ... ҚХР-ның сауда көлемі оның сыртқы сауда
көлемінің 0,15 %-н құраған, бұл 1,5 млрд. доллар. Ал ... ... де ... ...... 1997 жылғы барлық экспорт көлемінің
7 %-ы. 1999 жылдан бастап екі ... ... ... көлемінің күрт
жоғарылағанын байқау қиын емес: 1999 жылы екі жақты ... ... 79,2 ... ... 2001 жылы тағы 36,7 %-ға ... ... саласы бойынша Қытай Халық Республикасының назары АТА-
ға бағытталған, ал ... Азия ... тек ... ... ... алады. АТА
елдері Қытайдың экономикалық байланыс жүйесінде сыртқы сауданың 2\3 бөлігін
алып отыр, мұнда оның негізгі сауда ... ... АТА ... ... шетелдік инвестиция тарту мен алдаңғы технологиялардың негізгі көзіне
айналған [40].
Қытайдың бүгінгі таңдағы сыртқы саясаты ... ішкі ... ... ... тығыз байланысты. Сондықтан ҚХР-ның жаңа
үкіметінің жүзеге асырып отырған сыртқы ... ... ... ... ... әл-ауқатын жоғарылатуға, Орталық ... ... ... ... ... ... ... арқылы
Шыңжаң Ұйғыр автономиялы ауданының әлеуметтік-экономикалық деңгейін
көтермелеуге бағытталған. Сауда ... ... ... мен ... ... ... құрамдас бөлігі болып табылады. Орталық Азия
елдерімен тез арада сауда-экономикалық байланыстарды орнатуға, ... ... ... ... көрші орналасуы өз ... ... ... ... ... ... ... өзара тиімділік
принципін ұстанған тараптар арасындағы сауда байланыстары ... ... ... Азия қытай тауарларының өтім нарығына айналса, ал ... Азия ... ... ... экспорттаушысына айналды. Қытай
мен Орталық Азия елдері ... ... ... ... дамып
отырғанының бірден-бір көрсеткіші ол өзара сауда көлемінің жылдан жылға
артуы болып табылады. Қытай деректері ... 1992 жылы ... мен ... ... ... экспорт-импорттың жалпы көлемі 465 миллион
АҚШ долларын құрады. 1997 жылы бұл көрсеткіш 872 ... АҚШ ... ... ал 2004 ... ... сай 5,8 миллтард АҚШ долларын
құрады. Ал оған керісінше, ... Азия ... ... ... ... орны ... ... Орталық Азия елдерімен сауда қатынастарын дамытуда Қытайдың
Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы ерекше рөл атқарады. Шыңжаң ... ... ... геосаяси, геоэкономикалық және геостратегиялық
мағынадағы өте ... ... бірі ... ҚХР ... ішкі ... ... бұл ауданға ең маңызды орын аударады [41].
ҚХР өзінің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыздандыру және ... ... ... ... жаңа ... ... ұстанатын болды:
Бірінші, өзінің жеке қорларын барынша қолдана отырып, ... ... ... беру үшін ... ... ... бағыттағы
ынтымақтастықты дамыту қажет.
Екінші, Солтүстік-Оңтүстік бағыттағы диалогты және қарым-қатынастарды
жақсарту қажет. Қытай басшылығының көзқарасы бойынша, кедей елдердің ... ... ... ... оның ... дамушы елдердің басты
міндеті.
Үшінші, барлық елдердің теңдік және адал бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... және өзара тиімділік мақсатында
болашаққа тура ... және ұзақ ... ... ... ... ... бағыттайды [42]. Осылайша, Қазақстан мен ... ... ... ең ... ... ... алды ... қиын. Қазақстан кезінде КСРО мен ҚХР арасындағы ... ... ... одан ары жалғастырған болатын. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... айналымындағы Қазақстан мен Шыңжаң
арасындағы тауар айналымы 80 %-ы құрап отыр. Қазақстан 8 жыл ... ... ... негізгі әріптесі болып табылады. Дегенмен,
бар ... ... ... сауда-экономикалық байланыс
көлемі ұлғаймай отыр және оған ... те жоқ ... Ең ... негізгі
себебі ретінде, Қазақстан және жалпы осы ... ... ... ... ... аудармауын айтуға болады. Басқа жағынан,
Қазақстанның Қытай үшін әлі де болса Ресей ... деп ... ... ... ... ... бойынша, саяси жағынан ... ... ... ресей үкіметімен істес болған тиімді, оған осы
бағыт ... ... ... ... болып отыр (мысалы: 2000 жылы
Қытай мен Ресей арасында стратегиялық әріптестік пен ... ... ... қол ... бір ... себебі Қазақстандағы өтпелі кезеңнің Қытай мен
Қазақстанның қарым-қатынасына теріс әсер ету ... ... ... ... шаруашылық және инвестициялық қызметте қажетті кепілдіктің болмауы
да бар. Бұл жағдай, бір ... ... ... үшін ... ... ... өз кезегінде одақтың күйреуімен өз ішінде толығымен күйзеліске түсіп,
шикізаттық және ... ... ... ие ... ... Азия ... ... нарығына жол аша білді. Бірақ, екінші
жағынан, оған 1997 ... ... ... қазақстандық экономикалық жағдайдың
өзгеруі тиімдірек әрі пайдалырақ болды. Аз да болса экономикалық өсімнің
байқалуы өнеркәсіптік ... ... ... ... бұл, әрине,
қара және түсті металлургия, тамақ және ... ... ... ... жеке ... ... ... және ірі өндіріс орындарын
шетел инвесторларына беру ... ... ... ... ... қол ... ... аса уақытқа созылған Қазақстан мен Қытай арасындағы
экономикалық қарым-қатынас ... ... ... барлық түрін
өткерді, бартерлік саудадан ... ... ... ... ... экономикалық қызметті мемлекеттік реттеудің жалпы әлемдік әдістеріне
де біршама жетті.
Қазақстан мен ... екі ... ... ... ... ... Достық және Әріптестік туралы Келісімі, 2003-2008
жылдарға арналған Қазақстан-Қытай ... және т.б. ... ... ... ... ... ... келісімге тек санаулы елдермен
ғана отыруында болып ... ҚР ... Н.Ә. ... атап ... ... ... ... келесі жоспары тауар айналымы ... ... бес ... ... ұлғайту көзделген.
Қазақстан – Қытай қарым-қатынас жүйесінде ... ... ... ... ... ... Ондағы алға басушылық бірнеше
факторлармен байланысты болып отыр, ең алдымен, географиялық жағынан жақын
орналасуы, экономика ... ... ... тұрақты экономикалық
даму, екі елде де кең ... ... ... ... ... ... сауда-экономикалық байланысы оның дамуы мен бағыттарын айқындайтын
маңызды мемлекет және үкіметаралық ... мен ... ... ... ... ... үшін ТМД елдері ішінде Ресейден кейінгі маңызды әрі
ірі нарық болып табылады. Екі ... ... даму ... күннен-күнге
тұрақты сипатқа ие болуда. Соңғы жылдары тауар айналымының құрылымы да
кеңеюде. Үкіметтер мен кәсіпкерлердің ... күш ... ... ... ... та ... ... стратегиясын қамтамасыз етудің негізгі әдісі ... ... ... Оны ... деп жіктейді. Шынымен де, оның
негізін қалаушы сыртқы саяси ... 50 жыл бойы ... ... ... ең ... ... ... түсіну мен мемлекеттермен байланыс
орнату негіздеріне қатысты, дегенмен, 1970-ші ... аяғы мен ... ... (1966-1975 жж. «мәдени революция» кезеңімен сәйкес)
жүргізілген ... ... ... ... ... елеулі
өзгерістер кезеңі болғанын білеміз. ҚХР бүгінгі таңдағы сыртқы саясатын
1980 жылдардағы даму ... ... ... әлі де ... ... ҚР мен ҚХР ... тауар айналымы көлемінің үздіксіз
өсу тенденциясын байқауға болады. Бұл барлық сала ... ... ... ... ... Қазақстан Қытаймен екі жақты қарым-
қатынасты көздегендіктен, ҚР Үкіметі ... ... тобы ... ... ... ... екі ... саудада қазақстандық экспорт
импорттан жоғары болып отыр.
Қазақстан мен Қытай арасындағы тауар айналымының құрылымы Қазақстанның
мұнай, ... қара ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығы саласына негізделген. Ал ... ... ... ... ... бұл ... жеңіл
және тоқыма өнеркәсібі өнімдері, электр ... мен ... ... ... Тауар айналымының көп бөлігін тікелей және шекара ... ... оның өзі ... саудасына негізделген.
Қытай Қазақстанның басты сауда әріптестерінің бірі болып табылады. Егер
соңғы ... екі ... ... ... ... ... ... өсу қарқынын байқау қиын емес. Мысалы, 1998 жылы ... ... ... 484,3 млн. ... ... ... қытай тауарларының құны 78,5 млн. долларды құраған. Ал, 2001
жылы ҚР мен ҚХР ... ... пен ... ... ... ... ... және 567 млн. доллар болды. 2003 жылдың бірінші кварталында
ғана қазақстандық тауарлардың экспорт құны 415 млн. ... ... ал ... – 255 млн. ... 2003 жылы екі ел ... тауар айналымы,
шамамен, 3,3 млрд. долларға ... Бұл ҚР мен ҚХР ... ... ... тарихындағы сол кезеңде ең жоғарғы көрсеткіш болатын.
Ал, ҚХР кеден мекемелерінің ... ... 2004 жылы ... 2,2 ... ... ... экспортталыпты, бұл көрсеткішті
2003 жылмен салыстырғанда 40,7 %-ке артқандығын байқауға болады. 2004 жылғы
көрсеткіштер ... ... ... ... ... ішінде: 40 %
тоқыма заттар, 13,6 % аяқ ... ... ... 50 млн. ... жиһаз бен
төсек-орын жабдықтары, 129,5 млн. долларға металл бұйымдар бар. Ал 2008
жылы Қазақстан мен ... ... ... ... көлемі 12,2 миллиард
АҚШ долларын құрап, 2007 жылғы көрсеткіштен 34 ... ... Бұл ... күні ... ... ... Еуразиялық экономикалық форум
аясында өткен кедендік және іскерлік топтардың арасындағы ынтымақтастық
жөніндегі кеңесте ... ... ... ... ... төрағасы
Қозы-Көрпеш Кәрібозов мәлім етті.
Кедендік комитет төрағасының айтуынша, Қазақстан мен Қытай экономикалық
серіктес болып ... және ... ... ... ... кеден ісі
саласындағы екіжақты ... әрі ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Қазақстан кеденінің статистикалық мәліметтері бойынша, 2008 жылы ... ... 12,2 ... АҚШ долларын құрап, 2007 жылғы
көрсеткіштен 34 пайызға өскен. ... ... ... қазан айына дейінгі
екі елдің ... ... ... көрсеткіші, әлемдік дағдарыстың
салдарынан, былтырғы жылдың ... ... ... ... ... ... те сауда көлемін ұлғайту үшін қажетті ... ... Осы ... ... ... құрылымын диверсификациялау қажет. Ол үшін
аймақтар мен ... ... ... ... ... мен ... ұйымдастыру өзекті болып табылады. Бұл
міндеттерді орындау үшін арнайы Пекин қаласында орналасқан ... ... ... онда екі ... үкіметтері
мен өзара сауда-экономикалық Әріптестік Комитетіне құнды кеңестер ... ... ... ... ... ... ... жылдарға
арналған Әріптестік туралы Бағдарламасында Қазақстан мен ... ... ... ... ... көрсетілген.
2004 жылғы мамырда Елбасымыз Н. Назарбаевтың ҚХР-на жасаған сапары
барысында тараптар Қытай мен ... ... ... ... ... ... өте үлкен назар аударды. Екі жақты
келіссөздер ... қол ... 9 ... ішінде, 7-і Қытай мен
Қазақстан ... ... ... мәселелеріне
арналған. 2004 жылғы екі жақты сауда айналымының көрсеткіштері бойынша,
Қазақстан Республикасы ТМД және ... ... ... ... ... ... ... ірі серіктесі болып шықты.
Осы Елбасымыздың сапарына орай, Пекинде Қытай мен Қазақстан кәсіпкерлер
Кеңесі ұйымдастырылып, оның ... ... ... ... Қытай мен Қазақстан
Республикасы тарапынан 80-ге жуық кәсіпкерлер жаңадан құрылған кеңеске ... ... ... ... ашылу рәсімінде ҚР Президенті сөз сөйлеп,
Қытай мен ... ... ... ... ... ... саладағы екі жақты қарым-қатынастың өте ... ... деп ... ... Аталмыш кәсіпкерлер
кеңесінің құрылғанын мерзімінің артынша 2004 жылы ҚХР-ның Үрімжі қаласында
алғашқы қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... жолы ашылды. Соңғы кезде Қазақстан астығын
Қытай ... ... ... ... жұмыстар жүргізілу үстінде
болатын. 2005 жылы қазақстандық ... ... ... ... ... ... жеткізіп тұратын «Казпродкорпорация» жабық
акционерлік қоғамының (ЖАҚ) ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы тарапының бұл әрекеті ҚХР ... ... ... ... ҚХР ... қазақстандық астықтың импортталуына бұрыннан-ақ аса зор
қызығушылық байқатқан еді. Қытай тарапы қазақстандық астықты екі түрлі ... ... ... ... ... ... дайын астықты тікелей алуды, екіншіден, өздеріне жақын
аймақтардағы жерді ... ... онда ... егіп, оның өнімдерін Қытай
нарығына шығару [44].
Өзара сауданы өркениетті сипатта дамыту үшін екі жақ ... ... ... ... ... құруды жоспарлаған, бұның ішінде Қорғас
кедендік аймағы да ... мен ... ... ... екінші кедендік
бекеттердің бірі Қорғас бекеті болып табылады. Қоғас кеден бекеті ШҰАА ... ... ... ... ... ... орналасқан. Қорғастан
қазақстандық Жаркент қаласына дейін созылатын жолдың ұзындығы 35 шақырымды,
ал ... ... 380 ... құрайды. Қазіргі кезде Қазақстан
Республикасы мен ШҰАА ның көптеген автокөліктік ... осы ... ... ... ... ... инвестициялық басым көпшілігі біздің елімізде
шоғырланған. Қазақстан Республикасының нарығында ... ... ... ... ... құрылыс материалдарын, қағазды, сүт
тағамдарын және басқа да өнімдерді өндіреді. Мәселен, ... ... ... қаласында томат пастасының, ал ... ... ... ... ... мен ... Республикасы арасындағы тауар айналымы жылдан жылға
өсуде. Соңғы жылдары Қытай мен Қазақстан ... ... ... ... ... жылдары Қытай мен Қазақстан Республикасы арасындағы
жалпы тауар айналымы, 3 миллиард ... ... ... ал ... ... ... яғни 60%-ға жуығы осы Шыңжаңның ... ... ... 2004 жылдың алғашқы тоқсанында Қорғас кеден бекетінен
Республикасы стратегиялық әріптестіктің көрнекті ... ... ... бір
бірінің мүдделерін ескерулер қажет.
Шанхай ынтымақтастық ұйымы аясындағы мемлекетаралық қарым ... қана ... ... ... ... шешімін табумен шектелмейді. ШЫҰ
на мүше мемлекеттер экономикалық ынтымақтастық мәселелеріне де үлкен назар
аударылатын ... ... ... Чжан ... «Шанхай бестігі де, ШЫҰ да
одақтастық негізінде құрылмаған және ешқашан әскери блок ... ... ... ... жүйесіне айналмайды» деп айтқан болатын. ... ... ... ... ынтымақтастық ұйымға мүше мемлекеттер
арасында негізінен екі жақты қарым қатынастар деңгейінде жүзеге асырылып,
барлық мүше ... ... ... сай келді. Бірақ бұл
ынтымақтастық саласы тепе теңдік жағдайында дамымайды, ол оған ... ... әр ... деңгейдегі экономикалық қуатына, өндіргіш күштеріне
және ... ... ... ... ... қызметінің бағытына
байланысты. ШЫҰ аясындағы сауда экономикалық қарым қатынастарда негізінен
энергетика, ... және ... ... ... ... негізінен
энергетика, мұнай және химия, металлургия, тамақ және жеңіл өнеркәсіп, ауыл
шаруашылық бағыттары дамыған.
Әрине, Шанхай ынтымақтастық ұйымы аясындағы ... ... ... ... ... сауда экономикалық ынтымақтастығы тек қана
мұнай ... ... қана ... Осы саладағы екі жақты
ынтымақтастыққа 1998 жылы Алматы қаласында өткіілген ... ... ... ... ... Саммит барысында қабылданған құжаттың мазмұны
бойынша мемелекеттер арасындағы ынтымақтастықтың жаңа бағыттары анықталып,
теңдік пен өзара тиімділік ... ... ... ... ... баса назар аударылады.
ШЫҰ ның Бішкек және Душанбе декларадциясында: теңдік пен ... ... ... ... ... ынтымақтастықты
дамытуды ынталандыру; өз мемлекеттеріндегі инвестициялық ахуалды жақсартуға
жағдай ... ... ... ... ... ... ... доктринасы жүзеге асыруға байланысты Қырғыз Республикасының
Президенті А. Ақаевтың ұсынған бастамасына қолдау көрсету деп көрсетіледі.
Осы ... ... ... ... ... ҚХР үшін ... ... ең қолайлы ұйымдардың бірі болып табылады. 2001 жылғы
14-15 ... ... ШЫҰ ның ... аймақтағы қауіпсіздікті
қамтамассыздандыру мәселелеріне арналса да, бірақ ұйымның дамуындағы ... мол ... бірі ... ... ... ... Саммитте қабылданған ШЫҰ декларациясының ... ... ... және ... ... ... ... қарастырылды. Сауда экономика саласындағы ынтымақтастықты дамыту
ШЫҰ на мүше мемлекеттердің мүдделерін ортақтастыра түсті.
ШЫҰ аясындағы экономикалық ынтымақтастықтың болашағы мол ... ... 13-14 ... ... ... ... ШЫҰ на мүше
мемлекеттердің премьер министрлерінің кездесуі дәлелдеп берді. ... ... ... ... экономикалық ынтымақтастықтың негізгі
бағыттары және сауда мен инвестициялар саласына қолайлы ... ... ... ... қол ... ... мазмұны бойынша «ШЫҰ ... ... ... ... әлемдік саясаттағы және
экономикадағы осы ... ... ... және ... түседі».
Ұзақ уақыт бойы АТА әлемдік саясат пен экономиканың перифириясы саналып
келді, ал ондағы елдер – ... ... ... ... Тек ... ... таман аймақта жекелеген елдердің ... ... ... ... ... ... болса, Қытай, Оңтүстік Корея,
Малайзия, Таиланд, Сингапур, Индонезия және т.б. сол ... ... ... әлеуметтік-экономикалық даму тән. бұл аймақта интеграциялық үрдіс те
күшейе түскен. Ал АТА-дағы экономикалық ... ... ... ... жеделдету құралы болып табылады. АТА
елдерінің экономикалық күшеюі әлемдік ... мен ... ... ... ... ... ... заманауи әлемдік шаруашылық жүйесі дамуының негізгі
ерекшелігі болып табылады. Ол ... түр мен ... ие. Бұл тек ... ғана ... емес, аймақтық, аймақ аралық өндірістік жүйелерді
құру. ҚХР-мен сауда-экономикалық әріптестіктің табысты дамуына қарамастан,
оның ... мен ... бар ... ... жауап бере алмайды. Ең
алдымен, Қазақстанның сауда-экономикалық қатынасының шеңбері ... ең ... ... ... ... яғни, ШҰАА-мен ғана шектелген. Бұл
территорияларының жақын орналасуымен ғана емес, пекиндік ... дәл ... ... ... сауда-экономикалық әріптесі ретінде тануына
мүмкіндік беріп отыр. Бұл, әрине, қанағаттанарлық деп тануға ... ... ... одан әрі ... үшін ... ... да ... әрі еркін аймақтарымен байланыс ... қол ... ... ЕЭА мен ... даму ... ... ... жеңілдіктер беру саясатын ескере отырып, осы аймақ
территорияларында қазақстандық 100 % капиталмен біріккен кәсіпорындар ... құру ... ... ... Қытай өз кезегінде
Қазақстанның қара және ... ... ... ... мен
тәіжрбиесіне қызығушылық танытуда.
Инвестицияның басқа да түрлері ... ... ... ... (Цзянсу провинциясы) Жапония, Оңтүстік Корея, Австралия, Оңтүстік-
Шығыс Азия ... ... ... ... фирмалары қатысқан
халықаралық электрлі және электрлі-механикалық құрылғыларын жасайтын ... ... ... ... ... шетел қатысушысының салымы
тауар арқылы жүргізілуі мүмкін. Жоба қатысушылары ... ... ... алудан басқа, халықаралық компьютерлік жүйеден ақпарат алмасумен
қатар, меншік иелену құқығына ие бола ... ... ... ... ... ... ... Азия мен Қытайдың стратегиялық маңызы бар салаларға ... ... ету ... ... ... перспективалы салалары
ретінде мыналарды көрсетуге болады: ... ... банк ... ... туризм, құрылыс материалдар ... ... ... ... ... ... мен электроэнергияны сатуды
ұйымдастыру.
Қазақстан бизнесі үшін Қытайда сауда, туризм, ... ... ауыл ... ... ... ... өнімдері мен
электроэнергияны сатуды ұйымдастыру сияқты салаларына қызығушылық танытады.
Қытайдың қаржы салымдарының негізгі саласы – ... ауыл ... ... ... ... мейрамханалық бизнес. 2007 жылғы
мәліметтерге ... ... ... есебі бойынша Қазақстанда 300 қытай
кәсіпорны тіркелген, оның тек 60 ғана қызмет көрсеткен, ... ... ... ... ... экономикасына салынған инвестиция көлемі
485 млн. АҚШ долларын құраған.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... құрылымы күрделі көрініс алып отыр. Дегенмен,
барлық тартылған инвестициялар ... ... ... ... күш ... ... ... бөлінеді. Мұнай-газ секторына ... даму ... ... 10-15 жыл бойы ... ... ... және минералды ресурстар министрлігінің болжамы
бойынша мұнай-газ саласына ... ... ... ... ... 25 млрд. долл., 2011-2015 жылдарға – 27 млрд. долл. астам.
Жалпы, сауда-экономикалық ... ... әрі ... дамуына
қарамастан, екі жақты инвестициялық саясатта өзіндік ... ... ... де жоқ ... ... Қазақстанға Қытайдың тікелей инвестициясының
жетіспеушілігі мен аз мөлшерде ... және ... ... қоса, Қытай
инвестициясының бір ... ... тағы бар, ... ... 70 %-ы ... және газ ... бағытталған. Қытайдың
Қазақстанға деген қызығушылығының негізгі санасы өздерінің энергетикалық
қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік ... ... ... ... кен орындарының ошақтары. Дегенмен, қосымша құнның салалық жүйесінің
болмауы салдарынан Қытай инвестициясының ... ... ... ... ... ... Қазақстанда ірі қара мал бамсының өсуіне байланысты
теріге ... ... ... ... ол ... ... ретінде
экспортталады, бірақ, көбінесе, заңсыз түрде Қытайға өтуі өкінішті. Оны
батыс аймақтарда өңдеп, одан әрі ... ... өз ... арнайы бұйымдарға айналдып, бүкіл әлемге экспортталады, оның ... мен ... ... де ...... ... қарым-қатынасының негізгі құрамдас
бөлігінің бірі – шекарадағы өзендер. Су – мұнай сияқты құндылығы бар табиғи
байлық. Ол ауыл ... және ... ... өтеу үшін ... ... бар Қытай соңғы кезедері суға деген ... ... ... ... су дағдарысының орын алуын да болжап отыр.
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасы мен ... ... ... шекара мәселесінен ешбір кем түспейтін, трансшекаралық өзендер
мәселесі әлі ... ... ... ... ... ... – Қытай қарым-
қатынасы қалыптаса бастаған мерзімнен бастап, екі ... ... ... су ... ... ... пайдалану мәселесі қолға
алынып, екі мемлекет арасында әрдайым жоғары деңгейде ... ... ... ... Трансшекаралық өзендердің су қорларын
бірлесіп ... ... ... ... ... үшін де, Қытай үшін
де өте маңызды болмақ. ... ... мен ... ... ... ұзақ ... бойы ... шешілмей келе жатқан трансшекаралық
өзендер мәселесі экономикалық сипаттан саяси сипатқа ұласу ... ... ... екі ... ... ... мекемеаралық комиссиялар тығыз байланысып келеді.
Қазақстандық ... ... ... тек қана оған ... өкілдері кірген, оның ішінде ... ... ... ... ... және басқа да арнайы мекемелердің өкілдері. Екі
мемлекеттің тарапынан сайланған комиссиялардың отырысында Қазақстан – ... ... ... ... 4 ... келісімнің жобалары
қабылданғандығы белгілі. Бірақ негізінен бұл комиссиялардың жұмысы жабық
есіктің арғы ... ... ... ... барысымен түпкілікті
танысуға арналған ресми мәліметтер қазақстандық баспасөз беттерінде өте
сирек кездеседі [45].
Трансшекаралық өзендердегі ... ... ... ... ... ... ... болып есептеледі. Бұл мәселеге қатысты
БҰҰ Еуропалық экономикалық крмиссиясы ұсынған Трансшекаралық сулар ... ... ... және ... жөніндегі Хельсинки
конвенциясына тек 37 ... қана қол ... оның тек 20-ы ... баса ... бұл ... қатысушыларының арасында Қытай
мемлекеті жоқ. Себебі, ... ... ... ... қатысты ешқандай
көрші елдермен Келісімдерге отырмаған. Қазақстан мен Қытай арасында
жүргізілген екі ... ... ... 23 ... ... ... олардың қатарына Ертіс, Іле, Текес сияқты трансшекаралық өзендер
жатқызылған. Халықаралық құқық бойынша өз ... ... ... су ... ... қатысты ешқандай
шектеулер мен тыйымдар көрсетілмеген. Су ... тек ... ... жүзеге асырылады. 1988 жылы шілдеде қабылданған Қытайдың Су
Кодексінің 51 және 52 ... ... өзен ... ... қатысты
халықаралық келісімдерді Қытай тарапының пайдасына шешуді көздейтін ҚХР мен
оның территориялық басқару органдарының құзырына ... ... ... Қытайдың солтүстігіндегі су тапшылығын Янцзы өзенінің бір
бөлігін бұру арқылы шешуді көздеп отыр. Бірақ, батыс аймақтарда тек ... ... ... ... ... ... су
ресурстарын пайдалану арқылы ғана шешуге болатын көрінеді. Бұл өз кезегінде
Қытай, Қазақстан және РФ ... ... ... ... ... ... өзендердің көбісі Қазақстан арқылы өтеді, ал ... ... ... ... өзен суын ... ... ... көбісі де Қытайдан бастау алады. Негізгі үш су қоймасы бар:
Ертіс ... су ... ... ... су ... және Іле ... су қоймасы.
Іле және Ертіс сияқты екі өзенді ... ... ... ... де ... ... өзені Алтайдың оңтүстік шатқалынан бастау
алады. Бұл мұхитқа жалғасқан арнасы бар ... ... өзен ... Қара Ертістің ұзындығы (ҚХР-дағы Ертістің ... ... ... – 672 км, ... территориясында ол 1800 куб.м көлеммен
Зайсан көліне құйылады. Зайсан көлінен Ертіс ағып, ол ... және ... ... жылдың соңына таман қытай баспасөзінде (негізінен ШҰАА ... ...... ... ... құрылыс жобаларына
қатысты мақалалар шыға бастаған. Оның ... ... 300 км алып ... жоба 1997 жылы ... ... 1999 жылы аяқталды.
1996 жылдан бастап аталған жоба ҚР Президенті Н. ... пен ... Цзян ... ... ... ... Ресейдің
қызығушылығын есепке алған қазақстандық тарап мәселеге қатысты ... ... ... үшін ... ... ... мүмкін болса,
Қырғызстанды да қосуды жөн санады. Астана мен Пекин екі ... ... үшін ... ... құру ... ... де ... Бұл мәселеге
қатысты бірінші қадам 1999 жылдың екінші жартысында жасалды. ... ... ... 1999 жылы ... ... ... ҚР Президенті Н. Назарбаев пен
сол кездегі сыртқы істер ведомствосының ... ... Қ. ... ... ... ... сапары кезінде де талқыланған.
1999 жылы 5-11 мамыр аралығында пекинде Қытай ... ... ... Республикасы сарапшыларының арасында трансшекаралық өзендерді ... ... ... ... ... келіссөздердің бірінші раунды
өткізілді. Артынан көп ұзамай 22-26 қараша ... ... ... мен ... ... трнасшекаралық өзендерге байланысты
жүргізілген келіссөздердің екінші раунды ... ... ... мен ҚХР ... ... өзендердің су қорларын бірлесіп
пайдалану және қорғау туралы келісімінің жаңартылған ... қол ... ... ... Осы ... ҚР ... ҚХР ... қолдау
көрсеткендей болып, Қытайдың Ертіс пен Іле өзендерінің су жолдарын өте аз
мөлшерде пайдаланады, ал «Ертіс – ... ... ... ... ... ... тигізбейді деген тұжырымдар жасаған еді.
Бұны Орталық азиялық аймақтағы су тапшылығы мәселесінің ... ... кері ... бірі ретінде бөліп көрсетуге болады: ұзындығы
300 км, ал ені 22 метр ... ... ... - Қарамай» каналының құрылысын
жүзеге асырылуы, сонымен қатар, оның іске қосылуын ... ... ... ... ... 450 млн. ... ... су тартуды жоспарлаған.
Кейінірек, оның көлемін 1,5 млрд. куб.метрге көбейту қарастырылған. Ал бұл
жағдайда Ертістің жалпы су ... 9 ... ... ғана ... ... ... 10 % ... тартылуы Шығыс Қазақстан, Павлодар облысында
орналасқан Қазақстанның стратегиялық маңызы бар индустриялық ... ... ... мүмкін. Ал бұл өз кезегінде кейбір өндірістік
кәсіпорындарының ... қалу ... мен ... ... ... ... ... және т.б. қалаларында су тапшылығын ... ... ... ... ... ... көлі аймағында
экологиялық теңдік бұзылуы қаупін де жоққа шығара алмаймыз. Және де, ... ... ... да ... Іле ... Қазақстандағы
көлемі бойынша ең үлкені болып табылатын Балқаш көлін сумен қамтамасыз
етеді, ол ел ... ... ... ие, ... ... ... саласының кәсіпорындарын сумен қамтамасыз ететін бір-бір су көзі
болып табылады. ... ... сала мен ... ... ... шегуі
мүмкін. Ал Балқаш көлінің азаюы мен тұздануы Қазақстанның ... ... ... ... ... алып келеді, ал қытайлық
тарап жүзеге асырылып жатқан ирригациялық жобалар тек ШҰАА ғана емес, жақын
орналасқан мемлекеттерге де ... ... кері ... ... [46].
Десек те, кезінде ҚР табиғи қорларды және қоршаған ... ... Су ... ... комитетінің төрағасының қызметін атқарған
Аманбек Рамазанов Қытайдағы Ертіс – Қарамай каналы бойынша алынатын судың
мөлшері Қазақстан ... ... ... тигізбейді деп
мәлімдеді. Осы мәлімдемені қоштағандай ҚР СІМ ... және ... ... А. ... та, Қара Ертістегі гидротехникалық
құрылыстардың қуаттылығы туралы сөз қозғай отырып, «судың алыну ... ... млн. куб. ... ал ... ағымы 9 миллиард куб. ... ... ... ... 10 %-ы ғана алынып отыр, сондықтан зиян
тимейді» - деп сендіруге тырысты.
2000 жылы алғашқы рет ... ... ... ... ... ...... жұмысшы тобы құрылды. Жұмысшы тобының
міндеттеріне сай екі мемлекет арасындағы ... Іле және ... ... ... мен ... ... ақпаратпен әрдайым алмасып
тұруға қол жеткізілді. Екі жақты жүргізілген келіссөздердің барысында
өзендердегі ... ... және ... екі ... да ... әдістермен және
аспаптармен жүргізуге келісім алынды.
Қытай тарапы бұл қабылданған шараларға ... ... ... ... және ауыл ... саласын дамыту жолын
қолға ала бастады. 2008 жылдың наурызынан ... ... ... ... ... артта қалып қойған Батыс аймағының ... ... ... ... ... ... ... отырысында
«Батыс бөлікті игеру» ... ... Бұл ... ... ... ала ... ... тарапы Ертіс пен Іле өзендерінің бойында
жаңа каналдар мен ірі су қоймаларын ... ... ... ... Осы
бағдарламаны жүзеге асырып, Қытай Қазақстан Республикасына тек қана ... ... ... ... ... бірқатар ішкі мәселелерін шешуге ... ... ... ... ... қауырт өнеркәсіптік құрылыстың
басталуы Қытайдың суға деген жылдық сұранысын арттыра түсетіндігі белгілі
болды. ... ... ... ... ... ... ... судың мөлшері жылына шамамен 30-40 млрд. ... ... ... аймақтағы бұл мәселені ШҰАА және ҚР трансшекаралық ... ... ... ... ғана ... ойлары болды. нәтижесінде
қазақстандық өзендердегі судың мөлшері азайып қана қоймай, оған ... ... ... лас сулар сол өзендерге құйылып кету
қаупі төнді.
2007 жылы 18 ... ... ... ... ... Н.
Назарбаев пен Қытай Халық Республикасының төрағасы Ху ... ... ... ... коммюникенің 6-шы тармағына сай екі ... ... ... су ... ... пайдалану және
қорғау шеңберіндегі ынтымақтастықты нығайтуды жалғастыру ... ... да сөз ... Бұл ... де мәселенің шешілу барысына ешбір
ұтымды ... ... екі елді ... ... екі ірі ... ... қала берді. Тараптар трансшекаралық су ресурстарын
пайдалану мен игеру ... ... пен ... қағидасын
ұстанатындығы туралы біріне-бірі кезекті уәде берумен шектелді. Бірақ соған
қарамастан Қазақстан – Қытай ... ... ... ... ... ... алдыға ыжлжулар байқалды. ... ... ... мен ... ... ... ... өзенінің бассейнінде
таймень балығын қолдан өсіру туралы келісімге қол қойылды. Таймень балығы
қазіргі таңда жойылу үстіндегі албырт тұқымдастарының ... ... бір ... ... сай тараптар Қазақстаннан Қытайға таймень
балығының 10 мың ... ... және оны ... ... ... ... уәделесті. Атылмыш жоба 2008 жылы іске ... ... 2010 жылы ... ... ... іске ... ... тарапы 600
мың юань ақшалай қаражат бөлетін ... ШҰАА ... ... су
шаруашылығы басқармасының бастығы Ян Чжичжунның айтуы бойынша, таймень
балығын ... ...... ынтымақтастығы Ертіс өзенінің
бассейніндегі жойылып бара жатқан балықтың түрін ... және ... ... ... жылы 8-тамызда ҚР мен ҚХР ... ... ... ... ... екі ... келіссөздерде айтарлықтай алға
басу ... ҚХР ... Ху ... ... өзендердің су
қорларын пайдалану мәселесі бойынша ... ... ... ... ... Қытай жағы бұдан былай да өзара
тиімділік қағидасы бойынша осы ... ... ... ... ... ... сөзіне сенетін болсақ, қытайлық мамандар Іле
және Ертіс өзендерінің суын Қазақстанның экономикасына нұқсаны ... ... ... ... қарастырып отыр екен. Мәселен, қазіргі
кезде аталмыш өзендердің суын үнемді ... ... ... ... ... ... жатқанығы белгілі. Сонымен қатар,
қазіргі таңда Қазақстан сарапшылары қытайлық әәріптестерімен трансшекаралық
өзендер алқабындағы ... ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу және олардағы судың
сапасын ... және ... ... ... ... ... отырғанымыздай, ҚР үкіметі трансшекаралық өзендер ... ... ... ... мағына беруде. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... сала бойынша туындаған мәселелерді шешу үшін Қазақстан және ... су ... ... ... пайлану мен оның сапасын
жақсартуға байланысты іс-шаралар жүйесін жасауы қажет.
Екі ... ... ... тағы бір ... ҚХР
азаматтарының Қазақстан территориясына жұмысшы мигрант ретінде келуі болып
отыр. Бұл, ... ... ... күші менбос тұрған жоғары санаттағы
жұмыс орындарына қытай мигранттарын жұмысқа орналастыру ... ... ... ... мигранттарының қызмет көрсету, көтерме сауда,
сатып алу қызметі сияқты салаларда басымдылығын байқауға болады. ... ... ... ... ... үшін өте ыңғайлы жағдайлар
жасалып, бастама капиталына қол ... үшін ... ... әсер етеді. Ал, үшіншіден, Қазақстан территориясынан басқа
елге еркін шығу мүмкіндігі. ... ... ... және ... ... болу ... ... шығаруға болмайды.
Инвестиция – Қазақстан экономикасының нарықтық экономикаға өтуі ... ... жаңа ... ... ... ... жүйесінің
шеңберінде «жалпы капиталдық салымдар» ... ... ... ... ... жаңа құрылыс пен қайта өңдеуге, шаруашылық жүргізіп отырған
кәсіпорынның кеңеюі мен техникалық қайта қамтамасыздандырылуына, ... ... ... ... ... ... барлық қаржылық түсіндіріледі.
Инвестиция мәселесіне Президент өз Жолдауында көп көңіл бөледі. Ол
үшін алдымен ыңғайлы ... ... ... ... Бұл үшін ... ... ... қолдайтын біздің саясатымызды іске асыру
құқығына ие Қазақстандағы мемлекеттік орган мәртебесі бар ... ... ... ... 1997 жылы 28 ... тікелей
инвестицияларды ынталандыру мақсатында инвестициялар ... ... ... инвестицияларды мемлекеттік қолдау туралы заң қабылданды.
Бұл заңға сәйкес инвестицияларды тартудың аса маңызды өндірістері тізіміне:
жоғарғы технологиялық машиналар, ... ... ... мен ... ... шығу ... Ал, дүниежүзілік
тәжірбие жалпы ұлттық өнімді ауыл шаруашылығымен ... ... ... оның үлесіне өндіріс, әсіресе, ғылымға сүйенген жоғары
қосымша құнға ... және ... ... ... ... ... ... бір жүйелігін қажет деп табуда .
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... әлемдік нарыққа енгізбей, мемлекет ретіндегі экономикалық
өрлеуін елестету мүмкін ... ... оның аз ... ... ... ... ету үшін Қазақстан Республикасына ... ... ... өте зор.
Екі жақты өзара экономикалық қарым-қатынасының ... ... мен ... ... экономикалық байланыстардың барлық түрлерінен
өтті десе де болады, яғни ... ... ... ... ... ... ... қатар, сыртқы экономикалық
қызметті мемлекеттік ... ... ... де ... бастады.
Қазақстан – Қытай қатынасының негізгі қозғаушысы – сауда-экономикалық
байланысы ... ... Екі ... байланыс деңгейінің өскендігін
мемлекеттік маңызы бар ... ... ... жеке ... ірі ... ... да байқауға ... ... ... ірі компанияларының өкілдері мен кәсіпорын
иелері ... да ... ... ... мен мүмкіндіктерін
бақылауға тырысқан. Қазіргі таңда, ... ... ... ... ... ... ... белсенді түрде қатысып, бірлескен
кәсіпорындарды құруға барынша қызығушылық танытып жүргендігін ... тек қана шет ... ... тұтынушысы рөлінде ғана
болып қоймай, сонымен қатар, өзі де ... ... ... бөлуге
толық мүмкіншілігі бар. Бүгінгі таңда ... ... ... ... ең ... саясаттардың бірі деп есептеуге болады.
Инвестициялық жобаларды ... ... ... ... қарама-
қайшылықтарына қарамастан, онда белгілі бір тәжірбиенің қалыптасқандығын
байқауға ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы, оның жүзеге асырылып отырған ... ең ... ... ... ... ... ... қарастырған кезде Қытайдың ірі компаниялары, Орталық
Азия өңірінің нарығын өте ... ... өз ... ... және Орталық Азияның басқа да елдеріне енгізе ... ... ... ... байланыстарындағы дамудың деңгейін ҚХР мен ҚР
арасындағы достық өзара қарым-қатынастардың негіздері ... ... ... ... қарым-қатынасының бағдарламасы және сол сияқты
басқа да Декларациялардың қабылдануымен сипаттауға болады.
2003-2008 жж. ... ... ... ... екі жақ ... инвестициялық қатынасын жақсартып,
екінші бір мемлекеттің территориясында инвестициялау нәтижесінде құрылған
кәсіпорындарды теңдік және ... ... табу ... ... ... ... келісілді [48].
Екі мемлекет үшін де экономикалық дамуы үшін ... ... ... ... зор. 2007 ... ... сәйкес, Қазақстанда
20-дан аса қытай компаниялары, 61 бірлескен кәсіпорындар қызмет жасайды
және ... ... ... ... және ... бұйымдарын
өндірумен айналысатын шетел капиталының қатысуымен ... ... – 615. Екі ... инвестиция салумен байланысты бірлескен жобалардың,
кәсіпорындардың және өндірісті дамуытудың алатын орны ерекше екендігін айту
қажет. Мысал ... ... ... мен ... Корпорэйшн»
компаниясы (Гуандаун провинциясы) және «Хуанте» БК араларында Үрімшіде
металлопрокатты әлемдік ... сай ... ... және ... сервистік орталық құру туралы Келісімге қол ... ... ... ... ... ... компаниясы мен
Соколов-Сарыбай комбинатының өзара тауар айналымы ... 15 млн. ... ... ... ... ... және журналистер
дамудың «қазақстандық жолы» туралы түрлі пікірлер ... Оған ... ... ... жылына 9-10 %-ға өсуде және оған ... 40 ... ... ... салынуда; Әлемдік Банктің есебі бойынша,
Қазақстан орта деңгейден ... ... ... ... ... ... бизнес бүгінгі таңда шетел нарығын тез игеруге бағытталған.
XX ғасырдың 90-шы жылдары Қазақстан – Қытай ... ... ... соның ішінде, Шыңжаң-Ұйғыр Автономиялы Ауданы (ШҰАА) маңызды
орынға ие болды. Қазақстанға ... ... ... ... ... екі ел ... ... көпір іспеттес рөл атқарды.
Қазақстан инвестициясын шетелге экспортталуын қолдай ... ҚР ... ... ... ... Батыс Қытайға да назар аударуын алға
тартты.
Жалпы, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ШҰАА-да 15 қазақстандық кәсіпорын
тіркелген, ... ... ... өз ... тоқтатқан. Десек те,
қазақстандық бизнес өзіміздің тәжірбиеміз жинақталған сала бойынша Батыс
Қытай экономикасына ... ... ... деп айтуға болады.
Оның екі өзара табысты болатынына бірнеше ... әсер ... ... ҚХР ... қатынастарының өсіп жатқандығын байқауымызға болады, ҚХР
ӘСҰ-ның мүшесі, сонымен қатар, Қытайдың ... ... 160 млн. ... ... ... ... ... табылады. ҚХР үкіметі ... ... ... ... отырады (2001-2005 жж. аралығында ШҰАА-
ның құрылыс нысандарына 30 млрд. АҚШ доллары) және ... ... ... ... ... отырады [49].
Бірақ іс жүзінде Қытайдың экономикасы ... ішкі ... ... ... қиындықтармен кездесіп отыр. Қытайдың сыртқы саудасының
даму қарқыны орасан зор болғанымен, бірақ әлі де ... ... ... ... ... ... сай келмейді. 2001-2005 жж. бағытталған
оныншы бесжылдық жоспарды қалыптастыру барысында Қытай ... ... отын ... ... суға және ... ... өте ... сезініп отырған мемлекеттердің қатарына қосылды. Оған қоса, 80-
шы ... ... ... ... орталық және батыс аймақтардың дамуында
экономикалық алшақтық жағдайы байқала бастады. ... ... ... ... жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшудің
нәтижесінде пайда болды. Экономикалық реформалар Қытайдың теңіз ... ... ... ... ... ... табылатын –
Пекин, Шанхай және ... ... тез ... ... ... жол ашылады. Нәтижесінде ... ... ... және ... аймақтарымен салыстырып қарағанда экономикалық
дамуы жағынан біршама артта ... ... ... саны төмен, халқы аз
тығыздалған, ауыл ... ... ... таралған,
инфрақұрылымдары нашар дамыған, жұмыс күші сапасыз бағаланатын аудандардың
қатарына қосылды. Қытайдың мұндай ... ... ... Сычуань,
Гуйчжоу, Юньань, Шаньси, Ганьсу, Цинхай провинциялары, Тибет, Нанси-Хуэй
және ШҰАА және орталыққа бағынышты ... ... ... бұл ... ... елдің жалпы аумағының жартысынан астам бөлігін алып жатыр. Осыған
байланысты Қытай үкіметі жақын онжылдықтың шеңберінде Батыс ... ... ... арналған негізгі шикізат орталығына айналдыруды мақсат
етіп алды.
1999 жылы ҚХР-ның төрағасы Цзян Цзэминь Пекин қаласында өткізілген
Бүкілқытайлық ... ... ... ... ... ... мен дамытылуы» атты мемлекеттік стратегиялық ... ... ... ... ҚХР ... Батыс аймақтардың
экономикасын дамыту үшін шетелдік компанияларды қызықтыру мақсатында ... ... ... отырып, оларға инвестицияларды тарту және
салықтарды тежеу ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде, Қазақстан инвестициясының Қытайдың
батыс аймақтарының экономикасының жедел қарқынмен дамуына тигізетін ... емес ... ... Әділет Министрлігі мәліметтеріне сәйкес, Қазақстанда 78
қытайлық компаниялардың ... ... ... капиталдың
қатысуымен 3964 кәсіпорын және оның 65 ... ... ... ... ... ... ханьдықтардың Қазақстан территориясында орналасуына
қарамастан жұмысқа ханьдықтарды алуын айтуға болады. Яғни, бұл жерден,
біріккен кәсіпорындар ... өсуі ... ... ... алып ... ... ... тұрған ҚХР азаматтарының ауқымы да ... те, сол ... ... ... ... кәсіпорындардың 65,9
%-ының қызмет жасамайтыны таң ... Тағы 28 %-ның ... ... ... жоқ. Ал ... іске ... кәсіпорындар «кәсіпорын әлі іске
қосылған жоқ» деген ... ... алға ... ... ... ... ... екі ел арасындағы тауар айналымында
Қытайдың үлесі Қазақстаннан 20 пайызға артық. Импорт, ... ... ... минусқа кеткен. Былайша айтқанда дайын ... ... ... ... ... Ал бұл өз
экономикамызға пайдасынан гөрі зияны көп екенін айту ... ... ... тыйым салып, сауда нүктелерін жаба алмаймыз.
Сондықтан, Фазылбек Әбсаттарұлының пікірі бойынша, ... ... екі ... жол бар: 1) ... ... орталықтарын ашып, сол арадан
тауарын алып, өздерін сол жерде қалдырып отыру; 2) ... ... Бұл ... ... ... сапалы екендігіне күмән
тудырмайды. Яғни қытайдың зиянды тауарларының жолын ... ... ... ... ... ... ... тауарларын тексеріп
өткізетін лабораториялар салу қажеттігін алға тартып отыр. Себебі Қытайдың
көптеген тауарларына Еуро Одақ, АҚШ, ... ... ... ... тиым ... ... ... адам денсаулығына зиянды, тіпті улы заттар.
Бұған көптеген шетелдердегі ... ... ... ... ... ... ... департаменті мен Англия косметикалық хирургия
индустриясы инспекциясының бірлесіп жүргізген тексерулері ... ... ... ... ... ... ... Ал оның түрлі ауруларға жол ашатынын, яғни өлген баланың генінде
бар түрлі аурулар косметикалық тауарлар ... ... ... ... мүлдем тыйым салды. Сол сияқты, АҚШ, үй ... ... ... зиянды қоспа тауып еді, ит пен мысығының
денсаулығын мемлекеттік деңгейде қорғап Пекинге қарсы нота ... ... 2010 ... 18 ... ... ... басшылары 24 сағат бойы
жұмыс істейтін тауар өткізу бекетін ашатын болып келіскендігін айту ... ... ... ... ... тез арада өткізетін «жасыл
коридор» ашу. Бізде ... ... ... ... ... арқылы аурулардың түрі көбейіп бара жатқандығы тағы бар. ... 2003 жылы 8 ... ... облыстық СЭС-і Қытайдан әкелінетін
ашытқылардан (дрож) қалыптан 50 есе жоғары токсиндік заттар бар ... ... ... Бұл ... жүйке жүйесіне, бүйрегіне, бауырына
тікелей зақым келтіреді.. Мамандардың айтуынша тағамдарымен қоса Қытайдан
келетін киім ... ... ... ... да сын көтермейді.
Осылардың кесірінен ауру ұрпақтар саны өсуде. Атап айтқанда бүлдіршіндер
арасында артроз, сколиозға ... ... ... 5-10 ... бері
жастардың басым бөлігінде майтабан ауруы анықталып әскерде отан қорғау
борышынан айрылғандар ... ... ... ... бұл ... аяқ
киімдерінің тигізген зардабы екеніндігін анықтады.
Сонымен қатар, мектептердегі стандартқа сай ... ... ... ... ... ... қисық қалыптасуда. Одан
қалды кеңсе тауарларының жағымсыз ... улы ... ... ... зардап шегуде. Ал нәрестелерге арналған ойыншықтардағы улы бояулардан
зақымданған, жарылғыш заттардан күйген, сылдырмақтағы дыбыстың ... ... да бар. Ал ... ... әрі ... ... ыдыстарға
салынған тағамдар лезде уға айналады екен. ... ... ... формальдегидпен бірге асбест қосылады екен. Ал асбест ыдыс ... ... ... ... ... улы ... ... Қазақстан Республикасы Денсаулық ... ... ... мен ... сараптау орталығы»
мемлекеттік мекемесі қытайдан келген жүк және ... ... 250 ... ... ... ... вагондардың адам
денсаулығына зиянды екендігін, химиялық заттардың нормадан 8- 135 ... яғни ... ... және ... ... – тыныс
жүйесіне, көзге, теріге, сондай-ақ орталық нерв жүйесіне ... әсер ... зат) ... ... ... таратты.
Қытай тауарларының зиянды екендігін дәлелдеген бірнеше ... ... ... ... 2008 жылы ... ... қытай ойыншықтарының
зиянды партиясы тәркіленді. Ол ойыншықтардағы улы заттардың мөлшері шекті
нормадан 60 есе асатын болып ... 2008 жылы 17 ... ... ... ... ... ... Алматы, Қарағанды және Ақтөбе облыстарында 159 килограмм зиянды
қытай құрғақ сүті тәркіленді. Сондай-ақ ... ... ... ... «Кенди» атты қытайдың 82 балмұздағын тәркіленген; Қытайдан келген
жиһаздық өнімдердің барлық түрінен формальдегид қана емес, ... ... хром ... ауыр металдар да анықталған; Азық-түліктің түрлерін
өндіретін «Саньлу» ... мен тағы 21 ... ... ... ... үшін меламин деген қауіпті затты пайдаланғаны
анықталған. ... ... ұялы ... ... ... ... Қытайда жасалғандығы және оның радиация мөлшері шектес тыс
болғандықтан миымызды зақымдап ... ... ... жоқ.
Бүгінде, халық арасында қытай тауарына деген теріс көзқарастың жаппай
қалыптасқанынан кейін Қазақстан ... ... ... ... ... келген тауарлардың 80 % зиянды екендігін мойындаған
болатын [51].
«Жаңа» ... ... ... территориясына орналасуы түрліше
сипатталады. Біріншіден, олардың көп бөлігі (65 %-ер ... 80 ... ... 18 бен 40 жас ... ... ... білім алған азаматтар. Шын
мәнінде, олар ҚХР-да да жақсы жұмыс ... ... өмір ... ... бөлігі (70 %-ер адам, 60 %-әйел адам) некеде ... ... ... ... басты мақсаты – бизнес. Олардың білім алу
үшін келгендері де жеке бизнес жүргізумен ... алып ... не ... ... ... қызмет жасайды. Бизнестегі басты мақсаттары
– Қытайда өз ісін ұйымдастыру үшін бастама капиталын жинау, не ... елге шығу ... ... ... Соңғысы көбіне 35 жастағы
некеге тұрмаған ер және 30 жасқа жетпеген әйел адамдарына тән ... ... ... ... Қазақстанда коммерциялық виза алуды немесе ҚХР-ға
қайтуды көздейді. Үшіншіден, олардың барлығы Қазақстанда бір емес бірнеше
рет ... және ... жыл ... ... ... үйленген ер
адамдар мен тұрмыс құрмаған әйел ... ... ... тұратын
көрінеді. Бұдан, олардың ... ... ... ұмтылысының
болмауын көреміз. Аз да болса, кейбір ... ... ... ... тұруға ұмтылысын байқауға болады.
Қорытындылай келе, жалпы алғанда, сауда-экономикалық, инвестициялық,
энергетикалық, транспорт және басқа салалар бойынша да ... ... ... ... да табысты деп есептеуге ... ... ... энергетикалық сұранысын қамтамсыз ететін бірден бір
мемлекет ретінде ... оның ... ... ... үшін
мұнайды қажетсінуінен туындайтыны сөзсіз. Ал, Қазақстан, өз ... кең ... ... ... ... және ... ... бойынша әріптестік
Қытай өзінің сыртқы саясатында «Ұлы Жібек жолын» жаңғырту мәселесіне
зор мән береді, өйткені, шет елдермен, оның ... ... ... ... ... ... ... жоғары
деңгейде болуы өте маңызды. Бірақ бұл мәселе әлі де ... ... ... да, ... ... да ... дамуы жеткілікті
дәрежеде емес, бұл өз ... ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан, тараптардың темір жол
тораптары қайта жөндеу мен жетілдіруді қажет ... Ұлы ... ... ... ... үшін ... мынадай факторлармен ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастығына жаңа серпін береді, батыс өңірдің сяси
тұрақсыздығы ... ... ... ... ... ... ... дамыту саласындағы ынтымақтастықты дамытуы
тараптар ықпалдастығының болашағы зор бола алатын ... бірі ... ... ... ... ... ... өтетін сауда жолдары Рим мен
Шанхайды жалғаған болатын. Кейіннен Жібек Жолы құлдырап, Қазақстан ... ... ... соң, Еуропа мен Азия арасындағы байланыс
Сібір аумағы арқылы жүргізілетін болған. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ел ... өзінің сыртқы сауда қызметін
жүзеге аысру мақсатында әлемдік базарға шығу үшін ... ... ... ... Бүгінде «Ұлы Жібек Жолын» жаңғырту ... Азия мен ... ... дәрежелі басшыларының кезесуі барысында
міндетті түрде қарастырылып, талқыланып отыратын мәселеге ... ... ... ... Ли Пэн ... сөйлеген сөзінде жаңа Жібек
Жолын салу ұсынысын жариялай отырып, былай деді: «Біз Орталық Азияның әрбір
мемлекетімен болашаққа, XXI ... ... ... ... жаңа ... Жолын
салуға бар күш-жігрімізді салуға ынталымыз». Қытай ... ... ... ... ... ... республикалары үкіметтері жағынан қолдау
табады. 1992 жылы ... ... С. ... Шыңжаң мен
Қазақстан теміржол тасымалының ашылуы ... сөз ... бұл ... ... ғана ... сонымен бірге, Орталық Азияның барлық
республикаларының экономикаларына өзінің оң ықпалын тигізетін айтты.
Автомобиль жолдары – Қазақстанның ... ... ... ... оның тиімді қызметі мен тұрақты дамуы қазіргі заманғы
жағдайларда экономиканың өсуіне өту, халықтың өмір жағдайын жақсарту ... ... ... болып табылады. Темір жолдар мен су жолдарының
аса төменгі тығыздылығы кезінде Қазақстандағы автомобиль жолдары басым, ал
көптеген өңірлер үшін ... ... ... ... ... оның ... құрылыс және ауылшаруашылық жүктері келіп түседі, өнім ... ... ... ... ... ... жүктердің
тасымалдануын тездету мен оларды сақтау факторлары аса ... ... жүк ... әсіресе жеке секторда жақын арақашықтықта ғана
емес (300 км дейін), алыс ... ... ... ... ... ... ... Өндіріс және ауылшаруашылық, шағын
және орта ... ... ... арқылы облысаралық тасымал, сондай-ақ
іргелес мемлекеттермен байланыс ұлғаяды.     
Қытайдың, атап айтқанда оның ... ... ... ... ... ... ... тауарлардың түрлі шоғырын жеткізу қажеттілігін
туғызады. Сонымен қатар, мамандардың бағалауы ... ... даму ... ... және жалпы республиканың әлеуетіне сай
емес. ... 2003 жылы ... ЕО ... ... ... ... 115 ... құраған, мұнда Қазақстан Республикасының аумағымен осы ... ... ... ... 3 млн. ... құраған.
Көлік дәліздерінің геогорафиялық желісі өнеркәсіп және шаруашылық
мұқтаждықтарын қанағаттандыруға бағытталған. Оны аумақтық ... ... ... ... және халықтың қоныстануын ескеріп, әрі
қарай ... ... ... ... ... етіледі.
Темір жол көлігінің транзиттік әлеуетін дамыту мен оны пайдалануды
арттырудың ең жақсы болашағы ... ... үшін ... жол ... ... кешенін
арттыруға инфрақұрылым сапасын арттыру, тарифтік саясатты жетілдіру және
әкімшілік мәндегі кедергілерді жою ... ... ... көрсетуді
жетілдіру тасымалдау дәлдігі, сенімділігі және ... ... ... жүзеге асырылуы тиіс. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету және
қозғалыстың ... ... ... ету ... құру ... темір жол торабымен халықаралық тасымалды қамтамасыз
етуде қазақстан-қытай шекарасындағы ... ... ... ... орын
алады.
Достық-Алашанькоу халықаралық шекара посты арқылы темір жол көлігімен
тасымалдауды ... ... ... ... ... ... ... станциялары мен Ақтоғай – Достық учаскесінің терминал ыдыстарын 2015
жылы 25 млн. тоннаға дейін ... ... оның ... ... ... ... ... шараларды жүзеге асыру қажет.
Болашақта қазіргі магистральдар арасын байланыстыратын учаскелер ... ... ... ... ... темір жол желілерін салу
Түрікменстан, Иран, Түркия және ... ... ... ... ... ... жылына 100 млн. тоннаға дейін кеңейтуге
мүмкіндік береді, жаңа учаскелерді жобалау ... ... ... ... ... ... тасымалды әрі қарай ұлғайтуды қамтамасыз етуді
Қытай салып ... ...... ... жол ... ... ... – Жетіген темір жол желісін салумен және екінші ... ... жол ... ... шешу мүмкін, ол еркін сауда аймағын ... ... ... ... оң ... ... ... Еуропа – Батыс Қытай трансқұрлықтық автокөлік дәлізін
ұйымдастыру жөніндегі ... іске ... ... ... Азия ... ішінде Өзбекстаннан және Қырғызстаннан дәлізге барлық шығу жолдарын
қайта жаңарту көзделуде.
Транзит өз соңынан ішкі және ... ... ... тауарлар мен
қызметтердің өзіндік құнын төмендетуде, индустриялық, ... ... ... ... ... тағы да басқа көптеген
аспектілердің дамуымен сипатталатын алып мультипликативті әсерін әкеледі.
Қазақстан мен Қытай арасында инфрақұрылымды ... ... ... ... тұрақты түрде дамуда. Экономикалық байланыстың ... ... ... транзиттік мүмкіндігін пайдалануы болып отыр, себебі,
Қазақстан арқылы қытайлық тауарлар Батыс және Солтүстік Еуропа айлақтарына
және де Парсы ... ... ... ... ... ... Ұлы ... қайта жандандыру мәселесін де қарастырған, бірақ, бұл жоба ... күш ... ... ... ... ... отыр. ҚР Транспорт
және коммуникация Министрлігі мен ҚХР темір жол Министрліктері арасында
қабылданған ... ... ... ... ... ... және екі ... арасында транспортталатын жүк көлемін
ұлғайтуға мүмкіндік беретін Трансқазақстандық ... жол ... ... ... ... саласы бойынша он жылдан астам уақытқа созылған әріптестіктің
нәтижесі ретінде жүк құрылымының ұлғаюын, транспорттық-экономикалық (темір
жол және автомобиль) ... ... ... ... және ... аймақтық нарықтың құрылғандығын айтуға ... ... ... ... үшін екі ... де ... және авто жолдарын жөндеу мен қайта
қалпына келтіру жобасы жасалған. 2003 жылы транспорттық-коммуникациялық
кешеніне 500 млн. АҚШ ... ... ... ... болатын, темір
жол тасымалынвң өсімі 7 %-ы, авиациялық тасымал – 30 %, ал ... – 10 % ... 2007 жылы ... – Алтынсарино бағыты бойынша жаңа
темір жол торабының құрылысы жүргізілген ... Бұл ... ... ... жол ... ... етуде маңызды болып табылады.
Ресейден Астана, Петропавл, Алматы мен Қорғасқа жетуге ... ... жолы ... жүргізуге көңіл бөлінуде. 2006 жылы Бурабайдан
Алматыға бағытталған 1,5 мың км жол жөндеуге берілді.
Дағдарысқа дейінгі ... ... ... ...... ... ... ділізі жобасы қолға алынған болатын. Бұл өз кезегінде
«Қазақстанды Еуропадан Азияға жалғайтын транзиттік дәлізіне ... ... деп ... ... үшін ... желісін салу қазақстандық брендтің барлық
тарап бойынша таралуына жол ... ... пен ... ... пен Солтүстік.
Әсіресе, бұл мына көршілес жатқан Ресей, Қытай, Орталық Азия, Каспий теңізі
мен Қара теңіз аймағы елдеріне қатысты.
2009 жылы ... ...... ... ... ... ... басталып кеткен болатын. Мұнда сол кездің өзінде 5 мың адам жұмы
жасаған, ал ... ... онда 50 мың ... ... жұмысшыларды тарту
көзделген. ҚР Президенті Н. Назарбаевтың айтуы бойынша, ол «Қытайдан
Еуропаға ... ... ... ... ... ... айналдыруға бел
байлаған. Барлық жұмысқа қабілетті жастарды сонда тартуды жөн санайды».
Аталған жоба құрылысын Әлемдік Банкі ... ... ... ... ... ... банк 2,1 ... доллар бөлетін көрінеді.
Ал қалған азиялық банктер, ... ... тағы да 1,5 ... ... ... бұл ... ... қаржылай қамтамасыз етілген деуге
негіз бар.
Қазақстанның транзиттік потенциалы мен жаңа ... ... ... ... жол ... ... таңда, қытай темір жолының
әлсіз жағы ретінде сыртқы сауда жүгін тасымалдауда жанама қатысуын ... бұны тек ... ... ... ... ретке
келтіруге болатыны белігілі.
Кезінде сауда керуендері ағыл-тегіл ... ... ... ... бүгінгі
баламасы ретінде Еуропа мен Азияны жалғастыра алатын темір жол, әуе жолы,
тас жол тораптарын айту ... Бұл ... 1992 ... ... ... істей
бастаған жаңа Еуразиялық көпірді мысалға келтіруге болады. Қытайда аталмыш
теміржол ... ... ... трансконтинентальді көпір» деп
атайды. Біраз кейінірек шегінсек, 1954 жылы ... ... мен ҚХР ... ... ... ... ... темір жол салу туралы
келісімге қол қойылған болатын. КСРО ... ... ... ... ... ... учаскенің құрылысы 1960 жылы
аяқталды. ҚХР аумағындағы жұмыстар ... ... ... ... жүзеге асырылады. 1963 жылы темір жол Үрімшіге дейін жеткізіліп,
совет-қытай қатысастарының нашарлауы ... әрі ... ... ... жағы құрылысты 1985 жылы қайта жандандырады да, 1990
жылдың қыркүйек айында магистральдің қытай және кеңес ... ... ... ... Азия – ... ... ... көп жұмыс жасау қажет. Қазіргі қызмет көрсетіп жүрген Алашаңқай ... ... жол ... ... ... ... Республикасын Орталық Азия
елдерімен ғана жалғастырады.
Транспорт және коммуникация ... ... ... ... ... ... жеткілікті, себебі, Қазақстан Шыңжаң арқылы ... жол таба ... Ал ... ... арқылы еуропа нарығына өз
тауарларын тасымалдауға ... ... ... жылы Қытайдың шығыс жағалауынан бастау алып, Қазақстан, Өзбекстан,
Түркменстан, Иран, Түркия арқылы ... ... ... ... ... ... бірнеше бөлігі іске қосылған. Алғашқы кезде,
әсіресе, ресей сарапшыларының есептеуі бойынша тиімсіз болып есептелген бұл
жоба бүгінгі ... өз ... ... Әр ... өз ... ... ретке келтіру шығындарын өз мойындарына алады. Бұның тек тиімді
ғана емес, кері ... де бар. ... ... ... ... ... сақтап қалумен қатар, оларды қолданудан табыс та түсіреді. Бір
жағынан, шетел инвесторларының қатысуын да жоққа шығаруға болмайды, ал ... ... ... ... ішкі ... ... бере алмайды.
Аталған сала бойынша екі жақты әріптестікті сараптай отырып, Достық –
Алашаңқай халықаралық өтілінің ... ... жол ... ... екендігін байқаймыз. 1992 жылдың 9 айында Қазақстан ... 9 рет ... ... инфрақұрылымға қатысты мәселелерді талқыға
салған. Келіссөздің негізгілері ретінде шекара арқылы өту ... ... жол ... ... ... салу, сонымен қатар, әуе кеңістігі арқылы
байланыс орнатуды қарастырғанын айтуға болады. нәтижесінде, Шыңжаңда ... 68 ... және 28 ... ... және жүк ... ... ... – 30 мың км.
Ал ҚХР бастамашысы болып отырған Германия, Польша, Белорусия, ... ... және ... ... ... ... транспорттық дәлізі
жобасын, қазақстандық ... ... ... ... ... Бір ... аталған жобаның қатысушылары өздерінің ұлттық
қызығушылықтарын кепілге қоя отырып, әлі де ортақ ... келе ... ... ... Д. ... ... бойынша, Алматы қаласында 2001
жылдың сәуір айында өткен ... ... ... болатын көрінеді.
Жиналысқа Еуразиялық ... ... ... ... ... транспорт және кеден қызметтерінің басшылары қатысқан.
Бір жағынан, О. Хенің көрсетуі бойынша, басты кедергі ...... ... ұйымдармен қатынасын ретке келтірмеуі. Бұл ел ешбір
халықаралық транспорттық және ... ... еш ... ... Керек десеңіз, ҚХР-дың темір жол желісінің ені
жалпы халықаралық стандарттан 40 см жұқа ... ... ... ... танытып отырған елдер Қазақстан-Қытай арасындағы келіссөздерге
үміт ... ... ... ... ... аймағы құрлық ішіндегі аймаұ болғандықтан, темір
жол және тағы басқа транспорт тораптарының салынуы бұл ... ... ... ... үшін өте ... ... ие. ... дейін Қазақ
жерінде 1929-1931 жылдары ... ... ... жолы ғана ... Бұл ... ... ... байланысын елеулі түрде
тежейтін. Ал ... ... ... ... континентальді көпір
Қазақстан үшін сырт әлемге, әлемдік сауда сахнасына шығудың бірден-бір көзі
болып ... ... мен ... ... пен шығысты байланыстырған Ұлы Жібек
Жолын ... ... мен ... елдің ынтымақтастығының бір тармағы десе
болады. екі елді байланыстыратын Үрімші – ... ... жол ... ... 1989 жылы іске ... ал 1994 жылы ... – Пекин халықаралық
теміржол магистралі жұмысын бастады. 2300 километрлік Ланьчжоу – Үрімжі
темір жол ... ... ... 1995 ... ... ... ... салынып біткен болатын. 1996 жылдың 12-ші қаңтарында Қытай,
Қазақстан, Оңтүстік Корея, Жапония, ... ... және ...... транспорт магистрлері Алматыда бірлесіп қаржыландыру арқылы
Еуразиялық темір жол торабын салу ... ... ... ... – Алашанькоу теміржол өткелі жөніндегі келісімге қол қойды. Бұл
темір жол ... ... ... ... арқылы Сары теңізге,
Роттердам арқылы Солтүстік теңізге, Стамбул ... Қара ... ... пен ... және Балтық теңізінің басқа да қалалары арқылы Париж
бен Лондонмен ... ... ... береді. Мамандардың есебі
бойынша, жаңа ... ... ... деп ... ... жол магистралі Транссібір темір жолынан шамамен 2-
2,5 мың км-ге қысқа болады, және оның бойымен жүктердің өтуі 12-14 ... ... ... ЖЕАКК-тың тармақтары 40-тан астам мемлекетті
байланыстырады. Шығыста ЖЕАКК-тың кеңістігі ... ... ... ... ... ... Азиямен, одан әрі АҚШ-тың батыс
жағалауындағы қалалармен, ... ... ... ... ... ... Азияның темір жол тізбегімен байланысады.
2011 жылы наурыз айында ҚР Президенті Н.Назарбаев ... ... ... ... ... ... ... Қытай
басшылығымен ғана емес, ол ... ... ... де ... ... бұл маңызды сапары екі мемлекет арасындағы қарым-
қатынасты жаңа ... ... ... ... ... ... ... жолы» АҚ-ы мен Қытай темір жол министрлігі ... ... ... ... ... мен Алматының арасында
жылдамдығы жоғары теміржол құрылысын салу мүмкіндіктері қамтылады. ... ... ... ... жөнінде көршілес елдің теміржолшылары арасында
айқын ... бар. ... ... техникалық-экономикалық негіздемесі және
жалпы құны қарастырылуда. «Қорғас-Жетіген» темір жол құрылысы да ... ... ... ... ... ... ... алатындай деңгейге жетеміз. Бұл жаңа сүрлеу, біздің
өзара қарым-қатынас тарихымыздың жаңа кезеңі, өйткені осының бәрі - ... ... өнім ... ... ... ... ... біздің
өзара байланыстарымыздың негізін энергетикалық ресурстар ... ... өзі ... ... ие ... ... келе жатқанын ескеретін болсақ,
мынадай жобалар инновациялық-технологиялық саладағы ынтымақтастық туралы
сөз қозғауға болатынын білдіреді ... ... ... ... ... ... ... әлеуетін іске асыру мақсатында ірі халықаралық ... ... ... және ... әуе кемелері паркін
жаңартуды қамтамасыз ету жоспарлануда.
Дүниежүзілік көлік кеңістігіне бірігу ... және ... ... іске ... ... ... міндеттері мыналар
болып табылады:
1) дүниежүзілік ... ... ... ... ... халықаралық көлік дәліздерінің техникалық және
технологиялық параметрлерін дамыту;
2) экспорттық және ... ... ... үшінші елдер арасындағы
жүктерді тасымалдауларда ресейлік көліктік ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін заңнамалық және басқа да
реттеудің мемлекеттік әдістерін іске ... ... әуе ... ... бірінші кезекте, контейнерлік
көпірлерді қалыптастыруды қоса алғанда Еуразиялық экономикалық қоғамдастық
және ... ... ... ... басқа халықаралық көлік
ұйымдарындағы және Ресейдің ... да ... ... ... ... ... ... көлік саласындағы халықаралық
келісімдер мен конвенциялар жүйесіне қатысуды кеңейту;
4) әлемдік компаниялармен ... ... ... және
интернационалдық көлік компанияларын құрудың дәлелдемесі, ірі халықаралық
көлік жобаларына ... ... ... ... Қытай Халық Республикасында (бұдан әрі –
ҚХР) Оңтүстік Американы қоспағанда, ... ... ... ... ... халықаралық авиажелілердің желісі қалыптасты.
Қытайдың азаматтық авиациясында Боинг-777, ... ... ... ... ... ... МЛ-82,
МД-90 және тағы сол сияқты әлемнің ең ... ұшақ ... ... ... ... авиацияның халықаралық ұйымдар қызметіне белсене
қатысады, бүгінде Қытай ... ... ... ... ... ... қолданыстағы әуежайлар саны 163, 31 ... ... және ... ... ... ... ... экономикасының ұзақ дамуына қарай 2020 жылы ... ... ... ... әуе ... ... ... 140 млрд. ткм,
жолаушылар тасымалы – 700 млн. адамды құрайды.
ҚР мен ҚХР арасындағы тұрақты әуе ... 1993 ... 18 ... Әуе қатынасы туралы үкіметаралық келісім және Қазақстан мен Қытай
арасындағы олардың авиациялық билік орындары 2007 жылы 16 ... ... Әуе ... ... меморандум (бұдан әрі – Меморандум) ... ... ... ... ... ... екі тұрақты
авиатасымалдаушы тағайындалады. ҚР ... «Аir Astana» және ... ... тарабынан – «Chine Southern Airlines» және «Hainan
Airlines» ... ... ... болып
табылады. Сондай-ақ, Алматы – ... ......... ... бойынша қазақстандық тағайындалған
авиатасымалдаушылардың, Пекин/Үрімші – Алматы, ......... ... ... қытайлық тағайындалған
авиатасымалдаушылардың тұрақты әуе тасымалдарын орындауы көзделген.
Сонымен бірге, Меморандумға сәйкес Қазақстан мен ... ... ... рейстер саны ... ... бар. 2008 ... ... ... ... ... тарап үшін рейстер саны
тоғызды, ал 2009 жылғы 1 қаңтардан ... онды ... 2010 жылы ... ... ұшулар орындау кезінде аптасына 7 рейс және ҚХР
Қазақстанға 7 рейс ... ... үшін ... ... транспорт желілерін салу
әлемдік рынокқа ... ... ... мен ... өз ... және ... ... транспорттық инфрақұрылымның әлсіздігіне
келіп тірелетін мемлекет ішіндегі экономиканы ... ... ... ... салу ... үгіт жұмысында Қытайдың орны зор. Бүгінде
Қытайдан тауарлар ... және ... ... ... ... ... Ашық ... Қытай саясатының негізі болып табылатынын айтып кеттік. 1992 жылы
айтыла бастаған жоба шын мәнінде жүзеге ... ... ... ... 2006 жылы ... тиіс ... Қытай – қырғыз темір жолының
салынуы оған қатысушы барлық мемлекеттерге ... ... деп ... ... ... ... ... ең қысқа транспорт дәлізі
пайда болмақ. Жобаға 18 ... ... оның ... ... ... бар,
ал болашақта оған Үндістан мен Иран да ... ... ... республикалары жер қыртысы күрделі болғандықтан мұнда
автомобиль жолдары үлкен маңызға ие болады. Оған қоса жаңа ... ... ... ... негізделеді. Осындай жобалардың бірі
Қазақстанды, Қырғызстанды, Қытайды және Пәкістанды Үнді ... ... ... болып табылады. Бұл жол Қарақорұм шоссесі арқылы
өтпек.
Қытай мен Орталық Азияның 4 ... жуық ... Ұлы ... Жолын
жаңғыртуға септігін тигізетін ... ... ... ... Бұл ... 2005 ... 17 ... БҰҰ-ның Даму бағдарламасының
Қытайдағы өкілі хабарлаған. Пекинде өткен баспасөз маслихатында Халид Малик
БҰҰ-ның Даму бағдарламасы ұсынған жаңа ... ... ... ... ... ... ... қарастыратынын атап көрсетті. Екі ... ... ... ... ... және ... мен
Өзбекстан қатыспақ. Болжамды қаржы көлемі – 1 млн. АҚШ ... ... сөзі ... ... ... ... Жолына қатысы бар Жапония,
Корея Республикасы, Ресей, Түркия және ... да ... ... алады.
маликтің пікірінше, бірыңғай ... ... ... ... саласындағы мәселелерді тудырмайды. Тәжірбие ... пен ... ... орын ... ... ... бара ... деді ол [55].
Ұлы Жібек Жолын қалпына келтіру Еуропа мен Азияның сауда, экономикалық
және мәдени байланыстарын дамытуға ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда қиындықтар мен кедергілер де аз емес.
Сондықтан ... ... ірі ... ... жүзеге асуы бір жағынан
үлкен күмән келтірсе, ал екінші жағынан оның жақын емес болашақта болса ... ... ... үміт те бар. ... ... ... пікірінше,
егер тіпті жаңа Жібек Жолының жобасы ... ... ... да ... Азия аймағында, оның ішінде, ең алдымен Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... идеясы уақыт озған сайын өзекті болып бара
жатыр. Оның себептері ретінде әлемдік экономикалық қатынастар дамуын ... екі ... жүйе ... ... ... келмеске кетуін,
ғаламданы процестерін, жаңа тәуелсіз мемлекеттердің әлемдік экономикалық
жүйеге кіру талпынысын және ... ... ... ... ... Ұлы ... ... жаңғырту мәселесі өз шешімін тапқан
жағдайда халықаралық сауданың ... ... ... ... ... ... да өзгеретіні сөзсіз. Бұл жобаның жүзеге
асуымен, бір жағынан, экспорттық мемлекет болып ... ... үшін ... ... ... ... шығанағына жол ашылатын болса, екінші
жағынан, табиғи ресурстарға бай Орталық Азия мемлекеттері әлемдік ... ... ие ... ... Н. ... 2005 ... ... айындағы Қазақстан халқына
жолдауында айтқан Орталық Азия елдері одағын құру ... ... ... ... Ел ... ... ұсынылып отырған одақ уақытша саяси және
экономикалық бірлестік емес, біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... үйлестіру, еркін
сауда аймағын, кедендік одақ, ортақ қызмет көрсету, ... ... ... ... және ... ... ... Бұған дейінгі Орталық Азияны
біріктіру әрекеттері (Орталық Азия экономикалық ... ... ... ... ешқандай нәтиже берген жоқ. Оның ... ... ... ... ... ... ... жоғары
тұрған ұйым құруды қарастырмаған. «Н. Назарбаевтың ұсынысы орталықазиялық
мемлекеттер ынтымақтастығының жаңа ... ... ... ... ... Азия тарихында болып ... ... - деді ... ... Қ. ... ... ... Қытай Қазақстанның өзінің бірегей географиялық
артықшылықтарын пайдалану арқылы транзиттік ... ... ... ... ... ... ... Еуропа» халықаралық көлік
дәлізі жобасын және жылдамдығы жоғары темржол ... ... ... ... ... ... деңгейін айтарлықтай көтеретіндігіне және
халықаралық бәсекелестіктегі позициясын нығайта түсетіндігіне ... ... ... ... ... қатты қарқынмен дамып
жатыр. 2010 жылдың аяғындағы жағдай бойынша ... ... ... 3 млн. 984 мың ... ... отыр, оның ішіндегі 74 мың шақырымы
жоғары жылдамдықта ... ... ... Атап ... ... ... 7531 шақырым жоғары жылдамдықты темір жол пайдалануға ... ... ... бойынша ҚХР әлемде бірінші орынға шықты. Қытайда жоғары
жылдамдықты теміржолдардың құрылысын ... ... ... және іске қосу
саласында бай тәжірибе бар және ... озық ... ... ... ... ... ... және халықаралық нарықта аса
танымал.Егер тағдырлас республикалар өздерінің ... ... ... ... ... ... әлеуеті артар еді. Сонымен
бірге, Қытаймен сауда-экономикалық ынтымақтастық бұдан да биік ... ... ... ... ... болар еді. Сонымен, Қытай өзінің сыртқы
саясатында Орталық Азия елдерімен ... ... ... ... ... бөледі. Транспорт инфрақұрылымын жетілдіре отырып, сауда-экономикалық
ынтымақтастықтың ... одан да ... ... көтеру басты мақсаттардың
бірі болып отыр. Болашақта тараптар осы ... ... ... деп ... ... ... бар.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасы мен Қытай ... ... ... ... мәселесін қорытындылай түссек, шығыстағы ұлы көрші
мемлекеттің аталмыш Қазақстандағы рөлінің жылдан-жылға артып келе ... қиын ... ... ... сясатында геосаяси, қауіпсіздік,
экономикалық мүдделерін жүзеге асыруға ... ... ... ірі де ... ... ... өзара байланысты дамытудың
алғашқы да маңызды кезеңінен өтті: аса маңызды екі ... және ... ... қол ... ... ... әскери-техникалық
және мәдени байланыстарды дамытудың шарттық-құқықтық негізі қаланды.
Сондықтан да ... мен ... ... өай саланы қамтымаса да
болашағы зор деуге толық ... бар. ... ... негізін айқындайтын
жобаларды жүзеге асырудың комплексті шаралары барлық ... және ... ... тиімділігін арттырудың
қажеттілігін тудырады.
Жалпы, Қазақстан ... ... ... ... АҚШ, Ресей, Түркия,
Иран сияқты мемлекеттердің саяси және экономикалық мүдделері тоғысқан ел
болып табылады. Тәуелсіздік ... ... он ... аса ... ... да өзінің сяси тәуелсіздігі мен экономикалық ... ... алға ... ... ... ... саяси
қайраткерлігінде интеграциялық процестерге белсене араласа отырып, бірқатар
халықаралық ұйымдарға мүше ... ... ... ... ... мен ... аз емес. Өйткені, ол әлеуметтік-экономикалық
жағынан болсын, әскери-саяси жағынан болсын әлі де ... ... ... таңда Қытайдың Қазақстанға ықпал етуінің саясидан ... күші ... ... ... Өйткені, Қытай Халық Республикасы
Қазақстанның Ресейден кейінгі екінші ірі сауда серіктесі болып табылады.
Өзара ірі ... ... ... айтпағанда, қытай тауарларының
Қазақстандағы сұранысының күннен-күнге артуы да ... ... ... ... ... Әйтсе де, өзара сауда-экономикалық
ынтымақтастық дамуын тежейтін факторлардың ... ... ... толығымен пайдалануға мүмкіндік бермей отыр.
Сонда да Қазақстан мен Қытай арасындағы ... ... зор ... ... ... Өйткені, ол осы саладағы
ынтымақтастықты дамытудың бүгінде бар көптеген басымдықтарымен ғана ... ... ... ... ... ынтымақтастықты дамытудың ортақ
тарихи мүмкіндігі мен бүгінгі заманның ... ... ... ... мен ... ... дамуында
геоэкономикалық байланыстар маңызды орынға ие, ... ... ... сол байланыстардың ең негізгі мазмұнына айналып
отыр. Бұл да өз кезегінде Қазақстан мен Қытайдың тату ... ... ... ... болып табылады. Қазақстан Республикасы
тәуелсіздікке қол жеткізгеннен ... ... ... көшуге бел
байлады. Ал нарықтық экономиканы ашық сипаттағы экономика деп ... ол тек ел ... ғана ... ... ... да ... тиіс.
Қытай экономикасы бүгінгі таңда негізі нарық болып табылатын реформаларды
жүзеге асыруда және ашық есік ... ... ... ... ... оның ... ашық сыртқы саяси стратегиясын айқындап
берді. Оның сыртқы экономикалық стратегиясында алғашқы орында Ресеймен
қатар Қытай да ... ... ... ... ... экономикалық қарым-
қатынасты дамыту алғашқы басымдықтар қатарына кіреді. Қазақстан мен Қытай
арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... емес уақыт ішінде мазмұнды да сапалы деңгейге көтерілді. Қазақстан
мемлекеті үшін БҰҰ ... ... ... ... болып табылатын,
өзінің экономикасын аса зор қарқынмен дамытып келе ... ... ... ... ... ... өте маңызды. Ол, ең алдымен,
бүгінгі таңдағы ғаламдасу процесінің тереңдеуі жағдайында ... ... ... және ... ... нығайтумен тығыз
байланысты. Мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық гүлденуін мемлекеттік даму
стратегиясында алғашқы басымдық ретінде белгілеген Қытай үшін де, ... мен ... ... етіп, экономикалық дамудың тиімді жолын
іздеген Қазақстан үшін де аймақтағы саяси тұрақтылықты сақтау, халықаралық
жағдайдың қолайлылығын орнату, қауіпсіздік пен ... ... ... болып отырғаны дау туғызбайды. Сондықтан ортақ талпыныс пен мақсат-
мүддеден бастау алған қарым-қатынастардың ... өте зор ... ... ал Қазақстан мен Қытай арасындағы тарихи ортақтық, ... ... ... ... ... ... ... зор
мүмкіндіктердің жүзеге асырылуы болашақтағы өзара түсіністік пен өзара
жақындасудың негізін құраса ... ... ... ... ... ... ... қоры» АҚ Басқарма төрағасы Қайрат Келімбетов былай дейді:
«Көптеген ... 2030 ... ... ... одан ... ... ... орында тұрған Қытай елінің экономикасы әлем бойынша бірінші орынға
шығатынын айтады. Сондықтан да ... алып ... ... ... ... жоқ. Біз ... ... инвесторларды және
инвестициямызды алыс елдерге салуды армандайтын ... Енді міне ... ең ірі ... ... болып отыр.  Басқа екі ірі экономика да
елімізден соншалықты алыс емес, олар - Үндістан мен ... ... ... мүше төрт ... ... ... ... осы бағыттағы
жұмысты дұрыс жолға қоя білуіміз керек».
Екі жақты ... ... ... ... ... материалдық іргетасы болып табылады, бұл
ынтымақтастық өзара ... ... және ... ... ... күні ... ТМД ... арасындағы Қытайдың екінші
сауда әріптесі болып табылады. Екі жақты ... ... ... Азия ... жалпы сауда-саттығының жалпы көлемінің 70 пайызынан
асып кетті. Ал Қытай ... ... ... ... ... бірінші
әріптесі атанды. Әлемдік дағдарыс жағдайында екі елдің үкіметтері мен
өкілетті ведомстволары дағдарыстың екі ... ... ... ... әсерін барынша азайту үшін бірқатар шараларды қолға ... ... ... Қазақстанға 13 млрд. доллар көлемінде несие берді. Қытай
тарапының статистикасы бойынша екі ... ... ... 2010 жылы ... ... ... ... 45,3 пайызға ұлғайып, дағдарысқа дейінгі
деңгейден асып түсті. Сонымен бір ... ... мен ... ... жаңа ... белсенді түрде іздестіріп жатыр. Бүгінде
бірқатар бірлескен ... іске ... ... ондай жобалардан
Павлодардағы аллюминий зауытын, Мойнақ Су электр стансысын, Ақтаудағы битум
зауытын атап өтуге болады. Сонымен қатар таяу ... ... ... ... ... ... құрылысы аяқталып, пайдалануға
берілетін болады. Сондай-ақ Шыңжан-Ұйғыр автономиялық өлкесі ... ... ... облыстары арасындағы экономикалық байланыстар
мен кооперациялар үздіксіз ... ... - ... таңда Қазақстанда
көлік инфрақұрылымы саласында бірқатар ірі обалар жүзеге асырылуда. Олардың
қатарында «Батыс ... ... ... көлік дәлізінің,
жылдамдығы жоғары темір жолдың құрылыстары ... мен ... ... ... әріптестіктің және өзара
тиімді ынтымақтастықтың маңызды ... бірі ... ... ... ... ... ... елдердің басшылары мен
үкіметтері арасында осы саладағы ынтымақтастықты нығайту мен ... ... ... түсінік баяғыда-ақ қалыптасып қойған. Оның үстіне,
екі ел басшыларының қолдауының арқасында біз зор табыстарға жетіп ... ... ... ... ... Ақтөбе мұнай компаниясын басқара
бастаған ... ... ... ... ... 2 миллион тоннаны құрады.
10 жыл өте келе, қытайлық технологияның, инвестициялар мен ... ... ... өнім 2,5 ... артты. 2009 жылы қытайлық-
қазақстандық мұнай құбыры желісінің екінші кезегінің және ... ... ... ... аяқталды. Бұл - ҚХР мен ... ... жаңа ... ... ... сөз. ... ... табыс таба отырып, өздерінің әлеуметтік жауапкершілігін де
ұмытпайды. Олар ... ... даму ... ... жұмысшыларды даярлайды, теміржол, жылыжай құрылысына араласып,
жұмыспен қамту мәселесін шешуге және ... ... ... ... ... ... келеді.
Жоғарыда айтылған тауар алмасу байланыстарының күшейгені ... ... ... ... жатқандығы байқалып қалады. Осыны ескерген
Қытайдың HPGI компаниясы Қазақстан мен Қытай ... ... 21 ... құруды жоспарлап, оның сегізі тек мұнай мен сұйытылған табиғи
газ тасымалдауға арналатындығын жариялады.
2007 жылдың ... ... ... ... Қазақстан мен Қытай
арасында 64 автожол бағыты жұмыс істеп тұрған. Оның ... 31 жүк, ... ... ... ... ... ... Қорғас, Алашанькоу,
Бақты шекаралық бекеттерден өтеді. Ал 2008 жылдың мамыр айында тағы ... 4 жүк ... ...... – Қарағанды», «Үрімші – Зимұнай
– Қарағанда», «Үрімші – Бақты – Қарағанды», ...... ... ал осы жылдың қыркүйек айында 3 жолаушылар: «Үрімші – Зимұнай –
Қарағанда», «Үрімші – Бақты – ... және ...... ... бағыттары ашылды.
Бұған қоса Жапонияның ірі газеттерінің бірі «Иомиури» Қытайдың
Қазақстанға қарай тағы 22 ... ... ... ... ... Сенатының төрағасы Қ.Тоқаевтың 2008 жылғы қаңтардағы
Пекин іс-сапарында ... ... екі ... жол ... ... бірі ... Ақтоғай-Достық темір
жолы. Бұл жол Қытайдың Каспийге төте шығуы үшін ... (Мың ... ... ... ... қазіргі таңда Қытайдың China Telecom, Bell-Alcatel,
Shenzhen Zhongхing Telecom Equipment ... (ZTE) және ... ... ... ... ... қызмет көрсетіп
келеді.
Ал көлік және коммуникация ... ... ... ... ... ... жүргеніндей, алдымен барлық байланыс жолдарын (темір
жол, автожол, әуежол, коммуникация сияқты) салып, ... ... ... қауіп төндіруін күрт артады. Аталарымыз «алдымен жол салады, сосын қол
салады» деп бекер айтпаса ... деп ... ... ... ... екі жақты экономикалық қатынастарының табысты әрі пайдалы
тұстары ашып ... ... те, екі ... ... ... отырып, олардың дамуын тежейтін кейбір мәселелерді де ерекшелеп
көрсетуге болады:
- Қазақстан нарығындағы қытай ... ... ... сенімсіздік, бұл
алғашқы жылдарда кең ... ... ҚХР ... ... ... ... ... сипатталады;
- Қытайдан импортталатын кейбір тағамдық өнімдері сапасының төмен болуы,
бұл халықтың денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін;
- ... ... ... әлеуеті туралы білімінің аздығы,
ақпараттық қамсыздану мен консалтингтік қызметтің дамымауы;
- Өзара есеп ... ... ... ... ... өзара
корреспонденттік қызмет жүйесінің дамымауы;
- Кең көлемдегі біріккен жобаларды жүзеге асыруда пайда болатын объективті
және субъективті ... ... ... қиындықтар (капитал
тартудағы қиындықтар, компаниялар арасындағы бәсекелестік, т.б.);
- Қазақстан тарапынан біріккен жобаларды ... ... үшін ... ... есепке және бақылауға алынбайтын Қытай халқының миграциясы, бұл
тек экономикалық қана емес, ... ... ... ... ... ... Қытайдың арзан сапасыз тауарының Қазақстан ... ... ... және ауыл ... ... шектейді;
- Су пайдалану мәселесі бойынша қытай тарапының компромиске келуге ниет
танытпауы;
- Аймақтағы экономикалық интеграция мәселесі ... ... ... осы мәселеге қатысты құқықтық ... ... ... діни ... ... ... мен Қытай бір-бірін шаруашылық ... ... және ... ... ... ... тұрғысынан болашағы бар серіктестер болып табылады. ... жаңа ... өтуі ... тараптан да, қытайлық
тараптан да қатаң ... күш ... ... бар ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Касымбаев Ж. Казахстан-Китай: караванная торговля в XIX – начале
XX века. - Алматы, 1996, - 8 б.
2. ... К.Л. ...... ... ... и ... ... – Алматы. – 1995. -№
1. -
63-72 бб.
3. Касымбаев Ж. Казахстан-Китай: караванная торговля в XIX- начале
XX века. - ... 1996, - 98 ... А.К. ... ... ... ... в ... отношениях. //ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. № 3 (46).
2007. - 178 б.
5. Касымбаев Ж. Казахстан-Китай: караванная торговля в XIX- начале
XX ... - ... 1996, - 98 ... ... С.Г., ... И.Т. ... ... трех
тысячелетий. - Алматы, 1992. - 224 б.
7. Н. Назарбаев Тәуелсіздігіміздің бес жылы. ... 1996. - 489 ... Қ.К. ... ... – Алматы: САК, 2003. - 155 б.
9. Қ.К. Тоқаев. Беласу. – Алматы: САК, 2003. - 156 ... ... Қ.Қ. ... ... Казахстана в условиях глобализации.,
- Алматы, 2000. - 332 б.
11. Тоқаев Қ.Қ. Состояние и перспективы казахстанско-китайского
сотрудничества. Дипломатия Республики Казахстан. – ... 1998., ... ... ... ... "Казахстан" 27.01.07
13. Гүлзада Ниетқалиқызы. Теңіздің төте жолы. //Дала мен ... ... 2007, - 7 ... А.Б. Кыдырбекұлы, Транспортная инфраструктура нефтегазового
комплекса Казахстана. //ҚазҰУ хабаршысы. Халықаралық қатынастар
және халықаралық құқық сериясы. №2, 2006, 72 б.
15. Қазақстан Қытайдың шикізат ... ... ... ... 153, 2007, ... - 3 б.
16. Хуан Вэй Развитие энергетической стратегии КНР. //ҚазҰУ
хабаршысы. Халықаралық қатынастар және ... ... № 6. 2009. - 78 ... С. ... Қара ... –ел ... ... № 6. 2003. - 34 б.
18. И. Карсаков Центральная Азия и Китайская нефтяная политика. //ҚазҰУ
хабаршысы. Халықаралық ... және ... ... № 1. 2006. - 58 ... ... Н.А. ... НА ПУТИ ... СОЦИАЛЬНОЙ И ПОЛИТИЧЕСКОЙ
МОДЕРНИЗАЦИИ”. Послание Президента Республики Казахстан
Нурсултана Назарбаева народу Казахстана. – Алматы: Атамұра, 2005.
20. Мұнай туралы. Заң күші бар ... ... ... – Алматы: Юрист, 2002.
21. Надиров Н.К. Высоковязкие нефти и природные битумы. – Алматы:
Ғылым, 2001.
22. ... ... КННК ... сайт ... Андев М. Куда идет Шанхайская пятерка? //http://www.analytik.ru
24. Қаражанова Ж.Қ. «Қытай Халық Республикасының сыртқы саясаты
және Қазақстан Республикасымен қатынасы ... ... ... ... ... - ... 2007, - 132 ... сонда, - 136 б.
26. сонда, - 138 б.
27. сонда. - 141 б.
28. сонда. - 148 ... ... К.О. ... – китайская граница в прошлом и
сегодня. //Проблемы Дальнего Востока. 1998, № 4. ... ... ... ... ... взаимодействовать в
освоении западных районов Китая
31. И. Карсаков Центральная Азия и Китайская нефтяная ... ... ... қатынастар және халықаралық құқық
сериясы. № 1. 2006.- 59 б.
32. Қаражанова Ж.Қ. «Қытай Халық Республикасының сыртқы саясаты
және ... ... ... (1992-2005)» т.ғ.к. дәреж.
алу. Канд. Диссерт. - Алматы, 2007, - 150 б.
33. Қаражанова Ж.Қ. «Қытай Халық Республикасының сыртқы ... ... ... ... (1992-2005)» т.ғ.к. дәреж.
алу. Канд. Диссерт. - Алматы, 2007, - 149 б.
34. Чжен Кун Фу. Геополитика ... ... ... и ... Алматы: Жеті Жарғы, 1999. - 17 б.
35. Әшімбаева Ә. Қазақстан – ... ... ... ... ... ... 2006. - 14 ... 6 б.
36. Арыстанбеков К. Экономическая политика ... в ... ... ... ... ... ... № 8. - 113 б.
37. М.Е.Шайхутдинова Состояние и перспективы казахстанско-китайских
отношений в зеркале казахстанской ... ... ... ... ... ... сериясы. № 4 (23).
- 102 б.
38. Тоқаев К.К. внешняя политика Казахстана в условиях глобализации.
- Алматы, 2000, - 14 ... ... в ... 2002. ... сборник. - Алматы. 2002, -
117 б.
40. Бергер Я. Об ... ... ... ... Дальнего
Востока. 2004. - № 3. - 137 б.
41. ... КНР на ... ... ... и ... –Научное
издание. – Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2005, - 126 б.
42. ... Е. ... ... ... ... самим. //АИФ. –
2005. – 8 октября.
43. http://www.inform.kz – официальный сайт «Казинформ»
44. Мұқаметқанұлы Н. ... ... ... ... ... және
оның Қазақстан-Қытай қатынасына әсері. //Отан тарихы. 2005. – № 1.
-
137-141 бб.
45. http://www.inform.kz – «Казинформ» ресми сайты
46. Ж.Қ. ... ...... ... трансшекаралық
өзендер мәселесінің шешілу барысы. //Вестник КазНУ. Серия
историсческая. № 1. - 56 б.
47. Ұ. Таубалдиева, ҚР ... ... ... ... ... //Қоғам және дәуір. № 2 (26) 2010. - 61
б.
48. Идрисов Е. Новые ... ... ... правда,
января, 2002 г. - 7 б.
49. ҚХР мен ҚР арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық. //http://
russian.people.com.ch.
50. Приоритетные направления экономического сотрудничества
Казахстана с ... ... ... ... ... ... статей и документов. Алматы –Урумчи. Май, 2004.
- 18 б.
51. Ф. ... ... ... ... ... //«Жас
қазақ үні» газеті. 2010. 13 мамыр.
52. Альпиев Д.А. Транспортно-транзитные и энергетические проекты в
отношениях ... ... и ... ... ... ... және ... құқық сериясы. № 4-5(42-
43). 2009. – Алматы.
53. Қаражанова Ж.Қ. Қазақстан – Қытай қарым-қатынастарындағы
Қытайдың «Батыс аймақты игеру» стратегиясының алатын ... ... және ... № 2 (26) 2010. - 42-43 ... М. Е. ... ... и ... казахстанско-
китайских отношений в зеркале казахстанской аналитики (современная
историография вопроса). //ҚазҰУ тарихы. Тарих сериясы. № 4(23) ... ... ... ... ... Создание центрально-азиатского союза. //Интерфакс-Казахстан. – 2005.
– 24 ақпан.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 110 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ирактағы ішкі саяси жағдай73 бет
Қазақстан Республикасы мен Бельгия Королдігі арасындағы қатынастар4 бет
Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ынтымақтастық 7 бет
Қазақстан Республикасы мен Ұлы Британия және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігі арасындағы қатынастар5 бет
Қан эритроцит осмостық резистенттілігіне төмен диапазонды сәулелердің әсерін зерттеу62 бет
1991 - 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы71 бет
1991 – 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы64 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Егемен қазақстанның сыртқы саясаты11 бет
Егеменді және тәуелсіз Қазақстан7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь