«Алаш» партиясы (1917—1920)

«Алаш» партиясы (1917—1920) — 1917 ж. Ақпан төңкерісінен соң Ресей конституциялы демократиялық партиясының қазақ мүше тобынан құрылған. Төрағасы — Әлихан Бөкейханов.
Алаш партиясы мүшелері Алаш Орда үкіметінің құрамында барынша көпшілігі болған.
Өткен ғасырдың басында қазақ даласында мемлекетшілдік ұраны оянды. Сан ғасырға жалғасқан отаршылдық бұғаудан босанудың қам-қарекеттері басталды. Осы баянды істің басында қазақ оқығандары тұрды. Олар сол дәуірдің ең озық дәрісханаларында білім алды. Атап айтқанда: Қазан университетін бітірген Ахмет Бірімжанов, Мұхамеджан Қарабаев, Садық Аманжолов, Иса Қашқынбаев, Шафқат Бекмұхамедовтер, Петербург университетінің түлектері: Бақытжан Қаратаев, Бақыткерей Құлманов, Барлыбек Сыртанов, Жаһанша Сейдалин, Айдархан Тұрлыбаев, Жанша Досмұхамедов, Мұстафа Шоқай, Жақып Ақбаев, Райымжан Мәрсеков, Санжар Асфендиаров, Халел Досмұхамедовтер еді. Осылардың барлығы «Алаш» туы астында бірікті.
Алаш партиясы мен Алашорда үкіметі болшевиктер ұсынған кеңестік даму бағытымен қатар дүниеге келді. Сондықтан да Ресейдің байырғы отарлау саясатын ұстанған коммунистермен «бір қазанға» бастары сыйған жоқ. Тарихшы Мәмбет Қойгелдиев Алаш арыстары басшылыққа алған ұлттық даму бағыты жайында: «... олар қазақ елінің сан ғасырлық даму тәжірибесін, салт-дәстүрін революциялық әдіспен күрт өзгертуді емес, қайта оларды эволюциялық жолмен, басқа өркениетті елдердің өмір тәжірибесін ескере отырып, одан әрі жетілдіре түсуді көздеді. Ең негізгісі, бұл жол қазақ еліне өзін-өзі билеуге, сөйтіп өзінің ішкі қоғамдық мәселелерін өзі шешуге, өз атамекеніне өзі ие болуға мүмкіндік беретін жол еді» - деп жазады.
Сол сияқты Алаш партиясының қатарына қандай адамдар қабылданады деген пікірге байланысты «Қазақ» газетінің 1917 жылғы 253-інші санында: «Партияның программасын жақтырып, жөн көрген программадағы мәселелерді іске айналдыруға тырысатын кісі кіреді. «Алаш» бағытынан таймайтын, өтірік айтпайтын, жақындық туысқа бүйрегі бұрмайтын, дүниеге қызығып сатылмайтын, шыншыл, әділ, тура кісі осы партияға кіреді. Сыртын берсе іші басқа, тілін берсе жүрегі басқа болатын, ауырлық келсе бұлт беретін қорқақ, айнымалы мінезі бар кісі мүшелікке қабылданбайды» деп, нақпа-нақ көрсеткен.
        
        Алаш партиясы
«Алаш» партиясы (1917—1920) — 1917 ж. Ақпан төңкерісінен соң Ресей
конституциялы демократиялық партиясының қазақ мүше ... ... ... ... ... ... Алаш Орда үкіметінің құрамында барынша көпшілігі
болған.
Өткен ғасырдың басында ... ... ... ... ... ... ... отаршылдық бұғаудан босанудың қам-қарекеттері басталды.
Осы баянды істің басында қазақ оқығандары ... Олар сол ... ең ... ... алды. Атап айтқанда: Қазан университетін бітірген
Ахмет Бірімжанов, Мұхамеджан Қарабаев, Садық Аманжолов, Иса ... ... ... ... ... ... ... Құлманов, Барлыбек Сыртанов, Жаһанша Сейдалин,
Айдархан Тұрлыбаев, Жанша ... ... ... Жақып Ақбаев,
Райымжан Мәрсеков, Санжар Асфендиаров, Халел Досмұхамедовтер еді. ... ... туы ... ... ... мен ... үкіметі болшевиктер ұсынған кеңестік даму
бағытымен қатар дүниеге келді. Сондықтан да ... ... ... ұстанған коммунистермен «бір қазанға» бастары сыйған жоқ. Тарихшы
Мәмбет Қойгелдиев Алаш арыстары басшылыққа алған ... даму ... «... олар ... ... сан ... даму ... салт-
дәстүрін революциялық әдіспен күрт өзгертуді емес, қайта оларды эволюциялық
жолмен, ... ... ... өмір ... ... отырып, одан әрі
жетілдіре түсуді көздеді. Ең негізгісі, бұл жол қазақ ... ... ... өзінің ішкі қоғамдық мәселелерін өзі шешуге, өз атамекеніне
өзі ие болуға мүмкіндік беретін жол еді» - деп жазады.
Сол сияқты Алаш ... ... ... ... қабылданады деген
пікірге байланысты «Қазақ» газетінің 1917 ... ... ... ... ... жөн ... ... мәселелерді іске
айналдыруға тырысатын кісі кіреді. «Алаш» бағытынан таймайтын, өтірік
айтпайтын, ... ... ... ... ... қызығып сатылмайтын,
шыншыл, әділ, тура кісі осы партияға кіреді. Сыртын берсе іші басқа, тілін
берсе жүрегі басқа болатын, ... ... бұлт ... ... айнымалы
мінезі бар кісі мүшелікке қабылданбайды» деп, нақпа-нақ көрсеткен.
1917 жылғы ақпан төңкерісінен кейін қазақ зиялылары кейбір ... ... ... жеке ... құрудың, автономиялы
республика орнатудың қажеттігін толық түсінді. Осы жолда қандай ... ... да ... ... етті. Мұндай мүмкіндік ғасырда бір туатынын
бағамдай алды. Олар ... ... ... аққа жеткізіп, басына бұғауланған
бодандық ноқтасын сыпырып тастау өздеріне ... ... деп ... ... «Әр ұрпақ өзіне артылған жүкті жетер ... ... ... ... де ... ... аса көп жүк қалдырып
кетеміз. Кейінгі ұрпақ не алғыс, не қарғыс беретін алдымызда зор ... ... ... біздер көрегендік демей не дейміз. Сол сияқты ... бір ... ... ... тергеушіге айтқан мына сөзіне
қараңыз: «... Менің идеалым ... ... ... ... ... ... көтеру, ал мұның өзі игілікті дамудың алғышарттары
болғандықтан мен осы мұратты қандай ... ... етсе ... ... -
депті.
Осы Алаш партиясы мен Алашорда үкіметінің шаңырағы астына біріккен ұлт
зиялылары шын ... ... ... ... ... ... еді.
Бірақ заманның қилы-қилы өзгеруіне орай олар ... қиын ... ... ... бәрі ... ... тынды. Шақит кетті. Дәл осы ... ... адал һәм ... қызмет ететін ұрпақтың шоғыры туар яки
тумас.
«Жақсының хаты өлмейді» дегендей Алаш ... ... ... ... Тағы да Ахаң ... ... егінін шаштым,
ектім, Көңілін көтеруге құл ... Дәл ... ... ... мұрасы, еңбектері, өсиеттері құл халықтың көзін ашпаққа керек.
Тарих ғылымдарының докторы Мәмбет ... ... көп ... зерттеу
нысанасына Алаш көсемдерінің әрекетін саяси және тарихи тұрғыдан қарастырып
келген ғалым. Осы ... ... ... Алаш ... топтасқан
ұлтшыл зиялыларды Кеңес билігі қатаң бақылаудың астында ұстағаны ... бір ... 4 ... ... есеп ... ... жылы Әлихан Бөкейхановты Мәскеуге алып барып, ешқайда шығармай
ұстаған. Жөнді жұмыста бермеген. Сол ... ел ... ... ... ... ... ... қаржы жинап жіберіп тұрған. Біз бұдан не
ұғамыз?. Біріншіден, Алаш жолында басын бәйгеге тіккен арыстардың азаттық
жолында ... ... ... ... ... ... қызмет
етіп жүрген ұлт зиялылары да Алаш арыстарына бүйрегі бұрып тұрған секілді.
Осы орайда, «Алаш арыстарының күрес жолындағы ... не?» ... ... ... Олар ... ... отаршылықтан босатып, орта ғасырлық
мешеуліктен құтқармақ ... ... ... ... ... ... жұрт ... ақ көңіл, алданғыш, сенгіш келеді, деп
айтуында үлкен мән ... ... Алаш ... мен ... ... ... ұлттық идеяның
негізгі ұстанымдары қандай болды?.
1. Олар таптық ... (бай, ... ... ... ... ... ... болған.
3. Жердің асты мен үстіндегі байлық қазақтың төл меншігі деген.
4. Бір ... ... бір ... бұл ... болса, ол алдымен
қазақтың үстінен табылсын!
5. Қазақ тілі мемлекеттік тіл ... 6. ... ... ... ... сақтай отырып дамыған Жапония елінің тәжірибесі қолданылсын!
Міне бұл ұстанымдар ... 90 жыл ... Алаш ... ... болған.
Бұл бағдар арман күйінде қалды. Қазіргі тәуелсіз еліміздің мемлекеттік
идеясының іргетасы ... ... ... сияқты.
Үшінші сұрақ: Егер Алашорда үкіметі орнап, Алаш идеясы іске асқан жағдайда
қазақ халқы үшін қандай игілік болуы ... Тағы да ... ... 1921-22 ... аштықтан 1 млн. 758 мың қазақ қырылып ... ... ... әлі ... келеді). 1931-32 жылдардағы аштық болмас еді. Қазақ
ұлттының рухы дәл осылай құлдырамас еді. ... ... ... ... қалыптаспаған болар еді.
“Алашорда” үкіметі мен “Алаш” партиясы қайраткерлерінің ... іс ... үшін ... ... ұзақ әрі ... ... 1927 жылы Голощекиннің ... жер ... ... Әлихан Бөкейханов қатты соққы беріп, оның ... ... ... ... ... аңду ... Өйткені, жер жөнінде
алаш көсемі Әлихан Бөкейхановтан асқан білімді маман сол ... ... ... ... да жоқ болатын.
Патшалық Ресейдің ең беделді ғалымдары мен ... ... ... ... мен ... құралған академик
Щербинаның экспедициясының құрамында он жыл бойы ... ... ... ел мен жер ... мәселенің астарын бүге-шігесіне дейін
білетін. Жер мен қоныстану ... ... 1922 және 1925 ... аса ... ... әрі дәл сол ... ... Бөкейхановты Мәскеуде
мырзақамақта ұстаған болатын. ... ... ... мен ... және тыңшылық мекемелерінің әдіс-тәсілдерін барынша жетік меңгерген
Әлихан Бөкейхановтың араласуының және ... ... ... ... 1914 ... ал ... ... тұсында 1927 жылы атқарылуға
тиісті “тың көтеру науқаны”, яғни ... ... 360 мың ... әкеп, “коллективтендіру” деген желеумен жер бөліп беру ... ... ... ... ... өзі ұлт ... одақтық бедел әкелді. ... ... жер ... белгілеу мен артық ... ... ... ... 1926 жылы С.Ф. ... С.И.Руденкомен бірігіп
Атырау өңірінде жүргізген ғылыми экспедицияның қорытындысы ... ... ... ... Ленинград қаласында 1927 жылы жеке
кітап болып басылып шығып, өзінің пікірін ғылыми ... ... ... Енді ... ... ... өкілдері ашықтан-ашық қолдап
отырған Ә.Бөкейхановты қалайда ауыздықтау қажеттігі туды. ... ... ... ұлт саясаты мен “артық жерге
қоныстандыру” науқанын жүргізу ... ... ... ... ... еді. ... да ... де, Қазақстанның да
тергеушілері оның соңынан қатаң бақылау қойды. Ә.Бөкейхановқа Қазақстанға
келуге ... ... Оны ... алу үшін ... ... ... ... “Е, тағы да жер мәселесі туралы заң шығарғалы ... ғой. ... ... да екі рет ... комиссариаты жер мен жерге
қоныстандыру туралы шешім шығарардың алдында мені абақтыға қамап еді. Бірақ
та аз ... ... оның ... Украина мен Грузия өкілдерінің
талап етуімен Бутыркадан бірден Кремльдің төріне шығарған ... Жер ... ... ... ... Кеңесінің қаулысы орыстандыру туралы
қаулы екенін дәлелдеп бергеніммен де, шешім қабылданбай қалып еді. Өйткені,
бұл қаулыны ... ... ... ... ... ... Николай
патшаның орысшыл “қаражүздік” ғалымдары-тын. Швецов сияқты ... ... бұл іске ... Ол жолы ... ... ... ... рұқсат етпеп еді. Әй, бұл жолы қайта шығара қоймассыңдар,
қабақтарың қабарып кетіпті”, — деген мазмұнда жауап берді.
“Алашорда” ... мен ... ... ... ... іс қозғау үшін тергеу орындары ұзақ әрі тыңғылықты дайындалды.
Әсіресе, 1927 жылы ... ... жер ... ... Әлихан Бөкейханов қатты соққы беріп, оның ... ... ... ... ... аңду күшейді. Өйткені, жер жөнінде
алаш көсемі Әлихан Бөкейхановтан асқан білімді ... сол ... ... ... ... да жоқ болатын.
Мұның өзі ұлт көсеміне ... ... ... ... ... жер ... белгілеу мен артық жерді ... ... ... 1926 жылы С.Ф. Барановпен, С.И.Руденкомен бірігіп
Атырау өңірінде жүргізген ғылыми ... ... ... зерттеулер” деген атпен Ленинград қаласында 1927 жылы жеке
кітап болып басылып шығып, өзінің пікірін ғылыми тұрғыдан көпшілікке ... Енді ... ... ... ... ... ... Ә.Бөкейхановты қалайда ауыздықтау қажеттігі туды. Өйткені, Кеңес
өкіметінің “коммунистік-колонизаторлық” ұлт саясаты мен ... ... ... ... ... тұрғанда үлкен кедергіге
ұшырайтыны ... еді. ... да ... де, ... ... оның соңынан қатаң бақылау қойды. ... ... ... ... Оны ... алу үшін алдын-ала сұрақ-жауап жүргізген
түрме тергеушілеріне: “Е, тағы да жер мәселесі туралы заң шығарғалы ... ғой. ... ... да екі рет ... ... жер мен жерге
қоныстандыру туралы шешім шығарардың алдында мені абақтыға қамап еді. Бірақ
та аз ... ... оның ... ... мен ... ... ... Бутыркадан бірден Кремльдің төріне шығарған болатын. Жер мен
қоныстандыру туралы Халық Комиссарлары Кеңесінің қаулысы орыстандыру туралы
қаулы екенін дәлелдеп ... де, ... ... ... еді. Өйткені,
бұл қаулыны дайындағандар менің патша заманында-ақ айтысып үйренген Николай
патшаның орысшыл ... ... ... сияқты әділ
ғұламалардың тұжырымы бұл іске тартылмапты. Ол жолы ... ... ... ... ... ... еді. Әй, бұл жолы ... шығара қоймассыңдар,
қабақтарың қабарып кетіпті”, — деген мазмұнда жауап берді.
Өткенге көз ... Алаш ... ХХ ... бас ... әрі ... ... қайраткерлері ұлт ісіне ерте есейген есті
санамен, ... ... ... ... ... ... ... Басында Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов
сынды жол ... ... бар ... ... ... ... тың ... тыныс берген жас шамасы 20-25, әрі кетсе 30-дың о жақ, бұ ... еді. Олар өз ... ... Алаш ... ... ұрпақтар
жалғастығында екенін ұғындырып кетті. Оны жақсы түсінген әрі Алаш ... ... бар ынта ... ... ... ... ақын-жазушылар
Мағжан Жұмабаев пен Жүсіпбек Аймауытов сол тұста бірі 24-те, ... ... Ал 1925 жылы ... ... ... ... ең жас көсем,
Алаш Орда үкіметінің мүшесі Әлімхан Ермеков 25 жасында ... ... ... және ... Сералиндермен бірге Коммунистік партия
көсемі Ленинге көршілес елдерге өтіп кеткен ... ... ... ... екенін дәлелдеп, көзін жеткізіп, мәселені ... ... ... ... мүшесі болған, кейіннен алашшыл азаматтарға
қауіп төнгенде ағалардың ақылын тыңдап, мұраты бір жас алашшылармен бірге
компартия ... ... ... ... ... (Дінше) Әділов, Смағұл
Сәдуақасовтар сол уақытта небары 17 жастың ... еді. ... ... ... ... болса 20-дан енді ғана асқан болатын.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаш партиясы және Алашорда автономиясы18 бет
Дулатов Міржақып3 бет
Қазақстан азаматтық қарама-қарсылық жылдырында4 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917 -1928 жылдардағы Қазақстан экономикасы8 бет
1917 ж. Қазан революциясы және Қазақстанда Кеңес өкіметінің орнауы7 бет
1917 жылғы ақпан төңкерісі7 бет
1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейінгі Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайы56 бет
1917 жылғы ресейдегі ақпан – қазан ревалюциясы. Азамат соғысы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь