Ауыл шаруашылығының дамуын мемлекеттік реттеудің теориялық-әдістемелік астары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
Негізгі бөлім
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ДАМУЫН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСТЕМЕЛІК АСТАРЫ.
1. Нарықтық экономика жағдайында аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
2. Мемлекеттің аграрлық саясатын жүзеге асырудың механизмдері мен құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
Пайлаланған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
Зерттеудің өзектілігі. Елбасының жыл сайын Қазақстан халқына ұсынылатын дәстүрлі Жолдауларында халықтың әл-ауқатын жақсарту, еліміздің бәсекеге қабілеттілігін арттыру, экономика мен әлеуметтік саладағы және саяси өмірдегі жаңару процесстерін жеделдету бағыттары қамтылуда. Жаңа экономика дегеніміз терең білім мен ғылымға негізделіп дамыған экономика, ол тек өнім, тауар шығаратын экономика емес, білімге білім қосып, ғылыми жаңалықтарға қол жеткізген, ғылыми жаңалығы жаңа технология туғызып, тағы да солай дами беретін экономика. Ол бұрынғы экономикамен салыстырғанда экономикалық дамудың бірден-бір тиімді жолы. Қазіргі таңда дамыған елдердің ұлттық ішкі өнімінің 75-80%-ы осындай экономика негізінде жасылынады. Бүкіл әлемдегі өнімнің 2 триллион 300 млрд. доллардан астамы ғылыми негізде шығарылады екен.
Біздің еліміздегі 12-15 жыл ішінде болып жатқан жаңару мен өзгерістер айтарлықтай деңгейге жете қоймағаны рас. Дегенмен соңғы алты жыл ішінде (1999-2004 ж) Қазақстанның жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 60%-ға жуық өсіп отыр. Осы тұрғыдан алғанда біз ТМД елдерінің алдындамыз, сондай-ақ Шығыс Еуропа елдерінің деңгейіне шықтық. Алдағы 2-3 жыл ішінде ЖІӨ екі есеге жуық көбейеді деп күтілуде. Академик К. Сағадиевтің сөзімен айтсақ, бір Қазақстан екі Қазақстан болады. Салыстыру үшін еске алайық, кезінде осындай күрделі экономикалық реформалар жүргізген Оңтүстік Шығыс Азия елдеріндегі ЖІӨ-нің екі есеге өсуіне 12-13 жыл керек болған, ал біз ондай нәтижеге 8-9 жыл ішінде жетейін деп отырмыз.
Алайда біз осы нәтижелерге оңайлықпен жеткеніміз жоқ. Аграрлық реформа өте көп қиыншылықтармен жүрді. Жіберілген әр бір кемшіліктерді жоюға орасан көп күш жұмсалды, олардың салдары әлі күнге дейін байқалуда.
Ендігі бағыт индустриялық – инновациялық даму стратегиясы және басқа да шешуші салаларды дамытудың ауқымды бағдарламалары негізінде кластерлік даму жүйесін қалыптастыру. Жалпы мемлекеттік деңгейде заман талабына сай келетін ой-сана қалыптастыра отырып, аграрлық реформаны тереңдете түсу, ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының бәсекелестік қабілетін арттыру арқылы экономиканы тұрақтандыру.
Осыған байланысты есте ұстайтын бір мәселе – ауыл шаруашылығын дамытудың ертеден келе жатқан проблемаларының ешқайсысы да соңына дейін зерттелмеген, отандық экономикалық ғылым осы бағытта қаншама әрекет етседе даму басымдықтары әлі күнге дейін көп пікірталас тудырады. Бұл – кемшілік емес, ғылым жоғарылаған сайын зерттеу аясының кеңейе беретінінен туындайтын заңды құбылыс. Сондықтан да мемлекеттің аграрлық саясатын қалыптастыру, оны жүзеге асыру сияқты мәселелер ешқашанда өзінің өзектілігін жоймайды. Әсіресе, бүгінгідей жаңа экономика құруға бет алып отырған елімізде аграрлық саясаттың маңызы ерекше болуға тиіс деп ойлаймыз. Себебі, ауыл шаруашылығы сияқты нарық заңдылықтарына тез бейімделе қоймайтын саланы тез арада жаңаша өзгерту мемлекет тарапынан айырықша назарды талап етеді. Мемлекеттің аграрлық саясаты елдің тұтас әлеуметтік-экономикалық саясатының құрамдас бөлігі бола отырып, мемлекеттің маңызды стратегияларын, атап айтқанда, индустриялық-инновациялық стратегияны жүзеге асыруда да маңызды рөл атқарады. Осыған байланысты біз өзіміздің зерттеу жұмысымызда индустриялық-инновациялық стратегия аясында аграрлық секторда іске асырылып жатқан шарлар кешенін де талдағанды жөн көрдік. Өйткені, ауыл шаруашылығының бәсекеге қабілетті өнімдер өндіріп, қарқынды дамуы осы стратегиямен байланысты. Сонымен қатар еліміздің бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясына сәйкес агралық саясаттың рөлі арта түсері де сөзсіз. Осыған орай біздің зертеу тақырыбымыздың өзектілігі ешбір күмән туғызбайды.
1. Калиев Г.А., Сатыбалдин А.А., Турсунов С.Т. Казахстан: рынок в АПК. Изд. «Кайнар», 1994г.
2. Концептуальная программа развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан на 1993-1995 годы и до 2000 года. Научно-издательскии центр «Бастау», 1994г.
3. Курцев И.В. Формирование многоукладного сельского хозяйства в АПК.: экономика, управление 1997, №9, стр. 44-53.
4. Калиев Г.А. Аграрные проблемы на рубеже веков. Алматы: РГП «НИИЭАПК и РСТ», 2003г.
5. Жұмаев Ж. Ауыл шаруашылығын дамытудағы басқару шешімдерінің ролі // Жаршы, 2003ж. №3.
6. Мұқашев А. Ауыл шаруашылығы өндірісінің экономикалық тиімділігін арттырудың ілімдік негіздемесі // Жаршы, 2003 жыл №6.
7. Бимендиева Л.А. Особенности аграрных преобразований в Республике Казахстан // Вестник КазГУ. Серия экономическая. Алматы: - 1998г. -№9.
8. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында. ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы, 2005.
9. Назарбаев Н.Ә. Ауыл шаруашылығын дамытудың жаңа кезеңі. Агроөнеркәсіп кешені қызметкерлерінің республикалық кеңесі // Егемен Қазақстан №20, 1.02.2005ж.
10. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасы халқына Жолдауы. Алматы, 2006ж.1-наурыз.
11. Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2004-2010 жылдарға арналған бағдарламасы // Егемен Қазақстан – 2003 жыл №4, 19 шілде.
12. ҚР 2003-2015 жылдарға арналған индустриялық-инновациялық стратегиясы. Астана, 2002
13. Құбаев Қ.Е. Аграрлық сектор экономикасын мемлекеттік реттеу мәселелері / Алматы: экономика, 1997 жыл – 88бет.
14. Смағұлова Г.С. Агроөнеркәсіп өндірісіндегі реттеудің экономикалық механизмі – Алматы, 2002 жыл, 27бет.
15. Құралбаев А.Ш. Ауыл экономикасын реттеудің маңызы // КазЭУ хабаршысы – 2005ж. - №2. 229-231б.
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.....................................3
Негізгі бөлім
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ДАМУЫН МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... экономика жағдайында аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің
қажеттілігі ... ... ... ... ... ... механизмдері мен
құралдары...................................................................
..........................................14
Қорытынды...................................................................
......................................15
Пайлаланған ... ... ... жыл ... ... халқына
ұсынылатын дәстүрлі Жолдауларында халықтың әл-ауқатын жақсарту, еліміздің
бәсекеге қабілеттілігін арттыру, экономика мен ... ... ... өмірдегі жаңару процесстерін жеделдету бағыттары қамтылуда. ... ... ... ... мен ... ... ... экономика,
ол тек өнім, тауар шығаратын экономика емес, білімге ... ... ... қол ... ... ... жаңа ... туғызып, тағы
да солай дами беретін экономика. Ол бұрынғы экономикамен салыстырғанда
экономикалық дамудың ... ... ... ... ... ... елдердің
ұлттық ішкі өнімінің 75-80%-ы осындай экономика негізінде жасылынады. Бүкіл
әлемдегі өнімнің 2 триллион 300 млрд. ... ... ... ... екен.
Біздің еліміздегі 12-15 жыл ішінде болып жатқан жаңару мен өзгерістер
айтарлықтай деңгейге жете ... рас. ... ... алты жыл ... ж) ... ... ішкі ... (ЖІӨ) 60%-ға жуық өсіп отыр.
Осы тұрғыдан алғанда біз ТМД ... ... ... ... ... ... ... Алдағы 2-3 жыл ішінде ЖІӨ екі есеге ... деп ... ... К. ... ... ... бір
Қазақстан екі Қазақстан болады. Салыстыру үшін еске алайық, кезінде ... ... ... ... Оңтүстік Шығыс Азия елдеріндегі
ЖІӨ-нің екі ... ... 12-13 жыл ... ... ал біз ондай нәтижеге 8-9
жыл ішінде жетейін деп отырмыз.
Алайда біз осы ... ... ... жоқ. ... реформа
өте көп қиыншылықтармен жүрді. Жіберілген әр бір кемшіліктерді жоюға орасан
көп күш жұмсалды, олардың ... әлі ... ... ... ... индустриялық – инновациялық даму стратегиясы және басқа
да шешуші салаларды дамытудың ауқымды бағдарламалары негізінде ... ... ... ... ... ... заман талабына сай
келетін ой-сана қалыптастыра отырып, аграрлық реформаны тереңдете түсу,
ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... байланысты есте ұстайтын бір мәселе – ауыл ... ... келе ... проблемаларының ешқайсысы да соңына дейін
зерттелмеген, отандық экономикалық ғылым осы бағытта қаншама әрекет ... ... әлі ... ... көп ... тудырады. Бұл – кемшілік
емес, ғылым жоғарылаған сайын зерттеу аясының кеңейе беретінінен туындайтын
заңды құбылыс. Сондықтан да мемлекеттің ... ... ... ... асыру сияқты мәселелер ешқашанда өзінің өзектілігін жоймайды.
Әсіресе, бүгінгідей жаңа ... ... бет алып ... ... саясаттың маңызы ерекше болуға тиіс деп ойлаймыз. ... ... ... ... заңдылықтарына тез бейімделе қоймайтын саланы тез
арада жаңаша ... ... ... ... ... ... етеді.
Мемлекеттің аграрлық саясаты елдің тұтас әлеуметтік-экономикалық саясатының
құрамдас бөлігі бола отырып, мемлекеттің маңызды ... ... ... ... жүзеге асыруда да маңызды
рөл атқарады. Осыған байланысты біз өзіміздің ... ... ... аясында аграрлық секторда іске асырылып
жатқан шарлар ... де ... жөн ... ... ... ... ... өнімдер өндіріп, қарқынды дамуы осы
стратегиямен байланысты. ... ... ... бәсекеге барынша
қабілетті 50 елдің қатарына кіру ... ... ... саясаттың
рөлі арта түсері де сөзсіз. ... орай ... ... ... ... ... ... Нарықтық экономика жағдайында аграрлық секторды
мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мәні
Ауыл ...... ... кез келген қоғам
экономикасының, яғни барлық өндірістің негізі. Егер де ... бір ... тек ... ... ғана ... ... қоғам өмір сүруін тоқтатқан
болар еді. Ендеше ауыл шаруашығы – ... ... ... ... өмір сүру деңгейі мен дамуына байланысты. Кез келген ... - ... қол ... оның өз халқын тамақтандыру қабілетімен
анықталады. ... өмір ... үшін ... ... түрақ – жайын
жасау және киіну қажет. Аксиомаға айналған бұл тұжырымның – үш ...... ... ... ... даму ... көз ... болсақ,
ХҮІІІ ғасырда пайда болған физиократтық ілім ауыл ... ... ... деп ... ... грек ... аударғанда «рһізіз»
- табиғат, «кгаіоз» - билік мағынасын білдіре ... ауыл ... ... ілім /1/. Оның негізін қалаушы Франсуа Кэне ... ең ... - ... ... ісі деп жазды. Ол алғаш рет қоғамды ... жер ... ... және ... басқа саласына
қамтылғандарға жіктеді. Оған қоса көрнекті ... ... У. ... - ... ... жер оның ... - деп тұжырымдауы жермен
тікелей байланысты ауыл шаруашылығы өндірісінің аса маңыздылығын білдірсе
керек. Ауыл ... ... ... ... табиғи,
ұдайы өндірілмейтін факторларына байланысты ерекшеленеді. Жердің ұдайы
өндірісі оның табиғилығы себебінен мүмкін емес.
Ауыл ... ...... ... ... жер
иесі мен оны пайдаланушылар арасында жүзеге асатындығы. Жер иелену – ... иесі ... ... Ал ... ... ерте ... ... дейін аса күрделі экономикалық, құқықтық категория болып есептелінеді
/2/.
Біздің эрамызға дейінгі ҮІ ... ... ... еткен «Ману
заңдары» меншік құқықтары мен қатынастарын реттеген.
Ежелгі грек философы Демокрит жеке ... ... ... ... табиғи күресінің қажетті шарты ретінде қарастырды. Платон
меншіктің ... әрі ... ... үлкен мән беріп, қоғамдық меншікті,
жер мен мүліктің ортақ ... ... ... жеке ...... мен ... ... болады деп есептеді. У.Петтидің ілімі
бойынша еңбек нәтижесіне иелік ету ... яғни ... ... жоғары өнімділігін ынталандырады /3/. Ал А. Смиттің ... ел ... жеке ... ... ... ... /4/. К. Маркстің
ілімінде өндіріс құралдарын күштеп мемлекет ... ... ... ... бақылау идеясы негізгі мәселе /5/.
Маркс негізгі еңбегі Капиталдың 3-ші томының «Үстеме ... ... ... атты 6-шы бөлімінде «жер меншігі адамдардың белгілі бір
жер бөлігіне өз еркіне ғана ... ... сала ... ... ... жол ... дейді /6/. Яғни меншік - әр ... ... ... Олай болмас үшін Д. Эйнштейн: «Жер – ... ... ... оны жеке ... немесе ұжымдарға пайдалануға
иелік етуге және ... ... ... ... /7/. ... барлық
операцияларды мемлекет толық реттеп отырады.
Белгілі экономист ғалым А. В. ... жер ... ... ... ... Жер – ... халық иелігі.
2. Жер – мемлекет меншігі.
3. Жер иесі – жергілікті билік органдары.
4. Жер ... – жер ... тең, яғни ... ... Жер ... ... ... жүйесі жерге жеке меншікті
жоймайды, бірақ жерді емін – еркін сату, сатып алу ... ... ... ... және ... жатқан ғылыми
тұжырымдардан туындайтыны – жер және меншік категориясы қоғам ... ... ... ауыл ... ... ерекшелігі, аса өзекті
мәселелер бастауы. ... ... де өз ... жасаған емес – ол табиғаттың
сыйы, сондықтан ешкім де оны шексіз пайдалану, сату, ... алу ... ... алмайды.
Қазақстан ауыл шаруашылығының өзіне тән бірқатар ерекшеліктері бар:
- ауыл ... ... оның ... мал шаруашылығы – жергілікті
халықтың ата ... бұл ... ... халықаралық еңбек
бөлінісіндегі рөлін анықтауы тиіс. А.Смиттің ... ... ... еңбек бөлінісінің, маманданудың тиімділігін
басты назарға алар болсақ Қазақстан әлемдік ... ... ... аграрлық өндірісін бағыттануына толық мүмкіндік бар;
- тарихи тұрғыдан алғанда Қазақстанда жер жеке меншік пен сату – ... ... ... ... Бір ... ... бұл экономиканың ең
басты саласы ретінде жартылай көшпелі мал шаруашылығын жүргізу ... ... ... ... бұл түрі жыл ... мал
жайылымдарын қолайлы пайдалануға, табиғи ресурстарды қалпына келтіріп,
тиімді қолдануға мүмкіндік береді. Шаруашылық жүргізу тәсілінің өзі
жазды - ... күз – ... қыс – ... ... ... ... келген тіршілік иесі – жан-жануар, құстың да үнемі қозғалыста болу
қажеттігі табиғи – заңды құбылыс. Әрине, оларды ... ...... да – шаруашылық жүргізу тәсілі, бірақ бұл ... ... мен ... ... ... өз аяғымен жүріп жайылуы – ғылыми
негізделген табиғи қажеттілік. ... ірі қара ... ... ... шақырым жүріп жайылуы оның сүттілігін арттыруға негіз
болса, ал ешкі малының үнемі қозғалыста болуы оның ... ... ... ... ... Нәтижесінде ет, ... ... ... адам ... өте пайдалы болатындығы
белгілі. Сондай – ақ қолдағы асыранды қоян етінен дала қоянының еті
әлдеқайда дәмді. Себебі ... ... болу – қан ... ... ... ... көзі.
- Республикамызда шаруашылық жүргізу ... ... ... ... (1917 жылғы қазан төңкерісінен кейін) және жаппай
жекешелендіру саясаттары арқылы (1993-1995ж.ж. ... ... ... ... ... ... бойынша) қалыптасты.
Қазақстан экономикасы қарама –қайшылығы мол бір жүйеден екінші жүйеге
өту ... ... ... ... кешіруде. Бұл тұста экономиканы
дағдарыстан шығару мәселесін шешу – ... ... ... ... кез келген саяси реформаны халық әлеуметтік ... ... ... Нарықтық экономикаға өтудің алғашқы жылдарында
экономикалық ... ... ... көтеруден бастау қажет? – деген
орынды сұрақ туындады. ... ... ... ... ... осы
мәселені анықтап алуы қажет.
Егер әлемдік экономика тарихына сәл көз жіберер ... АҚШ ... ... де кезінде шамамен әрбір 10 жыл ... ... ... дағдарыстарды бастан кешірген. Солардың ішінде ең ірісі 1929-1933
жылдары көптеген ... өнім ... екі есе ... ... ... ... болуына әкеліп соққан. Осындай жағдайларда ... ... ... бағыттары» жарияланып, мемлекеттік ... ... ... /9/. Сол ... ... ірі ... (машина жасау, темір балқыту салаларының) өкілдері өздеріне
емес өз өнімдерін фермердің сатып алуы үшін ауыл ... ... ... ... ... ... Ал ... саласында 1936 жылы белгілі
экономист Д.М. ... ... ... ... ... ... негізделген еңбегі шықты. Онда мемлекеттің экономикаға
белсенді ... ... ... әсіресе дағдарыс жағдайында қатаң
мемлекеттңк реттеудің теориялық негіздері қаланды. Кейнс ... ... ... ... ... ... ... арттыру арқылы
жаңа жұмыс орындарын ашуға, қоғамдық жұмысьарды ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туады.
Мемлекет – адамдардың әлдеқашан атқарып жатқан ісін ... олар ... ... оған ... болып отырған істі меңгеруі тиіс.
Мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... ... ... болады.
Экономикалық қатынастардың заңды – құқықтық негіздерін жасау арқылы
мемлекет нарықтағы тауар ... мен ... ... ... /10/. ... өндірушілерге қатысты – ... иесі ... ... ... және монополияға қарсы әрекет
ететін заңдар шығару қажет болса ... ... ... ... ... қадағалау, сапасыз тауарлар мен жалған ақпараттар саудасын
шектеу қажет. ... ... ... жағдайында да кейбір тауарлар
мен қызметтер бағасын мемлекеттік реттеу – ... ... ... ... ... ... ... арқылы мемлекет ... зиян ... ... ... ... ... етсе,
бағаның жоғарғы деңгейін белгілеу арқылы тұтынушыларды қолдайды.
Кез келген қоғамда мемлекет экономиканы тұрақтандыру және ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Қазақстанда 1990 – 2000-шы жылдар аралығында – нарыққа өтудің алғашқы
онжылдығында ... ... ... ... сияқты дағдарысты
құбылыстарды жоюмен айналысты. Сонымен қатар нарықтық орта құру мақсатында
меншікті мемлекет иелігінен алу мен ... ... ... ... ... ... аса ірі жұмыс беруші, тауар өндіруші және
тұтынушы болып табылады. ... ... ... ... бір қоғамдық
тауарлар өндірісін қамтамасыз ете алмайды ... ... ... ... Сондай жағдайда нарыққа тиімсіз , бірақ қоғамға
қажетті тауарлар өндірісі мен ... ... ісін ... ... Ауыл ... бұл – ... ... жұмыстарына негізделген асыл
тұқымды мал шаруашылығы мен тұқым шаруашылығын ... мал ... ... ... ... табиғатты қорғау шаралары, мелиоративтік
жұмыстар, ауылдық инфрақұрылымды ... және ... ... ... ... ... шаралар.
Таза нарықтық механизмдер халықтың әлеуметтік жағынан аз қамтамасыз
етілген бөлігін әрдайым және ... ... ете ... Сондықтан бұл
тұста мемлекеттің трансфертік функциясы, яғни ұлттық табыстың бір ... ... ... қорғалмаған тобының үлесіне бөлу аса ... бұл ... ... реттеу мәселелеріне жатады және
экономикалық функцияларымен тығыз байланысты.
Ауыл шаруашылығын дамыту үшін ... ... ... ... ... негізіндегі қосымша шығындарын қадағалау
мен азайтудың да үлкен мәні бар. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өндірушілерді тіркеу, лицензиялау
сияқты басқа да шараларға жұмсалатын шығындарды мейлінше азайту – одан арғы
кәсіпкерлік ... ... ... ... ... әкономика нарық субъектілерінің еркіндігін білдіреді. Әрбір
тауар ... ... аз ... жасап жоғары пайда табуды көздейді, ал
қоршаған ортаға тигізетін әсері, әсіресе ... зиян ... ... ... мәселесі – шектелген әрі сирек кездесетін ресурстарды
тиімді пайдалану арқылы адамдардың шексіз қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... әсер етуін реттеуі қажет.
Ауыл шаруашылығында бұл ең алдыммен жер қатынастарын – жерді өңдеу, топырақ
құнарлылығын ... және ... су ... қорғаауға байланысты.
Өндірістің қалдық, лас суларын ... ... ... улы газдармен ластану
сияқты әрекеттерін мемлекет әкімшілік және ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері мен ретеуді қажет
ететін мәселелері мемлекеттің аграрлық саясатының ... ... ... ... тиімділігі келесідей мәселелердің шешіміне байланысты
болады:
- елдің ресурстық, өндірістік, еңбек және интеллектуалдық мүмкіндіктерін
тиімді пайдалануға ... ... ... ... ... ... мен санасына
тікелей әсер ететін еңбекті жандандыру;
- еңбек жағдайын, өнімділігін, әлеуметтік нәтижелілігін және адамдардың
әл-ауқатының ... ... ... де осы ... ... ... шешілсе онда мемлекет саясатының
тиімді болғаны.
Голландиялық экономист Ян Тинберген кез ... ... ... ... ... ... сегіз бағытын қарастырған:
мелекетті кшығындан көлемі, нақты жалақының өзгеру қарқыны, ... ету ... ... ... инвестиция көлемі, жиынтық
сұраныс, өндіріс көлемі және ... ... ... ме ... /14/. ... ... ... бөлігі ретінде
мемлекеттің аграрлық саясатының да ... осы ... ... ... мен азық – ... мәселесі мемлекет саясатының әрдайым
маңызды бағыттарының бірі.
Біріншіден, кез келген мемлекеттің басты міндеті – елдің азық-түліктік
қауіпсіздігін ... ету. Осы ... ... ... ... Үкімет азаматтарының ең төменгі тұтыну қоржынынан сәйкес
тамақтануын жақсарту және елді ң ... ... ... ... ... шешуі керек. Екіншіден, өндіріс бағдарламасында
ауыл шаруашылық өнімдерінің балансы, бағаны тұрақтандыру және фермелердің
табысын қолдау шаралары ... Жыл ... ауыл ... ... үшін ... өнім ... ... Үшінішден, жер қатынастарын реттеу бағдарламалары ... ... және ... ... шаралар жүйесі белгіленеді.
Фермерлер топырақты қорғау, сапасын ... ... ... ... ол үшін ... жасаумен қатар қатаң бақылау функциясын жүзеге
асырады. Ал ... ... яғни өнім ... ... бос қалдыру – жердің құнарлығын арттыру маақсатында ерікті
түрде жүргізіледі. Бір жағынан бұл шара ауыл ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық
өнімдерін сату жөнінде бағдарлама әзірлеу арқылы экспорттық саясатын ... ... ... бағдарлама ауылдық тауар өндірушілердің әлемдік
нарыққа қосылуы үшін ... ... ... ... ... ... ... несиелер бойынша төменгі бағада сату, басққа елдерге
азық-түлік ... ... ... ... ... Сондай-ақ отандық
тауар өндірушілерді қорғау мақсатында мемлекет ауыл шаруашылық өнімдерінің
импортын ... ... әрі ... ... ... ... ... қатынастардың тереңдеуіне қарай қазір ауыл ... ... мен ... ... ... ... ... түсті. Әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын протекционистік ... ... ... Сырттан әкелінетін тауарларға ол фискалдық және
протекционистік тариф түрінде ... ... ... ... ... ... мақсатында белгіленсе, протекционистік тариф отандық тауар
өндірушілердің ... ... ... ... шара ... яғни ... ... көлемін, сандық мөлшерін белгілеу
және оның күрделі формасы – эмбарго, яғни импорттың кейбір түріне ... салу ... ... ... емес ... ... ... елдің өзіндік өндірісітк стандарттарын, нормалары мен ... – ауыл ... ... ... ... талапты
күшейтеді. Бесіншіден, мемлекеттің аграрлық саясатының құрамдас бөліктері
ретінде ... ауыл ... ... ... ... ... ... қабылдаудың үлкен маңызы бар.
Қазақстанда экономикалық реформалардың стратегиялық мақсаты да ... ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылығы ерекше маңызды сала болғандықтан аграрлық салаға байланысты
мәселе ... ... ... ... бар ... ... аграрлық саясаты біріншіден республиканың байырғы тұрғындары –
қазақ халқының тағдырына, өсіп - өркендеу және ... ... ... ... ... роль атқарады. Мемлекет жергілікті халықтың
әлеуметтік экономикалық даму ... ... ету ... оның ... ата ... – мал және егін шаруашылықтарын, жалпы агроөнеркәсіп
кешеніні ... ... ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылығын дамыту Қазақстан экономикасы дамуының басым
бағыты болуы тиіс. Бұл ең ... ... ... ... секторын дамытуға, сол арқылы қазақ халқының әл-ауқатын арттыруға
бағытталуы тиіс екендігін білдіреді. Екіншіден, ... кез ... ... мәселесі – халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету, ал ...... ... қол ... ... ... ... бұл
мақсат – міндеттерді сыртқы ортадан тәуелсіз, өз ... ... ... Ауыл ... ... ... және жеңіл өнеркәсіптері
сияқты басқа да салалрын ... үшін ... ... ... Экономиканың
барлық саласы өзара тығыз байланысты болғандықтан егер ауыл ... ... ... ... оның ... ... жұмыс жасайтын өңдеуші
өнеркәсіп шетелддік шикізатқа ... ... еді, ... ... ... мен ... қабілеті болса машина жасау өнеркәсібі
ауылға қажетті техника құрал-жабдықтар өндірісін ұйымдастырып, қара және
түсті ... отын - ... ... де қалдықсыз жұмыс
істеуіне ықпал ... ... ... ... экономиканың аграрлық
секторынан бастау алатын, ұзақ уақытқа созылған дағдарысты ... ... ... даму ... ... факторлар анықтайын
болса, оның ішінде ауыл шаруашылығы мен ... ... ... пен ... ... және ... маманданудың қауіптілігі
ерекше орын алады. Көптеген елдерде өнеркәсіптегі табыс ауыл ... ... ... ауыл ... ... ... ... болуы тиіс
(мысалы, Қытай мемлекетті 1970 жылдары реформаларды алдымен ауылда бастады,
одан кейін ... ... ел ... үшін ... импорттан артық болғаны тиімді.
Әрине, 1776 жылы-ақ А.Смиттің тұжырымдағанындай «әрбір ... ...... алу ... ... затты өзі үйде жасауға әрекет етпеу»
/16/. Бірақ қазіргі уақытта біз ауыл ... ... де ... мұны ... ... ... қажет. Ал моно немесе
біржақты мамандануды жақтамайтындар жалпы алғанда ұлттардың ... ... ... ... ... экономикасында отын – энергетикалық
кешенін ғана басым бағыт ретіде ... – ұзақ ... ... бола
алмайды. Өйткені мұнай тектес табиғиғ ресурстар кені шексіз ... ... келе ... ал ... қажеттілігі шексіз және артып отырады,
оны өтеу үшін ауыл шаруашылығының ұдайы өндірісін қамтамасыз ету ... аыл ... ... үшін ішкі ...... ... жеткілікті, атап айтқанда:
- республикамыз жер қорына өте ... ... және ... ... күші ... табиғи шикізаттың басымдылығы мен өнім сапасының жоғары болуы;
- ... ... ірі өнім ... орындары (элеватор) мен өңдеуші
кәсіпорындардың (ет комбинаттары, сүт зауыттары, жүн өңдеу, жіп иіру,
киім тоқу фабрикалары) ... ... ... ауыл ... ғылым саласы;
- жеке капиталдың қалыптасу барысы.
Мұндай басым тұстарымызбен қатар сыртқы ... яғни шет ... ... ... ондағы қалыптасқан жағдай және оның болашағы
елімізідң аграрлық секторын дамытуға оң ... ... ... әлем ... ... өсуі жылына 85-90 млн. адамды құрайды. Осыған
сәйкес әлемдік тұтыну – азық-түлікке сұраныс жыл сайын арта ... ... ... сауданың 80%-ы дамушы елдер үлесінде;
- жалпы бидай импортының 1/3 бөлігі халқының өсу деңгейі ... ... ... не ... да ... елдерге тиесілі;
- дамыған Азия елдерінің импортқа қажеттігі жоғары болғандықтан әлемдік
азық-түлік нарықтарын ... ... әсер ... ... ... ... ... жасалған тауарлар мен бұйымдарға
сұраныстың артуы;
- ашық ... ... ... өту ... ауыл ... ... ... келетін болсақ,
қазақстанның әлемдік бидай, ет, жүн, мал терілері және мақта ... орын ... ... бар. ... ... болсақ, дәстүрлі өнім өткізу
нарықтары – ТМД елдері мен Қытай, Иран, Пәкістан, Ауғанстан елдері ... және тері ... ірі ... ... болып табылады.
Республикамыз Еуропалық жүн нарығына қосыла ... ... ... ... ... – бізідң жүнге деген ... ... ... ... ... Қытай, Түркия, Ресей мемлекеттері тарапынан
сұраныс өте ... әрі ... ... ... ... қатар нарықтық
қатынастар жүзеге асырылған алғашқы кезеңде Қазақстан ауыл шаруашылығын
дамытуға кедергі болған осал ... даму ... ... ... айтуға болады, олар:
- нарықтық реформалардың аяқталмағандығы;
- тиімді мемлекет саясатының болмауы;
- өндірістік инфрақұрылымның дамытылмауы салдарынан саланың ... ... ... жаңартылмауы, жетілдірілмеуі;
- әлеуметтік инфрақұрылымның артта қалғандығы;
- потенциалды ... ... ... ... ... ... сауда қатынастарының реттелмегендігі;
- әлемдік нарықтағы бәсеке және протекционизм;
- еліміздегі аграрлық маркетинг пен менеджмент жүйесінің талапқа сай
еместігі;
- ... ... ... ... ... ... ... деңгейі арта түсті, денсаулық сақтау, білім беру,
мәдениет, экология мәселелері шешілмей шиеленісе ... ... ... ... қалыптасуы еліміздегі 90-шы
жылдардың басындағы жаппай дағдарыстың орын ... ... ... ... ... ... ... асырудың жүйелі болмауы, ауыл
шаруашылығының ресурстармен жабдықтаушы және қызмет ... ... ... ... ... мен ... ... дамымауы
ауыл шаруашылық дағдарысын күшейтті. Түбегейлі ... ... ірі ... мен ... ... жүргізудің қажетті
алғышарттарын жасамай тұрып ұсақ шаруа қожалықтарына бөлшектеу жүргізілді.
Бұл қалыптасқан ... ... ... – ішкі және ... ... алып ... ... мемлекет стратегиясының ... ... ... және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету, қазіргі жағдайын
жетілдіру жіне өзгеріп жатқан жағдайларға бейімдеу. Оған қол ... ... ... ... ... сапалық, қысқа, орта және ұзақ мерзімдік
мақсаттарға жіктеуге болады. Олар ... ... ... және ... ... орындалуынсыз екіншісіне қол жеткізу ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсуді, жұмыспен қамтылудың
жоғары болуын, баға тұрақтылығын және ... ... ... ету сияқты шаруашылық мақсаттармен қатар табыстарды қалыптастыру
және әділетті бөлу түріндегі әлеуметтік мақсатты, соедай-ақ қоршаған ... және ... ... ... ... ... Соңғы мақсаттарды
сөзсіз алдымен экономикалық ... ... ... байланысты.
Экономикалық өсу арқылы ғана қалыптасқан ... ... ... ... тұрмыс жағдайын көтеруге болады.
Қазіргі уақытта ауыл халқының арасында жұмыссыздық басым. Егер мемлекет
мал шаруашылығымен айналысуға ниет ... ... ... ... қой, табындап сиыр, жылқы беру түрінде жағдай жасайтын
болса – бұл мал ... ... ... ... өнімділігін арттыру, оның
шикізатын өңдеумен айналысатын тамақ, жеңіл өнеркіптерін көтеру, елдің азық-
түлікті қауіпсіздігін және экспортты ... ету ... ... ... ... жұммыссыздықты қысқартудан басттап ауыл халқының
әлеуметтік жағдайын жақсарту ісіне де ... ... етер ... ... ...... қаржысын, инвестицияларды тиімді
пайдаланудың бір бағыты бола ... ... ... ... ... ... ... мал басы санын арттыруға көңіл бөлуі тиіс.
Шетелдерден тұтыну тауарларын ... ... ... ... ... сияқты мал шаруашылығы дамыған елдерден ауылдың негізгі өндіріс
қорын көбейту шараларын қолға алу қажет. Қысқа мерзімде ғана ... шара ... елге ... ... ... ... қураған бәйтеректей»
жергілікті халықтың ғасырлар бойғы ата ... , әдет – ... ... мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта кәсіптен айырылған жұрт ата салт-
дәстүрінен де алшақтап барады. Кедейшілік ... ... және ... ... ... ... арттыру, салауатты өмір салтын а
ықпал ету ... ауыл ... ... тиімділігін арттыру, шағын
несие беру, жаңа жұмыс орындарын ашу, ауылдағы коммуналдық және тұрмыстық
қызмет көрсету ... ... ... ... ауыл және ... ... бөлінетін бюджет шығындарын теңестіру қажет.
Стратегиялық міндетті орындау тактикасының мақсаты - ... ... ... ... құру үшін экономиканың
тәртіпсіздік жайлаған, басқаруға келмейтін ... ... жол ... ... ... – бұл заңы ... ... ал азаматтары
бмлеуші өкіметтің және бір-біріні басынушылығынан қорғалған мемлекет.
Конституцияда ... ...... ... ... деп ... «Мемлекет азаматтары үшін» қағидасы
шаруашылық дамуының басты тұлғасы – ауылдық тауар өндіруші үшін ... ... ... ету екендігін білдіреді. Бәсекелестік ортаны
қорғау және ...... ... мемлекеттің маңызды
функцияларының бірі.
Мемлекеттің заң ... ... ... ... әрі ... ... ... арқылы артықшылықты экономикалық процестерге
жол салу, оларға белсенді түоде араласу, ... ... ... ... қажет. Мұндай іс-әрекеттердің құқықтық негізі – заңдар мен
нормативтік заң актілерін ... ... көш ... ... ... ... ... даму деңгейіне қарай техникалық және қаржы
саласындағы бәсекеден басқару қабілеті ... ... ... ... ғасыр - өнеркәсіп дәуірі болса, ХХ ғасыр - ... ... ... енді. Себебі қоғам өмірінің кез келген саласындағы жетістік немесе
дағдарыс – бұл басқарудың нәтижесі, А. Смиттің атап ... ... ... Ал XXI ... ... ... ... тарих табалдырығын
атады. Өйткені қазіргі кезеңде жүзеге асырылатын шаралардың барлығы дерлік
инновацияға негізделетін болады.
2. Мемлекеттің аграрлық саясатын ... ... ... ... ... мемлекеттердің көбісінде ауылдар жағрафиялық
жағдайларының әртүрлілігіне ... ... ... ахуалына, ауылдардың даму тарихы және тағы басқа ... ... ... ... деңгейлеріне ие. Орташа,
артта қалған дамыған ауылдар болып бөлінуде және бұл ... ... ... әкеп ... Осы ... мемлекет - өз
кезегінде аумағындағы барлық аймақтардың әлеуметтік ... ... ... тырысады. Қазақстан Республикасында ... ... саны 7660, КСРО ... ... ... ... деңгейлері әртүрлі.
Қазіргі жағдайда Қазақстанда ТМД-ның басқа елдеріндегі сияқты нарықтық
экономиканың экономикалық процестеріне мемлекеттік араласуы болмауы керек
деген ... ... ... ... ... ... ... елдердің
тәжәрибесі көрсетіп отырғандай, мемлекеттік реттеу ауылшаруашылық саласының
қажетті буыны ... ... ... ... араласуының қажеттілігі,
мемлекеттік бақылау мен реттеуге жататын негізгі параметрлері ... ... ... да ... ... ... ... Ең
алдымен, мемлекеттік реттеу шаралары экономикалық саясатпен ... ... ... ... және ... ... олар әртекті болып келеді және қоғамдық пікірмен әр ... ... ... әр ... ... бұл ... ауысып
отыруы мүмкін, бірақ олардың тұрақты болып қалады. Көп жылғы тәжірибеде
сыналған олардың ... ... ... ... ... кірігіп
кетті және қазіргі жағдайда нарықтық экономикалық теорияның тиісті
тарауларының негізін ... ... ... ... ... қалыптасқан
саяси және әлеуметтік конъюктураның әсеріне ұшырады.
Мемлекеттік реттеу шараларының бірінші тобы өндірістік әмбебап ... ... ... ... ... ... жағдайда бірдей қуатты
қару емес екендігін мойындауға негізделеді. Кез келген қазіргі заманғы
экономикалық жүйеде ... ... және ... ... ... кең көлемдегі проблемалар бар.
Ақша айналымы, бюджет, несиелік, салықтық және инвестициялық саясат
сферасындағы дәстүрлі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... көзқарас тұрғысынан алғанда шешімнің
нарықтық тегеріштері тиімсіз ... ... ... ... да ... тиіс /17/.
Ауыл шаруашылығында бұл – ең алдымен сыртқы тиімділік проблемасы
немесе экстерналий. Оның мәні мынада: ... ... ... ... процесінде үшінші жақтың мүдделерін қозғайтын сыртқы тиімділіктер
туады. Қоршаған ортамен тікелей өзара іс-қимылға түсетін аграрлық өндірісте
экстерналийдің жағымды да, ... да ... ... ... жеке ... ... ... өскен таңқурай, көп суландырудан
көршінің өнімінің көбеюі және басқалар.
Жағымсыз ... де ... ... бұл – ... ... ... өндірістің қалдығымен ... ... ... ... бір ... туындаған және өзін заңы
бойынша таратылатын өсімдіктер мен ... ... ... ... оның ... мен өлшеуіштері тұрғысынан алғанда
өзендерді химикатпен уландыру тікелей өндірушілердің шығындарына, осы нақты
өнімді тұтынушылардың шығындарына әсер етпегендіктен ешқандай ... ... ... ... бұл ... дәрменсіз және барлық мұндай құбылыстар
ерікті бәсекелестіктің логикасымен ... ... ... ... ... мемлекеттік араласудың тарихи
қажеттілігі бірді – екілі жағдайлар әлеуметтік проблемаға айналғанда барып
мойындалды. Соның ... ... ... ... ... ... ... заңдық шаралар қабылданды, екіншіден, ерекше салық саясаты
түріндегі экономикалық шаралар ... ... ... ... дәстүрлі қарастыратын басқа проблема –
қоғамдық тауарларды қаржыландыру, яғни қоғамның барлық мүшелері ұтатын және
бірге тұтынатын ... ... ... ... ... ... жекелеген тұлғалар мен фирмалардың тарапынан жоқ болады, бұл оларды
ешқандай жеке ... ... ... және ... да ... ... ... секторда бұл – жаппай ауыл шаруашылығы ... ... ... кепілдікті қамтамасыз ететін тиісті істер мен
инспекцияларды ұстауға ... ... ... ... ... алғанда, кез келген тауар, егер ол
сұранысқа ие болса, өмір сүруіне құқы бар. Сұраныс – қоғамдық маңыздылықтың
және ... ... ... - бір ... Егер ... бір себептермен
(көп жағдайда бағасының арзан болуына немесе жарнаманың жалған болуына
байланысты) ... ... және ... ... тез өтіп ... онда ... ... ешқандай да қайшы келмейді. Алайда, тамақтану ... ... ... ... мен ... ... ... болмай тұра алмайды. Сондықтан да азық-түлік сапасының қалыптары
мен параметрлерін жасау, экспертиза жүргізу, бақылаушылық қызметтерді ... міне ... ... ... ... ... ... болады.
Мемлекеттің келесі маңызды міндеті – монополияға қарсы реттеу және
әділетті бәсекелестікті қолдау /18/. Сыртқы тиімділікті реттеу мен ... ... яғни ... ... ... ... орындайтын қызметтерге қарағанда бұл міндет жетілдірілмеген
бәсекелестіктің нақты жағдайындағы экономикалық теорияға негізделеді.
Мемлекеттің ... ... ... ... нарықты
монополияландыру нәтижесінде қоғамға келетін шығындармен – сату ... ... ... жаңа ... үшін кіру барьерлерімен
түсіндіріледі. Мысалы, АҚШ-та тресттерге қарсы саясаттың ... акті ... ... ... заңы» болды. Бұл заң бойынша кез-келген өндірісті
немесе сауданы ... ... ... ... ... сөз ... шектеуге, сондай-ақ өндірісті монополияландыруға және ... ... ... Одан ... актілер 1914 жылғы Клейтон заңы мен
1950 ... ... ... жосықсыз бәсекелестік, монополиялық іс-
қимыл, заңсыз сауда тәжірибесі ұғымдары ... және ... ... өмірде бұл заңдардың түсіндірілуі және қолданылуы бір
мағынада бола бермейді. Теориялық ... ... ... ... ... сандық мәніне минималды тиімді көлемді анықтауға әсер
етуде ... ... ... ... есепке алсақ, әрбір ... ... ... ... деңгейін анықтауда жатыр. Сондықтан
да заң түрінде бір ... ... ... үшін ... ... ... деңгейі әртүрлі салаларда өмір бақи болмайды және ғылыми –
техникалық өркениеттің өсуімен өзгеріп отырады. Бұл ... ... ... қарау бойынша нақты сот тәжірибесінде есепке алынады. Бұл жерде
треске ... ... ... ... ... ... ... бір салаларда өндірісті концентрациялаудың өсуін тежеуге байланысты
аумалы – төкпелі болып отырады.
Бірқатар салаларда ірі ... ... ... ... ... ... тағам рыноктары бірнеше рет треске ... ... ... ... Іс ... мен ... араласудың негізгі
себептері компаниялардың қосылуы және адал емес баға саясаты болды.
Треске қарсы заңның іс – қимылы ... ... ауыл ... ... ... 1992 жылы АҚШ-та ауыл ... оның көп ... ... қарсы заңдылықты бұзғаны
үшін жауапкершіліктен босататын Акт шықты. Акт ауыл ... ... ... ... үшін ... ... ... мен өңдеуге, маркетингтік агенттіктерді пайдалануға, қажетті
контрактілер мен келісімдері жасауға ... ... Бұл ... ... сүт кооперативтеріне берілген. Актіге сәйкес 1937 жылдың ... ... ... ... оларға, Шерман заңына
қарамастан, ... ... және ... ... дифференциялданған сату
бағасын белгілеуге рұқсат етіледі/19/.
Сонымен қатар, ауыл ... ... ... құқықтары шексіз емес. Ауыл шаруашылығы министріне
кооперативтердің ... ... ... ... құқы ... ... белгіленгеніндей, кооперативтер арсыз баға саясатын жүргізу
арқылы ... зиян ... Олар ... ... ... үшін ... ... монополияға қарсы заң күшіне
еніп, олар сотқа тартылады.
Ауыл шаруашылығы кооперативтеріне берілген жеңілдік ауыл ... ... ... ... мен ... экономикалық
күштерін теңестіруге бағытталған. Атап ... ауыл ... ... ... ... ауыл ... өңдеу және тарату ... ... ... ... ауыл ... еркін бәсекелестіктің
төмен бағаларына тамақ және сауда ... ... ... ... ... Сондықтан кооперативтердің қолы ... ... ... ең кем ... фермерлерді тиімді нарықтағы монополияға
жақын жағдайдағы сату бағасын төмендетуден қрғауға ... ... ... азық – ... кешеніндегі мемлекеттік реттеу
шаралары азық – түлік көмегін көрсету ... ... ... ... азық – түлік талонын енгізу, балалар тамақтануының ... ... ... мен балалар үшін арнаулы бағдарламалар және
басқалар кіреді /20/. Азық –түлік талондары аздарға жеңілдік немесе ...... ... ... ... ... ... бойынша
мектептерде, жазғы балалар ... ... және ... ... ... тамақтанулар ұйымдастырылады.
Тұрғындардың осы тиісті категориялары үшін ізгіліктік ниетттегі бұл
бағдарламалар нарықтың жағдайына әсер ... ... ... ... ... ... ... жабатын олар барынша қамтамасыз етілген
тұтынушылардың төлемге қабілетті сұранысына ... ... ... барынша жоғары деңгейде ұстауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге
бұл бағдарламалар олардың ... ... ... ... ... ... табылады.
Ауыл шаруашылығы саласындағы мемлекеттік реттеудің тағы бір ... ...... ... ... ... қолдау
идеясы болып табылады. Оны жақтаушылар жеке ... ... ... ... тиімді тәсілі ретінде әділетті қарастырады.
Өмірдің фермерлік уклады бостандық, саяси және ... ... ... ... әлеуметтік және экономикалық игіліктер ... ... ... ... ... тікелей әсері жеке
алғанда, жоғарыда айтып кеткеніміздей, АҚШ-тың 7 штатында ауыл шаруашылығы
корпорациялары ... ... ... ... ... 8 ... ... шектеуден көрінеді /19/.
Отбасылық фермаларды жақтаушылардың қарсыластары да бар. ... ... ... ... ... жағдайларды еске алмайды, ал
оның негізінде жүргізілетін фермерлікті қолдау саясаты ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық процестерін тежеп,
мемлекеттік бюджет пен ... ... ... ... жүк ... екі бағыттың күресі фермерлікті мемлекеттік қолдау бағдарламасын
және тұтастай алғанда ауыл шаруашылығындағы ...... ... ... ... анықтайтын болады.
Фермерлік табысты қолдаудың басты ... ... және ... ... айырбаста бағалық паритетті қамтамасыз ету болып
табылады. Оның қажеттілігі жоғарыда ... ... ... ... ... ауыл ... аралас салаларының
бағаға монополиялық үстемдік жасау мүмкіндігінен туындайды.
АҚШ-тағы ... ауыл ... ... ... паритетті
аяқтауға арналған базистік кезең 1909- 1914 ... ... ... ... ... ... 1909- 1914 жылдарда болған ... ... ... етуі тиіс ... ... ... ... сұраныс, ұсыныс және уақыттың өтуімен
әр түрлі салалардағы болатын еңбек өнімділігінің ... ... ... алмайды. Сондықтан да паритеттік бағаны анықтау моделі
бірнеше рет ... ... ... таза ... ... паритеттің орнына
тауарларды айырбастау шартының теңдігі ретінде өндірістік шығындардың
теңдігіне негізделген әдіс ... ... ... ... салалармен
салыстырғанда өндіріс тиімділігінің ... ... ... ... ауыл шаруашылығы табысының едәуір үлесін тартып алу ... ... ... ... әділеттілік жөніндегі
ұсыныстарымен байланысты нарықтық мүмкіндіктердің ... ... ... Оны әр ... ... ... белсенді түрде қолдайды. Атап
айтсақ, ... ол ... ... ... үшін ... құру үшін белсенді күресетін ... ... ... ... болып табылады. Жоғарыда қарастырылған антимонополиялық
заңдағы ... ... ... ... осы ... ... асырған жұмысы болып табылады.
Мемлекеттік реттеудің фермерлікті қолдауға жанасатын және ... ... ... ... бар ... түрі селолық даму ... ... ... ... ... ... даму ... мақсаты ауыл шаруашылығының өзінің экономикалық ... село ... ... ... мен ... арту ... болып
табылады /20/.
Бұл бағдарламалар тұрмыс дәрежесін арттыру, селолық ... ... ...... ... ... ... қамту мәселесі сияқты селолық тұрғындардың осындай про блемаларын
шешуге жұмылдырылған. Осы ... үшін әр ... ... деңгейде
жеңілдік несиелендіру және бюджеттік қаржыландыру жүйесі пайдаланылады.
Жоғарыда көрсетілген мемлекеттік реттеудің бағыттарына ... ... ... ... ... ... ... жүйесі
ұйымдастырылған. Мысалы, АҚШ-та ауыл шаруашылығы ... ... ... ... су ... және ... табиғи ресурстар, селолық
жерлерді ... ... ... бөлу, ауыл шаруашылығын зерттеу
бағдарламаларын жасау, ауыл ... ... мен азық – ... ... ... бақылау сияқты мәселелерді шешеді. Айналымдағы
жұмыстар үшін әр жылы ... ... және ... ... жөніндегі
бағдарламаларды жүзеге асыратын Тауарлық – несиелік корпорация ... ... ... ... Фермерлік несие әкімшілігі,
бірнеше ведомстволардан: селолық тұрғын үй жөніндегі ... ... ... ... тұратын шағын елді мекендер мен
селолық ... ... ... Басқарма, өнімді қамсыздандыру
жөніндегі федералдық корпорацтя, маркетинг ... және ... ... ... аталған ұйымдардың өз атаулары- ақ ... ... ... ... ... ... үй ... әкімшілік барынша жеңілдік
жағдайында коммерциялық несие алуға мүмкіншілігі жоқ ... ... ... ... ... ... әкімшілік – бұл селолық ... ... беру ... оны басқа көздер арқылы оларға беруді
қамтамасыз ету жолымен ... мен ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру жөніндегі Федералдық
корпорация қуаңшылыққа, нөсер ... ... су ... мен ... ... ... ... жағдайларға байланысты өнімнің
ысырап болуының орнын ... ... және ... ... ... ауыл шаруашылық кооперативтері және ауыл шаруашылық
маркетингі қызметтері, мал ... және ... ... инспекциялық
қызметі, астық Федералдық инспекциясы және азық – түлік инспекциясы.
Ауыл шаруашылық кооперативтері қызметі ауыл шаруашылық ... ... және ... ... ... және ... ... жүргізеді. Ауыл шарушылығы маркетингі қызметі ауыл
шаруашылығы өнімінің сапасын ... ... ... айналысады.
Өсімдіктерді қорғаудың инспекциялық қызметі өсімдік және мал зиянкестерінің
және ауруларымен күрес жүргізеді. Астық инспекциясының ... ... ... ... ... ... ... Азық – түлік жөніндегі
инспекция ет пен ... ... ... оның ... ... ... Азық ... және тұтынушылық қызмет жөніндегі
басқарма тұрғындардың әр түрлі ... үшін ... ... ... ... асырып, содай-ақ диетология ... ... ... ... министрлігіне ұлттық ормандарды, сондай-ақ ... бар ... мен жер ... ... ... қызметі
бағынады.
Тауарлы – несие корпорациясының қызметі фермерлік табыстарды ... ... ... ... ... реттеудің негізгі
механизмдеріне шолуды қорытындылай келе, олардың маңызды ... өту ... ... ... ... және түзте келіп, ... ... оның ... ... пен ... негізінде баға
белгілеуді бұзбайды. Өте сирек болып ... ... ... ... ... ... ... нарықтың тегерішін бұзатын
директивтік ... ... ... жаппай әкімшілік бақылау, өндірістік
ресурстар мен тұтыну заттарын натуралдық бөлу ... ... ... Шын ... ... елдердің аграрлық өндірісінің тиімділігі
осында жатса керек. Сондықтан аграрлық саясатты жүзеге ... ... ... жөн ... ... қарама-қайшылығы мол бір жүйеден екінші
жүйеге өту сатысының күрделі ... ... ... Қазіргі уақытта
экономиканың аграрлық секторында нарықтық қатынастар белең алып, ауыл
шаруашылығында ... ... да ... қол ... ... Бұл, ... тарапынан жүргізілген сындарлы саясаттың жемісі. Дегенмен де,
біздің жүргізген зерттеулеріміздің нәтижесі ауыл ... ... ... арттыру бағытында әлі де бірқатар шаралардың
жүргізілуі қажет ... ... Өз ... ... ... ... ала ... келесі тұжырымдар мен
ұсыныстарды жасауға ... ... ... - ... ... саласы болғандықтан ... ... ... және ... ... дамыту, саяси және әлеуметтік
тұрақтылықты қамтамасыз ету ... ... ... ... сектор нарықтық өзін-өзі реттеудің “бастапқы алаңы”
ретінде ... ... үшін ... мен қолдаудың ерекше
мемлекеттік саясатты ... ... ... ... ... оның мәні ... емес ... құралдарды ерікті
(баға, салықты азайту, жеңілдікпен ... т.б) ... ... ... пайдалану.
3.Аграрлық сектордың өндірістік-әлеуметтік ... ... ... ... ... ... және ... таза күйінде пайдалану ... ... ... ... және әлеуметтік ... ... Осы ... ... реттеу функциясынан бас тартып,
ол шеттетіліп, биліктің ... ... ... ... жол ... қайта мемлекеттік реттеу ... іске қосу ... ... ... бірде-бір дамыған
елде нарық өз ... ... ... ол ... ... ... ... отырады; мемлекеттік ... ... ... жүйенің ажырағысыз бөлігі; екіншіден,
мемлекеттің белсенді ... ... ... ... ... ... ... республикамызда нарықтық жүйе ... ең ... ... Ауыл шаруашылығында өндірістің негізгі ... ... ... анықтау; жердің сапасына қарай жер ... ... ауыл ... жерлерін қорғау мен ... ... ... ... ... оның ішінде жердің
құнарлығының ... мен оның ... ... ... қаржы-несие саясаты бойынша бағдарламалық тәсіл,
яғни бекітілген ... сай ... ... және ... салық салу
қолданылуы тиіс.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... Г.А., ... А.А., ... С.Т. ... рынок в
АПК. Изд. «Кайнар», 1994г.
2. Концептуальная программа ... ... ... ... на ... годы и до 2000 ... Научно-
издательскии центр «Бастау», 1994г.
3. Курцев И.В. Формирование многоукладного ... ... ... ... управление 1997, №9, стр. 44-53.
4. Калиев Г.А. Аграрные проблемы на рубеже веков. ... ... и ... 2003г.
5. Жұмаев Ж. Ауыл шаруашылығын дамытудағы басқару шешімдерінің ролі
// Жаршы, 2003ж. №3.
6. Мұқашев А. Ауыл ... ... ... ... ... ... // Жаршы, 2003 жыл №6.
7. Бимендиева Л.А. Особенности ... ... в ... // ... КазГУ. Серия экономическая. Алматы: - 1998г.
-№9.
8. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан ... ... және ... ... жолында. ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы.
Алматы, 2005.
9. Назарбаев Н.Ә. Ауыл ... ... жаңа ... кешені қызметкерлерінің республикалық кеңесі ... ... №20, ... ... Н.Ә. Қазақстан Республикасы халқына Жолдауы. Алматы,
2006ж.1-наурыз.
11. Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2004-2010
жылдарға арналған бағдарламасы // Егемен ... – 2003 жыл ... ... ҚР ... жылдарға арналған ... ... ... ... Қ.Е. Аграрлық сектор экономикасын мемлекеттік реттеу
мәселелері / Алматы: экономика, 1997 жыл – 88бет.
14. Смағұлова Г.С. ... ... ... ...... 2002 жыл, 27бет.
15. Құралбаев А.Ш. Ауыл экономикасын реттеудің маңызы // ... – 2005ж. - №2. ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылығының дамуын мемлекеттік реттеудің теориялық-әдістемелік астары жайлы28 бет
Кеңес дәуіріндегі Қазақстандағы көші-қон үдерістері: тарихи-демографиялық аспект (1917-1991 жж.)38 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын әдістер6 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
«қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мүліктік қатынастарды құқықтық реттеудің ерекшеліктері»103 бет
«Қазақстан Республикасында көші-қон қатынастарын реттеудің мемлекеттік-құқықтық негізі» тақырыбына69 бет
Ірі қара шаруашылығының халық шараушылығында алатын орыны7 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Агробизнесті мемлекеттік реттеудің қажеттілігі11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь