Биосферадағы зат айналымы және энергияның өзгеруі

Зат айналымы. Тірі ағзаларға тән қасиеттердің біріне зат айналымы жатады. Биосфераның пайда болуы және оның тұрақтылығы әрі біртұтастығы барлық ағзалар мен айналадағы орта арасында болатын биологиялық айналымға тікелей байланысты.
Табиғатта болатын зат айналым ағзалардың үш тобының қатысуымен жүреді. Біріншіден, продуценттер (жасыл өсімдіктер) күннің жарық энергиясын сіңіру арқылы бастапқы өнім болып саналатын — органикалық заттарды түзеді. Ол заттар негізгі тіршілік тірегі болып саналады. Екінші, консументтер (әр түрлі сатыдағы) дайын органикалық заттарды пайдаланып, оларды бір түрден екінші түрге айналдырады да, Жер бетінде тіршіліктің жандана түсуіне және олардың ұрпақтарының үнемі алмасып отыруына жағдай жасайды. Үшінші, редуценттер — органикалық заттарды минералды заттарға ыдыратады және сол арқылы табиғатта кажетсіз қалдықтардың жиналуына жол бермейді.
Табиғатта болатын биологиялық зат айналымын сызбанұска арқылы көрсетуге болады:
жасыл өсiмдіктер жануарлар ұсақ ағзалар
(продуценттер) (консументтер) (редуценттер)
Жер бетінде тіршілікті Күн энергиясы мен жасыл өсімдіктерде болатын хлорофилдер қамтамасыз етеді. Ал басқа ағзаларда болатын зат айналымы продуценттерге тікелей байланысты және олардың тіршілігіне өз көмегін тигізеді.
Кез келген биогеоценозды құраушы бірнеше түрге жататын популяциялар арасында өзара тығыз қарым-қатынас болумен бірге өзара аса күрделi карама-қайшылықтар да болып тұрады. Ағзалар өзара қоректену тізбегі арқылы және айналадағы өлі табиғатпен (жарық, су, жылу, ауа, химиялық элементтер, т. б.) үнемі болып түратын зат алмасу арқылы тығыз байланысты болады. Зат алмасудың нәтижесінде ағзалардың құрамындағы әр түрлі элементтер кайтадан айналадағы ортаға беріледі де, бұл әрекет үнемi қайталанып отырады. Міне осылай табиғатта үздіксіз зат айналымы болады. Табиғатта болатын зат айналым әрбір биогеоцеиозды және биосфераны тұтасымен камтиды.
        
        Биосферадағы  зат  айналымы  және  энергияның өзгеруі
Зат айналымы. Тірі ағзаларға тән қасиеттердің біріне зат ... ... ... ... және оның ... әрі ... ағзалар мен айналадағы орта арасында болатын биологиялық айналымға
тікелей байланысты.
Табиғатта болатын зат ... ... үш ... ... ... ... ... өсімдіктер) күннің жарық энергиясын
сіңіру арқылы бастапқы өнім ... ...... ... ... заттар негізгі тіршілік тірегі болып саналады. Екінші, консументтер (әр
түрлі сатыдағы) дайын ... ... ... ... бір ... ... ... да, Жер бетінде тіршіліктің жандана түсуіне және
олардың ұрпақтарының үнемі алмасып отыруына ... ... ...... ... минералды заттарға ыдыратады және сол
арқылы табиғатта кажетсіз қалдықтардың жиналуына жол ... ... ... зат ... сызбанұска арқылы
көрсетуге болады:
жасыл өсiмдіктер (жануарлар (ұсақ ағзалар
(продуценттер) (консументтер) ... ... ... Күн ... мен ... ... ... қамтамасыз етеді. Ал басқа ағзаларда болатын зат ... ... ... және ... ... өз көмегін
тигізеді.
Кез келген биогеоценозды құраушы бірнеше түрге жататын популяциялар
арасында өзара тығыз қарым-қатынас болумен бірге өзара аса ... ... да ... ... ... өзара қоректену тізбегі арқылы және
айналадағы өлі табиғатпен (жарық, су, жылу, ауа, химиялық ... ... ... ... түратын зат алмасу арқылы тығыз байланысты болады. Зат
алмасудың нәтижесінде ағзалардың құрамындағы әр ... ... ... ортаға беріледі де, бұл әрекет үнемi қайталанып отырады. Міне
осылай табиғатта үздіксіз зат ... ... ... ... ... әрбір биогеоцеиозды және биосфераны тұтасымен камтиды.
Биосферада тұрақты түрде су мен тірі ... ... ... ... ... да ... ... болып тұрады. Ағзалар өз
жасушасындағы цитоплазманы синтездеу үшін 40-қа жуық ... ... ... ең ... ... азот, сутегі,
оттегі, фосфор және күкірт жатады. Ал басқа злементтер ... ... да өте ... ... ... ... ... натрий, т. б. жатады.
Ағзалар мен айналадағы орта ... ... зат ... ... ... етеді. Биосферадағы зат айна-лымында тірі ағзалардың
атқаратын қызметі ерекше.
Табиғатта болатын зат ... тірі ... ... кьізмет
атқарады. Оларға газдық, қаныкпалық, тотығу-тотықсыздану және ... ... ... ... ... фотосинтез әрекетi кезінде оттегін
бөліп шығаруы, тынысалу кезінде өсімдіктер мен жануарлардың бөліп шығаратын
көмірқышқыл ... ... ... ... күкiртсутектi, т. б. қалпына
келтіретін бактериялар ... ... ... Бұл ... тірі ... ... арасында тығыз байланыс түзіледі.
Биосферадағы зат айналымы.
Толық бағдаршалар — зат айналымының әр ... ... ... — зат ... ... қалған заттар.
(Воронов бойынша, 1987)
Қанықпалық қызмет тірі ағзалардың өз денелерінде жекеленген ... ... ... ... ... ... ағзалар өз денесінде сутегі, көміртегі, азот,
оттегі, натрий, ... ... ... фосфор, кремний, ... ... ... иод, ... т. 6. ... ... ... көбіне топырақ ... ... ... ... ... ... Олар заттарды тотықтыру
арқылы оксидтер түзеді, кейбірі заттарды (күкіртсутек, ... ... ... ... ... Кейбір ½сақ-ағзалар пайдалы қазбалар (әктас,
боксит, т. б.) түзуге де қатысады.
Биохимиялық ... тірі ... ... ... мен ... ... агзалардың ыдырауы мен шіруі кезінде байқалады. Бұл кезде
элементтердің ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетiнің нәтижесінде биосфераға тән емес, әрі
биосфераға зиянды әсер ететін зат айналымы ... ... ... мен ... бөлінген химиялық улы қоспалар елді мекендердің
ауасын ластайды, ал «ºûшқыл жаңбырлар» табиғатқа зиянды ... ... да ... ... ... ... шараларына ерекше мән беру
қажет.
Атомдардың биогендік миграциясы.
Биосферада кейбір активті ... ... ... бір ... екіншісіне немесе ¼лі табиғатқа және қайтадан ағзаларға
үздіксіз өтіп тұрады. Мұны ... ... ... ... Бұл ... сулы ортада (элементтердің еруі ... ... және ... (газ тәрізді қосылыстар, су
буларының қозғалуы) болатын физикалық-химиялық ... ... µсақ ... ... ... ... шірітеді, бұл
кезде бөлінген элементтер топырақ пен ... ... одан ... ... ... өтiп, биологиялық зат ... ... ... ... ... ... биосферадағы
зат айналымында үздіксіз бір ағзадан екіншiсіне ... ... ... ... Бұл ... кездегі изотоптар ... ... ... ... ... Кез ... орга-никалық
қосылыстардың кұрамына ... ... бір ... ... Мысалы, сутегінің үш ... — 1Н, 2Н, 3Н ... (1Н) ... ... ол ... (2Н) ... реакцияға 6 есе тезірек түседі. Табиғатта оттегінiң де
үш ... — 16О, І7О, І8О бар. І6О ... өте ... ... ... ... ... әрекеттеріне қатысады. Ал
көміртегінің 12С изотобы органикалық ... ... ... ... ... ... активті байланысады. Биогендік миграция
кезіңде элементтер атомдар күйінде тірi ... ... ... ал ... ... ... олардан қайта бөлініп шығады.
Кез келген биогеоценоздан биологиялық айналым кезінде ... және ... ... болады. Мысалы, жасыл есімдіктер
өскен құрлықта және мұхит пен теңіз суларының үстіңгі қабаттарында ... ... тірі ... көп ... ... ал бұл ... ... шамалы ғана болады. Оның есесіне топырақ ішінде,
теңіздің терең түбінде элементтердің минералдануы басым екені көзге түседі.
Атомдардың ... ... ... ағзалар тіршілік етеді және
жер шарына кеңінен таралады. Бір ... ... ... ... аударушылар
(балықтар, бунақденелiлер, құстар, т. б.) химиялық элементтерді ... ... ... бір-бірінен тіршілік үшін қажетті
элементтердi беру арқылы өзара күрделі ... ... кез ... ... ... ... тіршіліктің негізгі үш барысын — ... зат ... ... ... және ... қамтиды.
Атомдардың биогеңдік миграциясын ұсақ ағзалар және көп жасушалы
ағзалар жүзеге асырады. ... ... бұл ... көп ... ... ... басымдылық рөл атқарады.
Адамдардың ... ... ... ... ... түрі пайда болып отыр.
Ұсақ ағзалардьң зат айналымындағы орны. Ұсақ ... ... ... және олар өте ... ... ... ... бактериялар
әр 20 минутта бөліну арқылы көбейіп отырады, дәл осындай көбею қарқынында
ол 36 ... ... ... жер ... ... ... ... еді. Биосферадағы
зат айналымында да ұсақ ағзалар орасан зор рөл атқарады.
Ұсақ ағзалардың тіршілiк ету қабілеті ... Олар өте ... ... да ... ... ... тоң басқан Сiбір өңірінен
(мәңгі тоң қабаттарынан) табылған зіл ... ... ... ... ... өз ... жоймаған. Ондағы температура —
240° С-ге жеткен. Кейбір ыстық атқылап жатқан гейзер ... ... ... да ... мен ... тiршілік етеді. Ал
олардың споралары — 253° С температурада да ... ... ... өте ... ... тез таралады және көп аймақтарды
қамтиды. 1 г бактерия кұрамында 600 ... ... ... ... ... ... заты ... болса, өте тез көбейеді. Осыған
байланысты оларда өзгергіштік және бейімделушiлік ... ... ... және ... ... ерекшеліктеріне байланысты
бірнеше топқа бөлінеді. Мысалы, химиялық қосылыстар түзу ... ... ... ... ... күкіртбактериялар, азотбактериялар, т. б.), органикалық
заттармен қоректенетін — сапрофитті бактериялар (сүтқышқылды, майқышқылды,
сіркеқышқылды, шіріткіш, т. б,), ал тірі ... ... ...... ... ... оба, сүзек, тырыспа, т. б.)
деп бөлінеді. Бактериялардың белгілі бір тіршілік ету ортасына бейімделуіне
байланысты ... ... ете ... жерде екіншiлері белсенді тiршілік
ете береді. Мысалы, сүттің, ашуы кезінде алғашында ашыту және майқышқылы
бактериялар көп ... ал одан соң ... көп ... ... ... ... ... да, олардың орнына сүт қышқылды
бактериялар басады. Бірақ ... ... ... соң олар қантты тотықтырып, бұл
ортада тіршілік ете алмай, қырылады. Ал топырақ ішінде бактериялардың бір
тобы органикалық ... ... ... ... ... енді ... тобы оны азотты қышқылға, соңынан азот қышқылына айналдырады. Топырақта
азот ... ... ... ... (аэробты), ал ауаға азот
бөліп шығаратындары— динитрлеуші ... деп ... ... табиғатта болатын сан алуан биохимиялық ... ... ... ... Органикалық қалдықтардың ыдырауы, шіруі
солардың қызметіне байланысты. Олар биологиялық зат ... ... ... ... ... ... ... тастап, Жер кыртысында
кейбір заттардан қор жинақтайды. Ұсақ ағзалар топырақ құнарлығының қалпына
келуіне де ... ... Мүны ... ауыл шаруашылығы үшiн маңызы
зор.
Биосфера және энергияның ... ... ... ... ... ... арқылы ғана жүреді. Бір мезгілде ағзалар
энергияны пайдаланып, әрі қайтадан бөліп ... ... ... ... көзі де ... зат айналымындай айналымда болады. Биосфера
өзіне қажетті энергияны Күн көзінен және ... ... ... ... ... өздігінен үнемі ыдырап, энергия бөліп
шығарады. Жер алғаш пайда ... ... ... жылу ... ... көп болған. Мысалы, бізге дейін 3 млрд жыл бұрын ... ... есе ... ... Радиактивті жылудың ерте кездерде пайда болған
ағзаларға әсері оншалықты білінбейді. ... ... ... балдырлар
(ертеде пайда болған) радиация әсеріне шьдамды келеді. Жер ... ... ... ... жоғары сатылы жануарларға және адамдарға
радиация әсерi ерекше байқалады. Табиғи бөлiнетін ... ... ... ... ... дәрежеде бейімделген. Ал соңғы кездердегі ... ... ... жарылыстар атом, сутегі бомбаларын сынау
(Семей, ... ... ... ... Жем ... ... т.
б.) кезіндегі радиация мелшерінің шектен асып кетуі айналадағы тіршілік
атаулының бәріне де кесірлі әсерін тигізуде. Тек ... 34 ... ... ... ... болғандығы көпшiлікке мәлiм болып отыр.
Жерге түсетін Күн сәулесінің жылуы Жерден бөлiнетін ішкi ... ... ... ... ... Күн ... пайдаланады.
Ғалымдардың есептеулері бойынша Жер ... ... ... ... Күн ... 1%-ін ғана ... ал 42%-і әлем ... қалғандары атмосфера мен топыраққа сіңедi.
Жер шарындағы жасыл өсімдіктер Күн сәулесін пайдалана отырып жылына
101) млрд тоннадай органикалық, ... ... ... ... ... заттардың құрамында орасан мол энергия көзі жинақталады ... ... ... өте көп ... ... ... шығарады. Сондыктан
да жасыл өсiмдіктерде жүретін фотосинтез ... ... ... оттегі мен көмiркышкыл газының мөлшері калыпты жағдайда
сақталып отыр. Ауа қүрамындағы оттегі ... ... ... ... бетіндегі жасыл балдырлар мен басқа да жасыл өсімдіктердiң каншалықты
маңызы бар екенін ешқашан ... ... ... Органикалық заттардың
пайда болуы — эндотермиялык, әрекет болса, олардың тотығуы — ... ... ... Бұл екі ... кезінде жалпы энергия мөлшері шамалас
болады. Тотығу әрекеті кезінде тынысалу, ашу, шіру ... ... ... бұл ... жылу ... су және ... газы бөлініп
шығады. Түзілген органикалық заттардың біраз бөлігі Жер қыртысындағы ағза
қалдықтары — ... ... ... (лай) және ... ... Күн энергиясы, органикалық, заттарды түзуге қатысуымен қатар,
жер бетінде өте ... ... ... және ... да ... ықпалын тигізеді. Тірі ағзалардың тіршiлік — әрекеті ... ... әр ... ... ... айналады және заттар айналымына да
қатысып, биомассаның көбеюіне, таралуына қажетті жағдай жасайды.
Күн энергиясының арқасында ... ... ... ... келеді.
Биосфера бүкіл Жер шарын қамтитын біртұтас, ең жоғары дәрежедегі тіршілік
деңгейі ... ... Оның ... ... ... мен биогеоценоздар
кiреді. Жеке биогеоценоздардағы, экожүйелердегі кез келген ... әсер ... ... ... ... ... бір-бірімен тығыз
байланысқан.
Биосфера — Жер ... тірі ... мен ... ... ... ... ол әрі өте ... көп сатылы ашық жүйе, өйткені
оған сырттан үздіксіз күн ... ... ... Адам өзі өмір ... ... ... және оны ... көркейтуге міндетті.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі экология міндеттер мен биоресурстар28 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Биомасса, фотосинтез, энергия ағыны14 бет
Биосфера – ғаламдық экожүйе5 бет
Биосферадағы бео, гео, химиялық айналымдар11 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
Xix ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі17 бет
«Айданқұс» ЖШС-тің өнеркәсібі қорлары айналымына талдау жүргізу19 бет
«Су ресурстары қызметі» ЖШС-ң құжат айналымын автоматтандыру45 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь