Қылмыстық құқық бойынша жазаның жүйелері

Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Қылмыстық құқық бойынша жазаның жүйелері мен түрлері және ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
2. Жазаның мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
3. Жазаның түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
4. Жаза тағайындаудың жалпы негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
5. Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза тағайындау ... ... ... ... ... ... 13
6. Қылмыстық құқықтағы жаза институтының даму тарихы ... ... ... 16

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
Қолданылған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
Қылмыстық заңның өзінде барлық соттар үшін міндетті бо¬лып табылатын жекелеген жазаларды қолданудың шарты, шегі және тәртібі белгіленген. Мұның өзі Республика аумағында қылмысқа қарсы күрес саласында біркелкі жазалау қызметін жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Сотталған адамға келтірілетін айырудың мәніне қарай жазаның, түрлері мынадай топтарға бөлінеді:
Сотталған адамға моральдық жағынан әсер ететін жаза түрлері. Бұған жататындар: қоғамдық жұмыстарға тарту, арнаулы, әскери немесе құрметті атағынан, сыныптық шенінен, дипломатиялық дәрежесінен, біліктілік сыныбынан және мемлекеттік наградадан айыру.
Сотталған адамның құқығына шек қоюмен байланысты жаза түрлері: белгілі бір лауазым атқару немесе белгілі бір қызметпен шұғылдану құқығынан айыру, әскери қызметбойынша шектелу.
Сотталған адамды материалдық жағынан айыруға байланыс¬ты жазалар: түзеу жұмыстары, айыппұл, мүлікті тәркілеу.
Сотталған адамның құқығынан немесе бас бостандығынан айыруға байланысты жаза түрлері: өлім жазасы, бас бостандығынан айыру, қамау, тәртіптік әскери бөлімде ұстау. Жаза түрлерін топтастырудың бұдан басқа түрлері жалпыға мәлім. Жаза жүйелеріне кіретін барлық жаза түрлері негізінен үш топ¬қа бөлінеді: Қылмыстық заңның баптарының санкцияларында қосымша шаралар қолдану немесе қолданбау мүмкіндігі айтылған болса, онда соттардың оны тағайындау туралы мәселені қарап, қабылданған шешімнің дәлелдерін үкімнің дәлелдеу белігінде міңдетті түрде көрсетуге тиіс. Соттардың назары мынаған аударылсын: қосымша жазаның айыппұл, мүлікті тәркілеуі сиякты түрлері қосымша жаза ретінде тек егер олар сотталушыны кінәлі деп таныған ҚК бабтарының диспозицияларында қосымша жаза ретінде көзделген болса ғана қолданылуы мүмкін.
1. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Қылмыстық жаза тағайындаған кезде соттардың зандылықты сақтауы туралы» 1999 жылғы 30 сәуірдегі № 1 нормативтік қаулысы (Егемен Қазақстан. 1999.21 мамыр).
2. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Соттардың рецидивті қылмыстар жөніндегі қылмыстық істерді қарау тәжірибесі туралы» 1994 жылғы 27 мамырдағы нормативтік қаулысы (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Жаршысы. 1994. №3).
3. Анденес И. Наказание и предупреждение преступлений (пер. с англ.) М., 1979.
4. Беляев Н. А. Цели и наказания и средства их достижения. Л., 1962.
5. Гальперин И.М. Наказание. Социальные функции, практика применения. М., 1993.
6. Карпец. И.И. Наказание. Социальные, правовые и кримино¬логические проблемы. М., 1973.
7. Ной КС. Сущность и функции наказания в советском госу¬дарстве. Саратов, 1973.
8. Полубинская СВ. Цели уголовного наказания. М., 1990.
9. Шаргородский М.Д. Наказание, его цели и эффективность. Л., 1973.
10. Уголовное наказание: понятие, виды, назначение// Уго¬ловное право. Часть общая. Екатеринбург, 1994. Т.З.
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Қылмыстық құқық бойынша жазаның жүйелері мен түрлері және
ұғымы................................................................
..................................4
2. Жазаның
мақсаттары...........................................................
...............5
3. Жазаның
түсінігі.............................................................
....................6
4. Жаза тағайындаудың жалпы
негіздері..............................................9
5. Үкімдердің жиынтығы бойынша ... ... ... жаза институтының даму тарихы ............16
Қорытынды...................................................................
.................................26
Қолданылған әдебиет
тізімі......................................................................
...27
Кіріспе
Қылмыстық заңның өзінде барлық соттар үшін ... ... ... ... ... ... шегі және тәртібі белгіленген. Мұның
өзі Республика аумағында қылмысқа ... ... ... біркелкі жазалау
қызметін жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Сотталған ... ... ... ... ... ... ... топтарға бөлінеді:
Сотталған адамға моральдық жағынан әсер ететін жаза түрлері. ... ... ... ... ... ... ... құрметті
атағынан, сыныптық шенінен, дипломатиялық дәрежесінен, біліктілік сыныбынан
және мемлекеттік наградадан ... ... ... шек ... ... жаза ... белгілі
бір лауазым атқару немесе белгілі бір қызметпен шұғылдану құқығынан айыру,
әскери қызметбойынша ... ... ... ... ... байланысты жазалар:
түзеу жұмыстары, айыппұл, мүлікті тәркілеу.
Сотталған адамның ... ... бас ... ... жаза ... өлім ... бас ... айыру, қамау,
тәртіптік әскери бөлімде ұстау. Жаза ... ... ... ... ... ... Жаза жүйелеріне кіретін барлық жаза түрлері
негізінен үш ... ... ... ... ... санкцияларында
қосымша шаралар қолдану немесе қолданбау мүмкіндігі айтылған болса, онда
соттардың оны ... ... ... ... ... шешімнің
дәлелдерін үкімнің дәлелдеу белігінде міңдетті түрде көрсетуге тиіс.
Соттардың ... ... ... ... жазаның айыппұл, мүлікті
тәркілеуі сиякты түрлері қосымша жаза ретінде тек егер олар ... деп ... ҚК ... ... ... жаза ретінде
көзделген болса ғана қолданылуы мүмкін.
1.Қылмыстық құқық бойынша жазаның
жүйелері мен түрлері және ... ... деп ... ... ... ... белгіленген
соттар үшін міндетті және тұжырымды, ауырлығына қарай белгілі тәртіппен
орналасқан жазаның түрлерін айтамыз.
Қылмыс жасады деп ... ... ... ... ... ... салу;
б) белгілі бір лауазым атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу
құқығынан ... ... ... тарту;
г) түзеу жұмыстары;
д) әскери кызмет бойынша шектеу;
е) бас бостандығынан шектеу;
ж) ... ... ... ... үстау; и) бас бостандығынан айыру;
к) өлім жазасы қолданылуы мүмкін
(39-бап, 1-бөлігі).
Екінші ... ... ... жатады:
Қосымша жазалар деп негізгі жазаға қосылып тағайындалатын, жазаның
мақсатын жүзеге асыруда оған ... рөл ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының «Қылмыстық жаза тағайыңдаған кезде
соттардың заңдылықты сақтауы туралы» 1999 жылғы 30 ...... ... 25, ... ... және ... ... үйлестіре білу, оны даралап көрсету принципін дәйекті ... ... ... мақсатына жетуге көмектеседі, осыған байланысты соттар
үкім шығарған ... әр іс ... ... ауыр, аса ауыр, сыбайлас
жемқорлық қылмыстар жасаған ... ... жаза ... ... ... ... ... сотталушыны кінәлі деп ... заң ... ... ... Егер ... жаза ... 41 ... 50-
баптарының негізінде қолданылса, оның мерзімі заң ... ... ... белгілеген шектен аспауы керек»,—делінген. Сондықтан да қылмыстық
заңның баптарының санкцияларында қосымша ... ... ... ... ... онда ... оны тағайындау туралы мәселені қарап,
қолданған шешімнің тұжырымдарын үкімде міндетті түрде көрсетуге тиіс. ... жаза ... ... ... қорытынды бөлімінде ондай
шешімнің қабынданбауына сілтеме жасалмайды. Кінәлі сотталған ... ... ... ... ... ... қосымша жаза қолдану
міндетті деп көрсетілсе, сот оны ... ... ... көрсетілген
шарттар болған жағдайда ғана осы бапқа сілтеме жасай отырып, қабылданған
шешімнің дәлелдерін үкімде ... ... ... ... оған қосымша
жазаны қолданбауы мүмкін.
Қосымша жаза жекедара тағайындалмайды, ол тек қана ... ... ... негізгі жазалардан басқа мынадай қосымша жазалар:
а) ... ... ... ... ... сыныптық шенінен,
дипломатиялық дәрежесінен, ... ... және ... ... ... ... қолданылуы мүмкін (39-бап, 2-бөлігі). Үшінші топқа
негізгі де, қосымша да жаза ... ... ... ... Оларға
жататындар: айыппұл салу, белгілі бір лауазым атқару немесе белгілі бір
қызметпен айналысу құқығынан айыру және ... ... ... ... жаза ... негізгі жаза ретінде тағайындалуы да немесе
басқа жазаға ... ... ... ... жаза ... ... да мүмкін. Сонымен, қолданылып жүрген қылмыстық заңда мазмұны
мен мәні әр түрлі жаза түрлері көрсетілген. Бұл жазаларды ... ... ... тиімді күрес жүргізудің негізгі шарты болып табылады. Енді ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексінің 38-бабының 2-бөлігінде
жазаның мақсаты — ... ... ... ... сондай-ақ.
сотталған адамдарды түзеу, сондай-ақ сотталғандарды да, басқа ... ... ... істеуден алдын ала сақтаңдыру екендігі айтылған.
Әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру, сотталған ... ... және ... орындау арқылы оны түзеу, сөйтіп жаңа ... оны ... ... арнаулы ескертуі болып табылады.
Әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру дегеніміз қылмыс істеген адамға
әділетті жаза тағайындау, ... ... ... ... зиян мөлшері, жаза тағайындаудың басты ... ... ... ... ... ... ... сай келетін, әділ
жаза тағайындау болып табылады. Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... басшылыққа алып жасалған қылмысқа әділ
құқылық баға және лайықты жаза белгілеу қажет.
Жазаның ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің 2-бабындағы осы ... ... ... ... ... алдын алу делінсе, ол міндеттерді жүзеге асыру
үшін қылмыстық жауаптылық негіздері белгіленіп, ... ... ... ... ... ... тиісті жазамен өзге де қылмыстық-
құқылық ықпал ету шаралары белгіленеді.
Арнаулы ... ... ... ... істеп сотталғандар танылады.
Жазаның мақсаты Бұл адамдардың тарапынан тағы да қылмыс істеу фақтісінің
орын ... ... ... ... Жазаның осы кездеген мақсатына
жетуінің құралы — сотталғандарды түзеу ... ... ... заң ... орындау рухында тәрбиелеу болып табылады. Бұл жерде түзеу
дегеніміз қылмыс ... ... ... ... психологиялық
көзқарасын өзгертіп қылмысты құбылысқа, қоғам ... ... ... ... ... ... жазадан қорықса да өзгертіп дұрыс жолға салу
болып табылады.
Сондықтан да қылмыскерге жаза тағайындау ... оны ... ... да қылмыс істемейтін, заң талаптарын қалт ... ... адам етіп ... болып табылады. Жазаның басқа бір мақсаты
— басқа адамдарды қылмыс істеуден сақтандыру ... ... ... істемеген, бірақ тәртіптік, әкімшілік құқық қалыптарын бұзып,
биморальдық күйге түсіп жүрген, қылмыс істеуі ... ... ... ... ... ... адамдарды қылмыстық құқықта
көрсетілген жазамен қорқыту арқылы және қылмыс істегендерге жазаның сөзсіз
қолдануын ... ... ... ... түрі болып табылады.
Мұндай сақтандыру қылмыстық құқықтың тәрбиелік функциясының бір ... ... ... ... қалыптарының жеке түрлерінің санкцияларында
көрсетілген жазаларда қылмыс істеген кінәлі адамдарға қолданбақшы ... ... ... заң ... ... ... ... сана-
сезіміне әсер ету арқылы, олардың әлеуметтік әділеттілікті, адам өмірінің
қорғалуының, ... ... ... ... ... көзқарастарының
қалыптасуына жағдайлар туғызады.
Сол сиякты жаза — қылмыстының жанын кинау немесе адамгершілік ... ... ... көздемейді. Бұл тарихи қалыптасқан қылмыстық құқықтың
адамгершілік принципі болып табылады. Осы жерде ... ... ... қалпының өзінде қарама-қайшылық жоқ па екен ... ... ... Жаза ... ... ... мен бостандықтарына шек ... соз жок, оның ... ... ... ... ... Бұл ... жою үшін жазаның мақсатын және кұрамын, ... ... ... жөн. Жаза ... ... ... ... адамгершілік намысына
тиіп қорлау мақсатын тіпті де көздемейді. Сотталған ... ... ... заңда көрсетілген шекті қою жазаның мазмұнын, ал ... ... ... ... ... ... ... жету құралын
кұрайды. Сотталған адамның қоғамнан оқшауланып, түзеу мекемесінде жазасын
өтеуі, әлбетте, оның ... жеуі ... бұл ... ... ... ... Жазаның түсінігі
Қылмыстық жаза мемлекеттік күштеу шараларының бірі болып табылады ... ... ... ... күрес жүргізу құралдарының бірі ... ... ... ... ... ... әр түрлі
ұйымдастырушылық, тәрбиелік, экономиқалық, рухани шаралардың барлық түрін
кенінен ... ... ... ... ... ерекше көңіл
бөледі. Сондықтан да біздің жас, тәуелсіз мемлекетіміз қылмысқа қарсы күрес
қылмыстық жазаны ... ең ... ... ... деп ... бұл
кұбылыскд қарсы күресте шешуші мәселелер жоғарыда ... ... ... ... ... мүшелерінің белсенділігін, олардың
құқылық сана-сезімін жетілдіру арқылы жүзеге асырылады. Сондықтан ... шара ... ... ... ретінде тек арнаулы, заңда
көрсетілген жағдайда ғана жүзеге асырылады.
Қылмыс істеген адамдарға мұндай шараны қолдану ... ... бірі ... ... ... ... өте ауыр қылмыс
істегендерге соған сәйкес ауыр қылмыстық-құқылық күштеу шараларын қолдану
мемлекеттің міндеті ... ... ... ... ... сан алуан.
Оларға тек қылмыстық құқылық шаралар ғана ... ... ... ... да ... ... шара мемлекеттік күштеу шараларының
жеке бір түрі бола отырып, өз ерекшеліктерімен оқшауланады.
Біріншіден, ... шара — ... ... ... ... қылмыстық
заңмен ғана белгіленеді. Қылмыстық кодексте жазаның сот үшін міндетті
тізбектері мен оны ... ... ... Сот ... ... ... ... көрсетілген шараның шеңберінде оның шегінен шықпай,
жаза тағайындайды. Тек ерекше жағдайларда ғана сот ... ... ... жаза тағайындауға құқылы.
Екіншіден, мемлекеттік күштеу шарасы ретіндегі қылмыстық жазаны мемлекет
атынан тек қана сот ... ... ... ... «жаза
дегеніміз соттың үкімі бойынша тағайындалатын мемлекеттік мәжбүрлеу
шарасы», — ... ... ... ... ... да мемлекеттік
күштеу шаралары мемлекеттік орғандар немесе лауазымды орғандар ... ... ... қоғамдық тәртіпті бұзған адамды полиция бастығы
әкімшілік жауапқа, салық инспекциясының ... ... ... заңда көрсетілген тәртіппен жазалайды немесе әкімшілік
комиссиясы өзіне берілген кұзырет шеңберінде ... ... ... ... Осы аталған орғандардың немесе лауазымды адамдардың бірде-
біреуі қылмыстық жаза қолдануға құқылы емес. Қылмыстық жазаны ...... ... құзыреті.
Үшіншіден, заңда көрсетілген тәртіппен сотталған адамды жазадан босату,
сондай-ақ тағайындаған қылмыстық жазаны жеңілдету тағы да сот арқылы ... Тек қана ... және ... беру ... ... босату
немесе жазаны жеңілдету Қазақстан Республикасы Конституциясына ... ... ... Президенті арқылы жүзеге асырылады, ал басқа
жағдайларда бұл мәселелерді шешу тек соттың міндеті болып табылады. Бұл ... ... ... ... күштеу шараларынан мәнді өзгешелігін
көрсетеді.
Төртіншіден, қылмыстық жаза жария түрде ... ... ... ... ... анықтау оған жаза тағайындауды қажет деп табу,
қылмыстық жазаның нақты түрі мен ... ... жеке ... заңды
тұлғалар арқылы емес мемлекет арқылы жария, ашықтан-ашық түрде белгіленеді.
Қылмыстық, жаза ... ... ... ... ... жеке ... ... сот тағайындаған жазадан ешкімді де босата алмайды, заңды
күшіне ... сот ... ... жеке ... ... ... ... жай адамдардың орындауы үшін Республика ... ... ... ... ... шаралары ретінде қылмыстық жаза қылмыстық
заңда көрсетілген нақты қылмысты жасаған кінәлі ... ... ... бұл ... жаза ... кінәлі түрде істеген іс-әрекетінің қылмыстық-
құқылық зардабы болып табылады. Сондықтан да қылмыстық заңда ... ... ... ... қауіпті әрекет немесе әрекетсіздік және пайда
болған қоғамдық қауіпті зардаптар үшін ғана ... ... ... ... ... істелген қылмысқа жаза тағайындау
міндетті емес. Мұның мәні мынада: егер тергеу жүргізген немесе істі ... ... ... ... байланысты кінәлінің істеген қылмысының
қоғамға қауіпті мәні жойылса ... оның өзі ... енді ... емес ... қылмыс нышандары бар іс-әрекет жасаған ... ... ... ... болады.
Қылмыстық жазаны қолдану кінәліні басқа түрдегі ... ... ... ... ... ... де ұштастырылуы мүмкін.
Қылмыстық жаза мемлекет атынан қылмысты іс-әрекеттер үшін ... ... басу ... ... ... құқылық баға болып табылады.
Бетіне ... және ... ... қылмыстың ауырлығына, кінәлінің
жеке тұлғасына және оның ... ... ... ... ... болады.
Жаза сотталған адамға белгілі бір зардап келтірумен тікелей байланысты
болады. Мысалы, соттың кінәліні бас бостандығынан айыруы немесе ... ... ... ... ... бір лауазым иесі болуға тыйым салуы,
мүлкін тәркілеуі мүмкін. Ерекше ауыр қылмыс жасаған ... ... ... ... ... жаза — өлім ... ... да мүмкін.
Сөйтіп, кез келген қылмыстық жаза ... ... ... ... мүліктік зардап шегеді. Өйткені жаза езінің мәні
жөнінен кінәліні ... ... ... ... ... да ... ... шараларынан ерекшелігі сол,
оны қолдану кінәліге барлық уақытта да сотталғандық ... атақ ... ... үшін ... бір ... ... бар, ол
сотталғандығы туралы өмірбаяныңда көрсетілуі керек, сотталғандық ... ... ... мән-жайларға жатады. Немесе сотталғандық
атақ кейде қылмысты саралауға, жазаның мөлшерін, сондай-ақ жазаны өтейтін
колонияның түрін белгілеу үшін ... ... ие ... ... жаза ... сот ... мемлекет атынан қылмыс
жасаған адамға қылмыстық заңмен белгіленген мемлекеттік шараны қолдану
болып ... ... ... құқық бұзушылық үшін қолданылатын жазадан
айырмашылығы мынадай: біріншіден, қылмыстық жаза бұл ... ... ал ... шара болса, ол қылмыс болып табылмайтын қоғамға
жаттеріс әрекеттер үшін ғана ... ... жаза сот ... ... атынан та- ғайындалады.
Әкімшілік шараларды әкімшілік орғандары, лауазым адамдары ... ... ... ... ... ... жазадан ерекшелігі сол
сот үкімі бойынша тағайындаған қылмыстық жаза кінәліге ... ... ол ... ... ... үшін ... құқылық зардап
болмайды.
3. Жаза тағайындаудың жалпы негіздері
Қылмыстық құқык. жаза тағайындағанда кінөлінің жекедара ... ... ... ... Осы ... ... ... Жоғарғы Сотының 1999 жылғы 30 сәуірдегі «Қылмыстық жаза
тағайындаған кезде соттардың заңдылықты ... ... № 1 ... ... ... ... Конституциясының барлық адам заң мен сот алдында
тең, ешкім де сот ... ... ... ... деп танылуға жатпайды
және қылмыстық жазаға тартыла алмайды деген ... ... ... ... ... түрі мен ауырлығына, айыптының қызметтегі және
қоғамдағы орнына қарамастан, әрбір қылмыстық істі ... ... ... ... ... жете назар аударуға тиіс. Заңның бұзылуын ештеңе ... ... ... жаза тағайындаған кезде соттар ҚК-нің 52-бабында
көрсетілген жаза та-ғайындаудың жалпы қағидаларын бұлжытпай сақтауы, сондай-
ақ ... ... ... ... ... кай ... ... болуын және оның түрін; сотталушының қылмыстық әрекеті қай
сатыда тоқтатылғанын; қылмысты топ, ... топ ... ... ... ... ... ... дәрежесін; қылмыстық
мақсатқа жету үшін оның ... ... және ... немесе
келтірілуі мүмкін зиянның сипаты мен көлеміне ықпалын; қылмыстар жиынтығын;
жазаны жеңілдететін немесе ... ... сол ... ... ... ... ... жеңіл жаза тағайындау немесе шартты
соттау негіздерін ... ... ... ... ... ... ... жасы кәмелетке толмағандарына, жасы 65-тен асқан ер адамдарға,
сондай-ақ әйелдерге қылмыстық жаза ... ... ... отырып, соттар сотталушылардың жынысын және жасын ескеруі қажет.
Сотталушынын нақты қылмыс істеудегі ... ... ... сот ... істеген қылмысы үшін жауаптылық қаралған заңның тиісті баптарында
көрсетілген шектен шықпай тағайындайды. Мұндай ... сөз жоқ, ... ... және кінәлінің жеке тұлғасы жанжақты еске алынады. Тек
қана осы ... ... ... жаза ғана әділ әрі ... сай деп
танылады.
Қылмыстық кодекстің 52-бабында жаза тағайындаудың жалпы негіздері
көрсетілген. Онда ... ... Жаза ... ... негіздері.
1. Қылмыс жасауға айыпты деп танылған ... осы ... ... тиісті бабында белгіленген шекте және осы ... ... ... ... ... әділ жаза ... Қылмыс жасаған адамға оның түзелуі және жаңа қылмыс-тардың алдын
алу үшін қажетті және ... жаза ... ... Егер ... үшін көзделген жазаның онша қатаң емес түрі жазаның ... ... ете ... ... ғана ол үшін көзделгендері арасынан неғұрлым
қатаң жаза тағайындалады. Жасалған ... үшін осы ... ... ... баптарда көзделгеннен неғұрлым қатаң жаза осы Кодекстің
58 және 60-баптарына сәйкес қылмыстардың жиынтығы бойынша немесе үкімдердің
жиынтығы бойынша тағайындалуы ... ... ... үшін осы ... ... ... баптарда көзделгеннен қатандығы төменірек жаза
тағайындау үшін негіз осы ... ... ... Жаза тағайындау кезінде қылмыстың сипаты мен қоғамдық қауіптілік
дәрежесі, айыпкердің жеке ... ... ... оның қылмыс жасағанға дейінгі
және одан кейінгі мінез-құлқы, жауаптылық пен ... ... ... ... ... ... жазаның сотталған адамның
түзелуіне және оның ... ... оның ... ... ... ... ... заңның осы бабында көрсетілген талаптарды ... ... ... Оның ... әділ жаза ... ... ... принципі Қылмыстық кодекстің 3-бабында арнайы көрсетілген. Осы
бапқа сәйкес адамның қылмыс кұрамының ... бар ... ... жауаптылықтың негізі болады. Бір қылмыс үшін ешкімді де қайтадан
қылмыстық жауапқа тартуға болмайды делінген. ... ... ... ... оны істеу жағдайларына және кінәлінің жеке басының
кім екендігіне сай ... ... ... жаза ... ... заңдылық зардабы, нәтижесі болуы керек.
Жазаның шегі оның іс-әрекетінің ... ... дәл ... ... ... тым ... немесе тым ауыр жаза тағайындалуға ... ... ... жаза ... ... ... ... болғанда ғана ол өз мақсатына жетері анық.
Жаза Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінін тиісті бабында белгіленген
шекте тағайындалады. ... сот жаза ... ... ... үшін ... ... ... сол баптың санкциясы көрсеткен шектен
шықпай тағайындауға міндетті. Сондықтан да әділ жаза ... ... ... ... яғни ... ... ... қылмыс құрамы белгілеріне дәлме-дәл сай болуын анықтау
өте қажет. ... ... ... ... жаза ... ... Қылмыстық заңның нақты құрамының санкциясында көрсетілген ... ең ... ... ... жаза тағайындауға заң ешқандай жол
бермейді. Керісінше, сот жаза тағайындағанда қылмыстық заңның ... ... еске ала ... ... белгілі бір қылмыс үшін
кезделген жазадан гөрі неғұрлым жеңіл жаза тағайындауға құқылы.
Сондай-ақ сот жаза ... ... ... ... бабынын
санкциясының шегін ескермеумен бірге Кодекстегі Жалпы бөлімнің ережелерін
де басшылыққа алуға ... ... сот ... ... ... ... алдымен онын іс-әрекетінде қылмыс кұрамы бар ма, жоқ па осы ... Егер ... ... бар ... ол ... ... ... қылмыс
па, қылмыскер оны жеке өзі немесе басқалармен бірге істеді ме ... ... Бұл ... жауап алу үшін ен алдымен ... ... ... ... ... оның сатылары, қылмысқа
қатысу ұғымы, іс-әрекеттін қылмыстылығын жоятын жағдайлар, қылмыстық заңның
уақыттағы, кеңістіктегі, қылмыс жасаған адамдарға қатысты қолданылуы ... ... ... ... ... бар ... ... сот ең, алдымен адамды қылмысты жауаптылықтан және жазадан
босатуға негіздер бар ма, жок, па ... ... ... ... сот ... ... үшін жаза ... қажет деп тапса, онда ... ... ... ... жазатуралы бөліміндегі негізгі
қағидаларды — жазаның ұғымы мен ... ... ... жаза
тағайындаудың жалпы негіздерін басшылықка ала отырып біткен немесе бітпеген
қылмыстарға, қайталанған, қатысып ... ... ... ... ... үшін жаза тағайындаудың ерекшеліктерін ескереді. Сондай-
ақ мерзімдерді қосу кезінде оларды белгілеу, жаза мерзімдерін есептеу және
жазаны есепке алу ... ... ... ... негізгі басшылыққа
алынады.
Егер жасалған қылмыс үшін көзделген жазаның онша ... емес ... ... ... ... ете ... болса ғана сол үшін
көзделгендердің ... ... ... жаза ... Бұл ... санкцияларды қолдану туралы сөз болып отыр. Қылмыстық кодекстің 39-
бабында жазаның ... ... онша ... ... ... ... қарай
тізбектеліп берілген. Осыған орай сот жазаның мақсатына жету үшін ... ... ... ... ... ... қатаң түрін тағайындауға
құқылы. Қылмыстық кодекстің 48-бабының 3-бөлігінде қылмыстардын, және
үкімдердің жиынтығы ... ... ... ... ... ... және
оның шегі арнайы көрсетілген.
Сот жаза ... ... ... ... және ... ... ... жеке басының кім екендігін, істің
жауаптылықты жеңілдететін және ... ... еске ... ... ... ... есепке алынатын екі негізгі белгі
бар. Ол біріншіден, ... ... ... ... дәрежесі,
екіншіден, кінәлінің жеке басының кім ... ... ... ... ... Бұл жоғарыда айтылған екі фақторлардың мазмұнын нақ-тылап
толықтыратын, оларға бағынышты түсінік болып ... ... ... екі ... ... ... берелік.
Бірінші, істелген қылмыстың қоғамға ... ... ... ... ... Заң ... әрбір істелген нақты қылмыстың ... екі ... ... (қоғамға қауіптілік сипаты) және сандық
(оның дәрежесі) белгілері ... ... ... ... ... ... ... және субъективтік белгілері ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің мәні, қылмыстың істелген уақыты, ... ... ... ... ... ... қылмыстық ниет немесе
мақсат жанжақты еске алынады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1999 ... 30 ... жаза ... ... ... ... ... туралы»
нормативтік қаулысының 2-тармағында: «Соттардың назары ауыр және аса ауыр
қылмыс, әсіресе қылмысты ұйымдасқан топ ... ... ... ... қоррупциялық, қылмыстар жасағаны үшін кінәлі болып танылған,
сондай-ақ, бұрын сотталған, ... ... ... ... заңда
көрсетілген жазалаудың қатаң шара-ларын міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ... анықтағанда,
соттар қылмыстың ауырлығын анықтау тәртібін реттейтін ҚК-нің 10-бабының
талаптарын, ... ... ... ... (кінәнің түрі, себебі, тәсілі,
жасаған қылмыстық ... мен ... одан ... ... ... ... қатыстылығының дәрежесі мен сипаты,
т.б.) жағдайының барлығы ескерілуі тиіс», — деп жоғарыда ... ... ... ашып көрсетілген.
Қылмыстық кодекстің 52-бабының келесі бір маңызды талабы айыптының
жеке басының кім ... ... ... ... ... оны сипаттайтын
мән-жайларды дұрыс анықтаудың жазаны ... ... ... ... ... ... аталған Жоғарғы Соттың нормативтік
қаулысының 3-тармағында:
«Соттар жазаның түрі мен мөлшерін белгілеу үшін ... мәні ... жеке ... ... ... ... және объективті
түрде тексеруі керек. Атап айтқанда, сотталушының денсаулығын, еңбекке
қабілеттілігі мен ... ... ... туралы мәліметтерді
анықтау керек. Сотталушының отбасы ... ... ... соттар ҚК-
нін 52-бабының 3-бөлігіне сәйкес жазаны тағайындаған ... ... оның ... ... оның асырауындағы адамдардың жағдайына кандай әсер
ететінін ескеруі керек», — деп ескертілген.
Сот нақты жағдайларға байланысты әр ... да ... жеке ... ... мәні бар ... ... анықтауы қажет. Оның
ішінде кінәлінің қылмыс істегенге дейінгі немесе одан ... ... ... ... ... көзқарасы, өмір сүру салты, өзін қоршаған ортаға
қатынасы, оны ... оң ... ... мән-жайлардың бәрі де ескерілуге
жатады. Бұрын ... ... ... әуестенушілерге,
қоғамдық тәртіпті бұзушыларға, ... ... ... ... ... тыс ... жаза тағайындауға болмайды. Керісінше,
мемлекет, қоғам, отбасы алдындағы өз міндеттерін адал ... ... ... ... ... сипатталатын адамдардың бірінші
рет қылмыс жасауы олар үшін жеңілірек жаза тағайындауға негіз бола ... ... жеке ... мәліметтерін жан-жақты объективті
түрде тексеруі оларға тағайындалатын жазаның түрі мен көлемін белгілеу үшін
елеулі маңызы болып табылады. Сондықтан да ... ... ... басшылыққа ала отырып, сот жаза тағайындағанда сотталушының
денсаулығын, отбасы жағдайын, ... ... мен оған ... білімін, мүгедектігін, асырауындағы адамдардың санын, тағы да
басқа мәліметтерді жан-жақты еске ... ... ... ... жаза ... Егер ... адам үкім ... кейін, бір жазаны толық
өтегенге дейін жаңадан ... ... сот ... үкім ... ... жазаға соттың алдыңғы үкімі бойынша жазаның өтелмеген бөлігін
толық немесе ішінара қосады.
2. Үкімдердің жиынтығы бойынша түпкілікті ... егер бас ... ... ... осы Кодекстің Жалпы бөліміндегі осы жазалау
түрі үшін көзделген жазалардың ең ... ... ... ... ... Үкімдердің жиынтығы бойынша бас бостандығынан айыру ... жаза 25 ... ... ... Егер адам ... ... ... 58-бабынын төртінші бөлігінде аталған қылмыстардың біреуін
болса да ... деп ... үкім ... ... бас ... ... ... жиынтығы бойынша түпкілікті жаза 30 ... ... ... ... ... ... жаза ... жасалған қылмыс
үшін тағайындалған жазадан да, ... оның ... ... бойынша
тағайындалған жазаның өтелмеген бөлігінен де ... ... ... ... ... ... жаза тағайындау кезінде жазалардың
қосымша түрлерін қосу осы Кодекстің 58-бабында ... ... ... ... ... 60-бабы).
Осы айтылған зан нормаларының мазмұны төмендегідей:
Қылмыс жасап үкім бойынша жаза ... ... тағы да ... ... қауіптілігі орасан, сондықтан жаңа Кылмыстық кодекс мұндай
қылмыскерлерге қылмыстардың жиынтығы ... жаза ... ... жаза тағайындау тәртібін белгілеген.
Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза тағайындағанда сот істелген қылмыстың
ауырлығына қарамастан заң ... ... ... үкім ... ... ... ... бөлігін түгелдей я болмаса ... ... ... ... ... ... сіңіру ережесі
бұл бапқа колданылмайды.
Үкімді жинақтап тағайындаған ақырғы жаза жаңа ... ... ... да, сондай-ақ алдыңғы үкім бойынша өтелмей қалған
жазаның ... де ... ... ... үкім бойынша жаза өтеу мерзімі соңғы кылмысы үшін үкім
шығарылған ... ... ... ... ... қосқаңда
жазанын жалпы мерзімі егер ол бас бостандығынан айырумен байланысты болмаса
жазаның сол ... ... ең ұзақ ... ... ... ... ... түріндегі жазаларды қосқанда жазаның жалпы мерзімі 25
жылдан ... ... ал заң ... бас бостандығынан айыру жазасы 20 жылдан
артық мерзімге тағайындалған қылмыстар бойынша—немесе өлім жазасы ... бойы бас ... ... ... ... қылмыстар істегені үшін
жазаның жалпы мерзімі 30 жылдан аспауы тиіс (58-бап, 4-бөлігі). Үкімдерді
жиынтықтап жаза тағайындағанда ... ... ... ... көрсетілген қосымша жазаларды да қосуға ... Әр ... ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының «Қылмыстық жаза ... ... ... ... ... 1999 ... 30 ... № 1
нормативтік қаулысының 20— 24-тармақтарында ... ... ... тағайындауда басшылыққа алатын мынадай кағидаларды көрсетіп берген.
20. Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза ... ... ... ... ... ... ... бөлігінің мөлшері мен түрін
белгілеуге және көрсетуге тиіс, жазаның ... ... ... ... жаңа үкім бойынша тағайындалған жазаға түгелдей немесе ішінара
қосылуы ... ... үкім ... ... ... ... болып мыналар
саналады:
шартты жазаға сотталған кездегі, сондай-ақ ҚК-нің 72-бабын-да ... ... ... негіздер бойынша жазаны өтеуді орындауды
кейінге қалдырылған ... ... ... ... қөрсетілген тәртіпте,
73-бабының 3-бөлігін қолданған кезде — ұсталуына немесе бұлтартпау шарасы
ретінде тұтқындалуына байланысты қамауда ... ... ... ... ... ... ... мекемесінде болған уақытты
есептемегенде — жазаның бүкіл мерзімі;
ҚК-нің 70-бабында көрсетілген негіздер ... ... ... шартты
түрде босатылған кезде — сотталушы оны отеуден мерзімнен бұрын шартты түрде
босатылған жазаның ... ... ... ... ... ... ... сотталған
кезде—міндетті жұмыс мерзімінің бөлігі және сотталушы жұмыстан жалтарған
кездегі уақыт.
21. Бұрынғы үкім бойынша ... ... ... белігін
ішінара қосып үкімдердің жиынтығын қолданғанда, егер қорытынды жаза ... ... ... ең ... ... тағайындалмаса, сот үкімде
осындай шешімнін қабылданғанын дәлелдеу керек. ... ... ... ... ... ... ... жаза қалайда мөлшері жағынан
жаңадан жасалған қылмыс үшін тағайыңдалған жазадан да, бұрынғы үкім ... ... да ... ... ... Егер ... ... мерзім ішінде жаңадан қылмыс ... ... ... ... ... ... ... талқылаған кезде ҚК-
нің 64-бап төртінші бөлігінің талаптарын ескеруге міндетті. Бұл орайда ҚК-
нің 60-бабының ережелері сот жаңа ... үшін жаза ... ... ... ... ... жою ... шешім қабылдаған жағдайда
ғана қолданылады. Егер де сот абайсыз немесе онша ауыр емес ... ... істі ... кезде бұрынғы үкімдегі шартты соттылықты қалдыру туралы
тұжырымға келсе, онда жаза тек жаңа қылмыс үшін тағайындалады.
23. ... ... ... ... ... ... бойынша толық не ішінара қосқан кезде соттар ... ... ... қосу ... ... белгілеу тәртібін ескеруі жөн.
Бұл баптың мәніне сай бұрынғы үкім бойынша тағайындалған өтелмеген қосымша
жаза ... ... ... жаңа үкім ... ... дәл сондай
қосымша жазамен бірігеді, бұл қосымша жаза қосымша жазаның дәл осы ... ... ... ... ... ... 61-бап 2-бөлігінде
көрсетілген қосымша жазалар бөлек орындалады.
Егер ... үкім ... адам бас ... ... ... немесе орындалуға жататын басқа да жазалар бойынша сотталса, ал
екінші үкім ... жаза ... ... ... ... тағайындалса, онда
сот жазаларды қосқан кезде олардың бөлек орындалатынын үкімде көрсетуі
тиіс. Бұл ... ... ... ... ... ... мерзімі алғашқы
үкімдегі жаза қай мекемеде ... ... үкім ... ... ... есептеледі.
Егер сотталған адам бұрынғы үкімді орындауды кейінге қалдырған ... ... ... ... сот жаңа қылмыс жасағаны үшін тағайындаған жазаға
ҚК-нің 60-бабына сай бұрынғы үкім бойынша ... ... ... ... ... ... орындауды кейінге қалдыруды бұзу туралы қаулы
қабылдаудың керегі жок егер жаңа қылмыс үкімді ... ... ... етіп ... ... және ... ... 72-бап үшінші бөлігіне
сай жазасын өтеу үшін тиісті мекемеге жібергендігі ... ... ... ... ... кейін жасалса, сот жаңа қылмыстың жазасын белгілеп
алып, ҚК-нің ... ... ... ... ... ... ... қолдануға міндетті. Егер жаңа іс жөніндегі үкім
қабылданған кезге дейін, сот сотталушыны жазасын ... ... ... ... өтеу үшін ... мекемеге жіберу туралы ... ... ... ... онда сот тек жаңа ... үшін жаза ... ... орындалмаған үкімдер бола тұра үкімді орындау туралы мәселе ... 453 – 455 - ... ... тәртіпте шешілуі мүмкін.
6. Қылмыстық құқықтағы жаза институтының даму тарихы
Қазіргі таңдағы жаза деген ұғым байырғы кездегі әдет – ... ... ... құқық нормаларында көрініс табады. Жаза дегеніміз – ол
мемлекеттің қолындағы маңызды құрал ... ... ол ... мемлекет
адамды, оның құқықтарын, бостандықтарын, заңды ... ... ... мен ... ... қоғамдық тәртіпті және
қауіпсіздікті, қоршаған ... ... ... ... бүтіндігін, қоғам мен мемлекеттің заңымен қорғалатын мүдделерін,
азаматтардың бейбіт өмірі мен ... ... ... – ақ жаза дегеніміз - соттың үкімі бойынша тағайындалатын
мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы. Жаза ... ... ... деп ... ... қылмыстық жауаптылықты жүзеге асырудың нысаны ... ... жеке ... ... ... шиеленісті
жоятын, құқықтық тәртіптің қалыпты жағдайын қалпына келтіретін, ... ... ... ... бір тиімді құрал ретінде қарастырылады.
Бәрімізге белгілі, жауаптылықты дифференциялау құқықтық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
әділеттілікке негізделген жалпы құқықтық қағида ... ... де, ... ... – жауаптылық көп жағдайда жаза арқылы ... ... да, ... кең ... құқықтық категория –
қылмыстық жауаптылықты дифференциялаудан ажырату туралы сөз қозғағанымыз
жөн.
Құқық ... ... ... ... ... – сот ... мән – ... және кінәлінің тұлғасын жан – жақты түрде зерттеп және
бағалағаннан кейін, нақты жағдайда қылмысты ... ... ... ...... ... жаза тағайындау және оны орындау барысындағы
жазаны жекелендіруден тұратын, жауаптылықты жекелендіру ... ... ... ... ... ... асыру
дегеніміз – жазаны тағайындау барысындағы соттардың ... ... ... ... мен дәрежесін, кінәлінің тұлғасын және істің мән
– жайын, жеңілдететін және ... мән – ... ... ... ... ... түзеу мүмкіндігін ескеруді білдіреді.Жазаны
қатаң жекелендіру – онша ауыр емес және ... ... ... ... ... ... элементсіз жазаны өтеу
мүмкіндігінен де көрінеді.
Жауаптылықты жекелендіру ... ... тек ... ... жаза түрлерін (мысалы, әскери қызыметшіге – тәртіптік әскери
бөлімде ұстау) енгізуден де көрінеді. Сондай –ақ, ... ... жаза ... ... ... ... да көрінеді.
Сонымен, жазаны жекелендіру қағидасы қылмыстық құқықта тек
декларативті ғана ... оны ... ... ... нормативтік
құралдарымен қамтамасыз етілген қағида ретінде қарастырылады.
Қылмыстылық пен күрес – қазіргі заманның күрделі мәселелерінің бірі.
Қылмыстылық - әлеуметтік ... ... оны ... әлеуметтік
себептерді залалсыздандырып қана, қылмыстылықты бір деңгейде ... ... ... да, ... пен күресте жаза бірден – бір ... емес және де ... ... ... ... жою ... емес.
Мемлекет жазаны қолдануға ең соңғы кезекте келуі керек. Мемлекет өз
азаматтарына өзін - өзі ... ... ... ... мәдениет деңгейіне жетуге жағдай туындатуы керек. Өркениет
деңгейі қылмыстылықтың деңгейін анықтауда елеулі рөл ... ...... ... ... ... ... ел
тәрбиелейтін адамның кейпі. Кез – келген мемлекеттің экономикалық жағдайы
оның адамдарының күнделікті әлеуметтік ... ... ... ... адам үшін ... ... ол ... регламентация, бақылау емес,
тек көмек, қамқорлық болуы керек.
Қылмыстық жауаптылық институтына қарағанда қылмыстық құқықта ... ... ... кең ... ... Жаза ... теориялық, тәжірибелік аспектіде өте маңызды болғандықтан,
қылмыстық құқықтың оқулықтарында және ... ... және жан – ... ... ... әлеуметтік – сақтандырушы функциясын жүзеге асыруда
көмекші құрал ретінде қарастырылатын жаза институты қылмыстық құқықтың
маңызды институттарының бірі ... ... ... ... туралы сұрақтар, әр уақытта қылмыстық
жазаның тиімділігі ... ... ... ... мақсаттарын дұрыс
анықтауға тікелей тәуелді болады.
“Қылмыстық заңнама негіздерін” қабылдағанға ... ... және ... ... ... айырмашылықтары туралы
сұрақтар арнайы зерттеудің пәні ... ... ... ... ... жауаптылық” ұғымы алғаш рет тек 1958 жылы “Қылмыстық заңнама
негіздерінде” пайда болды.
Бұрын қолданыста болған ... ... оның ... 22 ... ... ... ССР-нің Қылмыстық Кодексінде жазаның анықтамасы берілмеген
болатын. Жазаның ең ... ... ... ... ... ... көрсетіліп кетті де, заңнаманың ережелері және ... ... ... ... ... құқық теориясымен
берілді.
“КСРО және одақтас ... ... ... 20 бабының мазмұның аша отырып, И.С.Ной үш ережені көрсетеді:
“...біріншеден, онда ... ... ... жаза ... ... ... бар; екіншіден, жазаны қолдану барысында қол ... ... ... ... ... қол жеткізілуге байланысты
жүргізілетін ... ... мен ... ... рет ... заңнамалық анықтамасы 1991 жылғы Негіздердің 28
бабында “Жаза ... ... ... деп ... ... сот ... ... атынан тағайындалатын, заңда қарастырылған сотталғандардың
құқықтары мен мүдделерін шектеу немесе айырудан ... ... ... ... ... да ... ... деп берілді: “Жаз қылмыс жасауда
кінәлі деп танылған адамға ... ... және сот ... ... ... ... және оның қылмыстық қызметіне теріс ... ... ... ... ... ... А.И.Чучаевтің анықтамасын
келтіруімізге болады, яғни қылмыстық жаза – қылмыстық заңмен белгіленген
және ... ... мен ... ... және шектеуден тұратын
мемлекеттің мәжбүрлеу шарасы; жаза қылмыс жасауда кінәлі деп ... ғана ... ... сот ... арқылы тағайындалады.5
Мемлекеттің мәжбүрлеу шарасы әртүрлі.
Қылмыстық жаза – мемлекеттік мәжбүрлеудің ең маңызды шараларының ... ... ... ... ... трактатында “тек заңдар ғана
қылмыс үшін ... ... ... ал ... ... ... тек
заңшығарушыға тиесілі... Ешқандай судья әділеттілікті бұзбай, қоғамның
басқа мүшелеріне жаза белгілей ... ... ... ... ... ... әділетсіз болып табылады” депкөрсетілген.
Көптеген ғалымдар қылмыстық жазаға әртүрлі мағынадағы ... ... ... ... беру ... оның ... ... белгілерін
сипаттау керек. Ғалымдар жазаның “мазмұны” мен “мәнінің” ... ... ... ... осы екі ... ... мазмұны – нақты қылмысқа
тән сазайын тарттыру, ал жаза – жалпы сазайын тарттыруды білдіреді” ... ... ... ... ... кең ...... болса, оның мазмұны (сазайын тартыру) – тар ... ... ... ... ... көрінетін тек қылмыстық құқықтық
түсінік” деп ... ... ... ол “қылмыстықжаза мәні қылмыскерге
әсер етудің бір түрі ретіндегі қылмыстық жаза ... ... ... осы ... ... ... әділ ... жасайды.
Жаза қылмыскердің істеген қылмысы үішн мемлекеттің жағымсыз бағалауын
көрсететін және қылмыскердің бостандығын, құқығын шектейтін
не оны өтеуде одан айыратын, ... ... ... ... ... ” деп ... күште әсерінің шарасының мақсаты бағытталуы жазаның мазмұнына
кіреді, себебі оның мәні – қылмыстық-құқықтық ... ... Ал жаза ... – қылмыстық-құқықтық түсінік. Егер қылмыстық
жазаның мәні – ... әсер ету ... бірі ... ... ... осы даму этапы болса, онда мақсатты бағыттылық ... ... яғни ... әсерінің кешені қылмыстық жазаның жүзеге
асырылуын шектейтін белгілі бір тәжірибелік әрекеттермен ... ... ... ... онда жаза ... ... күштеу шаралары
тоқтатылуы керек. Бұл сот тағайындаған жазаны өтеу ... ... ... ... болуы мүмкін.
Қылмыстық құқық теориясында жазаға ... ... ... ... ... қолданыстағы Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексі заң деңгейінде “іс – ... ... ... және басқа да қылмыстық – құқықтық нәтижелері осы Кодекспен
анықталынады” деп көрсеткен.
Қолданыстағы ҚР ҚК 38 бабында “Жаза сот ... ... ... ... ... Жаза ... ... кінәлі деп танылған
адамға тағайындалады да, осы ... ... ... ... мен ... айыру немесе шектеуді білдіреді” деп
көрсетілген.
Көңіл ... ... ... жазаның түсінігін аталған баптың
бірінші бөлімінде береді де, жазаны қолданудың мақсаттарын дербес тармақта
көрсетеді.
Норманың бұл редакциясы, ... ... ... 1959 жылғы ҚазССР-
нің Қылмыстық заңында орын алған қиыншылықтардан арылуға мүмкіндік береді.
“Жазаның мақсаттары” деп аталынатын 20 ... ... ... қылмыс
үшін сазайын тарттыру а жасалынған қылмыс үшін ... ... ғана ... ... мақсаттарды көздейді...”
Біздің көзқарасымыз бойынша, аталған баптың мағыналық мазмұны дұрыс
берілмеген, себебі, әртүрлі ұғымдар – ... ... мен ... бір
деңгейде қарастырылған. Заңшығарушы арқылы жаза “сазайын тарттыру” ... ... ... ... терминінің алынып тасталуы формальді
сипатқа ие. 1919 жылғы Басшылық ... 10 ... өш ... ... ... бекітілген болатын: “Жаза тиімді болуы
қажет және де ... ... ... ... және артық
азаптарды келтірмеуі қажет”.
Жазаның мәнін тану қиындығы – жазадағы сазайын ... ... ғана ... ... ... ... деген ғалымдардың
әртүрлілігімен де байланысты.
Заң әдебиеттерінде жазаның мәні ретінде сазайын тарттырудың мазмұнына
байланысты біркелкі көзқарас жоқ. ... ... ... ... жаза ... ... ... мен шектеулер деп
түсінеді. М.Д.Шаргодский былай деп жазған: “Жаза қылмыскерді, оған тиесілі
қандай-да ... ... ... болып табылады да, қылмыскерге және
оның іс-қимылына деген мемлекеттің теріс бағасын ... ... ... ... жапа ... білдіреді. Жазаның осы қажетті
белгісі, оны ... ... ... ... отырғанымыздай, аталған
анықтамада айырулар мен жапа шектірулерге басты назар аударылған. ... ... ... ... ...... ... және
жазаның мақсаттарына көңіл аударылған.8
Б.С.Утевский сазайын тарттыруды мәжбүрлеу ретінде ... ... ... ... ... ... ... шыға
отырып, “сазайын тарттыру - өзінің сипаты және ... ... ... ... іске, қылмысқа пара-пар жапа шектіруге
мәжбүрлеуге” деп ... ... ... ... ... ... былай деп
көрсетеді: “...сазайын тарттыру жасалынған қылмыстың ауырлығына ... егер де кісі ... үшін өлім ... ... ... та, біздің
заңнамада өш алу қағидасы көрсетілмейді, ал кісі ... үшін ... ... өш ... ... жалпы сақтандыруды білдіреді”.11
Қолданыстағы Қылмыстық Кодекстегі “мемлекеттік мәжбүрлеуді”
“әлеуметтік қорғау шараларымен”, “сот-түзеу ... ... ... ... ... Заңда көрсетілгендей, мемлекеттік
мәжбүрлеу сотталғандарды құқықтарынан айыру немесе шектеуден тұрады.
ҚР ҚК 39 ... жаза ... ... ... ... шаралары
көрсетілген. Яғни, мәжбүрлі әсер етудің басқа шаралары ... ... ие ... ... басылуынан соң, қылмыстық-құқықтық әдебиетте
А.Н.Ағыбаев, ... ... ... ... ... ... шарасы деп бекітілгенде, оның ... ... ... ... бәрі ... ... құрайтын жазаның келесі арнайы белгілері көрсетіледі:
1. Жаза – мемлекеттік мәжбүрлеудің ерекше ... ... бұл ...... ... ... істелген
қылмысқа адекватты реакция болып табылады. Қылмыстық заңда қылмыс ретінде
көрсетілген әрекетке қана жаза ... Осы ... ... жаза
әкімшілік, тәртіптік, азаматтық – құқықтық ... ... ... ... ажыратылады. Жазалау арқылы, мемлекет
қылмыскерді тиісті міңез-құлықты ... ... ... ... ... жазалардың қатаң анықтаған тізбегі ҚР ҚК 39 ... ... ... ... “Жаза азаматтық істі шешуде
қолданылатын күштеумен ұқсастығы бар. ... ... іс ... ... ... ... емес, мүліктік не мүліктік емес түрдегі дауға
ьайланысты, екіншіден, қылмыстық-құқықтық ... ... ... Жаза ... ... ... ... шаралардан
келесі белгілермен ажыратылады. Әкімшілік шаралардың көпшілігі ... ... ... ... жазамен ұқсас, бірақ та өзінің сазайын
тарттыру мазмұнына және нысанына байланысты ... ... әсер ... ... ... ... ... табылатын іс-қимылдар үшін
тағайындалады, және мемлекет атынан немесе, белгілі бір мемлекеттік орган
немесе ... ... ... ... Жаза ... ... тәртіптік шаралар қызмет барысында міндеттерді бұзғандығы үшін
қызметтік бағыныштылық тәртібінде тағайындалады.
Жоғарыда ... ... ... өзге ... ... ... заң ... көзделген шаралар бар: бұлтартпау, іздестіру,
тінту шаралары, түрлі сараптамалар т.б. Олар ... ... ... осы ... ... ... ... сот үкімі негізінде емес,
тергеу органдарының қаулыларының негізінде қолданылады.
Осылайша, жазаны тағайындау мен ... заң ... ... түрлі
мәжбүрлеу шараларының кешенің қолдану нәтижесінде жүзеге асырылады.
Осы ерекеттер арқылы жазаны тағайындау, атқаруға ... ... ... ... ұстауға, оны түрме не түзеу колониясына беруге
бағытталады. Сонымен, жаза – мақсатты ... ... ... жағдайларда, мәжбүрлеу шаралары кінәсіздерге де қолданылады.
Мысалы, кейін кінәсі дәлелденбеген, ... ... ... ... әрбір айыпталышы кінәсіз деп есптелінеді, оның кінәсі
қылмыстық және ... іс ... ... дәлелденбейінше және
соттың заңды күшіне енген үкімі арқылы
белгіленбейінше. Яғни, кінәсіздік ... ... ... етеді.
Жаза, мемлекеттік мәжбүрлеудің басқа шараларына қарағанда, ерекше
құқықтық салдарды – соттылықты туындатады.
Бір ғалымдардың көзқарасы бойынша, ... жаза ... ... ... ... ретінде қарастырылса, келесі авторлар ... үшін ... адм ... ... ... ... ... енген
күнінен бастап, соттылық ... ... ... ... ... деп ... ... ҚК-ң 77-бабына сай, соттылық түріндегі жазаны көрсетілген
мерзімінен тіс өтеу ... ... ... ... ... кері
әсер етеді. Соттылық түріндегі кері салдарлар оның әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... арманын бәсеңдетеді. Бұл
жағдай ол қоғамнан щет қалып, өз ... ... ... ... ол өз ... түсінгенде, бас бостандығынан айырылғанда
болады. Заңда заңшығарушының соттылықты белгілегенде ... ... ... Егер ... ... ... жол ... қайта қылмыс жасағанда жазаны терендету негізінде ... ... ... ... ... бұл ... үшін ... жаза болады
ма? (егер жаза мақсаты өтелуінде жүзеге асса). ҚР ҚК ... ... ... ... жеке ... ... бас ... айыру
ретіндегі жаза жүзеге асқанда жасалады.
Біз біртіндеп сазайын тарттыру түріндегі ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
жазаның мақсатының жүзеге асыруы ретінде қарастыруымыз керек.
Сонымен, жазаны тағайындау және орындау сотталғандардың еркінен ... ... ... ... ... ... заңнама
сотталғандарға аппеляциялық қадағалау тәртібінде жазаның қатаңдығында
шағымдану құқығын берген. Осыған байланысты, ... ... ... алады.
Бірақ та, барлық жағдайларда аяққы түрдеанықталған жаза өзінің мәжбүрлі
қасиетін жоймайды. ... ... ... ... бұлтару одан да
қатоаң жазаның тағайындалуын туынтады.
Адамдар соты арқылы жазалау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... жазалауға құдайдың немесе
мемлмкеттің құқығы бар. Осы ... ... ... теориялар –
абсолютті, салыстырмалы және ... ... ... ... ... өзектілігі жойылған, себебі мемлекеттің жазалау құқығы
ешқандай күмән ... ... ... ... діни ... жазамен бәсекелестікке түспейді.
Мұсылман қылмыстық құқығында мемлекеттік және діни ... ... ... ... ... ... қылмыстық заңдарында ... және ... ... жазаланушылығы сақталған. Қылмыстық
істер бойынша шариат соттары Қылмыстық Кодекс және
Қылмыстық Іс ... ... ... Құран және Суннаны басшылыққа алады.
2. Жаза қатаң жекелік сипатта болады. Ол тек қылмыскерлердің ... ... өзге ... ... жаза ... жазаның жекелендірілуі, яғни қылмыскердің тұлғасы
ескеріледі. Жазаның әрекеттілігі осы жаза ... ... ... ... ... ... ... Жазаның келесі белгісі оның мазмұнына байланысты. Бұл ... ... не ... ... ... ... айыру жазаның келесі түрлерінен, өмір бойы немесе
белгілі бір мерзімге бостандығынан айырудан, қамаудан көрінеді. ... ... ... ... ... бір мерзімінде осы жазаны өтеу
орнынан кету ... ...... ... және ... ... ... сияқты жаза түрлерінен көрінеді.
Еңбек құқықтарын шектеу түзеу жұмыстары, әскери қызметтерін шектеу,
қоғамдық жұмыстарға тарту, белгілі бір ... ... ... ... бір
қызмет түрімен айналысу құқығынан айыру барысында орын алады. ... ... ... және ... ... көрінеді.
Ерекше, ең жоғарғы жаза - өлім жазасы ... ... Өлім ... ... ең ... ... - ... деген құқықтан айырады.
Жазаның көпшілігі құқықтар мен бостандықтарды ... және ... ... ... ... ... ... еңбек,
мүліктік, тұрғын–май, жан-ұялық құқықтарын шектелуін туындатады. Түзеу
жұмыстары еңбек және мүліктік құқықтардың ... ... ... ... оны ... ... құрайды. Жазаны
тағайындау негізі ... ... ... табылады,сонда жаза – қылмыстың
органикалық салдары.
3.Жазаның бесінші белгісі – оның адресаты. Жазаға ... ... деп ... адам ғана ... Қылмыстың субъектісінің тұлғасы
сот арқылы жазаны дараландырудың ... ... ... ... ... ... ... – процессуалдық белгі – жазаның
сот үкімі арқылы ... ... Бұл ... орын ... бұзылуын, жазаның арнайы соттармен (“үштіктер”)
тағайындалуына жол бермеу мақсатын білдіреді.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес ... үшін ... ... ... ... дейін тағайындалады.
Жазаға, сонымен қатар, мақсатты бағыттылық тән.
Л.Ч.Сыдықова жаза ... ... ... ... ... оны ... ... болады:
1) материалды (мазмұнды) белгілер. Бұған қылмыстық-құқықтық
сазайын тарттыруды өзге ... ... ... ... ... екінші топты қылмыскердің құқығын, бостандығын шектеуде қылмыстық-
құқықтық сазайын тарттыру ... ... ... ... Бұл ... формальді белгісі.
Егер жазаны қолдануда заң бұзылса, оның тәрбиелік мағынасы жойылып
тек қорқыныш қалады. ... жаза ... ... болса мақсатты
болады.
Сонымен, жаза қылмыстық құқықтың барлық қағидаларына сай болуы қажет.
Заңдылық қағидасы тек ... ... ... ... түрлері арқылы
жүзеге асырылады. “nulla poena sine lege” заң тек ҚК болып табылатындынғын
білдіреді. Жазадағы заңдылық – ... ... бір ... ... ... табылатындықтан да көрінеді. Заңдылық қағидасының талабы жазаны
белгілейтін қылмыстық-құқықтық нормалардың толық көлемде ... де ... ... ... басқа ешқандай заң жазаны
енгізе алмайды.
Заңдылық институты өлім жазасы (ҚК 49б.), өмір бойы бас ... (ҚК 48б.), ... ... мен ... ... ... 50б.) ... жаза түрлерінің мерзімді сипатынан да көрінеді. Осы қасиеті
арқылы ҚР ҚК ... ... жаза ... жол ... ... ажырытылады.
Алғаш рет белгісіз мерзімге үкімдерді 1890 жылы ... ... ... болатын. Соттар түрмеге қамаудың тек төменгі шегін
белгіледі. Түрмеде нақты ... ... ... ... ... емес, түрме
әкімшілігі анықтады. Шын мәнісінде, белгісіз үкімдер қылмыстық енеді де,
түрме ... ... мен ... ... ... тең ... қағидасы біріншіден, пенализацияны, яғни,
сотталғандардың ұлтына, жынысына және басқа қасиеттері мен ... ... ... ... ... заң алдында теңдігі қағидасының жүзеге асыру
– қылмыстық жауаптылықтың шешуші кезеңі ... ... ... ... заң ... ... қағидасы жаза түрлерінің жүйесі
мен санкцияларда әділеттік, кінә, ізгілік қағидаларымен үйлесіп ... ...... жаза ... барысында, жасалынған
қылмыстардың мән-жайлары мен кінәлінің тұлғасын ескеруді қажет етеді.
Жазада кінәлілік қағидасы жазықсыз зиян келтіру барысында ... ... және ... қатаң жеке сипатта болатындығынан көрінеді.
Әділеттілік қағидасы толық ... ... ... ... ... ... ... сипаты мен дәрежесіне, қылмысты ... және ... ... ... ... қажет. Бір ғана қылмыс
үшін екі рет ... жол ... ... ... ... – қылмыстық-құқықтық нормалардың
санкциялары мен сот үкімі арқылы анықталынатын ... ... ... ... білдіреді. Яғни, ҚР ҚК 52 бабына сәйкес:
“Жасалынған қылмыс үшін қарастырылған ... ... ... жаза ... егер ... жеңіл түрі жазаның ... ... ете ... ... ізгілік қағидасы келесіден де көрінеді, адамға ... ... және ... ... ... мақсаты болып табылмайды.
Қорытынды
Қорыта келгенде жазаның ... ... ... ... ... ... түрде мерзімінен бұрын босатудың айырмашылығы
оның шартсыз, түпкілікті босатылуында болып табылады. Жазаның ... ... ... ... ... болып жазадан шартты түрде
мерзімінен бұрын босатудағы ... ... ... ... ... еңбекке, оқуға деген адал көзқарасы есепке алынады. Сот ... ... ... ... адамдарға ғана жазаны ауыстыру қолданылады.
Мұндай жағдайда жазаның алға ... ... ... жету ... өтеу ... ... ... Жазаның өтелмеген бөлігін
жеңілірек жазамен ауыстыру сотталған адамға мына ... ... ... ... ауыр және ауыр ... үшін бас бос- ... ... өтеп жүрген адамға сот оның жазасын өтеу ... ... ... отырып, жазаның өтелмей қалған болігін оның ... ... ... Бұл орайда адам жазаның қосымша түрін өтеуден толық немесе
ішінара босатылуы мүмкін.
2. Жазаның етелмеген бөлігі сотталған адам ауыр емес және ... ... ... үшін жаза ... кем ... ... бір ... ауыр
қылмысы үшін немесе бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны өтеуден ... ... ерте ... және ... өтелмей қалған бөлігі
кезеңінде жаңа қылмыс жасаған адам жаза мерзімінің жартысын нақты өтегеннен
кейін ... ... ... ... ... ... ... өтелмеген бөлігін ауыстыру кезінде сот осы Кодекстің 39-
бабында аталған жаза түрлеріне сәйкес, осы Кодексте әрбір жаза түрі ... ... ... кез ... ... ... түрін тандап алуы мүмкін
(ҚК-нің 71-бабы).
Жазаның өтелмеген бәлігі жеңілірек жазамен ауыстырылу қолданылған
сотталған ... сот ... ... толық немесе ішінара босатуы да,
босатпауы да ... Бұл ... ... ... ... шешіледі. Егер
жеңілірек жазамен ауыстырылған ретте, қосымша жаза одан гөрі ... ... ... ... адам ... ... қосымша жазадан да
босатылуы қажет. Жаза ... ... ... ... адам ... бөлігі ішінде қылмыс істесе, сот мұндай жағдайда кінәлі адамға ҚК-
нің 60-бабына сәйкес үкімдердің жиынтығы бойынша жаза ... ... үкім ... ... қалған жазаны соңғы жазаға қосады.
Қолданылған әдебиет тізімі
1. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Қылмыстық жаза ... ... ... ... ... 1999 ... 30 сәуірдегі № 1
нормативтік қаулысы (Егемен ... 1999.21 ... ... ... Жоғарғы Сотының «Соттардың рецидивті қылмыстар
жөніндегі ... ... ... ... ... 1994 ... ... нормативтік қаулысы (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Жаршысы.
1994. №3).
3. Анденес И. Наказание и предупреждение преступлений (пер. с ... ... ... Н. А. Цели и ... и средства их достижения. Л., 1962.
5. Гальперин И.М. Наказание. Социальные функции, практика ... ... ... И.И. ... ... ... и ... М., 1973.
7. Ной КС. Сущность и функции наказания в советском государстве. ... ... СВ. Цели ... ... М., ... Шаргородский М.Д. Наказание, его цели и эффективность. Л., 1973.
10. Уголовное наказание: ... ... ... ... ... Часть
общая. Екатеринбург, 1994. Т.З.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық құқықтағы жаза мақсаттары36 бет
Жекелеген түрлерi бойынша қылмыстық жазадан босатудың негiздерi мен тәртiбi45 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
Абайсызда жасалатын қылмыстар52 бет
Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері53 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы жайлы47 бет
Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығы бойынша қорқыту мен күш қолданушылық үшін жауаптылық203 бет
Қылмыс және жауапкершілік5 бет
Қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы9 бет
Қылмыстық жауапкершіліктен босату77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь