Коммерциялық банк қызметіндегі аудиттің рөлі

Н.Ә.Назарбаев: “Біз экономикамыз бен мемлекеттігіміздің берік іргетасын қаладық. Қазақстанның алдағы дамуы, кемел келешегі экономикалық әлеуметтік, саяси және әкімшілік тұрғыда жан-жақты сараланып, түбегейлі жаңа кезеңге батыл қадам бастық”.
Қазақстан Республикасының Елбасының осы сөздерінде айтылғандай тәуелсіздік алғаннан бергі он жеті жыл ішінде елімізде талай өзгерістер болды. Біздің экономикамыз әлеуметтік бағыттағы демократиялық,азаматтық қоғамның экономикасы болуға бет алды. Біз тәуелсіздіктің екі жағы бар екенін білеміз. Бір жағы – саяси тәуелсіздік болса, екінші жағы – экономикалық тәуелсіздік. Ғылыми тұрғыдан алғанда экономикалық тәуелсіздік саяси тәуелсіздіктің негізі болып табылады.Экономикалық тәуелсіздігі жоқ елдің тәуелсіз ел болуы екі талай. Тұрақты да күшті экономика болмайынша саяси даму ауыр да баяу жүріп, елді тұрақсыздандыруға соқтыруы мүмкін екені белгілі болды. Алдымен экономика содан кейін саясат деген қағида өзін толық ақтап шықты. Елімізде орнаған саяси тұрақтылық сыртқы инвесторлар үшін экономиканың тартымдылығын қамтамасыз етті. Экономикамыз бен мемлекеттігіміздің берік іргетасы қаланды. Біздің елде мүлдем жаңа экономикалық жүйенің іргетасы қаланды. Ішкі тұрақтылыққа дамудың әлеуметтік іргесінің беріктігіне қол жеткізіп, өңірдегі ең еңселі экономика сомдалды . Елбасының “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан” атты Қазақстан халқына жолдауында еліміздің әлемдегі бәсекеге қабілетті елу елдің санатына қарай жасайтын қарышты қадамдары туралы айтылған еді. Елбасы үкіметке экономиканың өсуі мен қаржылық мүмкіндіктерге сүйене отырып, халықтың әл- ауқатын жақсарту жөніндегі жұмысты жалғастыра беруді тапсырды.
Елбасының Қазақстан халқына “Қазақстан-2030” барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы жолдауында XX ғасырдың 90-шы жылдары республика экономикасында орын алған дағдарыстың себептері ашылып, оны жеңудің жолдары айтылған.
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастың дамуы шаруашылық әдістерін және формаларын қайта өзгертудің объективті қажеттілігін тудырады. Нарық жағдайына бейімделудің қиындығына қарамастан , елде ғылыми-техникалық саясат, маңызды теориялық және іс-тәжірибелік білім саласына айналатын нақты ғылыми әзірлемелерді әлеуметтік-экономикалық қызметтің жаңа әрі озық нарықтық бағытын түбегейлі және қолданбалы зерттеу белсенділікпен жүргізілуде. Елдің микроэкономикасын басқару құралына аса қажетті түрлі бизнес салаларындағы коммерциялық банк қызметін талдау, аудит және басқару есебі сияқты арнайы ғылымдарға айрықша маңыз беріліп отыр.
Сонымен бірге ақпаратты жасаушылар мен пайдаланушылар арасындағы мүдделердің сәйкессіздігі, меншік түрлері және нарық жағдайында пайда болатын басқа міндеттемелер бойынша бақылау объектілерін шектеу белгілі бір бизнес саласындағы қалыптасқан жағдайға тиянақты аудит жүргізуді талап етеді.
1.Назарбаев Н.Ә. Қазақстан -2030.Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы.// “Егемен Қазақстан”.1997жыл 11-қазан.
2.Абленов Д.О. Аудит негіздері: Оқулық.-Алматы: Экономика, 2005.- 400 бет;
3.Сейітқасымов Г.С. Банковское дело- Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.-576 с.;
4.Абленов Д.О. Анализ концепций формирования финансовой отчетности/В кн.: Экономика Казахстана на пороге XXI века / Под ред. Д.э.н., проф. Н.К. Мамырова .-Алматы: Экономика, 1998.-825с.
5.Абленов Д.О. Финансовый анализ: Учебно-методический комплекс для студентов экономических вузов.- Алматы: Экономика , 1999.-24с.
6.Абленов Д.О. Управленческий анализ: Типовая программа для студентов экономических специальностей вузов.-Алматы: ВШБД, 2002-33 с.
7.Абленов Д.О. Экономический анализ: Учебно-методический комплекс для студентов экономических специальностей вузов.-Алматы: ВШБД,2002.-24 с.
8.Ажибаева З.Н. Аудит .-Алматы: Экономика, 2004.527с.
9.Ержанов М.С. , Даулетбеков Г.Б. и др. Аудит-1: Учебник.-Алматы: Бастау,2005.282с.
10.Ержанов М.С. Теория и практика аудита .-Алматы: Ғылым , 1994-151c.
11.Балапанова А.Ж. Развитие аудиторской деятельности Казахстана в условиях рыночной экономики. Вестник КазНУ:А-2001-№6(28)с.119-125.
12.Балапанова А.Ж. Аудиторлық тәуекел оның компоненттері және мәні. Хабаршы-А, 2003-№5(39) с.51-55.
13.Банки Казахстана №1-2007
14.Банки Казахстана №2 -2007
15.Банки Казахстана №7-2008
        
        Кіріспе
Н.Ә.Назарбаев: “Біз экономикамыз бен мемлекеттігіміздің берік
іргетасын қаладық. Қазақстанның алдағы дамуы, ... ... ... ... және ... ... ... сараланып, түбегейлі
жаңа кезеңге батыл қадам бастық”.
Қазақстан Республикасының Елбасының осы сөздерінде айтылғандай
тәуелсіздік ... ... он жеті жыл ... ... талай өзгерістер
болды. Біздің экономикамыз әлеуметтік бағыттағы ... ... ... бет ... Біз ... екі жағы ... ... Бір жағы – саяси тәуелсіздік болса, екінші жағы ... ... ... тұрғыдан алғанда экономикалық тәуелсіздік
саяси тәуелсіздіктің негізі болып табылады.Экономикалық тәуелсіздігі жоқ
елдің тәуелсіз ел ... екі ... ... да ... ... ... даму ауыр да баяу жүріп, елді тұрақсыздандыруға соқтыруы мүмкін екені
белгілі болды. Алдымен экономика ... ... ... ... ... өзін толық
ақтап шықты. Елімізде орнаған саяси тұрақтылық ... ... ... ... ... ... Экономикамыз бен
мемлекеттігіміздің берік іргетасы ... ... елде ... ... ... іргетасы қаланды. Ішкі тұрақтылыққа дамудың әлеуметтік
іргесінің беріктігіне қол жеткізіп, өңірдегі ең еңселі экономика сомдалды ... ... ... жаңа ... атты ... ... ... әлемдегі бәсекеге қабілетті елу елдің санатына қарай жасайтын
қарышты қадамдары туралы айтылған еді. Елбасы ... ... ... қаржылық мүмкіндіктерге сүйене отырып, халықтың әл- ... ... ... ... беруді тапсырды.
Елбасының Қазақстан халқына ... ... ... ... және әл-ауқатының артуы
жолдауында XX ғасырдың 90-шы жылдары республика экономикасында орын алған
дағдарыстың ... ... оны ... ... ... ... нарықтық қатынастың дамуы шаруашылық
әдістерін және ... ... ... ... қажеттілігін
тудырады. Нарық жағдайына бейімделудің қиындығына қарамастан , елде ғылыми-
техникалық саясат, маңызды ... және ... ... ... ... ... әзірлемелерді әлеуметтік-экономикалық қызметтің жаңа
әрі озық нарықтық бағытын түбегейлі және қолданбалы зерттеу белсенділікпен
жүргізілуде. Елдің ... ... ... аса ... ... салаларындағы коммерциялық банк қызметін талдау, аудит және
басқару есебі ... ... ... ... ... ... ... бірге ақпаратты жасаушылар мен пайдаланушылар ... ... ... ... және ... жағдайында пайда
болатын басқа міндеттемелер бойынша бақылау объектілерін шектеу белгілі бір
бизнес ... ... ... ... аудит жүргізуді талап
етеді.
Қазақстан Республикасында индустриясы дамыған елдердің ... ... ... жаңаша кешенді тәуелсіз кәсіби аудиті жүзеге
асырылуда. Бизнестің кәсіби аудит ... ... ... аз ... аса ... ... ... қол жеткізуді
оңтайлы ұйымдастыруға ұмтылатын барлық қатысушылардың мүддесінен білінеді.
Аудит ... , ... ... ... ... және ... ... қызметтерімен тығыз байланысты. Егер есептің көмегімен
ақпарат аөздері қалыптасатын болса, онда оның кешенді ... ... ... үрдістерін жоспарлау, ұйымдастыру және реттеу
барысында жіберілген кемшіліктер мен қателіктерді ... және ... ... мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының бүкіл халық шаруашылығының нарықтық
экономикаға өтуі, ... ... ... ... жаңа ... нысандары мен меншіктің сан қырлы нысандарының пайда болуы
экономикалық бақылау ... ... ... әсер ... ... ... ... менбақылау түрлерінде түбегейлі өзгерістер
болды.Қазақстандағы экономикалық бақылау нарықтық ... ... ... ... ... ... жүйесі мен
деңгейлерін қажетті ақпараттармен қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін жаңа
бақылаушы мемлекеттік және ... емес ... ... ... ... етуде. Қазіргі нарық жағдайындағы ... ... және ... ... бірі ... ... ... отыр.Соңғы
жылдары елімізде тәуелсіз аудиторлық бақылау жүйесін құру, ... ... және ... ... ... ... жекелеген
заң актілерінде сай аудиторлардың кәсіби міндеттерін , ... ... ... ... ... ... жүргізілді.
Аудиттің ақпараттық негізі бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... есептеме нақтылығымен олардың
аудиторлық дәлелдерін және өндірісті жетілдіру мақсатындағы шығындарды,
қаржыларды жетілдіру ... ... ... ... ... жасау үшін дәйекті ақпараттар алу және қызмет ... ... ... ... ... ... іске ... тексерудің арнаулы әдістері мен тәсілдерін қолдана білу керек.
Коммерциялық банк қызметіндегі аудиттің ұйымдастырылуы, жүргізілу
тәртібі және оны ... ... даму ... ... ... танысып және зерттеу мақсатында курстық ... ... банк ... ... рөлі” деп таңдап алынды.
Курстық ... ... ... ... ... ... және ... үрдісіне қатысуына
байланысты аудиттің халықаралық стандарттарына сәйкес келіп, өзінің ұлттық
стандарттарын сауатты және бәсекеге ... етіп ... ... ... ... ... бөлім-кіріспе деп аталады. Кіріспеде жалпы
коммерциялық банктердегі аудиттің жүргізілуі, дамуы үшін жасалынып ... ... ... ... ... ... ... Екінші
бөлім – бәсекеге қабілетті елге - ... ... ... ... ішінде ішкі және сыртқы аудиттің маңыздылығы және олардың бір-бірінен
айырмашылығы қарастырылған. Қорытынды бөлімде жалпы ... ... ... ... оны ... ... ... сауатты
орындамау салдарынан орын алатын тәуекелдер, нарықтық экономиканың дамуымен
сәйкесінше елдегі ... даму ... ... баға ... аудит стандарттарының халықаралық аудит стандарттарына сәйкес
келіп , ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың мақсаты: Банктің әлемде бәсекеге қабілетті болуы
үшін сенімділігін қамтамасыз ... ... ... ... және оның ... ... аса ... екеніне көз жеткізу. Жұмысты жазу
барысында экономикалық ... ... ... ... ... , банк ... аудиттің орындалу үрдістерімен
толық танысу мүмкіндіктері болды . Жұмысты жазу ... ... ... ұйымдастырылған аудитті анықтау;
-Коммерциялық банк аудитінің мақсаттары мен міндеттерін талдау;
-Банктік бақылау элементі болып табылатын сыртқы аудиттің ... ... ... ... ... ... дамытудағы басты қажеттілік
екеніне көз жеткізу;
-Коммерциялық банк қызметіндегі аудитті талдау.
1.Бәсекеге қабілетті елге –бәсекеге қабілетті ұйымдастырылған аудит.
Аудит термині ... екі мың жыл ... ... ... латын сөзінен
шыққан,аудармадағы мағынасы “ол естиді” немесе “естуші” дегенді білдіреді.
Рухани оқу орындарында озат оқушыны аудитор (тыңдаушы) деп ... ... ... ... ... ... ... меңгергенін,
тапсырманы қалай орындағанын, яғни оқу үлгерімдерін тексеріп отыруды ... ... ... ... ... басқару мен
шаруашылық қызмет салаларында ... ... ... есеп ... ... ... деп ... берудің бастапқы ауызша түрі
көптеген адамдардың сауатсыз болуына байланысты қолданылған, сөйтсе де орта
ғасырдағы ... есеп ... ... түрі жазбашадан да жақсы болады деп
есептеген. Олардың ... кез ... ... ... оңай ... ... ал бақылаушы – аудитордың көзіне тура,тік қарап тұрып өтірік айту
мүмкін емеснемесе өте қиындеп санаған. Арнайы ... ... ... ... ... әрі ... ... Бір авторлардың айтуынша,
есеп берудегі мәліметтердің дұрыс көрініс табуын жасау және бақылау біздің
дәуірімізге дейінгі ... ... ... ... , Ніл,Тигр
және Ефрат өзендерінің жазықтарындағы Таяу ... ... ... дәрежеде ұйымдастырылған мемлекет құрылып , ... ... ... ... , салық жинау,орындалған жұмыс, қазынаны
толтыру және кіріс пен ... ... ... ... әр ... ... ,оның ішінде аудит те бар. Мұндағы мақсат – ... және ... ... ... ... жол бермеу. Ревизиялық
қызмет Вавилон, Мысыр, Рим, Қытай және Греция сияқты ... ... ... ... мәліметтермен таныса отырып аудиттің пайда болуы көне
заманнан келе ... және ... ... ... ... ... ... елу елдің қатарына қосылу міндеті
қойылған болатын. Мемлекеттің дамуы үшін оның ... ... ... ... дамыған ел ірі мәселелерді шешіп, технологиялық
және қаржылық жағдайларға тез бейімделіп, ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан жағдайларды тиімді түрде пайдалана
алады.Қазақстан Республикасының экономикасы әлемдік ... ... ... , ... ... арнасына енбей қоймайтындығына
анық көз жеткіздік.Дамыған елдермен ... тең ... ... әртүрлі қарым-қатынас жасау,келісім ... ... алға ... ... жатқан қадамдары,даму жолындағы
жетістіктері деп айтсақ артық болмас. ... ... ... ... біздің елге, ел экономикасына үлкен сенімнің болуына байланысты.
Экономиканың бәсекеге қабілетті ... зор ... ... ... ... ... ролі ... Еліміз бәсекеге қабілетті
болу үшін коммерциялық банк ... ... ... болу ... ... ... ... болуы – тиімді аудиторлық
жүйені құруға , ішкі және сыртқы аудиттің дұрыс ... ... ... ... ... ... ... маңызды
бөлігі болғандықтан коммерциялық банктердегі ... ... ... ... ... ... қатынас жүйесінде
коммерциялық банктердегі аудит жұмысы тез ... ... ... және ... ... үшін бірнеше аудиторлық қызмет туралы
заңдар мен ... ... ... ... Осы ... қабылдануы
және іске асырылу аудитке деген ... ... ... ... коммерциялық банктер қызметіндегі аудиттің сауатты жүргізілуі
осы заңдардың орындалуына байланысты.Егер коммерциялық банк қызметіндегі
аудит ... ... ... сай жүргізілсе және сәйкесінше қағидалары
орындалса, аудиттің дұрыс жүргізілуі тәжірибе негізінде ... ... ... ... ... Банк қызметіндегі аудитті жүргізу қағидалары
ретіндегі тәуелсіздік, объективтілік, кәсіби ... ... ... ... Коммерциялық банктердің бәсекеге қабілетті болуы,
соның ішінде аудиттің бәсекеге қабілетті болуы үшін маманның , яғни ... ... ... ... ... болуы қажет. Бәсекеге
қабілетті маман ... ... ... мол ... ие ... ... ... жұмысына адал қызмет ету. Жіберілген бір қателіктің өзі
банктің қызметіне зор нұқсан ... банк ... кері ... бұл ... ел ... ... зиянын тигізері
сөзсіз.Өйткені коммерциялық банктердің сапалы қызметі қаржылық ... , ал ол өз ... ... ... нәтижесі. Сол үшін
әрбір тұлға, осы банк қызметіндегі аудитті жүргізуші мамандар, өздерінің
жұмыстарына ... ... , ... мен ... ... ... танытып, өз ісінің білгір және білікті маман болу
қажет.Сондықтан әрбір жоғары оқу ... ... ... өз ... ... сауатты маман болуға қазірден бастап дағдылану керек.Тек өз
еліміздің аудиторлық ... ... ... ... аудиторлық
қызметінің тәжірибесін оқып-үйреніп, тиімді жақтарын өз елімізде игеруге,
қолдануға тырысу ... өз ... ... қандай
дәрежеде қолдану өз еркімізде.
Аудит нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... рөл ойнайды. Ол анық ақпаратпен
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... оңтайлы басқарушылық ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайды
тұрақтандыруға, шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметінің тиімділігін
арттыруға және ... ... ... ... ... ... қаржылық, экономикалық,техникалық, заңдық және ... ... ... ... банк ... ... ... бірі- қаржылық есеп берулерінің ... ... ... табылады.Коммерциялық банкте клиенттің нормативті –құқықтық
актілердегі талаптарды сақтауын бақылауда үлкен мән беріледі.Банктің қызмет
нәтижелері және олардың заңды сақтауы ... ... ... ... , меншік иелеріне, акционерлерге, инвесторларға, кредиторларға
және ... ... ... ... қажет.
ҚР “Аудиторлық қызмет туралы ” заңында мынадай ... ... ... ... ... белгіленген талаптарға сәйкес
қаржылық есептіліктің дұрыс және объективті жасалғаны туралы тәуелсіз пікір
білдіру мақсатында заңды ... ... ... тексеру болып
табылады.”
Коммерциялық банк қызметіндегі аудиттің мазмұны алға ... мен ... ... ескеру арқылы нақтылануы мүмкін.
Қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... ... аспектілер бойынша қаржылық есеп берулердің жасалғаны немесе
жасалмаған туралы ... өз ... ... ... ... негізгі мақсат экономикалық ... ... ... ... есептеудің талдауын, қаржылық жағдайды жақсарту бойынша
шараларды әзірлеуді,банктердің ... мен ... ... ... ... ... ... резервтерді
анықтаудың шарттары мен міндеттері ... ... ... арадағы
келісімшартпен толықтырылуы мүмкін.
Егер банк аудитінің объектісіне ондағы бухгалтерлік есептің жағдайы
кіретін болса,онда банктің мақсатына, оның қолданыстағы ... ... ... өз ішінде қабылданған есептік саясатпен және
мемлекет белгілеген жалпы ... , ... және ... ... ... жатады.
Егер коммерциялық банк аудитінің объектісне ... ... ... ... онда мақсат- осы қызметтің тиімділігін бағалау,
шығынды барынша кемітудің ықтимал ... ... банк ... мен ... арттыру, жұмыстың аса жоғары түпкілікті
нәтижелеріне қол ... үшін ... ... ... ... ... асыру барысында клиенттің коммерциялық қызметін
жақсартатын жоғары ... ... беру ... ... ... ... беделі мен табысы қоса өседі.Алға қойылған аудит ... үшін ... ... шешіп алу қажет. Олардың ішінен ерекшелеп
мыналарды көрсету керек :
1).Коммерциялық банктің қаржылық есептемесінің шындыққа жанасымдылығын
қамтамасыз ету және осы есеп ... ... үшін ... ... ... ... азайту;
2).Шешім қабылдаудың логикалық тұрғыдан негізделген базасын құру ... ... ... ... ... ... экономикасын немесе оның белгілі бір қызмет ... , ... , ... , ... және ... экономикалық қызметін
жүйелі талдау;
4).Банк қызметі және оның жарғысының бір-біріне сәйкестігін, жасалған
бизнес – ... және ... да ... мен ... ) ... ... бухгалтерлік есепті жүргізудің және есеп берудің
дұрыстығын,банктердің қаржылық жағдайы туралы шындыққа жанасымды ақпаратпен
пайдаланушылардың қамтамасыз етілуін бақылау;
6).Заңды белгілейтін бастапқы құжаттар мен ... ... ... ... ... ... тексеру;
7).Банктің қаржылық, маркетингтік, ... және ... ... мен ... ... ... мәселелер бойынша
клиентке кеңес беру ... ... ... бекітіп беруге , оның ... ... және ... ... ... ... банк ... ең нақты міндеттері алға қойылған мақсаттарға,
оның түрлері мен жүргізілуі әдістеріне сәйкес болуы керек.
Аудиттің түрлерін зерттеуде зор ... ... бар. ... ... ... ішкі және ... аудит болып бөлінеді. Заңдылық
тұрғыдан ерікті және міндетті болып , ал жұмыс ... ... ... ... тексеру болып, ал техникалық орындалу тұрғыснан қол жұмысы түрінде
және компьютерді пайдалану болып бөлінеді.
Ерікті аудит банк ... өз ... ... Бұл ... ... ... және ... талапты банк шешеді.Міндетті аудит
мемлекет құрылымының арнайы анықтаған шешімі ... ... ... заң ... ... ... тексеруін талап етеді.Тексеру
жүргізу тәртібін , жұмыс көлемін заң орны тапсырады.
Нарықтық қатынастың даму ... ... банк ... ... атқаратын рөлі өте үлкен.Сонықтан да банктегі ... ... ... ... де, тапсырушылар талабына сәйкес олардың аудит
қызметінің даму барысында алатын орны да ерекше.
Коммерциялық банк қызметіндегі жалпы ... ... оның ... ... туралы осыған дейін көптеген түсініктер қарастырылды.Енді сол ... ... ... , ... ... ... ... жеке аудиторлар мен тапсырушылармен келісім-шарт жасау
арқылы жүргізіледі. Оның негізгі мақсаты ... ... ... және оның ... ... ... анықталғандығын,
шығарылғандығын дәлелдеп, оның қаржылық жағдайына ... ... ... ... кейін аудиторлар банктерге , олардың
қаржылық жағдайларына экономикалық талдау жасап олардың экономикасының даму
бағытын ... оның ... ... ... ... айтып, қаржы
қолданудың тиімді, пайдалы қолдануына түсініктеме береді. Осы орайда
аудитор сол ... ... ... және ... жасау тұрақтылығын, қандай
даму, қаржы қорларының бар екеніне толық түсініктеме береді. ... ...... ... ... ... сәйкес анықталады.(2,15-б.)
Коммерциялық банктерге аудит қызметін жүргізгенде , оның ... ... есеп ... жүргізілу жағдайы, оның
көрсеткіштерінің нақты дұрыстығын анықтау, содан ... ... ... өз ойын айту және ... ... ... қорғау.
Сыртқы аудит қызметін атқарушылар – жеке ... ... ... өз ... ең негізгі мақсаты меншік иесінің
мүддесін қорғау, яғни , акционердің ... үшін ... ... қандай
жағдайда іске асырылуда?-деген сұрақ ерекше орын ... ... осы ... ... онда оның ... ... бар.
Біріншіден, банк басшылары өзінің және банк ... , оның ... тек қана ... ... ... болса өсіріп көрсетуге
тырысады. Ал акционер, ... иесі өз ... тек ... , ... ... білуге құштар.Нарықтық қатынас жағдайында ешқандай
фирма банктің нақты жағдайын ... ... ... ... аудиттер өз жұмысын сол елдегі заңды түрде қабылданған аудит
стандартына , ... ... ... ... ... ... ... басылымға , тек қана аудитор ... ... ... және ... ... ... кейін ғана
шығады. Әрине , аудитор ... банк ... ... , ... ... анықталғандығын растап қана қорытынды бергеннен
кейін ғана баланс басылымға ... ... Ал осы ... басылымға
шығуының үлкен мағынасы бар.
Сыртқы аудит мақсаттары:
1).Мемлекеттік салықтағы басқа құрылымдардың тапсыруымен келісім-шарт
бойынша жүргізілетін аудит қызметі.
2).Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... шетелдік сыбайластарының тапсырумен
келісім-шарт бойынша ... ... ... ақпаратының , бухгалтерлік есеп ақпаратының дұрыстығын тексеру;
Қаржылық, шаруашылық жағдайына сараптау жасау, ұсыныстар ... ... ... ... ... ақпарат.
-шаруашылық жағдайы н сараптау;
-есеп айырысу және несие беру, ... ... ... баға ... ... ... коммерциялық банктер біріншіден, өзінің
дербес шаруашылық субъектісі екеніне кепілдік алып, одан әрі ... ... ... ... Олай ... себебіміз, аудит
қорытындысы сол коммерциялық банктің ... ... ... ... ... дұрыс есептелінген деп анықтама жасайды. Яғни, коммерциялық
банктер ... ... заң ... ... ... процесін дұрыс
жүргізген субъект болып танылады.
Екіншіден, басылымдағы ақпарат ... ... ... ... қарым-қатынасқа келеді. Себебі, басылымға шыққан материалдарды
сыбайластар зерттеп , талдап, сыбайластыққа сенімді екен ... ... Осы ... ... ... өзінің негізгі функциясының бірі,
пайдалануға дайындалған мәліметінің рөлін ... банк ... ... ... ... ... банктен сол елдің бір
қалыпты дамуына негіз ... ... ... ... ... ... Қалыптасқан экономика құрылымына айналады.
Төртіншіден, қалыптасқан экономика құрылымы болған елде тиянақты
нарықты қатынас заңдылығы ... сол ... ... ол елде ... ... ... тұрақты бір жүйеге келеді. Соның нәтижесінде сол
елдің экономикасы, әлеуметтік жағдайы ... даму ... ... Яғни,
аудиторлық тексеру коммерциялық бантің тиянақты қызметін жасап, даму
барысын қамтамасыз ... ... ... ... экономикасының
тұрақтылығын қамтамасыз етіп отырған- ол бірден бір ... ... ... ... да оған шетелде үлкен мағына беріледі.
Аудиторлық қызмет жүргізбей коммерциялық банк ... ... ... экономикалық қыспаққа түседі. Біріншіден, мемлекет алдында
өзінің банк ретіндегі құқысын қорғай ... ... ... ... ... үшіншіден банкілер сенімсіздік танытып, ... ... ... ... есеп ... ... тежей бастайды.
Коммерциялық банк қызметіндегі сыртқы аудит өзінің жұмыс процесінде
ішкі аудит жұмысының ... баға ... ... ... тиімділігін, сенімділігін, оның аудит барысындағы рөлін
анықтайды. ... ... ... ... қаншалықты аудит күдігін
жіберетіндігін , аудит стандартын қандай ... ... ... ... ... ... сыртқы аудит өзінің ойын, жетістіктерін және
кемшіліктерін, жетіспеушіліктерін ... ... ... ... ... ... жылдары тек қан қаржы ақпаратын тексеріп қана
қоймай коммерциялық банкке экономикалық талдау ... оның ... ... баға ... оның жұмысының табыстылық және ... ... ... аудитті қазіргі кезде “Заңды аудит” деп те
атайды. Себебі, ол тапсырушы алдында тәуелсіз, тек қана ... ... ... ... ғана ... ... сыртқы аудит туралы берілген түсінік негізінде
шетелдерде толығымен қолданылады, оның қағидалары жұмыс бабында толық іске
асырылуда.Қазір ... ... ... ... ... ... ... банктердегі аудит қызметі жаңадан ғана дамып, қалыптасып ... Осы ... ең ...... ... толық міндетті түрде
таратылған жағдайда еліміздегі жүргізіліп жатқан реформаның әлдеқайда ... ... ... ... тез ... көп ... ... Мысалы , аудит міндетті ... ... ... ... ... ... өндіру проблемасы түгелдей жойылар
еді. Әрине ,ұйымдастыру , мамандар дайындау , ... ... ... ... іске ... ауыр жұмыс. Мысалы бір ғана ... ... ... ... бойынша, ақша төлеп тексерушіні
шақыру деген ол тек қана ауру ... есі түзу емес ... ісі ... ... ... ... ... , соның ішінде
коммерциялық банктегі аудит қызметі жан-жақты таратылуы қажет, бірақ ... ... ... , ... тарихи даму ерекшеліктеріне сәйкес
аудит принциптерін лайықты ... ... ... ... ... ... , ... туралы көптеген өзгерістер енгізу өте қажет.
Ішкі аудит ... ... ішкі ... ... ... ... ... коммерциялық банк қызметіне ішкі бақылау арқылы тәуелсіз
қызмет көрсету. Ішкі аудиттің қажеттілігі ... ... ... сияқты
өте қажет жұмыс тәртібі. Сырттан қарағанда ішкі ... ... ... емес ... ... қарамастан ішкі аудит өзінің жұмысы ,
ақпарат тапсыру барысында түгелдейдербестігін сақтайды.
Аудит қызметі қалыптасқан елдерде ішкі ... , ... және ... ... ... Оның ұйымдастыру ерекшелітері:
1).Коммерциялық банктердің басшылары , әкімшіліктері ішкі ацдит қажет
болған жағдайда өзіне, ішкі тобын құруға шешім қабылдап, ... ... ... ... ... мен банк басшылары келісім-шарт жасасып:
а).аудитор тобының атқаратын қызметін нақты анықтайды;
б).жұмыс атқару тәртібі, ... ... және ... ... ... ... ... анықталып, еңбек ақы ... ... ... заңдылық құқысы бар, осы орайда ... тобы ... ... еңбек ақысы туралы
тапсырушыға тәуелді емес. ... ... , ... ... ... ... ... тигізбейді. Сондықтан да , ішкі аудит тобы өз қызметін
жүргізуде , ... ... ... ... банк ... ... немесе тергеушілік кездестірмейді. Тағы да ішкі аудит ... ... ... ... ... бақылауы арқылы іске
асырылады. Себебі, ішкі аудит тобы өз ... ... ... ... ... құрылымына , директорлар қоғамының комитетіне ақпарат
тапсырып отырады. Сондықтан да ішкі аудит тобына ... ... ... ... ... қысымшылық немесе өздерінің тарапынан ешқандай
талап , ... қоя ... ... ең ... ... ... банк ... мәліметтің дұрыстығына,шындығына бақылау жасау, сөйтіп басқару
барысында қолданылатын ... ... ... ... ету.
Ішкі аудиттің мақсаты банктердің экономикалық саясатыының орындалуына
бақылау жасау, қазіргі кезде біздің ... есеп ... ... ... ... оның ... ... немесе орынсыз екеніне аудиторлық
анықтама жасау. Ішкі аудит тобы осы өзінің ізгі ... іске ... ... ... ... есеп жұмысына үздіксіз тексеру жүргізіп отырады.
Ішкі аудит қызметі қалыптасқан елдерде аудит қызметі қаржы ақпаратын
, информация ... ... есеп ... ... тексеріп қоймай
басқалай да көптеген экономикалық қызметтер ... Олар ... ... жасапоның экономикалық даму жолына болжам жасау, қаржы
стратегиясын белгілеу, маркетинг зерттеуін ... ... ... беру тағы ... сол ... ... Яғни, ішкі аудит тобы
тапсырушылар талабына сәйкес жан-жақты ... ... ... ... аудитор тобы сол банк құрылымының бір бөлімі болып ... банк ... ... тобы ішкі бақылаушы ғана емес ол
есеп ... ... ... , баға ... отыратын сарапшы рөлін
атқарады.
Қорыта келгенде , ішкі аудит банк саласында басқарушылық жұмысын жүргізуге
өте ... ... ... ... ... анықталған “Ереже” талабына сәйкес
жүргізіледі. Ішкі аудит ережесінде оның құрылымы , ... ... ... ... ... ... әдістемелік ереже
нұсқаулары анықталған. Ішкі аудит жұмысың тиянақты және жақсы жүргізілуі
сол ішкі ... ... ... , онда ... ... ... эконмикалық саясатына байланысты болады. Ішкі
аудит жағдайы өз кезегінде ... ... ... ... онда ішкі ... құқысы, міндеті бір жағынан, екінші жағынан
банк басшыларының құқы мен міндеті ... Осы ішкі ... ... ... ... , ... ... ішкі бақылауындағы және анықталған
экономикалық ... ... ... ... ережесін дайындауға жауапты қызметкерлер қатысуы қажет.
Біріншіден, экономика және қаржы ... бас ... ... ... Әрине , бұл құжаттың жоғарғы сатылы құрылымда ... ... ... ... ... бекітілгені жөн. Сонда ол ішкі
аудит тобының тәуелсіздігіне көп көмегін тигізеді. Іщкі ... ... ... ... және ... ... ... билік
жасап оның құқы мен өкілдігін анықтап бекітуімен кепілдік алады.
Ішкі аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... Себебі, банктердің негізгі шығыны ... ... ... Оның ішінде өндіріс батысының ... ... ... ... ... ... , тағы басқа
шығындар коммерциялық банк және оның басшысы үшін ... ... ... ішкі ... ... ... ішкі ... жағдайында қарастырылуы
керек. Жалпы ішкі аудит жан-жақты көптеген бақылау және тексеру ... ... Ішкі ... ... ... ... ... дұрыс жазылуын, әкімшілік тәртіптің орындалуын, ... ... және банк ... ... ... ... тексеріп отыруға міндетті. Онымен қоса түгелдеу процесін жүргізу
және оның нәтижесін шығарып басқарушылық мәліметін ... ... ... даму жолдарын қарастырады.
Ішкі аудит жалпы бақылау жоспарын жасады, оның ішінде ... ... ... ... ... –тексеруді жетілдіру, әсіресе сату
барысы, өндіріс шығыны, таза ... ... ... ... ... ... , көзін қарастыру мәселелерімен айналысады.
Аудитордың негізгі қызметі әртүрлі бөлімдерді, сектордың жұмысын
тексеріп, ... ... ... , мөлшерден артық шығынын талдап ... ... оның ... банк басшыларына уақытылы
хабарлап отыру. Негізінде аудиттің мақсаты мен ... ... ... ... ... ... тапсырушы банктің талабына ... ... ... құрылымы келесі бірнеше топтан құралады:
- инвестицияның дұрыс және ... ... банк ... ... ... және ... ... ресурсын дұрыс пайдалану,
салық саясатын және салық сомасын дұрыс есептеуді бақылау тобы ... ... ... ... ... ... тексеруші және тексеру тобы болып
бөлінеді. Аудит қызметі барысында бұл ішкі ... ... , ... ... талабына сәйкес жұмыс жасай береді. Әрине , мамандар
біліктілігіне байланысты, олар барлық саланың ... ... ... ... қызметінің сапасы да , жоғары орындалуы да жедел болады.
Арнайы топтарға түсініктеме және онда ... ... ... ... ... ... ... мамандардың түрі:
- аудит стандартының мамандары. Ішкі ... ... ... арнайы аудит стандарты мен қызметі жүргізіледі. Стандарт
мамандары банк бухгалтерлік ... есеп ... ... ... ... ... қолданылуын , оның тек түрі ғана сақталмай,
негізгі талаптарының дұрыс ... оның тек түрі ғана ... ... орындалуын қадағалап , бақылау және тексеру жүргізеді.
Анықталған ... ... оны тек банк ... ... міндетті;
-ішкі аудит тобының қызметкерлерінің ... ... ... жеке ... ... бірнеше вариантта жүргізіледі: сырттан
мамандар шақырып, соның көмегімен ... ... өз ... біліктілігін
арттыру; Әр аптада немесе ай сайын барлық мамандарды шақырып тексеру
материалдарын , ... ... ... ... ... ... ... мамандар біліктілігін арттыру үшін ... ... ... ... ... мамандар алмастыру.
Әрине , бұл жоғарыда келтірілген әрбір тәсілдің өзіндік ерекшеліктері
бар, ... ... ... жағы да, ... де бар. Ішкі ... басшысы өзі тиімді жолын пайдалануы қажет.
-мәлімет жиынтығына (банкте ) ... ішкі ... ... ... қоры (заң, ... ... т.б.) ... құжаттар ... ... ... ... ... ... ... кезінде тиісті мәлімет беріп
отыратын маман;
-бухгалтер, эксперт-сараптаушы;
-заң маманы-шаруашылық әрекеттерінің заңдылығына, банктің ... ... ... ол ішкі ... ... білікті мамандар жинап
алу. Қазіргі кезде бухгалтер мамандығы жеткіліксіз, ал білікті аудитор ... аз. Оған тағы бір ... ... ... өте ... уақытта
жүргізілуерекшелігі. Қатал, қауырт графикпен қызмет ... кез ... ... бере ... ... тобы ... ... және филиалдарының
қаржылық ақпаратын нақты, жүйелі ... ... Олар сол ... және ... сол ... алып отыратындықтан өзінің қызметі
мен банк сенімін ақтауға ... Ішкі ... ... оның ... кеңсі,
ұсынысы банк қаржылық жағдайының тұрақтылығын, тиянақтылығын ... ... ... үлкен банктерде , фирмаларда , ... ... рөлі өте ... ... ондай ірі
банктерде , фирмаларда , ... ... ... ... ал
олардың сәйкесінше тексеру бөлімдері болады. ... ... ... ішкі
аудит тобы бухгалтерлік есепті, күнделікті ... ... ... орынына олар сол банктің экономикалық даму жолдарын
қарастырып, банктің қаржылық жағдайының ... ... , ... ... ... өз ... ... сай орындап, оның рөлін көтеру үшін ол
тек қана банктің басшылық талабына сай қызмет ... ... ... жалпы үлкен көлемді жұмыс атқарады. Оның ішінде банк
мүлкін тиімді ... ... ... ... ... ... бақылау.Аудит туралы баслымдарда , ғылыми зерттеулерде ішкі
аудит – негізінде оперативтік ішкі бақылау , ... деп ... ... ... тек қана ішкі ... , ... арқылы банктердің
шығындарына ... ... ... іс ... тексеру жасап
жауапкершіліктегі мамандарға тікелей үкім ... және ... ... ... ... Содан кейін әрбір ... ... ... ... ... жауапкершілік
бекітіледі.
Ішкі аудит қызметінде жабдықтаушылармен, ... ... ... банк ... ... салық, әлеуметтік қамсыздандыру
мекемелерімен , ... ... ... ... ... ... ... касса әрекетін бақылап, тексеріп отыру, ... ... ... ... сәйкес ішкі аудит қызметінде құнды қағаз
биржасындағы оның бағасының толқуы, соған сәйкес құнды қағаз ... ... ... сату барысында жүйелі бақылау жасап, кәсіпкерге өзінің ұсынысын
жасап отырады. Бұл өз бетінще ерекше экономикалық ізденіс болып ... ішкі ... ... ... ... бухгалтерлік
есептің ұйымдастыруын, күнделікті дұрыс жүргізілуін, материалдармен және
мамандармен қамтамасыз етуін бақылап,қадағалап , ... ... ... бухгалтерлік есеп тобы қолданылатын бухгалтерлік есеп фирмасын ,
алғашқы есеп немесе бухгалтерлік құжаттау барысын, есеп ... ... екі ... жасаудың дұрыстығын, бас кітапты жүргізуді,
бухгалтерлік ақпарат ... ... ... ... жаңа бір ... ол, ... басқару жұмысының құндылығын,
тиімділігін анықтау. Осы тұрғыдан, банктің басқару жүйесі, ... н ... ... жауапкершілігіне талдау жасап , басқару құрылымын
жақсарту, жетілдіру имақсатымен ... ... ... ... ... ... іскерлігін жетілдіруге, қайта дайындауға
ерекше ... ... ... ішкі ... ... ... банкті жан-жақты
қамтиды. Банктердің жеке ... қоса ... ... ... құжаттар талабын қалай орындалатына бақылау жасайды. Сондықтан
да ішкі аудиттің бақылау,тексеру барысында ... ... ... ... да уақтылы анықталып оның түзету немесе өзгеріс енгізу
жолдары қарастырылады. Соның нәтижесінде банк ... ... ... оған ... тигізетін факторларды пайдалану жолдары
қарастырылады.
Ішкі аудит ... ... ... ... жүргізунәтижесінде банк
басшыларына, тапсырушыларға банк ... ... ... ... ... анықтамалармен, мәліметтермен қамтамасыз етеді.
Қазіргі кезде ішкі аудит қызметі күннен күнге қиындап, күрделеніп
отыр. Оған себеп өндіріс ... ... ... ... ... өте
күрделі түрде дамуы, соған сәйкес экономикалық мәліметті қалыптастыру
барысының күрделенуіне сәйкес ... ... Оған қоса ... ... өте көп
шатысып жатқан қаржыны пайдалану заңдары да ... ... ... ... ... ... қызметін атқарушы мамандар өте жоғары сатыдағы білімді,
тәжірибелі ... ... Олар өз ... тиянақты, орынды, аудит этикасын
өте жоғары ұстайтын ... ... ... ... ғана олар жоғарғы беделді
кәсіпорын ұжымының сеніміне ие болады.
Ішкі аудит бөлімдерінің, топтарының қызметі банк бөлімдерінің ... ... ... ... ... ол ... сол банк ... тексеру жасап отырады. Олар өз жоспарын банк басшыларына бұйрық
ретінде бекіттіріп , өзінің қызметінде басшылық құжаты ... ... ... ... бір ... ... жасалады, ол құжатпен банк
бөлімінің басшысы ішкі аудит тобының ... ... ... ... ал
аудит тобы бөлімше бастықтарына міндетті түрде өз жұмыстары туралы мәлімет
беріп отырады. Ол жоспар құпиялықта ... ... Ішкі ... ... ... ... оның ... келесі жылға аударылады. Кейбір
жағдайда, ішкі аудит мамандары жоспарланған жұмысты игере алмауы ... ... ... жағдайда олар сыртқы аудит мамандарынан көмек
сұрайды. Осы ... ... ... сыртқы және ішкі аудит қызметкерлері
тығыз байланыста жұмыс жасайды, ... ... ... ... бір- ... сенімділік олардың аудиторлық этика кодексімен
бекітіледі.
Экономикасы ... ... ішкі ... ... орны ... ... ... болады.Елімізде сыртқы аудиттің қалыптасуы бар болса
да, отандық ішкі аудит барлық жағынан әлі даму үстінде.Ішкі ... ... ... of ... ... АҚШ) ішкі
аудитке мынандай анықтама береді: “ішкі аудит ұйымдардың жұмыстарын өз
мүдделері үшін ... және ... ... ... ... аудит-
экономикалық субъект негізінде меншік иеленушілерінің өздері үшін ... ... ... есеп беру мен ішкі ... ... пен бекітілген тәртіпті сақтауды бақылау
жүйесі.Басқа да отандық авторлар ... ... ... ... ... олардың меншік иелерінің өз ... ... және ... есеп беруді жүргізу тәртібін сақтау
бойынша ішкі құжаттарының дұрыстығын, ішкі бақылау жүйесінің функционалдық
сенімділігін ... ... ... аудиттің құрамдас бөлігі.”Осы
айтылған анықтамаларды өзара толықтыру мақсатында оларды логикалық ... ... ... ... ... ... туады:
ішкі аудит – ... ... ... және ... ... бақылау бойынша ішкі құжаттарымен шектелген, ... ... ... ... ... ... ... өкілдерінің жүзеге
асыратын қызметі.
Коммерциялық банктердегі ішкі аудит банктік тәуекелдерді ең ... ... ... ... ... ... сақтау іс-шараларымен
байланысты үрдісті білдіреді.Коммерциялық банктердегі ... ... ... ... ... ... ... келесі факторлардың әсерінен көрініс табады.
• Банктік келісімдермен байланысты тәуекелдердің ерекше табиғаты;
• Банктік операциялардың масштабы және қысқа ... ... ... шығындардың болу мүмкіндігі;
• Келісімдерге қызмет ... ... ... ... Жаңа өнімдердің және банктік қызметтердің динамикалық түрде
дамуына бухгалтерлік ... , ... ... ... ... сәйкес келмеуі.
Еліміздегі ішкі аудит шектелмеген десе де болады.Соңғы екі жылда ішкі
аудиттің халықаралық стандарттарына негізделген стандартты құру ... ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін стандарттарды тәжірибелік қолдану
барысында банктік аудит бойынша жетекшілік ... ... ... ... ... ... оның операция жүргізілу және
құжаттық рәсімделу кезінде ... ... және ... ... ... оларды ескерту барысында қажетті шараларды қолдану.
Өздерінің активтерін көбейту үшін филиал жүйелерін кеңейту немесе кіші
банктерді сатып алумен айналысатын банктер осы ... және ... ... зерттеу үшін аудиторлардың қызметін пайдаланады.Осы
жағдайда банктің ішкі аудиторлары-бас кеңсенің ... ... ... ... ... атқарады, олар өте жоғары құлшынспен банктің
гүлденуіне қызығушылық ... ... ... ... өте кіші рынок қатысушыларын сатып алу жолымен банктердің ірілену
тенденциясы көрініс табуда.Кіші банктер ... ... үшін ... ... ... өте ірі ... ... сатып
алынады.Нәтижеде жалпы тәжірибе көрсетіп ... ... банк ... ... ішкі ... бөлімдерін ұйымдастыруға көп мән береді.Ішкі
аудиттің ерекшеліктері сыртқы аудитпен ұқсастықтары және ... ... ... аудит пен ішкі аудиттің ұқсастықтары
тексеру ... ... мен ... ... ... екеуі де
бухгалтерлік есептегі ... және ... ... ... зерттейді
және жұмыс есептерін құрастырады.Бірақ ішкі және ... ... ... ... құлшынысы мен мақсаттары әртүрлі.Сондықтан осы қызмет
түрлерінің арасында айырмашылық бар.Коммерциялық банк ... ... ... ... Коммерциялық банк қызметіндегі аудит шынайы мамандармен жүзеге
асырылады;
... ... ... ... ішкі аудиторлар банк
бөлімшелерінің немесе ... ... ... ... сәйкестілігін, қызметкерлердің қаншалықты
дұрыс таңдалғанын , басшылықпен тағайындалған банкнің құрылымы
жұмыс нормативтері мен ережелеріне сәйкестігін , ... ... ... ... ... ... Ішкі ... жүргізу бойынша ұсыныстар коммерциялық ... ... ... Ішкі ... ... мақсаты- жұмыстағы олқылықтарды ... ... ... дер ... ... ... және олардың
қайталануын болдырмау;
• Ішкі аудит- коммерциялық банктегі ішкі бақылау жүйесінің негізгі
элементтерінің ... ... ... ішкі аудит институттары болып ревизорлар,
ревизиялық комиссиялар, ішкі ... және ішкі ... ... ішкі ... оны ... ... қаржылық
жағдайының күрделенуін болдырмау, банкінің барлық бөлімдері мен
құрылымдық бөлімшелерінде жағымсыз құбылыстарды жою,ішкі ... ... және ... мақсатында жүзеге асыруға
міндетті.Соңғы жылдары ішкі аудитке ... ... ... ... ... ... ... пайда болды.
Ең алдымен ол банк қызметкерлерінің қате ... Олар ... ... және сол ... қызмет
еткен бақылау органдары арқылы шаралар қолданылмаған. Англияның
көне банктерінің бірі Barings – те 1995 жылы ... ... ... ... ... ... қатар Нью-
Иорктағы Daiwa банкісіндегі сауда орындарның және Жапонияның
Sumitomo ... мыс ... көп ... айтуға болады.Осы жағдайларды талдау негізінде
мынандай қорытындыға ... ... егер ... ... тиімді жүйелері болған болса , бұл шығындарды алдын
ала болжап , болдырмаудың ... іске ... ... ... ... шығынға ұшырататын мәселелерді дер кезінде
анықтау ... ... ... алу, шығындарды азайту мақсатында
қызмет етер ... ... ... ... қызмет көрсету ауқымына
байланыссыз бақылау-талдау әрекеттерін орындайтын ішкі ... ... ... ... ... ... болуы сыртқы
аудит жұмысын жеңілдетеді және соған сәйкес оны жүзеге асыруға
жұмсалатын шығындарды азайтады.Коммерциялық банкте ішкі ... ... оның ... ... .
Коммерциялық банктегі ішкі аудиттің мақсаттары мен
міндеттері.
Ішкі аудиттің негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... ... және шаруашылық операцияларының сәйкестігін
тексеру және бухгалтерлік есеп ... ... ... ... айтқанда , коммерциялық банктегі басқару органдарына ішкі ... ... ... ... ... жүргізу үшін көмек.Ішкі
аудиттің міндеті ретінде әртүрлі қызықтыратын сұрақтары бойынша бақылау
ақпараттарын беру ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Коммерциялық банктегі ішкі аудиттің негізгі міндеттері:
• Банктің және құрылтайшылардың меншігін сақтауды бақылау
(банктің күзетін бақылау, ... ... ... ... және ... ... ақшалай
қаражатты және мүлікті ... ... ... ... ... емес ... салдарынан
болатын шығындар, қызмет жағдайын пайдалану арқылы
олқылық танытуды ескерту , жарамсыз ... ... ... ... ... ... ... мен жетіспеушіліктер, қарыздарын ,
инветарьлау материалдарының рәсімделуін тексеру);
• Бар қорлар мен резервтерді анықтау мен жинақтау ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа сай
пайдалануын бақылау, ... ... ... ... ... Ұйымдастыру шектерінің жүйесінің ... ... ... және ... ... ... Ішкі бақылау қызметін тиімді жұмыспен қамту;
• Ұйымдардың шаруашылық келісімдерін жасау және олардың
орындалуын бақылау;
• Клиенттерге есеп-айырысу кассалық ... ... ... ... ... ... ... алу және шығару, бюджеттік және
бюджеттен тыс қорлармен есеп ... ... ... кассалық тәртіпті сақтауды тексеру,
есеп-айырысу кассалық операция бойынша келісім жасауды
тексеру );
• Банк жүзеге асыратын барлық операцияларды ... ... , ... ... және тағы да
басқа);
• Банктің кірісі және шығысы бойынша бухгалтерлік ... ... ... мен ... сәйкес
келетін баптарға жазылуын тексеру, ... ... ... және
уақытылы болуын тексеру, заңды және жеке ... ... ... ... өз ... және
дұрыс жүргізілуін тексеру, қаржылық нәтиженің қалыптасу
жағдайын тексеру);
• Операциялардың бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... кері әсерін тигізетін
факторларды ... және ... Ішкі ... ... ... бойынша банк
қызметкерлеріне кеңес ... ... ... , ... банкті және басқа да
мемлекет органдарын ішкі аудит тексерісіне дайындау,
тексеріс жұмыстарына ... ... ... ... жою ... ... бақылау жасау (тексеріс барысында табылған
кемшіліктер жойылған кезде тексеріс аяқталды деуге
болады, ... ... ... ... ... етеді);
• Банктердегі әртүрлі жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... да өз ... ерекшелігіне байланысты
коммерциялық банктің ішкі құжаттарымен анықталған ... шеше ... ... шешу ... ... ... тапсырмалардың
күрделілігіне және кең көлемділігіне дайын және ... мол ... ... ... жоғары нәтижені беруі тиіс. Ішкі аудитор өзінің қызметінің
талабына сай жұмысына зейін қойып және нақты қарау керек .
Ішкі ... ... ... ... ... ... Бақылау жүйесінің ұқсастығын бағалау, яғни басқару
(бақылау) ... ... ... ... тиімділігін жоғарылататын және анықталған
кемшіліктерді жою бойынша ... ... ... ... ... яғни ... ... сынақ бағаларын жүргізу және оларды жетілдіру
үшін негізделген ұсыныстарды беру.
Сонымен қатар ішкі аудиторлардың ... ... ... ... және ... , есеп берулерді құру және мәліметтерді,
қорытындыларды ұсыну. Аудиторлық тексеріс жүргізуші тұлға ... ... ... ... ... алдау және ұрлау сияқты ... ... алуы ... ... ... коммерциялық банктердің
қаржылық сызбасын білуі қажет, сонымен қатар құжаттарды, есеп берулерді,
бухгалтерияны, ... ... ... ... ... , ... ... талдау мүмкіндігіне ие болуы тиіс. Аудиторлық тексерістердің
сапасын арттыру және максималды тиімділік алу үшін ... ... ... ... және жетілдіріп отыру міндеттеледі.
Сонымен , ішкі аудит- ... ... және ... ... ... сақтауға ,есеп беру мәліметтерінің
шынайылығын анықтауға , жұмыстың тиімділігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... ішкі аудит үш
элементтен тұрады: бақылау ортасы , есеп жүргізу және бақылау ... ... ... өз ... ... ішкі ... тобы бар ... аудит
қызметін көрсететін болсаолар ішкі аудит жұмысына үлкен сеніммен қарайды
да, өзінің ... ... ішкі ... ... ... тексермейді.
Сыртқы және ішкі аудиттің объектісі, тексеру әдістері ... ... ... мен ... ... айырмашылық бар екені анық. Сол
үшін арнайы кесте келтірілген.
1-кесте
Ішкі және сыртқы аудиттің ... ... ... ... ... ... ... |Тапсырушы анықтайды. |Сыртқы аудит ... |
| ... банк ... |анықтайды. Қаржы есебін |
| ... ... ... оның |
| ... ету мәлімет |көрсеткіштерінің дұрыс |
| ... ... ... ... ... ... |Банк басшыларының қалауы|Мемлекет тұрғысында өте |
| ... ... ... ... ... |
| ... Мамандарды |оны біліктілік |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... және ... аудит |Ішкі және сыртқы |
| ... ... ... әдістері |
| ... ... ... ... |
| ... объектісі мен |айырмашылығы аудит |
| ... ... ... ... |
| ... |бөлінеді. ... ... ... |Заң ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |Сол ... мәлімет |
| ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... ішкі аудиттің сыртқы аудиттен ерекшелігі, ол банк
құрылымына жататындығы, сонымен қатар банк ... қол ... ... тікелей басқаруында болады. Ішкі аудит банк бөлімдерін тәуелсіз
түрде ... ... ... ... тұрғысынан бақылауда болады.
Сонда да болса ішкі аудиттің банк үшін ... ... рөлі ... олар ... ... ... ... көп қызмет
көрсетеді.Сондықтан да ішкі аудиттің ерекше атқаратын қызметі, ол банктің
бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ішкі ... күнделікті бухгалтерлік есеп ... ... ... ... , ... ... ... да ішкі аудит тек қана ... ... ... ... қана ... олар сол ... ... мәселелерін зерттеп, кемшіліктерін көрсетіп, ... ... ... ... ... (2, ... тұжырымдамасы бухгалтерлік есептегі сияқты аудитте де бар.
Маңыздылық аудиттің негізгі ұғымдарының бірі ... ... ... ... ... ... ... ықпал жасайтын жағдайлар
маңызды болып табылады. Маңыздылық деңгейі, яғни оның негізінде дұрыс шешім
қабылдауға болмайтын ... ... ... ... шамасы
мұндай жағдайлардың сандық сипаттамасы бола алады. Маңыздылықтың айқын және
біржақты өлшемдерін белгілеу оңай емес.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ” стандартымен (ISA 320 “Audit ... ... ... ... есептіліктегі қателіктің шекті
шамасы ұғынылады. Бұл шамадан бастап осы ... ... ... ... ... және ... ... шешімдер қабылдауға негіз
етіп алуды тоқтату ықтималдығы жоғары ... ... ... ... ... ... талап ететін маңызды, типтік емес және
қатесі бар баптар мен шоттарды ... ... ... ... ... ... ... дәлелдерді бағалауға негіз ретінде ;
3). Аудиторлық есептің типі туралы шешімдер қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... барлық елеулі
аспектілері бойынша рас деп таниды.
Маңыздылық абсолюттік, сондай-ақ салыстырмалы шама ретінде анықтала
алады. Маңыздылықтың абсолюттік ... ... өте ... ... аудиторлар белгілі бір мөлшерден артық дәлсіздіктер кез ... да ... ... деп санайды. Мысалы, жүз мың теңге сома ... ... ... ... ... ... салыстырмалы шамадағы, пайызбен немесе
үлеспен белгіленген маңыздылықты анықтау іс ... ... кең ... табылады.
Маңыздылық өлшемдері тұтастай есептілікке, сондай-ақ бухгалтерлік
баланстың елеулі баптарына қатысты анықталады. Тексеру үшін ... ... ... ... аудитті жүргізудің іріктемелі тәсілінен шығады.
Расында да есепті ... ... ... ... ... шоттары
бойынша жүргізілген операциялардың ... ... ... ... ... де шамалы. Баланстың маңызды баптарын анықтаған кезде сандық және
сапалық көрсеткіштері назарға алынады.
Сандық көрсеткіш ретінде ең ... ... ... ... ... ... ... шотының сальдосы ... ... ... ... мен ... балансындағы үлесі пайдаланылады.
Мәнділікті анықтаған кезде ... ... ... мен оның ... ... ... ... бірдей болған кезде
“Алдағы кезең шығыстар” бабы емес, “Касса” бабы ... ... ... ... ... ... айла-тәсіл жасау мүмкіндігіне байланысты
қолма қол ақша қаражаттары шоттарындағы қателіктердің болу ықтималдығына
қарай әрекет ... ... ... ... ... ... есептілікті елеулі
бұрмалауы мүмкін факторларды ескеруі тиіс. Аудитор тексеру үшін қабылдайтын
маңыздылық ... ... ... болу ... және ... ... бойынша қалдықтар мен айналымдардың ерекшеліктеріне қандай ... ... ... ... аудиторлық тәуекелді қолайлы деңгейге
дейін ... үшін ... ... ерекше назар аударатыны және қандай
жағдайларда іріктемені немесе аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... асс төмен де , аса ... ... ... ... ... ... ... деңгейін пайдаланған аудиторға
қарағанда тексеруге уақыт пен күш жұмсалады. Мұндай ... ... ... ... ұзақ ... және ... салдарынан бәсекеге төтеп
бере алмайды. Маңыздылық деңгейі аса жоғары болғанда жүргізілген ... саны аз ... ... таба ... ... , демек
аудиторлықтәуекелдің жалпы мөлшері ұлғаяды. ... ... ... ... ... ... да ... қабілетсіз жасайды.
Сондықтан батыстық аудиторлық фирмалар ... ... ... ... немесе соған жақын деңгейіне шығады. Одан ... ... ... ... ... ... өзі аудиторлық ... ... мен ... ... ... ... мен
аудиторлық тәуекел дәрежесі арасында кері байланыс бар:
а). Маңыздылықтың неғұрлым қатаң ... ... ... ... ;
б). Маңыздылықтың қатаңдығы төмен өлшемдерінде аудиторлық тәуекелдің
деңгейі жоғары ... ... ... кезектілігін былайша көрсетуге болады.
2-кесте
|1-қадам. Маңыздылық туралы алдын ала|Маңыздылықты ... ... ... | ... ... ала пікірді сегментке| ... | ... ... жалпы ағаттықты|Нәтижелерді жоспарлау сатысы |
|бағалау | ... ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... ала ... ... | ... ... ... ... ... ... ... бастапқы сатысында өзі маңыздылық
өлшемі ретінде қарастыратын қаржы ... ... ... ... ... ... ... туралы алдын ала пікір” деп атайды,
өйткені ол жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Маңыздылық туралы алдын ала пікір аудитордың ... ... ... ... ... Егер ... маңыздылық ретінде
жоғары емес соманы белгілесе, ол осы есептілікті ... ... ... жоғары деңгейі белгіленген жағдайға қарағанда
куәләіктерді көп жинау керек болады. Жұмыс ... ... ... ... ала ... жиі өзгертеді. Бағаны қайта ... ... ... ... ” белгілеуге бірқатар факторлар негіз
болып табылады. Тексеруді тиімді жүргізу үшін ... ... ... ... ... және осы ... ... іс-шаралар көлемінің жеткілікті немесе өте көп екенін бірнеше
рет тексеруге тиіс.
Жаңа фактілер мен жағдайлар ... ... ... ... немесе тұтастай алғанда қаржы есептері үшін маңызды деп ... да ... ... Мысалы, есептілікке түзетулер аудиторлық
тексерулер ... ... ... жоспарлау сатысында белгіленген
көрсеткіштер ауысуы мүмкін. ... ... ... маңыздылық
деңгейі жоспарлау сатысындағыға қарағанда өзге болуы мүмкін.
Сегменттің ... ... ... мынадай екі қадам жасалуы
мүмкін :
Дедуктивті- мұндайда ең ... ... ... ... ... одан кейін ол тексеріліп отырған бухгалтерлік баланстың елеулі
баптары арасында бөлінеді.
Индуктивті- мұндайда ең алдымен тексерілетін ... ... ... ... ... кейін маңыздылықтың алынған мәндерін
жинақтау арқылы қаржы есептілігінің жалпы маңыздылығы анықталады.
Маңыздылық деңгейін анықтаудың айқын рәсімдері ... . ... ... ... ... ... ретінде әзірленуге ... ... ... ... ... алып ... ... болып
табылады. Оны пайдаланған кезде жеке шоттар бойынша маңыздылықты бағалау
сомасы тұтастай есептілік үшін ... ... ... ... ... ... ... есептілігінің жалпы ағаттығын мынадай бірнеше тәсілдермен :
1). Базалық көрсеткіштің салыстырмалы бағасы ретінде:
2). Кешенді есеп-қисаптың нәтижесі ретінде жоюға болады.
Бірінші жағдайда ... ... ... ... ... ... ... кейінгі пайда немесе баланс валютасы жиі пайдаланылады.
Бұл көрсеткіш бухгалтерлік ... ... ... ... деңгейіне қарай есептеп шығарылады:
1). Банктің баланстық пайдасының 5%:
2). өткізудің жалпы көлемінің2%:
3). ... ... ... ... ... ... ... жалпы шығындарының 2%.
Стандарттың талаптарына сәйкес маңыздылық деңгейін бірегей ... есеп ... және ... ... ... ... ... ұйым есептеу әдістеріне қойылатын жалпы талаптарды сақтай
отырып, базалық көрсеткіштердің жүйесін , ... ... ... ... өзгерте алады. Көрсеткіштердің ... ... ... кем ... ... екі ... назарға алу
керек:
1). Тәуекел деңгейі. Тәуекел жоғары болған сайын маңыздылық шекарасын
соғұрлым қатаң белгілеу қажет.
2). Банк қызметінің ауқымы қызмет ... ... ... ... ... ... таңдалынады.
Дедуктивті қадамның кемшілігі маңыздылықтың ... ... ... ... ... көрсетілуі болып табылады. Мұның өзі
есептің түрлі бөліктерінде ауытқуы мүмкін ішкі ... ... ... ... ... Сондай-ақ тексерудің бағыттары шоттардағы
қателік ықтималдықтары ескерілмейді. Индуктивті әдістің маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... тексерудің талап етілетін тереңдігі;
-бапты тексеруге жұмсалатын уақыттың жоспарланатын еңбек шығындары ;
-есептіліктің бағыттылығы; Сыртқы пайдаланушыларға арналған есептілік
ішкіге ... ... ... ... талап етеді;
- белгісіздік. Болашақ оқиғалардың ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға алып
келеді;
- басқа факторлар.
Аталған ... ... ... ... ... жасайды,
сондықтан баптардың қателіктерін жоспарланатын шекараларын анықтаған ... ... ... мен ішкі ... ... тәсілмен есептелген есептілік қателігі маңыздылығының жинақ
шекарасы әдетте бухгалтерлік баланс валютасының 5-10%-нан аспауға ... ... ... ... ... ... дәрежесінің орны туралы
шешім қабылдау біршама қиын. Аудиторлық стандарт оң ... ... ... ... ... ... барысында анықталған және болжалынған бұрмаланулар маңыздылық
деңгейінен едәуір аз болуға тиіс;
2) есепті ... мен ... ... ... тиісті
нормативтік актілерде белгіленген талаптардан сапалық ... ... ... ... ... екі шарт та бір ... ... тиіс.
Әдетте батыстық тәжірибеде аудиторлық фирмалар маңыздылық деңгейін
белгілеу рәсімін өздері белгілейді. Бұл рәсімдер ... ... және ... ... ... ... ... құжат аудиторлық
фирманың атқарушы органының шешімімен ... және ... ... ... ... тәртіпті өзгертуге сыртқы және ішкі себептер
болуы мүмкін. Олардың тізбесі стандартта ... ... ... ... есеп ... заңдардың өзгеруі;
б) салық салу саласындағы заңдардың өзгеруі;
в) ... ... ... заңдардың өзгеруі.
Ішкі себептерге жататындар:
a) аудиторлық ұйымның мамандануының өзгеруі;
б) клиентура құрылымының өзгеруі;
в) аудиторлық ұйым басшылығының ауысуы және ... ... ... өзгеруі.
Стандарттың ережелеріне сәйкес маңыздылықты анықтаудың ішкі фирмалық
стандарты ашық ақпарат болып ... ... ... осы ... ... ... анықтаудың тәртібімен танысуға мүмкіндік
алуға тиіс.
2.Коммерциялық банк қызметіндегі аудиттің жүргізілуі(Казкоммерцбанк
тәжірибесінде).
Жаһандық қаржылық ... және ... ... ... ... дамуының перспективті бағыттарын анықтауға қажеттілік
қалыптасты. Өкімет қызметінің орта мерзімді ... ... ... даму
және Қазақстан Республикасының бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына ... ... ... қабілеттілігін арттыру. Өкіметтің ең ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті
болуын және оның тұрғындарының өмір сүру ... ... үшін ... ... және ... ... қалыптастыруға бет
алады. Қазақстан Республикасының ... ... ... бірлесе
отырып, Қазақстан Республикасының Өкіметінің 2006 жылы дайындаған және
қолдау тапқан және 2006 жылы 25- ... № 1284 ... ... ... ... ... ... секторын дамыту үшін
жаңа концепция дайындалды. Жаңа ... ... ... ... одан әрі даму үшін ... ... құру және ... саясатын дамыған елдердің стандарттарына сәйкестендіру. Бұл
ережеде қаржы жүйесін мемлекеттік реттеудің басым бағыттары, оны дамытудың
оңтайлы ... ... іске ... қажетті шаралары қарастырылған.
Банктік сектор қаржылық сектордың негізі болғандықтан , ең алдымен ... ... ... ... айқындап алуымыз керек. Қазақстанның
сұранысына сәйкес ұлттық банк ... құру ... ... үшін ... ... ... ... ұстап тұру үшін қадам. 2000 жылдан бері банк
жүйесі жоғарғы қарқынмен дамуда және оның экономикадағы рөлі ... ... ... ... еліміздің қаржылық
тұрақтылығына, бәсекеге қабілеттілігі мен инвестиция тартымдылығына үлкен
көңіл аударады. 2008 жылы ақпандағы ... ... ... ... ... ... пен ... ұйымдарды реттеу және қадағалау
агенттігі Ұлттық банкпен және қаржы ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін және тұрақтылығын арттыру, соның
ішінде банк секторына көп ... бөлу ... ... ... ... аудиттің рөлі банк қызметін модельдеудің теория және
тәжірибе ... ... ... ... тиімділігі және экономикалық динамикасы” ең бірінші автор
банктік қызметті динамикалық шұғыл модельдерді қолдану арқылы зерттеген.
Банк экономикасының моделін құрастыру ... ... ... ... және ... ... дұрыс, дәлме-дәл есептелуі үшін
керек. Жекеше алғанда дамудың әртүрлі траекториясын жобалау ... өнім ... және ол әр ... банк жоспарының
алгоритмінің қаржылық көрсеткіштерін қолдану үшін керек.
Экономикадағы капитал айналым шеңбері кибернетикалық ғылым көзқарасы
бойынша кері байланысқа айналып, кез ... ... ... ... экономикалық жүйеге енетін капитал, ресурстар ағымын әкеледі, бұрын
қалыптасқан ... жаңа ... және ... ... ... ... құру ... капитал түріндегі қайтарымды ағын, ол ... ... ... ... күні ... негізінде банктік қызметті ... ... ... әртүрлі деңгейдегі бөлшектену , банктің
активтерін қайта ... ... ... банк қызметінің көп
көрсеткіштерімен аяқталады, оның ішінде меншік ... ... ... құн, ... ... табыстар, шығыстар, пайда,
активтерді тиімді пайдалану көрсеткіштері бар.
1.Жай жалпы динамикалық модельдер.
Динамикалық модельдер экономикалық ... ... ... ... ... сипаттайды және ол уақытқа
байланысты болады. ... ... мәні ... ... ... ... (ресурстар, табыстар,
шығыстар, салықтар) скаляр вектормен көрсетіледі. Олар ... ... ... мен ағын ... ... көрсетеді. Экономикалық жүйенің
бастапқы жағдайы, яғни кіру немесе ену –x, жығу ... ... мына ... ... ... ... ... операторы;
Оператор- шығу кезінде y жағдайына жету үшін кіру барысында x векторын
қалай ... ... ... ... ... w ... ... модельдерді құру үшін сызықтық операторладжы қолданамыз
және де ол келесі жағдайларды қанағаттандыру керек:
1). W(a*x)=a*w(x);
2). W(x+z)=w(x)+w(z).
Активтердің айналымдылық моделі.
Активтердің ... ... ... құру үшін- қаржылық
ағынның үздіксіз ... ... Жеке ... ... ... ... көр ... және әр уақыттағы қаржылық
ағындардың түсуі және ... ... ... ие ... ... ... нәтижесінде туындайтын қаржылық ағындар- табыстың, шығыстың,
пайданың және актив айналымының ағындары.
Табыс ... -Yт ... ... Ka-ға ... Ea –активтің
табыстылығы деп атауға болады:
Ea =Yт/Ka.
Сәйкесінше , шығындар ағынының - Yш-нің актив өлшеміне қатынасы ... ал ... ... Yп ... ... ... ... деп аталады:
Еш=Yш/Ka;
Eп=Yп/Ка.
Еа, Еш,Еп өлшем бірлігі –(1/жыл) немесе (%/жыл).
Актив ... ... ... ... ... ... ... деп аталады.
Tайн.=Ka/Ya.
Банк активтерінің оның айналым ағындарының байланысы ... ... ... ... ... ... Ya айналым ағындарына пропорционалды түрлену сызбасы.
Актив айналымының ағыны банк ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып
алу) және касса шоттары, корреспонденттік шоттар , клиенттермен есептесулер
бойынша активтер айналымы. Бірінші бөлім ... ... ... ... ... ... ) ... алумен байланысты.
Зерттеліп отырған модельдерде активтер (ресурстар) және олардың ... ... ... бойынша орташа өлшемдер түрінде есептеледі,
өлшенеді: ай, тоқсан, жыл.
Қаржылық ... үшін ... ... қаражаттары, тартылған
қаражаттар) кезең бойынша орта күндік мәндер қолданылады. Ағындарды ... ... ... орташа өлшем анықталады(ай, тоқсан) , олар ... ... ... немесе басқаша айтқандатабыс, шығын, пайда
көлемінің ... ... ... егер m күн ... ... айдағы табыс d-теңгені құраса,
табыс ағындарының өлшемі Yт мына формуламен есептелуі тиіс:
Yт =d*365/m (теңге/жыл).
2). Банктің жай жалпы ... ... ... ... ... және ... өсу мүмкін
траекториясын есептеуге болатын банктің жай моделіне өту үшін ... ... ... ... ... Yш және табыстар ағыны Yт ,
оның активтерінің ... ... ... және, шығындар арасындағы
айырма пайда болады. Пайда ... ... ... ... ... және ... ... кейін және жинақталғаннан кейінпайданың
үлесін анықтапбанк қызметіндегі капитал ... ... ... ... ... ... ... бірлігімен өлшенеді, басқаша
айтқанда активтердің қолданылуының тиімділігін ... ... ... ... деп те ... ... көзқарас бойынша, рентабельділік пайданың шығынға қатынасы
немесе ... ... ... қатынасы.
Егер барлық пайда қорланса, α=1 қабылдасақ , активтердің өсу қарқыны
активтердің пайдалануына ... тең ... ... ... ... үшін ... ... аспау керек.Өсу қарқыны w оң, сондай-ақ теріс ... тең ... ... ... , егер ... ... ... егер Ет= Еш өзгеріссіз, ал
егер Еш> Ет болса онда активтер азаяды.
Модельдерді тәжірибелік есепте қолдану.
Жүйеге ену барысында ... ... ... шығыстың тұрақты
өлшемі туралы шартты түрде айтуға болады.Бұл көрсеткіштерді тұрақты етіп ... ... ... ... ... қызметтегі активтердің,
табыстардың, шығындардың өлшемін өткен бір немесе бірнеше ... ... ... ... ... , ... орташа
өлшемін кезең бойынша анықтай аламызжәне де осы көрсеткіштер келесі айдағы
көрсеткіштерге ... ... Бұл ... ... ... ... деп ... тек тәжірибелік қызметте ғана емес, ғылыми
зерттеу жұмыстарында да қолданылады.Динамикалық ... ... ... ... ... ... ... жағдайына болжау
есебін жүргізуді қамтиды.
Банк қызметіндегі қорытындылар әр ай сайынжәне тоқсан ... ... сай , ... ... бойынша (мысалы, арендалық
төлем, мүлікке салық) бойынша қорытынды есептеулер тоқсан бойынша бір ... ... ... ... ... ... банк қызметінің соңғы үш айдағы орташа статистикалық көрсеткіштері
пайдаланылады. Сол берілгендер ... ... ... көрсеткіштер
тізімі бар болады:
-банк активтерінің орта күндік ... (әр күн ... ... әдіс ... ... ... банк ... қосынды көлемі;
-бір айдағы банк шығындарының қосынды көлемі;
-салық салуға дейінгі банк пайдасының көлемі;
-қорланған ... ... ... салықты шегерумен және ... ... ... ... моделін қолдану арқылы болжау көрсеткіштерінт
есептеуге көшейік. Есептеулерде банктің үш ... ... ... ... қажет. Келесі айлардың көрсеткіштерін есептеу үшін
өткен үш айдың активтерінің жылыжымалы өлшемінің ... ... ... көп ... ... әдіс ... ... санын өсіреді, ... ... ... ... және ... ... есепке алады. Несиелік және қаржылық ... ... ... жабу және ... алу үшін ... қолданудан
түсетін табыстар.
Банк экономикасының моделін құру барысында ресурстар тартуға шығындар
қаржылық нарықта келісіммен ... ... және ... ... “тура шығындар”, ал табыстар мен тура шығындар арасындағы айырма
“таза маржиналды табыс” . Пайыздық табыс және ... ... ... “маржиналды пайыздық табыс” деп, ал банк ... ... ... мен комиссионды шығындар арасындағы айырма
–“маржиналды комиссионды табыс”.
Өз кезегінде, ... ... ... ... мен ... ... ... шығындарыарасындағы айырма банктік ... ... емес ... жұмысшылардың еңбегіне төлем ... ... ... ... ... ... және өзге де
ұйымдардың басқа да ... ... ... , ... ... ... ... және тағы да басқа шығындар.
Банк қызметінің көп параметрлі моделінде тәуелсіз векторлардың саны көп
болады:
-меншікті ... ... ... қорлар-Кфн;
-негізгі қорларға капитал салымдарының ағыны-Yk;
-тартылған қаражаттар-Кпр;
-әкімшілік-шаруашылық шығындардың ағыны-Yax;
-Активтердің мүмкін болатын жоғалуларын резервілеу ағыны.
Маржиналды табыстардың ... Yмс, ... ... ... ... ... пайызы-Yмт мен маржиналды ... ... даму ... теңдеуін есептеу үшін :
Векторларды есептеу таза табыс теңдеуін анықтаудан басталады. Банктің басты
параметрлерінің бірі:
E*d=Ed+Edk-Erk,
Мұндағы , Еd* - жұмысшы активтердің пайыздық ... ... ... банктің комиссионды табыстарын генерациялау коэффициенті;
Eпр-тартуға кеткен шығындардың генерациялау коэффициенті.
Төменде көрсетілген аудиторлардың міндеттерімен ... ...... және оның ... компанияларына консолидарлы
қаржылық есеп беруге қатысты аудиторлардың және басқарманың жауапкершілігін
шектеу мақсатында тәуелсіз аудиторлық есеп беру ... ... бір жыл ... ... қаржылық есеп беруді
жүргізуді, барлық ... ... ... ... ... ... қозғалысы мен меншікті капиталдағы өзгерістерді , Қаржылық
есептіліктің халықаралық стандарттарына сәйкес шынайы көрнсетілуі тиіс.
Консолидарлы қаржылық есеп беруді ... ... ... ... өз мойнына алады :
-бухгалтерлік есептің қолданылатын қағидаларын ескеру;
-негізделген бағалаулар мен есептеулерді қолдану;
-Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарын қолдану;
Нарықтағы пайыз қойылымдарының ... ... ... ... ... ... қаржыландыру шығындарының өсуі, активтер бойынша табыстың
азаюына, таза пайданы төмендетіп, банк капиталының ... ... де ол өз ... ... инвестицияларының құнын
қысқартады. Нарықта банктер пайыз мөлшерлемесінің өзгеру нәтижесінде ... ... ... ... үшін банк пайдасын кері әсер ететін
өзгерістерден қорғау. Банктер үшін пайданы тұрақты сақтау және оның ... ... ... ... сезімтал болып келетін портфельдерге
бақылауды нығайту: акғтивтер бойынша- оларға бағалы қағаздарғанесиелер
және, ... ... ... ... және ақша ... ... ... пайыз қойылымының негативті өзгеру тәуекелі әсерінен
қорғау үшін бекітілген деңгейдегі- таза ... ... ... тұру ... пайыздық маржа келесі формуламен анықталады:
Таза пайыздық маржа=Несиелер және ... ... ... және ... да ... ... бойынша пайыздық
шығындар/Барлық табыс әкелетін активтердің құны= Таза пайыздық табыс/Барлық
табыс ... ... ... таза ... ... ... банк ... құрса, пайыз
қойылымының өзгеру тәуекеліне әртүрлі хеджирлеу әдістерін қолданады және де
ол банктің таза табысын тұрақтандыруға ... банк ... ... ... ... ... бойынша
табысқа қарағанда тез өссе, пайда үшін таза ... ... мәні ... азая ... ... пайыз қойылымының төмендеуі болғанда
және активтер бойынша ... ... ... , салыстырмалы түрде
тартылған қаражаттар бойынша пайыздық қойылымның азаюы негізінде, банктің
таза пайыздық ... ... Осы ... банктер қаражаттарды тарту
бойынша шығындардың өсуіне ... ... ... ... және осы да таза ... ... мөлшеріне кері әсерін тигізеді.
Пайыз қойылымының ... ... ... ең ... басқару.Стратегияның мәні табыс ... ... ... әсер ... бағалардың өзгеру
мүмкіндігіне және қызмет ету мерзіміне талдау ... банк ... ... ... ... ... ... бойынша басқа депозиттер
және міндеттемелер бойынша пайыз ... ... ... сол ... банк ... ... ... бағалау
жүргізіледі.Берілген жағдайда банктер пайыз қойылымының өзгеру тәуекелінен
сақтана алады (нарықта пайыз қойылымының өсуі ... және ... ... ... ... теңдік орын алса):
Қайта бағалауға ұшырайтын активтер құны(пайыз қойылымының өзгеруіне
сезімтал активтер)=қайта бағалауға ... ... құны ... ... сезімтал пассивтер).
Пайыз қойылымының өзгеруіне сезімтал активтер мен ... , олар ... ... ... ... ... де нарықтағы пайыздың қозғалысына тәуелді өзгеретіндерді жатқызамыз.
Пайыз қойылымының өзгерісіне сезімтал ... ... мен ... ... сезімтал пассивтер сомасы арасындағы теңсіздік
дисбаланс деп аталады.
Теңсіздік=пайыз қойылымының ... ... ... ... ... ... ... өзгеруіне
сезімтал активтері мен пайыз қойылымының өзгеруіне сезімтал пассивтер тең
болса, банк ... ... ... ... сақтанған деп саналады.
Себебі, активтер бойынша пайыздық түсімдер мен пассивтер ... ... ... ... Яғни ... ... тең ... пайыздық
маржа нарықтағы пайыз қойылымының өзгерісінен ... ... та ... пайыздық тәуекелден қорғаудың кепілін бере алмайды, шындығында
активтер мен міндеттемелер бойынша пайыздық ... ... ... ... ... ... ... мен пассивтердің
теңсіздігін анықтау :
|Өтеу ... ... ... |Млн теңге |
|мерзімдері ... ... ... ... |
|интервалы | | | | |
|7 күн |50 |40 |+10 |+10 ... күн |140 |180 |-40 |-30 ... күн |105 |85 |+20 |-10 ... күн |300 |270 |+30 |+20 ... күн |455 |395 |+60 |+80 ... ... өзгеруіне сезімталдылыққа талдау:
| ... ... |30 ... дейін |31-ден 60 күнге |
| | | ... ... ... |4.34 |316.458 |147.250 ... ... |4.34 |169.528 |83.115 ... | |146.930 |64.135 ... | | | ... ... | | ... таза | | | ... ... | | | ... |5 |69.956 |32.887 ... | | | ... құру | | | ... ... | |76.974 |31.248 ... | | | ... және ... |6 |21.627 |4.744 ... ... ... | | ... | | | ... | | | ... ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... таза ... | | ... валюталары |7 |18.605 |5.204 ... ... | | | ... | | | ... | | | ... таза пайда| | | ... | | | ... ... |8 |23.558 |17.537 ... комиссия | | | ... ... | | | ... ... |8 |2.713 |1.672 ... ... | | | ... шығындар | | | ... үшін бар | |41 |29 ... ... | | | ... ... | | ... | | | ... | |145 |83 ... | | | ... ... |9 |6.919 |3.042 ... ... ... |30.972 |28.967 ... | | | ... | |107.946 |60.215 ... | | | ... |10.34 |31.200 |19.053 ... | | | ... да | |76.746 |41.162 ... | | | ... құруға| | | ... ... | | | ... | | | ... ... | | | ... да |5 |1.238 |383 ... | | | ... | | | ... | | | ... құру | | | ... және |5 |3.186 |1.548 ... да баланстан| | | ... ... | | | ... | | | ... құру | | | ... |20.34 |1.333 |1.130 ... | | | ... ... | | | ... ... | |73.655 |40.361 ... | | | ... ... | | | ... салық |11 |15.904 |12.600 ... ... | | | ... ... | |57.751 |27.761 ... | | | ... ... | |46.468 |20.626 ... ... | | | ... | | | ... ... | |9.495 |5.359 ... бар | | | ... | | | ... | | | ... | |1.788 |1.776 ... ... | | | ... | | | ... |12 |80.85 |48.08 ... ... баланс:
| ... ... |
| | | ... ... | | | ... ... |13 |168.148 |209.005 ... ... | | | ... ... | | | ... ... |14 |- |807 ... және ... |15 |187.776 |322.618 ... ... құн | | | ... | | | ... | | | ... ... | | | ... |16 |222.823 |197.191 ... | | | ... мен | | | ... | | | ... |17.34 ... |1.678840 ... | | | ... | | | ... үшін бар |18 |3.036 |2.628 ... | | | ... | | | ... ... |19 |375 |357 ... | | | ... | | | ... |20.34 |3.222 |1.775 ... | | | ... | | | ... ... |21 |2.405 |2.405 ... ... |22 |34.259 |15.681 ... ... | | | ... активтер | | | ... да ... |23 |17.853 |10.569 ... ... | ... ... |
|Міндеттеме және | | | ... | | | ... | | | ... қарыздары |25 |723.431 |884.301 ... ... | | | ... |26.34 |895.083 |687.806 ... | | | ... және ... |24 |7.730 |3.554 ... ... құн | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... |27 |739.688 |424.162 ... ... | | | ... | | | ... да тартылған|28 |148.934 |68.814 ... | | | ... да ... |10.638 |6.758 ... |11 |30.496 |16.850 ... ... | | | ... | | | ... | | | ... | |2 |1 ... | | | ... да |29 |13.845 |8.587 ... | | | ... ... ... |210833 |
| | |108166 |78922 ... | ... ... ... | | | ... | | | ... ... | | | ... | | | ... ... | | | ... ... | |6.998 |6.995 ... ... | |152.855 |152.534 ... ... | |6.020 |2.436 ... ... ... | | ... | |140794 |84.864 ... ... | |306.667 |246.829 ... | | | ... ... | | | ... | |12.552 |15.272 ... ... | |319.219 |262.101 ... және| |2997232 |2441856 ... ... | | | ... есеп ... ұсынудың қағидалары:
Алдында көрсетілген консолидарлы қаржылық есеп беру –қаржылық есеп
берудің халықаралық стандарттары бойынша ... ... ... есеп
берудің халықаралық стандарттарына және қаржылық есеп берудің халықаралық
стандарттары интерпретациясы ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есеп беру қазақстандық
миллион ... , өзге ... ... ... ... Нағыз
консолидарлы қаржылық есеп беру “тарихи құн” есептеу әдісі және қағидасы
негізінде дайындалады, ... құны ... ... белгілі қаржылық
құралдарды қайта бағалау, бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... бағалау бойынша есепке
алынған шынайы құн негізінде есепке алғанды қоспағанда. Казкоммерцбанк және
оның ... ... ... ... есеп беруді қаржылық есеп
берудің халықаралық стандарттарына сәйкес құрастырады. Нағыз консолидарлы
қаржылық есеп беру ... және ... ... берілген
бухгалтерлік есеп беру неізінде дайындалған.
Консолидарлы қаржылық есеп беру банкпен бақыланатын банктің ... есеп ... ... Егер ... және оның ... ... оның қызметінен пайда табу мақсатында
компанияның қаржылық жән шаруашылық ... ... ... ... ... ... бақыланатын болып саналады.
Ағымдағы жылдағы еншілес компанияның иелену және шығу нәтижелері иелену
уақытынан сату кезеңіне ... ... және ... туралы консолидарлы
қаржылық есеп беруінее қамтылады.
Еншілес компаниялардың қаржылық есеп беруіне ... ... ... есеп беру ... ... АҚ –ң есеп беру ... ... сай келуімен
анықталады.
“Казкоммерцбанк”АҚ және еншілес компанияларының ішідегі есептеулері
және ... ... ... қалдықтар ,табыстар және ... ... есеп ... ... ескеріледі.
Қорыта келгенде, Қазақстанда нарықтық экономиканың өріс алуы, өндіріс
құралдарының жеке ... ... ... ... істерінің және
инвестициялық белсенділіктің дамуы аудиторлық қызмет сияқты кәсіпкерліктің
мүлдем жаңа түрінің ... ... алып ... ... ең ... меншік
иелерінің мүліктік мүдделерін қорғау ... ... ... ... салық есептіліктерінде көрсетілген ақпараттың растығына
бақылау жасауды ... ... ... ... ... ... , дербес түрі. Ол коммерциялық банктің қаржы
есептілігінің ... мен ... ... ... ... есеп пен қаржы есептілігін жүргізілуге қойылатын талаптарға
сәйкестігін айқындау мақсатында ... ... ... ... ... Аудиттің басты арналымы- қаржы есептерін ... ... ... активтердің , міндеттемелердің , банктердің
белгілі бір кезеңдегі қызметінің қаржылық ... ... ... ... және дәл ... ... баға ... банкте қабылданған
есеп саясатының қолданыстағы заңдар мен ... ... ... ... объективті себеп-салдарға байланысты қате қорытынды берудің
ішкі тәуекелі бар. Аудиторлық тәуекел – ... ... ... мен
олқылықтардың болу мүмкіндігіне қарамастан, сыртқы есептілік деректерінің
толықтай рас екендігі туралы қорытынды беру арқылы өзіне ... ... ... ... ... болады:
1).аудитордың кәсіби қабілеттілік тәуекелі. Ол ... ... ... ... операциялардың тәуекел деңгейі) ескере отырып,
мұқият таңдаумен анықталады. Кез келген банкті тексеруді ... ... ... ең ... оның беделіне назар аударады. Сөйтіп,
аталған фирмаға жүргізілген тексеру аудиторлық компанияға және ... ... ... ... ... (DAR-desired audit risk) – бұл аудиторлық
қорытындының мынандай себептерге байланысты дұрыс ... ... ... ... есептілігінің дұрыстығы
расталғаннан кейін, онда анықталмаған елеулі ... және ... ... ... ... ... ... болмауына
қарамастан, онда елеулі бұрмалаулар бар деп танылуы;
3).клиенттің үмітін ақтамау тәуекелі- жасалған ... ... ... ... ... ... ... ойындағыдай болмаса, ол бұл аудиторлық компанияның қызметінен
бас тартуы мүмкін.
Аудитор жұмыс барысында осы ... ... ... ... бағалаудың нәтижелерін құжаттауға міндетті. Тәуекелдерді бағалаған
кезде кем дегенде үш тармақты қарастыру қажет: жоғары, орташа, төмен.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... мен енуі жеткіліксіз болып барады. Аудитті ... ... ... ... ... мен ... енгізу, аудиторлық
бақылауды ұйымдастыру түрлерін, аудиторлық ұйымдар мен ... ... ... заңнамалық базасын жандандыру
жандандыру. Аудиторлық бақылау ... ... ... бірі ... табылады және меншік ... ... ... қызмет барлық елдерде жалпыға ортақ танылған ... ... ... және әдістемелігімен реттеледі. Соның ішіндегі
маңыздыларының бірі аудиттің ... мен ... ... ... ... ... қанағаттандыру үшін
экономикалық орта өзгерістерімен бірге қолданылатын ... ... ... ... ... үшін ... және ... шараларын қолдану. Аудит әдістемесі болу ... ... ... және тағы да ... ... қайшы келетін іс-әрекеттерді аз уақыт
ішінде барынша тиімді әдістер мен ... ... ... қалыптасады. Қазақстан Республикасында дамудың өзіндік
ерекшеліктері болуына сәйкес аудитті ... ... ... бірі.
Бірақта әдістемені даярлау, яғни қайта ... ... ... ... ерекшеліктерін ескере отырып, жалпы халықаралық
тәжірибені қолдану ... ... ... ... елде ... дамудың ең
жоғарғы деңгейіне жетті деп айта алмас едік. ... ... ... оны ... бақылау құралы ретінде жоғарылату үшін аудитті ғылыми
тұрғыда ұйымдастыру қажет.
Коммерциялық банктегі аудиттің жүргізілу ... ... ...... ... сәйкес жүргізілуі керек, яғни ... ... ... ... ... осы заңның барлық талаптарының орындалуы
коммерциялық банктің қаржылық есептемелерінің шындыққа жанасымдылығын
қамтамасыз ету және осы есеп ... ... үшін ... қолайлы деңгейге дейін азайтады.
Экономикасы дамыған елдерде ішкі аудиттің иеленетін орны сыртқы
аудитпен ... ... де ... ... ... ... ... бар
болса да, отандық ішкі аудит барлық жағынан әлі даму үстінде. ... ... ... ... ... ... қиындап, күрделеніп отыр. Оған қоса қазіргі
кезде өте көп шатасып жатқан қаржыны пайдалану заңдары да себеп болып ... ішкі ... ... ... ... өте ... сатыдағы,
білімді, тәжірибелі болуы керек. Олар өз жұсмысын тиянақты, ... ... өте ... ... ... болуы қажет. Сонда ғана аудитті
жүргізу дұрыс әрі тиімді болады.
Елбасымыз айтып кеткендей, бәсекеге ... елу ... ... үшін экономиканың бәсекеге қабілетті болуы, ал ол өз ... ... ... банктердің жоғары сападағы қызметтерінің бірден бір
себебі-аудиттің белгіленген ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігі. Баршамызға анық , еліміздегі коммерциялық ... ... ... есеп берудің халықаралық стандарттарына сәйкес
болып келеді. Еліміздегі аудит жүйесін ... ... ... өзіміздің
отандық аудит стандарттарын халықаралық деңгейге жеткізу.
Ішкі аудит мамандары жоспарланған жұмысты игере алмаған кезде ... ... ... Осы ... ... ... ішкі аудитпен тығыз
байланыста жұмыс жасау ... ... ... ... ... ... ... сенімділік қалыптасуы тиіс.
Аудиторлардың қызметіне іс-шараларды жоспарлау да кіреді. Сол себепті
әрбір аудитор жұмысты жүргізу барысында жоспарды дұрыс құруы ... ... ... ... болатыны анық.
Біздің заманымыз ақпаратқа толы заман. Аудиторлық тексеріс жүргізудің
өзіне де белгілі ақпараттар қажет. Ақпараттың дұрыс ... ... ... дұрыс бейнелеуге және ... ... ... ... ... ... ... өте күрделі және ұзақ уақытты алады. Осыған орай
болашақта аудиторлардың жұмыстарын жеңілдету және ... ... ... ... ... енгізу. Сонымен бірге аудиторлардың
білімін, біліктілігін арттыру мақсатында қайта оқыту курстарын ұйымдастыру,
шетел тәжірибесінің ... ... алу үшін ... шетелдерге дайындық
курстарына жіберу.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.Назарбаев Н.Ә. Қазақстан -2030.Барлық қазақстандықтардың өсіп-
өркендеуі, қауіпсіздігі және ... ... Ел ... ... жолдауы.// “Егемен Қазақстан”.1997жыл 11-қазан.
2.Абленов Д.О. Аудит негіздері: ... ... ... ... Г.С. Банковское дело- Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.-576
с.;
4.Абленов Д.О. ... ... ... ... ... Экономика Казахстана на пороге XXI века / Под ред. ... ... ... .-Алматы: Экономика, 1998.-825с.
5.Абленов Д.О. Финансовый анализ: ... ... ... ... ... ... Экономика , 1999.-24с.
6.Абленов Д.О. ... ... ... ... для
студентов экономических специальностей вузов.-Алматы: ВШБД, 2002-33 с.
7.Абленов Д.О. Экономический анализ: ... ... ... ... ... ... ВШБД,2002.-24 с.
8.Ажибаева З.Н. Аудит .-Алматы: Экономика, 2004.527с.
9.Ержанов М.С. , ... Г.Б. и др. ... ... М.С. ... и практика аудита .-Алматы: Ғылым , 1994-151c.
11.Балапанова А.Ж. Развитие ... ... ... в
условиях рыночной экономики. Вестник ... А.Ж. ... ... оның ... және ... ... с.51-55.
13.Банки Казахстана №1-2007
14.Банки Казахстана №2 -2007
15.Банки Казахстана №7-2008

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Банк имиджінің қалыптасуы47 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Билирубин4 бет
Биогеохимия83 бет
Екшінші деңгейлі банктердің халықаралық қарым-қатынасын дамыту59 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь