Нарық жағдайында кәсіпорынның бағалық саясатын қалыптастыру және басқару (“Raimbek Agro” ЖШС мысалында)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І БӨЛІМ НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА КӘСІПОРЫННЫҢ БАҒАЛЫҚ САЯСАТЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ БАСҚАРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Нарық жағдайында баға тағайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Баға тағайындаудың негізгі тәсілдері, мақсаттары, стратегиялары және кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.3 Баға және сұраныс пен ұсыныс заңдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
1.4 Кәсіпорынның бағалық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
ІІ БӨЛІМ ЖШС “Raimbek agro” мысалында кәсіпорынның бағалық саясатын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
2.1 Кәсіпорынның өндірістік.шаруашылық қызметін талдау ... ... ... ... ... ... ...32
2.2 “Raimbek agro” ЖШС баға саясатын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
ІІІ БӨЛІМ ӨНІМНІҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44
3.1 Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруда сапа және баға саясатын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63
Бүгінгі экономика өзінің негізгі үш субъектісінің: өндірушінің, тұтынушының және өкіметтің өзара іс-қимылымен сипатталады. Қандай да болсын кәсіпорын өзінің серіктестерімен нарықтық қарым-қатынаста іс-әрекет етеді. Ал бұл жағдайда тек заманға сай, бәсекелестік қабілеті жоғары өнім шығаратын кәсіпорын ғана жетістікке жете алады.
Нарық жағдайында шаруашылық субъектілерінің табысты жұмыс істеуі үшін осы заманғы ғылыми теория мен практиканың әдіс-амалдарын қолдана білудің маңызы зор, сондықтан нарықтық экономикалық пәндерінің ішінде маркетинг елеулі орын алады.
Маркетинг – қысқаша тұжырымдап айтсақ, нарықтық қатынас жағдайында өндірісті басқарудың жүйесі мен пәлсапасы.
Соңғы жылдарда Қазақстан Республикасының саяси, экономикалық және қоғамдық өмірінде болып жатқан өзгерістер шаруашылық іскерліктің жаңа жолдарын іздеумен ғана шектелмей, республика кәсіпорындары алдына жаңа экономикалық шарттарда өміршеңдікті қамтамасыз ету үшін маңызды мәселердің бір қатарын жолға қояды. Осы шарттарда маркетинг ерекше орынға ие болады. Өйткені ол құрылымдық - ассортименттік саясатты қалыптастыру кезінде осы механизмнің ең көкейтесті құрамдасы ретінде сипатталады. Маркетинг кәсіпорындарда кеңінен тарай бастады. Яғни едәуір қаныққан нарығы бар үлкен қалаларда орналасқан ірі кәсіпорындарда маркетинг құрыла бастады.
Нарықтың тауарлармен толу мөлшері бойынша кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық іс-әрекетін басқару кезінде маркетингтің принциптері мен әдістерін қолдану қажеттілігі артады. Кәсіпорынның жемісі ең алдымен технологияларды игеру арқылы пайда болатын қажеттіліктерге жауап беру икемділгі мен жылдамдығы, сонымен қатар тұтынушылық сұраным жағдайының анықсыздығына бейімделу дәрежесіне тәуелді болады. Кәсіпорындағы басқарудың принципті жаңа жүйесін қалыптастыру кезінде маркетинг өндірістік - өткізу іскерлігін ұйымдастыру мен басқарудың Қазақстан шаруашылық тәжірибесі үшін жаңа құралы болып табылып, ол осы іскерлікпен оның мақсаттары және мәселелері жәйлі бұрынғы көзқарастарын айтарлықтай ерекшеленеді.
Қазіргі кезде маркетинг жетілген, әрі анықталған ғылыми және машықтық құрамдас деңгейіне қолдануының айтарлықтай мол тәжірибесі мен сипатталып, барынша көп жақтылығында және басқа да осы аумақтағы әйгілі мамандардың еңбектерінде қарастырылған, тоқталып кетерлік жағдай, маркетинг осы орайда қазіргі уақыттағы алдыңғы қатарлы елдерде қамтамасыз етілетін экономикалық дамудың жоғарғы деңгейіне сай келеді.
Қазақстан Республикасында маркетингтің қалыптасу қажеттілгі басқару теориясы мен тәжірибиесінің әлемдік даму тенденциялармен анықталады. Сонымен бірге маркетингтің қоғамдық даму тенденцияларын уақыт пен сыртқы орта өзгешіліктерін айқындайды. Сол себепті шешуші параметрлер қатары бойынша осы аумақтағы батыстық тәжірибиеде дамыған елдерге тән емес және белгісіз маркетингтің өзгеше мәселері пайда болады.
1. Нысанбаев С.Н., Садыханова Г.А. Маркетинг негіздері Алматы, «Қазақ университеті», 2002.
2. Мейірбеков А.К., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. Алматы, «Экономика», 2007.
3. Қойлыбай Хожаназаров. Маркетинг негіздері. Алматы, «Экономика», 2006.
4. Қожаназаров Қ. Маркетинг негіздері: Оқулық. – Алматы: «Экономика», 2005.
5. Сатыбалдин С. Маркетинг – нарықтану. – Алматы: «Білім», 2009.
6. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму Стратегиясын жүзеге асыру шаралары туралы» жарлығы.- Алматы, 1998.
7. Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы баға саясаты туралы» Заңы 30.11.2000 ж. №109-11
8. Қолданылатын принциптерге, бағалау бойынша жұмыстар сапасына қойылатын талаптарды бағалау қызметінің субъектілерінің қолдануы бойынша ережелер, Қазақстан Республикасының Юстиция министрлігімен 23 қараша 2002 жылы, №179 бекітілген.
9. Григорьев В.В., Федотова М.А. Ценовая политика предприятий: теория и практика. 2008.
10. Микерин Г.И., Недужий М.И., Павлов Н.В., Яшина Н.Н. “Международные стандарты ценовой политики предприятий”, 2 томдық, 2009 ж.
11. “Сапалы өнімге берілген лайықты баға” С. Шайынғазы.// Егемен Қазақстан 2006 жыл 10 қараша.
12. “Конкуренция и конкурентноспособность” Лифиц И.М. "Новое знание", 2009 г. стр 111 – 118.
13. “Бәсекелік экономика” О. Сәбден 2009 ж.
14. “Маркетинг негіздері” Есімжанова С.Р.// Алматы: “Экономика” баспасы 2007 жыл, 222 – 226 беттер.
15. “Оценка конкурентноспособности продукции” Нурмагамбетов К// Мысль 2004 г. № 5 стр. 108-111.
16. “Елулікке сапалы өніммен” Қ. Қайранбаев // Жетісу 2007жыл 24 ақпан.
17. “Қазақстан Республикасы Президентінің “Сапа саласындағы жетістіктері үшін” сыйлығын алуға арналған конкурсы және “Алтын сапа” республикалық көрме конкурсы туралы” Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы // Астана, Ақорда, 2006 жылғы 9 қазандағы № 194 жарлығы.
18. “Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін анықтауда кәсіпорынның баға саясатын жетілдіру” Өмірзақов С.Ы. // Қаржы – қаражат 2007 жыл, №2, 44 бет.
19. “Бәсекеге қабілетті өнім шығарудың тиімді тетігі – кәсіпорынның маркетингтік жүйесін жетілдіру” Әмірбекұлы Е // ҚазЭУ хабаршысы 2008жыл, №12, 42 – 48 бетер.
20. Вестник КазНУ экономики "Основные принципы конурентноспособности" - №6 (26) – 2003 г.
21. Белоуов В.Л. "Анализ конкурентноспобобности фирмы" Маркетинг в Казахстане и зарубежом – 2009, стр. 64-68.
23. Лобанов М. "Конкурентноспособность и качества продукции" – Маркетинг №4 – 2008 г. стр.54.
24. ЖШС “Raimbek agro” мәліметтері
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
І БӨЛІМ НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА КӘСІПОРЫННЫҢ БАҒАЛЫҚ САЯСАТЫН ... ... ... ... ... Баға ... ... тәсілдері, мақсаттары, стратегиялары және
кезеңдері...................................................................
..............................................10
1.3 Баға және ... пен ... ... ... ... ЖШС “Raimbek agro” мысалында кәсіпорынның бағалық саясатын
талдау......................................................................
................................................32
2.1 ... ... ... ... agro” ЖШС баға ... ... ... БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН ... ... ... ... ... сапа және баға ... ... экономика өзінің негізгі үш ... ... және ... ... ... сипатталады. Қандай да болсын
кәсіпорын өзінің серіктестерімен нарықтық қарым-қатынаста ... ... бұл ... тек ... сай, ... ... ... өнім
шығаратын кәсіпорын ғана жетістікке жете алады.
Нарық жағдайында шаруашылық субъектілерінің табысты жұмыс істеуі үшін ... ... ... мен ... ... қолдана білудің маңызы
зор, сондықтан нарықтық экономикалық ... ... ... елеулі
орын алады.
Маркетинг – қысқаша тұжырымдап айтсақ, нарықтық қатынас ... ... ... мен ... жылдарда Қазақстан Республикасының саяси, экономикалық және қоғамдық
өмірінде болып жатқан ... ... ... жаңа ... ғана ... ... кәсіпорындары алдына жаңа экономикалық
шарттарда өміршеңдікті қамтамасыз ету үшін ... ... бір ... қояды. Осы шарттарда маркетинг ерекше орынға ие болады. Өйткені ол
құрылымдық - ... ... ... ... осы ... ... ... ретінде сипатталады. Маркетинг кәсіпорындарда
кеңінен тарай бастады. Яғни едәуір қаныққан нарығы бар ... ... ірі ... ... құрыла бастады.
Нарықтың тауарлармен толу мөлшері бойынша кәсіпорынның өндірістік-
шаруашылық іс-әрекетін басқару кезінде ... ... ... ... ... артады. Кәсіпорынның жемісі ең ... ... ... ... болатын қажеттіліктерге жауап беру
икемділгі мен ... ... ... ... ... ... бейімделу дәрежесіне тәуелді болады. Кәсіпорындағы басқарудың
принципті жаңа жүйесін қалыптастыру кезінде маркетинг өндірістік - өткізу
іскерлігін ... мен ... ... ... ... жаңа ... ... табылып, ол осы іскерлікпен оның ... ... ... ... ... ... ... кезде маркетинг жетілген, әрі анықталған ғылыми және машықтық
құрамдас ... ... ... мол ... мен ... көп ... және басқа да осы аумақтағы ... ... ... тоқталып кетерлік жағдай, маркетинг осы орайда
қазіргі уақыттағы алдыңғы қатарлы елдерде қамтамасыз етілетін экономикалық
дамудың жоғарғы деңгейіне сай ... ... ... қалыптасу қажеттілгі басқару
теориясы мен тәжірибиесінің әлемдік даму ... ... ... ... ... даму ... ... пен сыртқы
орта өзгешіліктерін айқындайды. Сол себепті шешуші параметрлер ... осы ... ... ... ... ... тән емес ... маркетингтің өзгеше мәселері пайда болады.
Маркетинг кешенін құрайтын бір тәсіл бола тұра баға өте ... ... ... ... ... фирма әрекетінің түпкі
нәтижесі көбінесе бағаға ... ... ... ... ... ... бәсекелестік қабілетіне және кәсіпорынның өндіру-
өткізу жұмысына ұзақ мерзім әсерін тигізеді. ... қоса ... ... ... ... ... әсері де аса зор. Баға
дегеніміз тауар құнының ақшалай белгісі. Құнмен ... ... пен ... өз ... ... Ол ... және пайда алудағы фирманың пәрменді
маркетинг құралы. Тауардың бағасы клиентті тартуы да ... ... ... ... баға ... ... мәселелер қарастырылады, оған қандай
факторлар әсер етеді, әлемдік экономикадағы тәжірибелер мен ... білу ... ... құны мен ... ... ... ... Ал ең маңыздысы, баға саясаты біздің елде қандай болу керек,
соны білу қажет. Бұл жағдайларда Қазақстан республикасының ішкі және ... ... ... ... ... және баға ... қабылдаған
заңдарына тоқталамыз.
Зерттеудiң пәнi ретiнде ... ... ... ... саясатын қалыртастыру механизмi алынды.
Дипломдық жұмыста зерттеу мiндетiне мына сұрақтарды қамту ... ... ... жағдайында баға тағайындау қалай жүзеге асатыны
4)сұраныс пен тұтыну, баға түрлері жайында маліметтер келтіреміз.
Осы маліметтерге ... ... ... ... рөлі мен ... факторлармен танысамыз.
Диплом жұмысының негiзгi мақсаты кәсіпорынның бағалық саясатын анықтау,
қалыптасу ... ашып ... ... ... ... КӘСІПОРЫННЫҢ БАҒАЛЫҚ САЯСАТЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
1. Нарық жағдайында баға тағайындау
Әрбір бизнесте, оның қай салаға жататынына ... ... ... ... баға тағайындау саналады. Өнім мен қызметке
тағайындалатын баға ... және ... ... ... ... ... табыс кіргізетін болуы керек. Баға тағайындаудың
әдістері қаржылардың, ... ... ... ... ... ... ... қатар тұтынушылардың талаптарын,
талғамын, сұранысын терең түсінуге негізделеді.
Баға тағайындау бизнестегі іскер, кәсіпкер адамдардың қашан да ... ... ... ... болып саналады. Тәжірибе фирмалар өз
еркімен бағаларды көтере бергендіктен, ... тыс ... ... ... ... жағынан, бағаны төмендету көп фирмаларға сәтсіздік
әкелгенін тағы білеміз.
Нарықты экономика жағдайында баға ... ... ... ... үшін осы жүйенің негізгі аспектілерін қарап өткен жөн.
Тауардың бағасы ... ... да ... ... да мүмкін. Маркетинг
жетістіктерінің кепілдіктерінің бірі болып дұрыс таңдалынған бағалық
стратегия ... ... ... ... ... үшін ... қандай стратегиялар барын және бұлардың арасынан ... ... ... ... алу ... мақсаттары уақыттар шегіне байланысты қысқа ... ... ... ... ... ... жағдайларға қатысты кейде
біріншісі, кейде екінші түрі басымдық көрсетеді. Қысқа мерзімді мүдделер
алыпсатарлық ... ал ұзақ ... ... ... қаржы
бөлуге итермелеуі ықтимал. Бағалық саясат шешім ... ... ... ... шек ... ... ... реттелуші объект болып кәсіпорынның нарықтық іс-қимылының
ұзақ мерзімді сипаттамалары танылады.
Ұзақ мерзімді пайда түсіру ... ... іске ... алғы ... ... қағида ұстамаған фирмаларда баға «шығындардың»
(өзіндік құн) және «мөлшерлі пайданың» ... ... ... анықталады. Маркетинг принципін ұстаған фирмаларда баға сатып
алушы не ... ... ... ... ... ... Соңғы жағдайда
мақсатты шығындар мақсатты бағалар негізінде анықталады және керісінше
бола алмайды.
Бағалық саясатты айқындауда ... ... ... ... ... ... ... келесі кезеңдеріне өтуі өндіру мен өткізудің
жағдайларын өзгертуіне соқтырады, ал бұл бағалық саясатта ескерілуі ... ... ... коньюктура, бәсекелестер, табыстырушылар, делдалдар,
алушылар және т.б. әсер етеді.
Мақсатты баға, оның деңгейі және ... ізі ... ... ... және ... ... ... анықталады? Бұл сұраққа
жауап беру үшін өмір цикліне аздап бөлшектеу кіргізген тиімді, бірақ мұны
іске ... ... екі ... ... ... ... дүниеге келуі мен кетуінің аралығы - өміршеңдік циклінің ұзақтығы
(қысқа немесе ұзын) болады. Мысалы, мұнай шамға құятын жанармай ... ... ... 20-жылдарына дейін пайдаланылған.
Тауарға сұранымның оның бағасына байланысты ... ... ... ... сәйкес сұраным қалай, қанша өзгертетінін
көрсетеді және мұны сұраным икемділігі деп атайды. Осыған сәйкес ... ... және ... ... ... ... қолдана отырып, тауарлардың төрт тобын анықтай
аламыз:
1. Икемді қысқа циклді;
2. Икемді ұзын циклді;
3. Икемсіз ... ... ... ұзын ... ... қандай топқа жатуына байланысты ... ... екі ... ... қолданады: шапқыншыл және бейімделгіш (1-кесте).
1-кесте
Тауардың әр түрлі цикліндегі және әр ... ... ... өзгерімділігі |ЦИКЛ |
| ... ... ... ... ... |бейімделгіш ... ... ... ... |
* ... ... А.К., ... Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы.
Алматы, «Экономика», 2007.
Шапқыншыл саясатқа «бетсіз» баға тағайындау тән. Баға ... ... ең ... ... жеткізетін деңгейде тағайындалады және
нарықтың ... ... ... ... қабілетімен (мүмкіндігімен)
ғана шектеледі. Мұндай баға тағайындау сирек кездеседі және ... ... ... мәртебесін көрсете алатындай тауарларға қойылады.
Бейімделгіш саясат тауарлардың негізгі топтарына қолданылады ... ... ... ... ... ... ... бағытталады.
Дегенмен кейбір жағдайларда, мысалы, бәсекелестерді ығыстыру немесе
өзінің сату ... ... ... ... ... ... ... рыногында да шапқыншыл баға тағайындау қолайлы болуы мүмкін. Бұл
жағдайда шапқыншылық, сәнді ... ... ... ... ... күрт жоғарылауы емес, төмендеуімен ... ... жиі ... ал ... ... ... түрде
сегменттеу және өзінің нарықтық «қуысын» іздеу арқылы оларды жанап өтуге
тырысады.
Бейімделгіш баға тағайындау принципі сыртқы факторларды ... ... ... ... іске асырумен тұжырымдалады. Бағалық стратегия
жасауда қандай сыртқы факторларға ... ... ... ... ... ... ... бағаның өзгеруіне жауап-қимылы;
Мінсіз жағдайда (бұған қандай да болса маркетинг маманы ... ... ... ... ... кірістің шағымды бөлінісінің
құрылымы және әр түрлі тауарларды алу үшін әр ... ... ... ... ... ... ... болуы қажет. Бұған
қосымша бағаның өзгеруін не тұтынушылардың жауап қимылын білген болсақ,
сатудың көлемін мақсатты ... және ... ... ... көбейтуді
көздей отырып, бағаны не көтеруге, не түсіруге ... ... ... бағалық саясаты;
2.бәсекелестердің өндірістік және өткізушілік қызметі.
Мінсіз маркетинг ... ала ... ... ... өту ... Бәсекелестердің ұсынған бұйымының бағасы мен сапасы артық
тартымдылық көрсетпеуі керек.
Құқық жүйесі:
1.үстемдік пен ... ... ... өзгеруін әкімшілік жағынан ережелеу (реттеу);
3.бәсекелестермен келіссөздерде бағаны талқылаудың орын алған тәртібі.
Шаруашылық құқықты және ... ... ... тәртібін білмеу
фирмаға қолайсыздықтар тудыруы мүмкін. Егер қолдағы тауар заң ... ... ... ... олардың ауытқу аралықтары
шектелген тауарлар ... ... ... онда қайсыбір бағалық
стратегияны қолданамыз деген ойлар негізсіз болады.
Бағалық-ассортиментті ... ... ... ... бағалық
стратегияны іске асыруды көздей қолданылады. Бұған тысқары өнімді жаңарту
кәсіпорынның «іскерлік тынысын» сақтауға, оның ... ... және ... ... себеп болады. Жаңа өнімге көшудегі ең
қиын кезең – тұтынушыларды оның дүдәмал еместігіне сендіру. ... ... ... баға ... ... жетуге болады.
Мысалы, Q1 және Q2 - ... және ... ... ... P1 және P 2 - ... ... ... деп алайық. Бұл
жағдайда тұтынушыға жаңа тауардың бағасы ... ... ... = Q2 / Q1 * ... ... өсуі ... ... құнының өсуінен үстем
түскен жағдайда, жаңа тауар ұсыну: пайдадан ұтыс ... ... ... ... ... кеңейтуіне, ал жаңа тауардың өмірлік ... ... ... және ... ... сомасы өсуінің ұзақ
фазасы кіруіне мүмкіндік береді.
Іс жүзінде жаңа тауарға баға ... ... ... ... «Қаймақ сыпыру» саясаты бастапқы уақытта баға өте ... ... да, ... ... аумағы өсуімен қатар,
төмендетіледі деген мағынаны білдіреді. ... ... жаңа ... ... ... ... етуді талап етеді.
- «Шеп бұзу» («басып кіру») саясаты жаңа тауарларға аса үлкен сұраным ... олар ... ғана ... ... ... ... қолданылады.
Осы саясатқа сәйкес, баға бастапқы уақытта төмен деңгейде ... бұл ... ... ... ... пайданы өсіреді, бәсеке дамыуына
кедергі ... ... баға ... яғни әр ... ... ... әр ... баға
тағайындау, сатудың барысында және нарықтағы сұраныс сиқына байланысты
бағаны өзгерту. ... ... ... ... жоғары табыстылар деп
санайтын алушылар тобына «мәртебелі ... деп ... ... ... ... ... ... (жандандыру), біріншіден, ол толысқан
кезеңіне жетпегенде, екіншіден, баға жағынан ... ... ... ... ... ... болмақ. Іс жүзінде бағаның абсолютті
және салыстырмалы (басқа тауарлармен салыстырғанда) арзандауымен ... ... ... ... қолданылады.
Дүние жүзінде жиырмаға тарта кемітпелер түрі бар.
Жалпы немесе қарапайым кемітпе прейскуранттық бағадан түсіріледі. ... ... ... ... кемітпесін «2/10-нетто 30» деген келісім
бойынша алады. Соңғысының мағынасы: төлем 360 күн ... ... ... ... ... 10 күн ... ... 2% кемітпе алады.
Бонустық кемітпе – бұл тұрақты сатып алушыларға жыл ... қолы ... ... үшін берілетін кемітпе.
Прогрессивті кемітпе – бұл сатып алушыға сату көлемінің белгілі мөлшерден
асқаны үшін берілетін кемітпе.
Маусымдық кемітпе – бұл ... ... ... ... ерте ... ... ... болса, соншалықты кемітпенің үлесі ... ... ... ... ... ... ... және бөлшек саудагерлерге
олардың маркетингтік міндеттер атқаруына демеу ретінде беріледі. Мысалы,
өндіруші келісім шартында көздеген бөлшек сауда бағасын тағайындайды ... ... ... ... «100 ... – 40% - 10%». ... екінші
сан бөлшек саудагерлерге берілмек кемітпені (40%) көрсетеді, демек, ол
өндірушіге тек 60 доллар төлейді. Үшінші сан (10%) ... ... ... және ол 60 ... ... ... ... есептеледі.
Сонымен 100 доллар бөлшек сауда бағасынан бөлшек сауда фирмасы 40 доллар
алады, көтерме сауда 6 ... (60 ... 10%), ал ... 54 ... ... мол ... ... ерекше науқандарында «тауарды
жылжытқаны үшін» беріледі (сатудың көлемінен 0,5-1%).
Инфляция жағдайларында баға тағайындау өте өзекті ... ... ... мен ... ... жалпы деңгейінің өсуі
нарықтық және өндірістік іс-қимылды тұрақсыздандыру ... ... Бұл ... ... емес ... ... ... беріледі. Себебі, нарықтық коньюктура айқын емес жағдайларда
өндірістік өнімдерге деген ... ... ... тарапынан өте аз, тіпті
күрт төмендеуі ықтимал. Егер өндірілетін өнімнің құрылымын түбегейлі
өзгерту қиын болса, онда ... ... ... ... бағасы
инфляция қарқынынан артық өсетін тауарларға ықылас аударады. Дегенмен,
ұзақ мерзімді мақсаттарға бағытталған маркетинг ... ... ... сату ... ... ... ... кеңейту
т.т.) тұтынушыға жалпы қымбаттау жағдайында фирма өнімінің ... ... ... ... тудыруды өзінің мақсаттарының біреуі етіп кіргізген
жөн. Бұл үшін ... ... ... пида ... ... басқа арнайы
кемітпелер ұсыну, бейтарап клиенттерге бағалық сыйлық беру және осыған
ұқсас ... ... ... ... баға ... ... ... маркетинг менеджеріне
қорларды басқару саласында да проблемалар тудырады. Экономиканың қолайлы
жағдайларында тауарлық қорлар сұраныс ауытқыған ... ... ... ... әсер ететін құрал болып табылады.
Инфляция ... ... ... ... қолайлы қорларды есептеудің
байыпты логикасы қызмет атқарудан шығады. Инфляция жағдайларында қорлар
қосымша құндылыққа ие болады: бір жағынан, ... баға ... ... сатпай ұстай тұрған пайдалы, екінші жағынан, шикізат, материалдар,
жабдықтар қорын ... жөн, ... егер ... сатып алмасаң, кейін олар
қымбаттап кетеді. Бұл жағдайларда сатудың ... өтуі ... және ... ... үшін фирмалар шартты келісімдер, басқа фирмалардың
өніміне алдын ала тапсырыс жасауға мәжбүр болады. Инфляция ... ... ... бір ... ... ... немесе қор
биржалары болып табылады. Тауар биржасында ... ... ... ... ... және т.б.) сату және ... ... мерзімді
келісімдер іске асырылады. Қандай болмасын себеппен ... ... ... айныса, ол алдын ала өзінің құнын (опцион) сатып
жіберуіне ерікті. Қор ... ... ... ... ... қааздармен
капиталды активтерге (немесе ... ... ... Баға ... негізгі тәсілдері, мақсаттары, стратегиялары және
кезеңдері
Кәсіпорындарда баға белгілеудің мынадай мақсаттары ... ... ... ... ... Пайданы мейлінше молайту;
• Нарық үлесін жаулап алу;
• Тауар сапасы бойынша берілген нарықта жетекші орынды алу.
Көтерме ... ... ірі ... ... өндірістік
мүмкіндіктерін пайдалану, тауар имиджін жасауда баға ... ... ... нарықтық қатынастарға өткен бастапқы ... ... баға ... басты мақсаты –нарықта ... ... ету ... ... ... ... ағымдағы пайданы мейлінше
молайту мен нарық үлесін жаулап алу алға шықты.
Кәсіпорындардың ... ... ... баға ... ... ... пайданы молайту жаңа, беделді, стандартты емес
тауарлар өткізілген кезде ғана баға белгілеудің мақсаты бола ... ... ... ... едәуір жоғары болса, көбіне баға белгілеудің
мақсаты –нарық ... ... алу деп ... ... ... ... көңіл бөлінеді.Бірақ, нарық жағдайларына
үнемі бейімделіп ... баға ... ... ... белгілі бір көрсеткіштері бойынша нарық лидері болғысы келеді, бұл
оның шығындарын азайтып, пайда алуға көмектеседі.Өнім ... ... ... талап етеді, әйтсе де бұл ... орны ... озық ... ... ... сатып алуға әзір болғандықтан, тез
толады.
Фирма басшылары бағаны есептеудің әдістерін таңдап, ең ... және ... ... ... ... ... ... сұранысқа,
бәсекеге, тауардың өмірлік цикл кезеңіне негізделіп, айқындалуы мүмкін.
Нарық түрін бағалау фирма ... ... ... бір ... маңызды шарты болып табылады.нағыз бәсеке нарығы (полиполия)
белгілі бір ... ... ... және ... ... сатып алушылар мен
сатушылардан тұрады.Мұндай нарықта ешбір сатушы, не болмаса ... ... ... ... ... көп әсер ете ... нарықтық
бағадан жоғары баға қоя алмайды, өйткені сатып алушы бұл тауарды төмендеу
бағамен басқа бір сатушыдан ... алуы ... ... ... ... ... ... дұрыс болады.
Қазіргі экономикалық[3] теорияда ... ... ... бәсеке жағдайында бір жағынан шекті пайдалылық, ... ... ... ... ... ... ... қисықтарының қиылысу
нүктесінде орналасады.
Олигополиялық нарық бір-біріне өте сезімтал ... ... ... ... ... мүмкін.Мұндай нарыққа жаңа
сатушылардың енуі қиын.олигополист өз бағасын ... де, оны осы ... қала ... сенімсіз болады.Алайда бағаның өсуі ... ... ... тек мұндай жағдайда фирма тұтынушылары бәсекелестерге
кетіп ... ... ... ... ... ... ... баға
белгілейтін бейімделу стратегиясы қолданылады.
Монополистік бәсеке нарығы тауардың әр ... ... ... кең ... ... ... мәмілелер жасайтын көптеген
сатушылар мен сатып ... ... ... ... баға ... ... қолдануға болады.
Нағыз монополия жағдайында нарықта тек бір ... ғана ... ... ... кеңірек жаулап алу ... ... ... баға ... ... байланысты болады.Егер монополист
әлеуметтік және қайырымдылық мәселелерін шешіп жатса, баға ... ... де ... ... ол ... өсуін көздесе, баға
шығындардан ... көп ... ... ... ең ... ... ұмтылады, бірақ оған бағаны ... ... ... бола ... ... ... кезде микро және макроортаны талдап, ондағы
факторлар өзгерістерінің тенденциясын анықтау керек.
Жалпыға баға үш ... ... ... Баға ... ... және ... ... байланысты шығындарды жабуы
қажет;
2. Кәсіпорын тек шығындарды ғана жаппай, ... ... ... бір пайда
алуы тиіс, ол өз кезегінде тауарға деген сұранысқа байланысты;
3. Нарықта бәсекелестер әрекет етеді.Сондықтан тұтынушы төлеуге әзір ... ... ... ... ... ... ... есептеу арқылы шығарады,
оның мөлшері барлық шығындарға пайда мөлшерін қосу негізінде анықталады.Бұл
тәсілдің мынадай түрлері болады:
1. «Шығынға ... ... ... ... ... өзіндік құнына стандартты үстеме қосылады.
Бұл әдісті қолдану белгіленген баға қажетті сату көлемін қамтамасыз
еткен жағдайда ғана ... ... ... ... ... үшін де, ... үшін де әділ ... саналады.Осы әдіс күні бүгінге
дейін ең танымал, себебі, шығындарды анықтау ... ... ... ... Пайда луға негізделген баға белгілеу.
Мұндай әдіс шығынсыздықты болдырмау қағидасына негізделген.Бұл жағдайда
фирманы шығынға ұшыратпайтындай және ... бір ... ... ... ... әдісті «General Motors» компаниясы қолданады, ол
инвестицияға 15-20 % пайда деңгейін белгілейді.
Осы әдісті қолдану әр түрлі сату ... ... ... шығындар мен
пайданы бейнелейтін шығынсыздық графигін құруды көздейді.Бұл жағдайда
шығынсыздық шегі ... ... мен ... ... қисықтарының қиылысу
нүктесінде анықталады.
Тәжірибеде сұранысқа негізделген баға тағайындау стратегияларының
мынадай ... ... ... ... алу» ... ... жоғары бағамен сатуды
көздейді.Тауар жаңа болғандықтан, оған деген сұраныс икемді ... ... әр ... ... бөлуге көмектеседі.
«Қаймақ қалқып алу» стратегиясының артықшылықтары:
• бұл стратегия ... ... ... мен ... ... ... ала ... өзгертуге мүмкіндік береді.
• Жаңа тауарды өндіру шығындары әрқашан ... ... ал ... оларды жабуға жәрдемдеседі.
• Тауардың жоғары бағасы оның сапалылығына ... ... бұл ... ... және ... ... көтеруге мүмкіндік береді.
«Қаймақ қалқып алу» стратегиясының кемшіліктері:
• Бұл стратегия бәсекелестерді тез қызықтырады, олар нарыққа дәл осындай
өнім шығаруға ... ... баға ... ... ... ұзақтылығына әсер етіп,
тауардың бәсекеге ... ... ... ... ... ... стратегиясы тауарларды жоғары бағамен сатуды
көздейді, ол тауардың сапасына, ... ... және ... көңіл
аударатын нарық сегменттеріне арналған.Бұл стратегияны бизнес әлемінде
жоғары ... ие ... ... ... үшін ... асыра төлеуге әзір.
3.Психологиялық тұрғыда баға тағайындау бағаны психологиялық ... ... ... ... ... ... нарығында
қолданылады.Психологиялық баға дөңгелектенген бағадан сәл төмен бағамен
белгіленеді.
4.Ассортименттік баға белгілеу ... Бұл ... ... ... емес, бірін-бірі толықтыратын және ауыстыратын
тауарларға қолданылады.
А)бағалардың «номиналдан жоғары» ... ... ... өте ... және ... ... тауарға төмен баға белгіленеді.
Ә) «имидж» стратегиясы дегеніміз –тауардың негізгі үлгісіне төмен ... ... ... ... ... ... ... үлгілеріне жоғары баға белгілеу.
Б) кешенді баға белгілеу ... ... ... және ... ... ... ... болуын білдіреді.
Баға стратегиясын қолдану мынадай шарттарды орындауды талап етеді:
• Нарықтың оңай сегменттелуі және нақты шекаралары болуы ... ... ... ... ... қарқындылығымен ерекшеленуі
тиіс;
• Бағалары төмен сегменттерден ... ... ... ... сату мүмкін болмауы тиіс;
• Тауар жоғары бағамен сатылып жатқан сегментке төмен бағалы бәсекелес
еніп ... ... ... ... саны мен ... ... ... үш стратегияның біреуін таңдап алады:
• Нарыққа ену;
• Баға лидеріне қарап, баға белгілеу;
... ... ... баға ... ... ену ... ... стратегия нарық үлесін жаулап
алу ... ... баға ... ... ол тек
сыйымдылығы және баға бойынша сұраныс икемділігі жоғары ... ... ... ... ... ... ғана қолданылады:
• Баға бойынша сұраныс икемді.Бұл жерде сатып алушылардың кең ... ... ... баға ... ... нарыққа енгеннен кейін шиеленіскен бәсеке тууы мүмкін, ал бұл
стратегия ... ... ... ... ... Сату ... ... арқылы өнімнің бір бірлігіне кететін шығындарды
азайтуға болады.
Нарыққа ену ... ... ... ... ... ... жаңа технологияны қолдану арқылы фирманы басып озуы мүмкін.
2) Нарықтық лидерге қарап баға белгілеу стратегиясы ... ... өз ... ... ... ... арқылы белгілейді.Бұл стратегия бойынша
фирма тауарларына бағаны ... ... ... ... ... тиіс емес, олар белгілі бір шекте ... ... ... ... ... ... баға белгілеу. Егер фирма бірегей
қасиеттері бар жоғары сапалы тауар ... ... ... ... баға қоя ... ... көптеген елдермен қатар, Қазақстанда да монополияға
қарсы баға деңгейіне ... ... сөз ... заң тыйым салады.
Қазіргі кезеңде отандық кәсіпорындардың баға ... ... ... ... ... болжалға сонан соң сұраныс пен бәсекелестер
іс-әрекеттеріне сай бейімделеді.Егер шығындарға негізделген бағалар саясаты
шығындарды өтеу қағидасынан ... онда ... пен ... бағытталған
әдістер әдістемелік база мен оларды қолдану тәжірибесінің жоқ болуы себепті
мамандардың біліктілігі мен тиісті ақпараттық базаның ... ... ... ... ... тәсілдерін үйлестіруге болады.Сұранысты баға
өсірудің ең ... ... ... оның ... шегі ... ... ... мен бірін-бірі ауыстыратын ... ... жуық мәні деп ... ... өсуін тудыратын негізгі фактор –бұл қазақстандық тауарлар мен
қызмет нарығында орын алып ... ... ... ... ... ... ... орындауы тиіс:
1) Тұтынушылар бағаның артуы орынды деп ... ... ... ... ... ... ... етіп, біртіндеп өсіру керек.
3) Шығындарды қымбат емес материалдарды қолдану есебінен ... емес ... ... қысқарту, сұраныстағы қызмет
түріне төлемақы белгілеп, олардың ... ... ... ... ... күрделі конструктивтік ерекшеліктерінен
бас тарту, қымбат емес буып-түйіп,орайтын материалдарды қолдану ... ... баға ... ... баға ... ТӨЦ ... есепке алуды талап етеді.Оларды ... ... ... ... ... білдіреді.Оның әрбір кезеңі бағаның
белгілі бір түрлерін таңдауға ықпалын тигізеді.
1.Егер енгізілетін тауар нарықта бар болса, онда ... ... ... ену» ... ... ... ... енгізу
кезеңінде жоғары баға қойылады.Бұл ... ... алу» ... ... кезеңінде өнім техникалық және фрикциондық дифференциалануы,
бағалардың сапа бойынша бөлінуіне әсер ... өсу ... ... «қаймақ қөалқып алу», нарықтық лидердің ... және тағы ... баға ... ... жетілу кезеңін анықтау өте қиын.Оны уақытында және дұрыс анықтау
–нарықта жетістіктерге ... ... ... ... кезеңі.Бұл кезеңде қолданылатын ... ... ... ... ... бір бөлігін өтеуге бағытталған.Сондықтан
берілген кезеңде, негізінен, ... ... бара ... ... тез ... бара ... ... қолданылады.
4) Бағаларды географиялық принципке сүйеніп,белгілеу.Ішкі саудадағы және
сыртқы нарықтардағы бағалар. Географиялық баға белгілеу стратегиясы
–негізінен транспорт шығындарына байланысты ... ... қою ... ... транспорттық шығындарды төлеу
жүйесі.Траспорттық шығындарды төлеуде субъектінің ... ... әр ... ... ... ФОР, СИФ ... ... бойынша сатып алушы тауарды көлікке
тиегеннен кейінгі шығындарды өзі төлейді.
ФОБ бағалары кезінде сатып ... ... иесі ... ... кеме
бортына немесе вагонға тиегеннен кейінгі барлық шығындарды өзі төлейді.
ФОР бағалары керісінше, ара-қашықтық ... ... ... ... ... ... осы нүктеден басталған ... ... ... ... ... ... саудада көп қолданылатын баға түрі.Оның құрамына көтерме
баға, белгіленген тиеу портына ... ... және ... ... ... екі ... одан да көп зоналарды бөледі, осы
зоналардың шеңберінде орналасқан сатып ... тек бір ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы, сонымен қатар
әлемдікм болып бөлінеді.
Көтерме жеткізу кезінде ... ... ... ... ... ... ... және есептік болып екіге бөлінеді.
Жарияланатын бағалар арнайы және ... ... ... олар
әлемдік бағалар деңгейін көрсетеді. Жарияланатын ... ... ... ... ... ... Биржалық баға;
• Аукцион бағалары;
• Нақты мәмілелер бағасы;
• Ірі фирма ұсыныстарының бағалары.
Биржалық баға –биржалық сауда объектісі ... ... ... ... ... ... бейнелейді.
Әлемдік бағалар бойынша ірі экономикалық экспорт-импорт операциялары
жүзеге асырылады.Бұлар -әлемдік нарықта қолданылатын бағалар.
Анықтама бағалар -әр түрлі баспа ... ... ішкі ... ... ... ... ... мәміле кезінде бағалық
келісімдер жүргізіледі.
Нақты мәмілелер бағасы –мәмілені іске асыруда қойылатын ... ... ... ... ... ... бағалар болып
табылады.
1.3 Баға және сұраныс пен ұсыныс заңдары
Осы заңға сәйкес ... ... ... ... ... сұраныс
пен ұсыныстың арақатынасына байланысты. Теория мен практика ... ... ... ... ... ал аса молдығы олардың төмендеуін
тудырады. Сұраныс және ұсыныс заңына сәйкес, төмен ... ... ... көп ... ... егер ... ... 40 және 25 теңгеден
болса, 25 теңгелік ... тез ... ... осы ... қандай факторлар ықпал жасайды екен? Бизнес саласының
американдық мамандары Ф.Мозер мен Д.Шварцтың пікірлерінше, олар үшеу екен.
Бұл – ... ... ... тілектерінің (қалауы, ықыласы)
ерекшеліктері, тұтынушылардың табыстарындағы айырмашылық.
Құндылықтың азаю ... Бұл ... ... ... қолымызда
қайсыбір тауардың (өнімнің) бірлік саны қаншалықты көп болса, соншалықты
әрбір қосымша ... ... аз ... әкеледі. Бұл принципті экономика
теориясында субъективті (сезімдік) құндылық ... деп ... ... ... ... ... ... сүйенеді:
1. тұтынушы өзінің шектеулі табысын ... ... әр ... ... ... ... құндылық (бұл сөздер синоним
ретінде қолданылып отыр) алуға ... ... ... әрбір келесі бірлігі беретін құндылық (мұны шекті
немесе маргиналды құндылық – marginal ... деп ... ... ... ... кем болады. төмендегідей мысалды
қарайық (2-кесте).
Біздің мысалымызда шабдалы саны көбейген сайын шекті ... ... ... ... ... азая ... ... қанағаттаным береді,
басқа сөзбен айтсақ, жалпы құндылықты аз мөлшерде ... жеке ... ... жалпы және шекті құндылығы
|Шабдалы саны (дана) |Жалпы құндылық ... ... ... (қосымша|
| ... ... ... құндылығы), |
| ... ... |
|1 |10 |10 |
|2 |18 |8 |
|3 |24 |6 |
|4 |28 |4 |
|5 |30 |2 ... сұраныспен байланысу жолдары қандай? Ақшаның кез келген
бірлігінің құндылығы әрқашан да бір ... ... ... 1 ... ... ... екі бөлігіне тең. Бұл жағдайда біздің
кестеміз былай ... ... ... ... ... бірлігімен
беріледі):
3-кесте Жалпы және шекті құндылық
|Шабдалы саны (дана) ... ... ... ... құндылық |
|1 |5 |5 |
|2 |9 |4 |
|3 |12 |3 |
|4 |14 |2 |
|5 |15 |1 ... ... ... бағасының әр түрлі мәніне сәйкес сұранысын ... ... ... оның ... ... ... бағасы
өзгермейді деп есептейік.
Бір шабдалының бағасы 5 теңге делік. Алушы осы бағамен ... ... ... Бәлкім, ол жұмсайтын ақшаның құндылығын сатып алатын тауарының
құндылығымен салыстырар. Бір шабдалы сатып алушы 5 ... тең ... және 5 ... тең ... қолы ... ... бұл айырбастан
(алмастырудан) ол ешқандай ұтылыс таппайды. Ал осы бағамен тұтынушы екінші
шабдалыны ... ала ма? ... ... құндылығы тағы да 5 теңгеге
тең, ал ол тек 4 теңгелік құндылық табады. Ол 1 ... тең ... Осы ... ол ... ... алудан бас тартады.
Ал бағасы 4 теңге болғанда тұтынушы қанша шабдалы сатып алады? ... оған ... ... 1 теңгеге өсіріп береді (5 теңге табады, 4
теңге жоғалтады), екінші шабдалы ... ... ... етеді де, ал
үшінші шабдалы ұтылыс алып келеді.
Енді ... ... ... 3,2,1 ... ... деп ... ... көрсетілген нәтижені аламыз (4-кесте).
4-кестенің деректерін қолдана отырып, тұтынушының сұраныс сызығын
салуға ... ... ... ... ... ... |
|5 |1 |
|4 |2 |
|3 |3 |
|2 |4 |
|1 |5 ... ... бұл ... ... ... құндылығын
мөлшерлей алады деген тұрғыдан байыпталған.
«Таза» бәсеке бағаға ықпал жасай ма? «Таза» бәсекенің орайы рынокта
тауар ұсынуды ... ... ... ... ... шамада бақылай
алмайтын жағдайда түседі. Бір түрлі өнімдерді өндірушілер тобы ... ... баға ... ... едж») сүйеніп, бәсекеде жеңу үшін
бір фирма бағаны төмендетуі мүмкін. Бірақ тәжірибе жүзінде ... ... ... ... де ... шешімге баруға мәжбүр етеді. Ал
егер өндіруші бағаны саладағы орта бағадан жоғарылатса, тұтынушылар ... ... ... жағдайда баға қандай болады? Тұтынушылар пікірінше, басқа да
бәсекелес өнімдерден айтарлықтай артық ... бір өнім ... орын алуы ... ... бұл ... ... шын ... қуатын түгел өндіретін компаниядай ... бола ... ... көзіне артықшылығымен түсетін өнім шығарып, фирма уақытша үстем
орында болады және белгілі бір мөлшерде бағаны ... ... ... ... ... не? ... ұлғайту (ең жоғарғы
пайда түсіру) үш факторға байланысты: сатылған ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындарына.
Ең қолайлы баға өндіріс шығындары мен ... ... ... ... Ол ... қанағаттандырарлықтай жеткілікті жоғары болуы
керек.
Тауардың бәсекелестік сұраныс пен ұсыныстың әрекет ету ... ... ... және ... пен ұсыныс тең болған деңгейде рыноктық ... ... ... баға мен оған ... ие ... ... ... уақытта
белгілі бір арақатынас болады, баға жоғары болған сайын, ... саны ... яғни ... ... төмен болады (табыстардың сол
деңгейінде) және, керсінше, баға төмен болған сайын сатып алушылардың саны
мен ... ... ... саны көп ... баға мен ... ... арасындағы байланысты график түрінде
көрсетейік.
Сурет 1. Баға мен сұраныс көлемінің ... ... ... ... ... алынған таур саны ал кординатада баға қозғалысын
белгілесек, онда осындай нәтиже болады.
Q – қисығы ... ... ... қисығы деп аталады. Бұған
бағаны түсірсек, онда баға ... ... ... ... ... ... Егер P бағада сұраныс көлемі Q ... баға P ... ... ... Q ... өседі.
Пайда болған қисық сұраныстың біртіндеп азаю заңын ... ал ол ... ... ... ... ; егер ... тауардың
бағасы өссе (ал басқа шарттары тұрақты болса), онда осы тауардың аз ... ... Бұл ... ... да тұжырымдауғаболады, егер рынокқа
қайсыбір тауардың ... тобы ... ... тең ... жағдайда, ол онша
жоғары емес бағамен өткізілуімен мүмкін.
Сұраныстың біртіндеп азаюы заңының барлық тауарға ... бар. ... ... қиын ... олар ... бұрын сатып алушылардың
табыстарының шектеулілігіне байланысты. Егер жоғары бағалы тауарды тек ... ғана ... ... ... ... ... рынокқа жаңа сатып
алушыларды әкеледі. Екіншіден, ... ... ... тауарды тұтынушыны
қосымша сатып алуға итермелейді. Сонымен ... ... да атап өту ... сұранысының өсуі тоқтағаннан кейін де, бағаның одан әрі де
төмендеуінде ... ... ... ... өз қажеттерін өтей
бастауы себепті рыноктағы сатып алу ... ... ... Егер ... ... ... оны ... жағынан қарасақ, онда кері көрініс
орын алады. ... ... ... ең ... баға алуға ұмтылады.
Сондықтан баға жоғары болған сайын, олар ... ... көп ... ... яғни ... ... ... әрбір сатушының ұсыныс көлемі бағаға байланысты
өзгеріп отырады, баға жоғары болған ... ... тең ... ... ... ұсыныстың көлемі жоғары болады.
Жоғары бағалы өндірістің ... ... ... бір ... өсуі ... жаңа өндірушілерді тартуына ... ... баға ... ... қосымша пайда алады және көп жұмысшылар
жалдауға, көп шикізат пен машиналарды ... ... ... ... ... ... ... әңгіме тек ұсынысты көбейту тенденциясы
туралы ғана екенін есте ұстау керек. Белгілі бір шекке дейін ... ... ... ... ... ... ... өсуі жалғаса берсе, онда
өндірушінің өндіріс көлемін азайтуы мүмкін .Бұл әрбір ... ... ... ... ... ... ... жалғастыруға деген ынтаны
төмендетеді.
Екіншіден, өндіруші өндіріс көлемін арттырудан сескенді, ... ... ... ... ... ... тауардың өз сұраныс пен
ұсыныс қисығы бар. Бірақ оларға бір рет және мәңгілікке берілген деп ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс қисығынын жылжуы
мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... білудің
маңызы зор. Баға төмендегенде сұраныс көлемі өседі, ал ... өзі ... ... көрініс ретінде өзгермейді. әрбір (жоғары, төмен)
сатып алышылар осы тауарды көптеп сатып ... ... ... ... ... болады. Мысалы, жаздың ... ... ... мен
балмұздаққа сұраныс көбееді. Бұл ... d1 ... ... ... қозғалып жаңа қалыпта болады d2.
Одан басқа атап өтетін ... ... ... ... ... деңгейі, рынок мөлшері, ... ... ... ... өз әсерін тигізеді. Мысалы, сатып ... ... ... онда басқа тең жағдайларда сұраныс қисығы д1, ... ... ... сол ... ... ... деңгейі сәйкес
келеді.
Ұсынысқа әсер ететін басты фактор - өндіріс ... ... ... прогрестің жетістіктерін пайдалану нәтижесінде немесе
ауыл шаруашылығына ... ... ... ауа райы ... ... азайту ұсыныс қисығы оңға төменге ауысады.
Ұсыныстың көлемі тұрақты P1 бағадан ... Q2-ге ... ... ... ... қисықтарын алып салыстырғанда, жиынтық сұраныс пен ұсынысты
белгілейтін ... ... ... онда ... қызықтыратын
тауардың сұраныс пен ұсыныс тәртібін ... ... ... ... екі қисық қиылысады. Қиылысу нүктесінде ... ... ... тең, ал бағасы тепе-теңдік бағаны көрсетеді. Аса жоғары бағада
ұсыныстың сұраныстан артығы пайда ... Бұл ... ... ... ... ... ... бағада сұраныс ұсыныстан арьық
болады. Бұл жағдайда сұраныстың артығы мен бәсеке бағаны жоғары ... ... ... ... алатын өнімдердің саны
өндірушілердің ... ... ... ... ... ... ... бағада ғана бағаның өсуі және кему тенденциялары жоқ болады.
Сонымен, бәсеке және ... пен ... ... ... ... алып ... Қоғамдағы осы тауардың шектелген саны оны тұтынуы
мүмкін деген тұтынушылардың арасында бөлінеді. Бірақ, бұл ... ... ... ... ... ... ... пен ұсыныстың
өзгеріп отыруына байланысты ылғи қозғалыста болатынын есте ұстау керек. Бұл
өзгерістер бір-біріне ... бола ... ... бәрі ... Тауар бағасының әрбір өзгеруі басқа тауарлардың бағаларының
өзгеруіне әкеледі. Белгілі бір ... және ... бір ... ... ... болуы мүмкін, бағаның бүтін бір жүйесі болады. Бұл
жағдайда рыноктың жалпы тепе-тендігін ... Кіші ... ... ... ... экономикалық жүйе идеалды тыныштық
күйде болатын жағдайды іздеуді қажет етеді. Тепе-теңдік жағдайында сұраныс
пен ұсыныс сәйкес ... ... ... ... ... ... жеке өндіруші, фирма немесе сатып алушы - ... ... ... ... ... ... ... қозғалыс тоқтайды.
Ол қайта басталу үшін сыртқы жағдайлар: бағалар деңгейі, технология,
өндірушілер мен ... ... мен ... өзгерулері
керек. Әрине, сұраныс пен ұсыныстың теңдігі теориялық абстракция,өйткені
нақты шаруашылық тәжірибеде ... ... өте ... ... ... осы ... рыноктық механизмнің қызмет істеуінің аса маңызды
заңдылықтарын анықтауға мүмкіндік береді. ... пен ... ... ... ... ... ... заңдылықтарын талдау,
экономикалық еркін рыноктық ... ... ... ... ... механизмнің қарапайым қызмет етуін жалпы тепе-
теңдікке жетудің аса маңызды шарт екендігін сипаттайды.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... мен сатып алушылардың таңдау еркіндігі, яғни сауда
еркіндігі, үшіншіден ресурстарды әр ... ... ... ... төртіншіден, баға құру еркіндігінен тұрады. Нақ осы экономикалық
еркіндік рынокта өзгермелі жағдайларға икемді бейімделуге және жекелей ... да ... ... етуге мүмкіндік береді.
Сұраныс пен ұсыныс бір-бірімен өзара байланыста және қайшылықта
болады. Қандай ... ... ... ... мен ... тепе-
теңдігін орнықтыру және ұстап тұру жеңіл міндет емес. Нарықтың ... ... пен ... тең ... қалыптасатын нарық жағдайы мен
бағаның белгілі бір ... деп ... ... ... пен ұсыныс туралы біршама түсінік алғаннан кейін олардың
бәрін бір кестеде көрсетуге ... – 2. ... пен ... қисығы.
Сурет – 2 көріп отырғанымыздай, тепе-теңдік нүктесі ... ... ... ... ... тұр. ... ... сәйкес
нарықтық баға – тепе-теңдік баға деп аталады ... пен ... ... ... ... ... да өзгереді .
Нарықтық тепе-теңдік бұзылуы экономикада сәйкессіздіктің тууына, қоғамдық
қажеттіліктер мен ... ... ... ... ... ... әртүрлі қолайсыз әлеуметтік-экономикалық
салдарға әкеліп соқтырады.
Бәсекелі нарықта баға ... «Е» ... ... ... ... мөлшері мен ұсыныс көлемі бірдей болады, яғни:
Xe = Xs = Xd
Енді баға тепе-теңдігінің өзгеруін сұраныс пен ... ... ... ... көрсетуге болады. Өндіруге ниеттеліп отырған
нарықтық механизм, сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... ... барлық уақытта тауарлар мен қызметтерге сұранысты
теңестіруге тырысады. Егер де сұраныс ұсыныстан артық болса, ол ... ... ал ... егер егер ... ... ... ... онда өндіріс көлемі азаяды. Осындай ауытқуларды тіркейтін
барометр – нарықтық баға ... ... ... теңдігі қалыптасқан бағалар мен тауарлар саны
жағдайында рынокта әрекет ететін ... ... ... ... яғни ... ... алғасы келетін тауардың мөлшерімен саны
жағынан теңелген және баға мен тауарлар санын өзгертетін тенденциялар ... ... ... ...... ... сай келуі. Бәсекелістік нарықтың
тепе-теңдігі қисық ... ... ... пайда болады.
Үш кедергі:
Біріншіден, сұраныс ұсыныс қисық ... сала ... біз ... ... деп қараймыз.
Екіншіден, қисық сызық ... ... ... ... ... ... байланысты.
Үшіншіден, сұраныс және ұсыныс теңдік нүктесінде қай мағынада тең болады?
1. Басқа факторлардың ... ... ... ... ... сала ... біз оның ... өзгертеміз және басқа факторлар
өзгермеген жағдайдағы астықтың сатып алған мөлшері қандай болатынын
қарастырамыз. Біз ... ... ... ... ... ... Неге ? себебі біздер лаборрториялық тәжірибелер
жүргізе алмаймыз, сондықтан нақтылы факторлардың ... білу ... ойша ... ... ... ... қозғалы және қисық сызықтың ... ... өсуі ... ... ... енгізеді және сатып
алудың ұлғаюы мен бағаның төмендеуі жағдайында қисық сызық ... ... ... ... үшін үлкен сақтық қажет.
Астық шықпаған кезде оның бағасы өседі, өйткені ұсыныс ... ... ... ... көтереді. Теңдік бағасының өте жоғары
болуы сұранысты төмендетеді, тұтыну ... ... ... ... ... ... өзгеріс болмайды, өйткені баға сұраныстың
азаюына ... ... ... ... ... ... ... мәні. Үшінші кедергіні былай айтуға болады:
Сұраныс ұсыныстың ... баға ... ... ... бар? ... , біреу қанша тауар сатса, ... ... ... ... ... қарамастан, сан жағынан сәйкес келеді.тек осындай
бағаға, яғни сатып алғысы келетін мөлшер мен сатылыс ... пен ... ... неге ... ... ... Тауарлар
оларды тұтыну мүмкіндігі барлар ... ... Оны ... ... ма? Заң ... ма? Жоқ. ... ... баға белгілейді.
Нарық механизмі «нені» , «қалай», «кім үшін» өндіру проблемаларын
шешеді, оларды көптеген ... ... ... үшін бір ... ... ... ұсыныс қисық сызығы баға мен асн мөлшерін анықтайды дегенді
мойындайды. Баға ... ... ... ... ... ... теңдігі
болады, ол – сұраныс пен ұсыныс арқылы ... пен ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсынысға негізделген баға стратеиясын қарайық.
Сұраныс – ... ... ... ақшалай сомасы түрінде
көрінеді. Әдетте тұтынушылар тауарды арзандау сатып алуға, ал ... ... ... ... Бірақ нарықтық баға сұраныс бағасы деп алатын
баға шамасынан ... ... ... ... баға деп, ... алушылар
тауарды алуға келісетін шекті ең жоғарғы бағаны айтады. Сұраныс ... ... ... ... арасында өзара байланыс болады: сатылатын
өнімдердің саны неғұрлым аз болса, соғұрлым ... ... оны ... және оған көп сома ... ... ал керісінше, сатылатын
өнімдердің саны көп болса, соғұрлым сатып алушылар оны төмен ... ... ... ұлғаймайды . Егер сұраныс бағасы жоғары болса, сатып алушылар
көп болмайды, ал сатылу көлемі ... ғана ... ... ... ... тауар бойынша арзан болады, сатып алушылардың саны мен
сатып алатын өнімнің көлемі ... ... ... ... ... ... ... бәрін ұсыныс біріктіреді: баға төмен сатушы аз тауар
ұсынады, немесе ... оны ... ... ал баға жоғары болса - тауарды
көбірек ұсынады, ал өте жоғары болса – ... ... ... ... ... кез-келген бұйымды өткізуге тырысады. Осылай ұсыныс бағасы, яғни
сатушылар өздерінің тауарларын сатуға ынталы болатын ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс барлық уақытта қозғалыста
болады. Ол процесс бір жағынан ... ... ... ... ал ... ... ... ұсынысының көлемімен құрлымымен
арасындағы жалпы және дербес сәйкестікті сипаттайды.
Баға тек қана ... ... ... ... ... да ... де қалыптасады. Мысалы бағаны белгілегенде
нарықтық қатынастардың диллер, жабдықтаушылар, мемлекеттік ... ... да ... ... ескеру қажет. Дамыған нарықты
экономикада сатушылар қолданып жүрген заңдылықтарды белгіленген баға ... ... ... ... ... ... ... баға дискриминациясына,
кемсітушілігіне, алалауына жол бермеу, ... ең аз ... ... ... ... мақсатта бағаны өсіру тағы басқаларын бұзбау
керек.
Бәсеке негізіндегі нарықтық ... ... ... ... жақын уақытта өте шектелі болып отыр. Бізде қазірде бір
тектес ... ... ... және ... нарыққа шығатын
бәсекелестер жоқтың қасы деуге ... ... ... жаңа ... түрде қабылдау – шын мәніндегі бәсекенің ... ... ... ... ... ... түрде енгізе алмайды.
Мемлекеттік монополистік «еркін ... ... ... ... тумайды, ал тауар тапшылығын оның молшылығын жасау ... тек қана ... ... ... ... ғана жоюы ... Сондықтан да нарықтан өтудің алғашқы кезеңінде бәсекеге негізгі
бағыт бола ... Осы ... ... даму процессінің тереңдеуі
және нарық инфрақұрылымын жасау барысында, яғни нарықтық экономиканың
дамуының келесі кезеңдерінде ұстану қажет.
Баға ... ... ... ... өнім өткізу, тауар айналым
көлемін ұлғайту үшін жаңа және ... ... өнім ... ... ... ... ... алатын орны зор. Қазіргі кезде
жаңа бұйымдар мен қызметті нарықта тиімді өткізу үшін ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс көлемдерінің тауардың рыноктағы бағасына
тәуелділігі нақты ... ... ... Әр ... тауарлар бір-бірінен
сұраныс пен ұсыныстың бағаның өзгеруіне жауап беру ... ... ... баға төмендегенде қандай мөлшерде
өсетіндігі немесе баға өскенде кемитіндігі бағаға ... ... ... ... икемділігін бағаға байланысты ... ... ... осы ... ... ... өзгерісіне қатынасын
көрсетеді:
Икемділік коэффиценті тауарға сұраныстың мөлшері тауар бағасы бір
процентке өзгергенде қанша процентке өзгеретінін көрсетеді. ... ... ... ... ... ал ... саудадан түсірген сома
өзгермегенде сұраныстың аз өсуін шақырса, сұраныс ... (Ed ... ... ... ... ... шақырса, онда сұраныс икемділігі
туралы айтамыз.
Сұраныстың икемділігі туралы пайымдаулар жалпы бағаның ұсынысқа
әсерін ... да ... ... ... ... ол ... ... санының бәсекелік бағаның салыстырмалығы өзгеруіне
сәйкес салыстырмалы өзгеруінің көрсеткіші.
Тауар ... ... көп ... ... әр ... жекелеген шығындардың жіктелуінен, өндірістік қуаттардың
толық істеуінен, еркін жұмыс күшінің ... ... бір ... ... тең ауысуынан және тағы да басқалар.
Сұраныс пен ... ... ... айтқанда, яғни баға өзгергенде
сұраныс пен ұсыныстың қанша өзгеретіні туралы айтқанда, біз бұл ... ... ... ... ... икемділіктің бір ... есте ... ... ... ... ... тепе-теңдігі
түсінігін сұраныс пен ұсыныстың келісуін уақытты еске ала ... ... бір ... ... сұраныс көбейді. Бұл тауарға ... ... ... емес болғандықтан, лезделік тепе-теңдік жағдайы
бағаның жоғарлауымен ғана ... ... ... нөлдік икемділк тік
сызық болады және сұраныс қисығының ... ... ... Р2
бағасын өсіреді.
Қысқа мерзімдік тепе-теңдік (7,б - сурет) жағдайында осы ... ... саны ... ... ... біршама ұлғаяды және
d2 қисығы сәл ғана еңкейген болады, өйткені кәсіпкерлер бар ... ... ... Бұл ... ... ... Q3-ке дейін
азырақ өседі, ал тепе-теңдік бағасы төмен болады.
Ұзақ тепе-теңдікті (7б-сурет) қарағанда ұсыныс өзгерген ... ... ... бағалар жаңа қуаттар жасауға жағдай жасайды, ал
салаларға жаңа кәсіпкерлер келеді, ... ... Q4-ке ... ... ... ... ... да көп төмендейді.
Сонымен, үсыныс икемділігі қаралып отырған уақыт ... ... ... ал ол ... бағалардың қалыптасуына жәдемдеседі. Сұраныс
пен ұсыныстың ... ... мәні ... ... ... ... байланысты.
Ол сұраныс пен ұсыныстың өзгеруінің бағаға әсерін білдіреді.
Сурет 3. Сұраныс пен ұсыныстың өзгеруінің бағаға әсері
Сурет 4 . ... және ... ... ... ... ... төлем қабілеті бар сұраныс туралы
болады. Сондықтан, ... ... ... әсер ... ... ... бірі ... деңгейі. Табыстар өзгергенде тауарларға
сұраныс та әр қалай өзгереді. Бұл ... ... ... ... ... ... айтамыз.
Мысалы, бәрімізге жақсы белгілі, сатып алушылардың табыстарының
өзгеруі, азық –түлік тауарларын сатып алуға ұзақ ... ... ... көп ... тигізеді. Басқаша айтқанда, өнеркәсіп тауарларына
сұраныс икемділігі әдетте үлкен болады.
Икемділік коэффициенті табыстың сұранысқа ... ... ... Ed - ... ... ... байланысты коэффициенті, L –
сатып алушылардың табысы.
Тауарлардың басым бөлігінде ... мен ... ... ... бар, яғни табыс өсуімен сұраныс көбееді. Алайда, кейбір
жағдайларда кері тәуелділік болуы ... ... , ... ... ... тұтынатын , тұтыну қасиеттері төмен, тауарларға қатысты. Табыстар
өскен сайын картоп , нан сияқты ... ... ... ... өйткені
тұтынушылар өз рациондарына көп ет, көкөніс және жеміс-жидектер кіргізуге
мүмкіндік алады.
Сұраныс ... ... ... тербелуі басқа
тауарлардың бағаларының өзгеруіне әр қалай әсер етеді . Мысалы , икемсіз
сұраныс пен ... ... ... онда осы ... сол тауарды сатып алу
шығыны өседі, ал бұл тұрақты табысқа басқа ... ... ... олардың бағасн төмендетеді.
1.4 Кәсіпорынның бағалық саясаты
Бағалық стратегия мысалы ретінде АҚШ-тың көшірме машиналар нарығындағы
шын оқиғаларды алайық. 50-жылдарда, ... ... ... ... уақытта, көптеген көбейту техникасын өндіруші фирмалар жеке төмен
баға тағайындады. Мұның себебі ... ... ... ... ... ... ... қосымша пайда табу еді. Мысалы, IBM және «Термофакс»
фирмалары тек қана ... ... ... ... ... ... шығарған болатын. Бұл – тұтынушыларға үлкен көлемде ... ... ... ... сату үшін ... ... төмен баға
тағайындауды көздейтін, АҚШ-та белгілі бағалық стратегия еді. ... ... ... ... ... ол қырыну станогын арзан
бағамен, бірақ фирмалық ұстараларын жоғары ... ... ... ... фирма «Маттел» өзінің бүкіл Америкаға атышулы «Барбара» деген
қуыршағын ... ... ... Осы ... ... ... әр түрлі
нұсқада көптеп сатылады, ал бұл фирмаға негізгі пайданы ... ... ... ... ... ... арналған
қағазы өте арзан болғандықтан, ал мұнымен ... ... ... ... ... өзіндік сипаты бар проблемаға кезікті.
Басқа фирмалардың арзан ... ... ... сұраныс мардымсыз болды, себебі тіпті де барлық тұтынушыларға
аппараттың ... ... ... ... құны арқылы өтейтіндей көптеген
жазбаларды көшірмелеу керек емес. Осыған фирма ... ... ... байқаған, бірақ бұл да проблеманы шеше алмады, себебі айына ... ... ... көптеген шағын фирмалардың қалталарына жалдың
қымбат бағасы сай келмейді. Бағаға ... ... ... өте
мұқият зерттеліп, кәсіпорынның нарықтағы жаңа ... ... ... жол ... Аппараттарды сатудың орнына арзан бағамен көшірме сатуға
ауысты. Бұл стратегия мыналарға негізделеді: өндірістік шығындарды ... ... ... ... ... ... әр ... көшірме
тағайындалды, белгілі бір көшірмелер саны тегін, ал әрбір қосымша көшірмеге
5-6 центті арзан баға қойылады. Бұл ... ... өте ... ... көптеген клиенттері, ірі және шағын ... мұны ... ... ... ... аттай отыра, фирма өзінің өнімдеріне
(тауарына) бәсекеге төтеп беру, ... ... ... ... ... көздеп, баға тағайындайды.
Бағаны бәсеке деңгейінде тағайындау. Көптеген фирмалар бағаны нарық
бағасының деңгейінде тағайындайды. Әдетте бұл ... ... ... ... қасы және ... ... ... бағасынан хабардар
болғанда орын алады. Тағы бір маңызды шарт сатушы ... ... ... ... ... ... ... төмен. Кейбір фирмалар сатып алушылардың
құптауына ие болу үшін бағаны ... ... ... ... ... кең ... ... хаузес» (кемітпе бағалы
дүкендер) бағаны универмагтардағы бағадан төмен тағайындайды. ... ... құю ... бензиннің бағасын үлкен мұнай
компанияларына («Шеврон», ... ... ... станциялардың бағасынан
төмен тағайындайды және т.б. «Пенетрейшн ... ... ... ... баға ... ... жаңа тауарды енгізуге немесе игерілген
тауардың нарығын кеңейтуге ... баға ... ... ... ... жоғары. Егер де фирма жеке-дара, мәртебелі және
басқалардан өзгеше өнім шығарған болса, онда оны ... ... ... ... ... сата алады. Мұндай бағалық саясатты
фирмалық ресторандар, көз тартатын киімдер шығарушы ... аты ... ... жиі қолдана алады.
Келісімді баға. Стандартты, бір жүйеге қалыптастырылған, өнімдерге бір
бағалық ... ... Ал ... ... ... алушының
ерекшеліктеріне сай шығарылған жағдайларда келісімді бағалар қолданылады.
Келісімді ... ... ... өнімдер саласында өте зор, бірақ аздап
тұтыну тауарларына да қолданылады. АҚШ-та келісімді баға ... ... ... кең ... ... ... ... немесе өнімнің өте жоғары
сапасын баса көрсету мақсатында, баға ... ... ... да қолданылады. Мысалы, АҚШ-та өте жиі, бір көргенде
мағынасыз, ... ... 1 ... орнына 98 цент, 5 доллардың орнына
4,95 ... ... ... ... ... Ал ... заттар
дүкендерінде көз тартатын тауарларға баға ... ... ... баға ... жағрапиялық факторлар да қолданылады. Мысалы,
халықаралық және аймақ аралық саудаларда ... ... ... Оның мағынасы тауарларды А нүктесінен тасымалдаудағы барлық
тасымалдық шығындарды сатып ... ... Ал А ... ... орналасқан жері немесе кез келген жердегі қойма болуы мүмкін.
Экспорт-импорт операцияларында басқа да принциптер ... ... ... ... ... ел бір зона ... ... сатып алушылар тек қана бір бағамен төлейді.
Зоналық ... Ел ... ... Әр зонадағы барлық сатып
алушылар тасымалды шығындарға байланысты зоналық бір ... ... әр ... ... ғалымдар шұғылданып отырған өте күрделі мәселе.
Американың және басқа нарықтық экономикалы елдердің тәжірибесін ... ... ең ... ... шолып көрелік.
Бағаның өсуі неліктен?
- Сұраныстың ұсыныстан асып түсуі. Мысалы, Қазақстанда көпшілік қолды
бағамен сапалы ... ... ... саны ... тауарлардың
санынан артық. Бұл экономиканың, өндірістің қолайлы жағдайларныда бағаның
дұрыс жолдармен көтерілуіне әкеледі. Ал ... ... ... ... байланыссыз шарықтағаны негізінен ... ... баға ... сұраныс пен ұсыныстың
арақатынасын есепке алмаудан.
- Еңбекақының өсуі еңбек өнімділігінің ... ... ... өндірудің
өрбуінен асып түсуі. Мұндай ... ... ... және ... де
шаруашылық өмірімізде көп кездеседі. Мұндай жағдайда бағаны үкіметтік
бақылауға алғаннан түк ... ... ... ... ... ... жерді пайдаланудың мардымсыз
тиімділігі. Бізде мұның айқын мысалы ... ауыл ... ... ... ... пен ... ... тұрақтылығына сенбеушілігінен туған
абыржыған сұраныс. Қарапайым тілмен айтқанда, сатып алушы өте ... ... ... ... ... келеді. Абыржыған сұраныс жақын
арада баға ... ... ақша ... болады деген лақап тараудан
да туады.
- Кейбір үкіметтік шаралар: бюджеттің тапшылығы, ... ... ... ... жөніндегі шешімдер және т.б. біздің жағдайымызда
бәрінен бұрын барлық қаржылық-экономикалық ... ... ... отырған
бюджеттік тапшылық.
Бағаның төмендеуі неліктен?
- Ұсыныстың сұраныстан ... ... ... дербес
компьютерлердің импортын көбейткен сайын олардың ... ... ... ... өнімділігі және тауарлар шығару өскен жағдайында табыс деңгейінің
тұрақты болуы.
- Негізгі ... ... ... ... және ... ... жоғары
тиімділігі. Мысалы, ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... басқаруына түскендерінде ауыл шаруашылық
өнімдердің бағасы жалпы ... ... ... ... Пайдалану мерзімінің шектелуі. Мысалы, жидек, бүлдірген т.т. егер
алушылар сіздің ... ... ... ... кейін бағаны
төмендетуге мәжбүр боласыз.
- Сатушының кейбір затты қалай да сатуға ... ... сіз ... ... 20 ... ... сатуға құштарсыз. Сол
маңдағы алушылар сіз қалай да сол үйді ... көзі ... олар ... уақыт өткен сайын сіз бағаны төмендетуге мәжбүр
боласыз.
- Баға төмендейді деген қауіп. Бұл ... не ... ... ... ... ... ... етегінде өндіріс
объектілерін немесе биік үйлер салады деген сөз ... сол ... сату ... күрт ... Кейбір үкімет шаралары (бюджеттің теңестірілуі, банктік салымды көбейтуге
үкімет шешімі және т.б.).
Бұл ... ... мен ... ... емес, болуы да болмауы
да мүмкін, ал нарықтың өзінің заңдары бар, ... іс ... ... тиіс.
2 КӘСІПОРЫН ӨНІМІНІҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН ТАЛДАУ
2.1 Кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметін талдау.
“Raimbek agro” ЖШС 2001 жылы, қызметі тоқтатылған ... аяқ – ... ... ... ... қызметін атқарушы: Олифренко В.А.
Өндірілетін өнім ассортименті:
1. майлылығы 2,5%, 3,2%, 6% ... 0,2л, 1л, 10% ... 0,2л, 7,5% ... ... 2,5%, 8% йогурт өнімі;
Зауытта Шведтік “Tetra Pak” фирмасы мен Италияндық “Benco ... ... ... өндіруге арналған құрал – жабдықтар орнатылған.
Қазіргі таңда кәсіпорын ... ... ... барлық
аймақтарында бөлшек және көтерме саудаларында кездеседі. Атап ... ... ... ... ... ... ... аймақ: Қарағанды, Теміртау, Жезқазған, Астана;
Шығыс аймақ: Өскемен, Семей, Павлодар;
Солтүстік аймақ: Көкшетау, Қостанай, Петропавл;
Батыс аймақ: Ақтөбе, Орал, Атырау, Ақтау;
Ішкі ... ... ... ... өнімін Қырғыстан мен
Өзбекстанға экспорттайды.
Сүт ... пен ... ... ... түсуіне қатаң бақылау
жүргізіледі. Шикі сүтті жабдықтаушыларға жеке тұлғалар және ... ... шикі ... ... 25 ... ... ... сияқты қосымша материалдар Австриядан әкелінеді. ... ... ... ... ... ... ... арналған жеміс – жидек
толықтырғыштар Украйнадан жеткізіледі, ал йогуртқа арналған фольга Австрия
өндірісі. Сүтке, йогуртқа арналған сүт ... ... ... ... ... сүт АҚШ өндірісі болып табылады.
Жеміс – жидек толықтырғыштар
Арналуы: ... ... ... 60 +/-2,0
pH мәні: 3,5 ... кг: ... ... 35% ... бүлдірген, құлпынай), 37% (құлпынай),
35% (өрік), 28% (шие), 40% (шабдалы), 35% (таңқурай).
Қант: 46 – ... ... ... ... реттеуіш: трисодиумцитрат Е331
Хош иістендіргіштер: табиғи және табиғиға ұқсас заттар
Консерванттар: ... ... және ... экстракты
Қосымша
ингридиенттер: жоқ
Ашытқы: ... ... ... ... +4 - +8 С ... 6 ай сақталады.
5 – кесте. Йогурттың тағамдық және энергетикалық ... ... ... ... ... бөлігі, |Энергетикалық |
| ... 100гр, гр ... |
| | |100гр ... | ... |
| | | ... ... ... | |
| ... |р |ғы | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... 2,5%| | | | | | |
| |18,0 |2,7 |2,5 |11,0 |0,6 |71 |
| | | | | | | ... 8,0%| | | | | | |
| |17,0 |2,8 |8,0 |11,0 |0,6 |86 |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
6 – ... Йогурттағы минералды заттар.
|Өнім ... ... ... ... ... 100г, мг |
| | |
| | ... ... ... ... |магний |фосфор ... ... - ... | |  | |  |  | ... | | | | | | |
| | | | | | | ... 2,5% |50 |152 |124 |15 |95 |0,1 |
| | | | | | | ... 8,0% |48  |146 |120  |15 |95 |0,1  |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
7 – ... ... сүт пен ... ... ... құндылығы.
|Өнім |Негізгі тағамдық заттардың массалық бөліг, |Энергетикалық|
| ... 100гр, гр ... |
| | ... |
| | | |
| | | |
| |Су ... |Көміртегі |Органикалық |Күл | |
| | | | ... | | |
| | | ... | | |
| | | |а |за | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... сүт | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |88,5 |2,80 |4,70 |- |0,14 |0,7 |58 ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... |89,1 |2,82 |4,73 |- |0,14 |0,7 |52 ... | | | | | | | |
| | | | | | | | ... |2,84 |4,78 |- |0,14 |0,7 |44 ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| |84,2 |3,0 |4,0 |- |0,17 |0,6 |102 |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
8 – ... ... сүт пен ... ... ... ... ... ... ... 100гр, мг |
| | |
| | |
| |А ... |В1 |B2 |PP |C ... сүт| |  |  |  |  |  |
| | | | | | | ... 3,2% | | | | | | |
| |0,02 |0,01 |0,02 |0,13 |0,10 |0,6 ... 2,5% | | | | | | |
| |0,01 |0,01 |0,02 |0,13 |0,10 |0,6 ... 1,0% | | | | | | |
| |0,01 |0,01 |0,02 |0,13 |0,10 |0,6 ... | | | | | | ... | | | | | | |
| | | | | | | ... 10% | | | | | | |
| |0,06 |0,03 |0,03 |0,10 |0,15 |0,5 |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... agro” 2009 ... қазан айында ИСО 9001 – 9014 халықаралық
сапа стандартының аттестациясынан сәтті өтіп, “Руский регистр” сертификатын
иеленді.
Бактериясыздандырылған ... ... ... ... ... ... әдістерді сипаттайтын, шикізаттың келіп түсуі
мен дайындау операцияларын ... ... ... ... ... ... ... стабилизаторларын, қажет
болса актериясыздандыруды) құрамына кіргізеді.
1.Сүттің келіп түсуі – ... ... ... ... ... ... ... бөлігін, тығыздығын, тазалық ... ... ... ... – сапа ... ... ... сүт тазартылып, содан
кейін 4 ± 2°C дейін ... ... ... ... ... тазартуды жылытусыз, келіп түскен температурасында жүргізеді.
3.Сүтті сепаратордан өткізу – бұл ... ... ... ... сепаратор көмегімен бөлу үрдісі.
Сүтті сепаратордан өткізу кезінде оптимальді температура 35 - 40ºC.
Сүтті ... ... (60 – 80ºC) ... ... ... майсыздандырылған сүттің көбіктенуіне, майсыздандырылған сүттегі ... ... ... ... алып ... Суық ... ... үрдісі энегетиклық шығындардың төмендеуін сипаттайды.
4.Нормалау – тазартудан кейін сүтті майлылығы бойынша нормалайды.
Нормалау кілегейдің ... ... ... ... ... ... Сүтті нормалау, сүттің химиялық құрамын ... ... ... мәнімен сәйкестендіруді реттеу мақсатында
жүргізіледі.
5. ... ... ... мен сүт ...... сыртқы күштермен ұсақтау үрдісі арқылы, сүтке әсер ... ... ... Гамогенизациялау тиімділігі көптеген факторларға,
сонымен қатар сүттң қасиеттері мен құрамына да байланысты болып ... ... ... тек ... ... жағдайында ғана тиімді
болады. Сондықтан гамогенизациялау (50 – 60ºC) ... ... ...... ... ... ... дейін, оның
термотұрақтылығын сақтап қалу үшін, сүтті 76 ± 2°C ... ... ... ... ... ол 4 ± 2°C ... суытылады.
Пастерлеудің мақсаттары төмендегідей:
― Патогендік микрофлораларды жою, ... ... ... ... ... өнім ... ... бактериялар мөлшерін төмендету, шикі сүт ферменттерін жою;
― Дайын өнімнің қасиеттерін алу үшін оның физика – ... ... ... ... бірі – туберкулез таяқшасын құртуды қамтамасыз
ететін термикалық өңдеу режимі пастерлеудің ... ... ... ... табылады. Пастерлеу тиімділігінің жанама көреткіші
туберкулез таяқшасының оптимальді ... да ... ... ... ... ... ... табылады.
Егер пастерлеу нәтижесінде фосфотаздар бүлінсе, онда ауру ... ... да ... Сүттегі басқа да микроағзаларды жою
тиімділігі пастерлеу режиміне және шикі сүттің алғашқы ... ... ... ... – ветеринарлық қатынастарынан алынған
мәліметтер бойынша, шикі сүтті пастерлеудің тиімді ... 75 ... ... 15 – 45 секундқа тең.
7.Тұздар – стабилизаторын қосу – ... ... ... ... ... Термотұрақтылығы III топты және одан
жоғары алкогольдік ... тең ... ... стабилизатор
тұздарын қоспай жібере береді. Термотұрақтылығы IV ... ... ... сүт ... ... рұқсат берілмейді.
Термотұрақтылығы IV топты сүтті, стабилизатор – ... ... ... массасынан 0,01 – 0,05% қосу арқылы III немесе II ... ... ... - ... ...... ... және қоршаған орта температурасында сапаны ... ... ... ету ... жүргізіледі.
Бактериясыздандырудың танымал әдістерінің (химиялық, механикалық,
радиоактивті, ... ... ... ... жоғары, экономика
жағынан тиімді және өндірісте кең қолданыста табылған жылулық ... ... ... ... мәні − 100ºC ... ... жою мақсатында ... ... ... тікелей температура мен оның үздіксіз әсер
етуіне байланысты. Сүт өндірісінде, сүт және сүт ... ... ... ... ... асырылады.
Бактериясыздандырылған сүтті ... ... ... ... ... ... ... бір рет бактериясыздандырып, оны суытып, арнайы
төртбұрышты пакетке буып – түю ... ... ... ...... ... даэрациялау, гамогенизациялау,
бактериясыздандыру және суыту.
Сүтті бактериясыздандыруға дайындауда, алдын – ала 76+/-2C ... ... ... ... мен ... да ... жою ... жөнелтіледі.
Гамогенизацияланған сүт 140+/-1C дейін жылытылады, одан ... және ... ... ... оның температурасы 18+/-2C
дейін төмендейді.
Буып – түю мен ... таза ауа ... ... және ... сүт
“Тетра – Брик - Асептик” немесе ТУ49995 – 83 құрама материалынан жасалған
1,0л сыйымдылығы бар ... ... бес ... ... ... тұрады. Құрамы: полиэтилен −
қағаз − ...... ...... Буып – түю ... ... ... ортаның микроағзаларынан, су, газ өткізуден
қорғайды, сонымен қатар оның жылулық және химиялық ... ... ... ... ... суреті бар қағаз сызығынан ... ... ... буып – түю ... 65 - 75ºС ... 35% сутегі перекисі бар ваннада бактериясызданадырылады. Артық
сутегі перекисін жою ... ... ... ... одан ... ... ... кептіріледі. Бактериясыздандырылған сүті бар пакеттер автоматты
түрде құрал – ... ... ... да ыдыстарға орналастырылады. Содан
кейн ауасы 20ºC температурасынан аспайтын құрғақ таза ... ... ... және ...... кілегейді
дайындауға I сортты сиыр сүтін пайдаланады. Сүт пен ... ... ... ... және сапа бойынша қабылдайды. Тазалаудан кейін
сүт 4ºC дейін суытылады. ... ... сүт 35 - 40ºC ... ... ... нормалау – кілегейдің құрамындағы майлылығы белгіленген
стандарттан жоғары немесе ... ... ол ... ...... ... 78ºС температурасында 15 –
20секунд пастерленеді, содан кейін 4ºC дейін суытылады.
4. Тұздар – стабилизаторын қосу – ... ... ... ... пастерленген кілегейді бактериясыздандыруға жібермес
бұрын міндетті түрде 0,03 – 0,1 ... ...... ... ... ... термотұрақтылығын 70% этил спирті бар
алкогльдік сынау бойынша тексереді.
5. ... құю ... оны ... ... ... ...... 10% кілегейді өндіру барысында оны 70 – 79ºC
температурасына дейін жылынып, гамогенизацияланады, содан ... ... ... 125ºC ... 15 – 20 секунд бактериясыздандырылады және 30 ... ... ... ... құю және буып – түю - ... ... ... кілегей “Тетра – Классик – Ассептиктің” құрама
материялынан жасалынған 0,2л – ... ... бар ... ... agro” ЖШС – нің ... ... – экономикалық көрсеткіштері
9 – кестеде көрсетілген.
9 – кесте. “Raimbek agro” ЖШС 2007 – 2009 жж. ... ... ... ... ... |Өлшем|2007 |2008 |2009 |Ауытқуы |
| | ... | | | |
| | |гі | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | 2008 – | 2009 - 2008 |
| | | | | | |2007 | |
| | | |
| | | |
| Өнім | | ... - түю: |5 |4 ... ... ... |5 |4 ... көпнұсқаулылығы: |4 |4 ... ... ... |5 |3 ... | | ... |5 |4 ... |5 |3 ... |4 |4 ... үшін | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... |33  |26  ... agro” ЖШС ... ... ... бағалау
нәтижесінде, бұл кәсіпорынның өнімі жеткілікті деңгейде бәсекеге ... ... ... ... ... қабілеттілігін модельдеу ... ... ... ... ашықтығымен,
өнімнің бәсекеге қабілеттілігін жеткілікті деңгейде, объективті модельдеуге
мүмкіндік беретіндігімен ерекшеленеді.
Кәсіпорын өнімнің баға саясатын талдау, ... ... ... бәсеке артықшылығын (баға, сапа) модельдеу.
Мысалы: “Айналайын” сүті, ... ... ... ... ... ... сүті – 1л, 3,2% - ... сүті – 1л, 3,2% - 135тг
135
α = --------- = 0,96; (15)
140
α - ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорын өнімнің, бәсекелестер өніміне сапаға қатысты бәсекеге
қабілеттілігі тура тәуелділікті көрсетеді.
5
β = --------- = 1,25; ... - ... ... ... ... сапа ... қатысты бәсекеге қабілеттілігі;
5 - “Айналайын” сүтінің, сапа көрсеткішінің нақты деңгейі;
4 - “ФудМастер” сүтінің, сапа ... ... ... өнімнің жеке бәсекелік ... ... ... ... = 0,96*1,25 = 1,2 (17)
J = сүттің бәсекеге қабілеттілігін көрсететін интегралды көрсеткіш;
“Айналайын” сүтінің, “ФудМастер” ... ... Егер J

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баға белгілеу10 бет
Баға белгілеу саясаты11 бет
Баға белгілеу саясаты туралы34 бет
Баға белгілеу факторлары12 бет
Баға маркетинг жүйесінде11 бет
Бағалық дискриминация және оның түрлерi14 бет
Бағалық саясат20 бет
Бағалық саясат жайлы42 бет
Бағалық саясат туралы22 бет
Бағаның нарық жағдайы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь