Бағалау әдістемелері


Бағалау тәсілін таңдау көбінде кәсіпорынның бүгінгі күнгі қаржылық жағдайы мен оның болашағына байланысты.
Еліміздің нарықтық экономикаға ауысуы ғылым мен тәжірибенің бірқатар жаңа салаларын тереңдете дамытуды талап етті. Жекешелендіру үдерісі, қор нарығының пайда болуы, сақтандыру жүйесінің дамуы, коммерциялық банкілердің мүлікті кепілдікке алып, несие беруге ауысуы жаңа қызметке – жылжымалы және жылжымайтын мүлікті, сонымен қатар мүлік кешені ретіндегі кәсіпорынды бағалауға, олардың нарықтық бағасын анықтауға сұраныс тудырды. 2000 жылғы 30 қарашадағы «Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңында бағалау – бағалау объектінің ықтимал нарықтық немесе басқа бағасын анықтау болып табылатындығы жөнінде айтылады. Бағалау қызметі – бұл бағалаушылардың объектілердің нарықтық немесе басқа бағасын анықтауға қатысты заңмен басқаша қарастырылмаған жағдайда, нақты бір күнді белгілеуге бағытталған кәсіпкерлік қызметі.[31]
Бизнесті бағалау – иесінің табыс көруін қамтамасыз ететін мүлік кешені ретіндегі компанияның бағасын анықтау. Бизнестің бағасын анықтау барысында компанияның барлық активтерінің: жылжымайтын мүлігінің, машиналары мен құрал-жабдықтарының, қойма қорларының, қаржы салымдарының, материалдық емес активтерінің бағасы есептеледі. Сондай-ақ, компания жұмысының тиімділігі, оның бұрыңғы, бүгінгі және келешек табыстары, нарықтағы даму жоспарлары мен бәсекеге қабілетті ортасы бөлек бағаланады. Осындай кешенді қарастыру нәтижесінде бизнестің шынайы бағасы мен оның табыс әкелу қабілеті анықталады.
ҚР Мемлекеттік стандарттарында кәсіпорынды мүлік кешені ретінде бағалау материалдық және материалдық емес активтерді, қызмет етуші кәсіпорынның бар міндеттемелерін бағалау ретінде анықталады.
Кәсіпорынды мүлік кешені ретінде бағалау келесі мақсаттарда пайдаланыла алады:
• сатып алу-сату;
• кепілдікке несие алу;
• бухгалтерлік есеп мақсаттарында (қайта бағалау);
• жарғылық капиталға енгізу;
• кәсіпорынды қайта құру немесе жою және т.б.
Кәсіпорынды мүлік кешені ретінде бағалау Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің 2002 жылғы 21 қарашадағы №171 және Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2002 жылғы 2 желтоқсандағы №597 «Бағалау қызметінің субъектілерімен кәсіпорынды мүлік кешені ретінде бағалау әдістеріне қойылатын талаптарды қолдану бойынша Ережелерді бекіту туралы» бірлескен бұйрығының негізінде жүзеге асырылады.
Бағалау әдісін таңдау көбіне кәсіпорынның сол сәтте қандай қаржылық жағдайда болуына және оның келешегінің қандай болуына байланысты болады. Қаржылық талдау бизнесті бағалауда үлкен рөл атқарады. Қаржылық талдау мәліметтерінің негізінде бағалаушы кәсіпорынның сол сәттегі жағдайы жөнінде тұжырымдар жасап, негізгі көрсеткіштердің өзгеру себептерін талдай алады және өндірістік немесе коммерциялық қызметті жетілдіру, сондай-ақ оны қаржыландырудың құрылымын өзгерту бойынша шара қолдана алады. Қаржы есептерінің рөлі бағалаушыларға нақты кәсіпорынның ағымдағы жағдайы мен болашағына қатысты білікті пікірлер қалыптастыруға көмек беруден тұрады. Табысқа қатысты көзқарас шеңберіндегі қаржылық талдаудың нәтижелері ерекше мәнге ие болады.

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Бағалау әдістемелері.
Бағалау тәсілін таңдау көбінде кәсіпорынның бүгінгі күнгі қаржылық
жағдайы мен оның болашағына байланысты.
Еліміздің нарықтық экономикаға ауысуы ғылым мен тәжірибенің бірқатар
жаңа салаларын тереңдете дамытуды талап етті. Жекешелендіру үдерісі, қор
нарығының пайда болуы, сақтандыру жүйесінің дамуы, коммерциялық банкілердің
мүлікті кепілдікке алып, несие беруге ауысуы жаңа қызметке – жылжымалы және
жылжымайтын мүлікті, сонымен қатар мүлік кешені ретіндегі кәсіпорынды
бағалауға, олардың нарықтық бағасын анықтауға сұраныс тудырды. 2000 жылғы
30 қарашадағы Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы
Қазақстан Республикасының Заңында бағалау – бағалау объектінің ықтимал
нарықтық немесе басқа бағасын анықтау болып табылатындығы жөнінде айтылады.
Бағалау қызметі – бұл бағалаушылардың объектілердің нарықтық немесе басқа
бағасын анықтауға қатысты заңмен басқаша қарастырылмаған жағдайда, нақты
бір күнді белгілеуге бағытталған кәсіпкерлік қызметі.[31]
Бизнесті бағалау – иесінің табыс көруін қамтамасыз ететін мүлік кешені
ретіндегі компанияның бағасын анықтау. Бизнестің бағасын анықтау барысында
компанияның барлық активтерінің: жылжымайтын мүлігінің, машиналары мен
құрал-жабдықтарының, қойма қорларының, қаржы салымдарының, материалдық емес
активтерінің бағасы есептеледі. Сондай-ақ, компания жұмысының тиімділігі,
оның бұрыңғы, бүгінгі және келешек табыстары, нарықтағы даму жоспарлары мен
бәсекеге қабілетті ортасы бөлек бағаланады. Осындай кешенді қарастыру
нәтижесінде бизнестің шынайы бағасы мен оның табыс әкелу қабілеті
анықталады.
ҚР Мемлекеттік стандарттарында кәсіпорынды мүлік кешені ретінде бағалау
материалдық және материалдық емес активтерді, қызмет етуші кәсіпорынның бар
міндеттемелерін бағалау ретінде анықталады.
Кәсіпорынды мүлік кешені ретінде бағалау келесі мақсаттарда пайдаланыла
алады:
• сатып алу-сату;
• кепілдікке несие алу;
• бухгалтерлік есеп мақсаттарында (қайта бағалау);
• жарғылық капиталға енгізу;
• кәсіпорынды қайта құру немесе жою және т.б.
Кәсіпорынды мүлік кешені ретінде бағалау Қазақстан Республикасы Әділет
министрлігінің 2002 жылғы 21 қарашадағы №171 және Қазақстан Республикасы
Қаржы министрлігінің 2002 жылғы 2 желтоқсандағы №597 Бағалау қызметінің
субъектілерімен кәсіпорынды мүлік кешені ретінде бағалау әдістеріне
қойылатын талаптарды қолдану бойынша Ережелерді бекіту туралы бірлескен
бұйрығының негізінде жүзеге асырылады.
Бағалау әдісін таңдау көбіне кәсіпорынның сол сәтте қандай қаржылық
жағдайда болуына және оның келешегінің қандай болуына байланысты болады.
Қаржылық талдау бизнесті бағалауда үлкен рөл атқарады. Қаржылық талдау
мәліметтерінің негізінде бағалаушы кәсіпорынның сол сәттегі жағдайы жөнінде
тұжырымдар жасап, негізгі көрсеткіштердің өзгеру себептерін талдай алады
және өндірістік немесе коммерциялық қызметті жетілдіру, сондай-ақ оны
қаржыландырудың құрылымын өзгерту бойынша шара қолдана алады. Қаржы
есептерінің рөлі бағалаушыларға нақты кәсіпорынның ағымдағы жағдайы мен
болашағына қатысты білікті пікірлер қалыптастыруға көмек беруден тұрады.
Табысқа қатысты көзқарас шеңберіндегі қаржылық талдаудың нәтижелері ерекше
мәнге ие болады.
Бизнесті бағалауға қажет құжаттар мен мәліметтердің тізімі:
• Құрылтай құжаттарының көшірмелері (Жарғы, Құрылтай шарты, Тіркелу туралы
куәлігі);
• Эмиссия проспектілерінің, құнды қағаздарды шығару қорытындылары жөнінде
есептердің (акционерлік қоғамдар үшін) көшірмелері.
Компанияның қызмет түрлері мен ұйымдастыру құрылымы.
• Соңғы 3-5 жыл ішіндегі бухгалтерлік есеп мәліметтері (немесе алдыңғы
кезеңдердің ықтимал саны):
- бухгалтерлік баланс;
- табыс пен шығындар туралы есеп.
• Аудиторлық тексеру өткізілген жағдайда, аудитордың соңғы қорытындысы.
• Негізгі қорлар ведомості.
• Мүліктің инвентарлық тізімдері.
• Барлық активтер туралы мәліметтер (жылжымайтын мүлік, қорлар, бөгде қоғам
акциялары, вексельдер, материалдық емес активтер және т.б.).
• Несиелік қарыздың шифрін ашу;
• Дебиторлық қарыздың шифрін ашу:
- қалыптасу мерзімдері бойынша;
- дебиторлық қарыз түрлері бойынша;
- күмәнді қарыз үлесі.
• Еншілес компанияларының, холдингілерінің болуы жөнінде ақпарат (бар
болса), оларға қатысты қаржылық құжаттама.
• Кәсіпорынның тауарқызмет бойынша жоспарланатын жалпы табысын, қажетті
инвестицияларын, шығындарын, таза пайдасын жылдар бойынша көрсетілген
жуырдағы 3-5 жылға даму жоспары.
• Аталған құжаттар тізімі алдын ала сипатта болады және бағалаушының
бағалау тапсырмасымен егжей-тегжейлі танысуынан кейін қысқартылуы
немесе кеңейтілуі мүмкін.
Бизнес жағдайы мен келешекте даму жоспарларына байланысты компания
бағасын есептеу келесі тәсілдерді қолдануға негізделуі мүмкін:
• Мүліктік тәсіл (шығындық);
• Табыстық тәсіл;
• Салыстырмалы тәсіл.
БИЗНЕСТІ БАҒАЛАУ
ТӘСІЛДЕРІ


ТАБЫСТЫЛЫҚ САЛЫСТЫРМАЛЫ МҮЛІКТІК
Капитализациялау әдісі Салыстырмалы компания Таза активтер құны әдісі
әдісі
Болашақ табыстарды Келісімдер әдісі Жойылу құны әдісі
дисконттау әдісі
Салалық коэффициенттер
әдісі

Сурет Бизнесті бағалау тәсілдері

Мүліктік тәсіл (cost approach to value) – бағалау объектінің құнын
бағалаудың бағалау объектінің тозуын ескере отырып, бағалау объектін
қалпына келтіруге немесе ауыстыруға қажетті шығындарды анықтауға
негізделген әдістерінің жиынтығы. Кәсіпорынның бағасын шыққан шығындар
тұрғысынан қарастырады. Кәсіпорынның бағасы кәсіпорынның барлық
міндеттемелерді өтегеннен кейін қалған активтерінің бағасына тең болып
саналады. Бұл жағдайда, әдетте, кәсіпорынның активтері мен
міндеттемелерінің баланстық бағасы инфляция, нарық конъюктурасының,
пайдаланылатын есептеу әдістерінің өзгеруі салдарынан нарықтық бағасына
сәйкес келмейді. Нәтижесінде кәсіпорын балансын түзету қажеттігі туындайды.
Мұны жүзеге асыру үшін алдын ала кәсіпорын балансының әрбір активінің
нарықтық бағасын бөлек бағалау жасалады, кейін міндеттемелердің нарықтық
бағасы анықталады. Бұдан кейін активтердің нарықтық бағасынан
міндеттемелердің нарықтық бағасы алынып тасталады, осының нәтижесінде
кәсіпорынның жеке капиталының нарықтық бағасы қалыптасады.
Есептеулер жүргізу үшін кәсіпорын балансының бағалау күніндегі (немесе
соңғы есепті күніндегі) мәліметтері пайдаланылады, оның статьялары активтер
мен пассивтердің нарықтық бағасын ескере отырып түзетіледі.
Бұл тәсіл екі негізгі әдістермен беріледі:
• таза активтер әдісі;
• жою бағасы әдісі.
Мүліктік (шығынды) тәсілдің нақты жүзеге асырылуы кәсіпорынның
жағдайына, атап айтқанда, оның жұмыс жасау-жасамауына, келешекте дамуына
немесе құлдырау күйде болуына байланысты болады, соңғы аталған жағдайда
активтерді бөлек сату неғұрлым орынды болып саналады.
Мүліктік тәсіл- жылжымайтын мүлік құнынын бағалауының жиынтық әдісін
атаймыз, яғни бұл тәсіл арқылы мүліктің тозуын ескере отырып, шығын
негізінде анықтау. Мүліктік тәсіл ауыстыру қағидасы негізінде негіздіелген.
Мүліктік тәсілге байланысты жалпы жылжымайтын мүліктің құны (Соб) фрмула
арқылы анықталады:

Соб= Сзу+Свс-Сиз,

Мұндағы: Соб- жылжымайтын мүліктің құны;
Сзу-жер участкесі құнының соммасы;
Свс- қайта қалпына келтіру құны;
Сиз- жиынтық тозу.
Мүлікті бағалауға шығынды тәсілдің қолданылуы келесідей кезеңдерден
тұрады:
• Жер участкесінің нарықтық құнын бағалау;
• Мүліктің қайта қалпына келтіру немесе ауыстыру құнын бағалау;
• Тозуды түрлеріне қарай есептеу;
• Мүліктің қорытынды құнын бағалау;

Мүліктік тәсіл

Жойылу құны әдісі
Таза активтер құнының әдісі

Бағалауды жүргізу, шығын қатынасын бағалау кезінде таза активтер
құнының әдісі маңызды рөль атқарады. Таза активтер – деп жалпы активтер мен
жалпы міндеттемелерінің шегерімін айтамыз.
Таза активтер құнының әдісі бірнеше кезеңдерге бөлінеді:
1. Нарықтық бағаға сәйкес өнеркәсіптің жылжымайтын мүлігін бағалау;
2. Материалдар мен негізгі құрал жабдықтардың негізделген нарықтық құнын
анықтау;
3. Материалдық активтерді көрсету және бағалау;
4. Ұзақ және қысқа мерзімді қаржылық салымдарының нарықтық құнын анықтау;
5. Тауарлы-материалдық қорлардың ағымдық құнға ауысуы;
6. Өнеркәсіп міндеттемелерінің ағымдық құнға ауысуы;
7. Дебиторлық қарыздың бағалануы;
8. Болашақ кезеңдегі шығындардың бағалануы;
9. Меншікті капиталдың құнын анықтау;
Таза активтер пайдалылығының коэффициентін мына формула арқылы
табамыз:
Котр=ПЧМА=ПСКмат,

Мұндағы: П- таза пайда;
ЧМА - таза материалдық активтер;
СКмат - материалдық активтердің меншікті капиталы.
Активтерді жинақтау әдісі- бұл өнеркәсіптің жиналған активтерін
бағалау дегенді білдіреді. Активтерді жинақтау әдісі кез-келген мүліктің
нарықтық құнын анықтау үшін қолданады. Әдістің мақсаты- міндеттемелерді
қоспағандағы әр активтің нарықтық құнын анықтау. Активтерді жинақтау
әдісімен толығырақ танысу үшін, келесідей ұғымдарды білуіміз қажет:
Материалдық активтер:
1. нақты;
2. қаржылық.
Нақты активтер: жылжымайтын мүлік, негізгіқұрал-жабдықтар, өлшеуіш
приборлар, айналым қорлары.
Қаржылық активтер:
• бағалы қағаздар;
• банктік депозиттер.
Жойылу құны әдісі- кез-келген бағалау объектісінің жойылу құнын
анықтау үшін қолданады. Яғни барлық міндеттемелер мен шығындарды қосып,
жойылу құнын анықтау.
Табыстық тәсіл (income approach to value) – бағалау объектінен
күтілетін табыстарды анықтауға негізделген бағалау объектінің құнын
бағалайтын әдістер жиынтығы. Әдіс мүліктің ағымдағы бағасын оның ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пара беруді анықтаудың әдістемелері
Ұлттық спортты оқыту, үйрету әдістемелері
Мұнай мен мұнай өнімдерін талдауды жүргізу әдістемелері
Информатикада ақпараттық технология мазмұндық желісін оқыту әдістемелері
Бағалау
Ағылшын тілін оқытудың қазіргі замандық әдістемелері
Психокоррекцияны және психологиялық кеңес беруді жүргізу әдістемелері (жеткіншек жас кезеңі)
Тарихи антропологияның мәні және оның методологиясы мен әдістемелері
Бағалау құны
Тренингтер, іскерлік ойындарды оқыту-тәрбие процесінде қолданудың әдістемелері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь