Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік проблемаларды реттеудегі мемлекет функциясының басты бағыттары

КІРІСПЕ

1 ЖАҺАНДАНУ КЕЗЕҢІНДЕГІ ӘЛЕУМЕТТІК ПРОБЛЕМАЛАР
1.1 Қазіргі кездегі мемлекеттің мәні және әлеуметтік проблемалар
1.2 Мемлекет функциялары теориясының өзекті мәселелері
1.3 Демографиялық үрдістердің мемлекет функциясының объектісі ретіндегі теориялық аспектілері

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ПРОБЛЕМАЛАРДЫ РЕТТЕУДЕГІ МЕМЛЕКЕТ ФУНКЦИЯСЫНЫҢ БАСТЫ БАҒЫТТАРЫ
2.1 Қазақстан Республикасындағы демографиялық үрдістердің қалыптасуы және оның құқықтық реттелуі
2.2 Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік проблемаларды шешудегі мемлекеттік органдар және олардың өкілеттіктері

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Курстық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Курстық жұмыс әлеуметтік проблемаларды реттеу саласындағы мемлекеттің функциясын теориялық және тәжірибелік тұрғыдан зерттеуге арналған.
Әлеуметтік проблемаларды құқықтық тұрғыдан реттеу мен оны мемлекет функциясының дербес саласы ретінде айқындауға, осы бағытта Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының қызметтеріне талдау жасауға ұмтылыс жасалады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Экономикалық, әлеуметтік және саяси жағынан дамуы үшін, мемлекеттік қауіпсіздік мүдделердің қамтамасыз етілуі мақсатында мемлекеттің функциялары әрқашан өзгеріп отырады. Әсіресе, Қазақстан Республикасында жаһандану жағдайында орын алып отырған демографиялық проблемаларды құқықтық тұрғыдан реттеп, шешуін айтуға болады. Баршаға мәлім, Қазақстан Республикасы аумағы жағынан әлем мемлекеттерінің бірінші ондығы ішінде 9-ші орында, ал халқы саны жағынан әлемде 60-ші орында тұр. Республикамызда 2009 жылы 25 ақпан және 6 наурыз аралықтарында өткізілген Ұлттық халық санағының ағымдағы статистикасы бойынша Қазақстан халқы саны 16 млн. 304 мың 840 адамды құрап отыр [1].
Елдің халқы-елдің басты байлығы. Халқы саны көп мемлекеттер әрқашанда өз қауіпсіздіктерін сақтауға тырысады. Сондықтан, Елбасымыз Қазақстанның тәуелсіздік алғанынан бастап-ақ мемлекеттік қауіпсіздік мәселесін бірінші орынға қойды. Ол Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан-2030» даму стратегиясында баяндалды. «Біздің алға қарай тұрақты жылжуымыздың басты шарты — біздің қоғамымыздың алға қойылған мақсаттарға қол жеткізудегі біртұтастығы, халықтың барлық жіктері мен топтарының ортақ міндеттерді шешуге бағытталган стратегия айналасында топтасуы. Біздің басты оң игіліктеріміздің ішінде — халқымыздың, немесе былайша айтқанда, адам ресурстарының сапасы тұр» [2].
Тәуелсіз Қазақстанның тарихында 1992 жылы Алматы қаласында Қазақстан халықтарының бірінші Форумы шақырылды. Елбасымыз бұл форумның тұрақты негізде жұмыс істеу қажеттілігі туралы идея қозғап, Қазақстан халықтарының келісімі мен бірігуі Ассамблеясы жаңа қоғамдық институт құру туралы өз ойын білдірген болатын. Осы форумда Қазақстан Республикасы ҰҒА академигі, заң ғылымдарының докторы, профессор С.С. Сартаевта өз пікірін білдірді. Ол өз сөзінде «Бүкіл дүние жүзіне тарап кеткен осы қазақтардың басын жинап, бір Қазақ мемлекетіне қалайша біріктіруге болады? Менің ойымша, мұны құқықтық негізде жүзеге асыру керек [3, 524 б.]. Қазақта «Бөтен елде сұлтан болғанша, өз елімде ұлтан болайын» деген мақал бар. Шет елдерде тұратын қазақтар өз отанын сағынады, ата мекенінің бір уыс қара топырағын ұстауды аңсайды» [3, 530 б.].
Зерттеу объектісі. Зерттеу жұмысының негізгі объектісін жаһандану барысында әлеуметтік проблемалардың қалыптасуы мен оларды шешу жолдары қарастырылады.
1 Казахстанцев больше 16 миллионов! // http://www.kp.kz
2 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп - өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы.- Алматы, 2002.- 96 б.
3 Сартаев С.С. Тұлға Академик Сұлтан Сартаев. – Алматы: «Дәуір», 2008. – 632 б.
4 Әлемдік философиялық мұра: Жиырма томдық. 3-том. Аристотель философиясы.- Алматы: Жазушы, 2005. – 568 б.
5 Әлемдік саясаттану антологиясы. 10 томдық. «Мәдени мұра» бағдарламасы. Алматы: - Қазақстан, - 2005. – 504 б.
6 Цицерон. О старости. О дружбе. Об обязанностях. – М., 1975. – С. 72.
7 Мукашев З.А. Понятие «право» в теории К. Маркса.- Алматы: Аркаим, 2002. – 220 с.
8 Сапаргалиев Г. Проблемы идеологии унитарного государства Казахстан // Научные труды «Әділет». – 2000. – №1. – С.45-59.
9 Сапарғалиев Ғ.С. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы: Оқулық.- Алматы: Жеті жарғы, 1997. – 541 б.
10 Баймаханов М.Т. Избранные труды по теории государства и права. – Алматы, 2003. – 567 с.
11 Сәбікенов С.Н. Салыстырмалы мемлекеттік құқық: Оқулық. - Алматы: Өркениет, 2000. – 408 б.
12 Өзбекұлы С., Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. – Алматы: Жеті жарғы, 2006. – 264 б.
13 Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы. – Қарағанды: Болашақ – Баспа, 2002. – 320 б.
14 Белков П. Л. Раннее государство, предгосударство, протогосударство: игра в термины // Ранние формы политической организации: от первобытности к государственности. – М., 1995. – С. 121-175.
15 Антология II pensiero politico dalle origini ai nostri giorni. – Roma, 1966. – P. 356.
16 Әлемдік философиялық мұра: Жиырма томдық. 6-том. « Жаңа дәуір философиясы» - Алматы: Жазушы, 2006. – 512 б.
17 Фома Аквинский. О правлении властителей // Политические структуры эпохи феодализма в Западной Европе (VI—XVII вв.). – Л., 1990. – С. 235.
18 Чичерин Б. История политических течений. Ч. 1. – М., 1869. – С. 187, 188.
19 Гроций Г. О праве войны и мира. – М., 1956. – С. 74.
20 Локк Дж. Басқару туралы екі трактат / Ауд. М.Ө. Иманбаев. – Алматы: Раритет, 2004. – 280 б.
21 Кант И. Мәңгілік тыныштыққа // Әлемдік саясаттану антологиясы. 10 томдық. «Мәдени мұра» бағдарламасы. Алматы: - Қазақстан, - 2005. – 472
22 Әлемдік философиялық мұра: Жиырма томдық. «Кант және Гегель философиясы». 8-том. - Алматы: Жазушы, 2006. – 520 б.
23 Гегель. Философия права. – М., 1990. – С. 284, 310, 93, 286.
24 Монтескье Ш. Заңдар рухы туралы. Ауд. А. Құлсариева – Алматы: Үш Қиян, 2004. – 784б.
25 Маркс К., Энгельс Ф. Таңдамалы шығармалар. Екі томдық. 2 – том. – Алматы, Қазақ мемлекет. - 1956. – 550 б.
26 Ленин В.И. Шығармалар толық жинағы: Т. 33. Мемлекет және революция. – Алматы: Қазақстан, 1979. – 469б.
27 Попов В. А. Политогенетическая контроверза, параполитейность и феномен вторичной государственности // Ранние формы политической организации: от первобытности к государственности. – М., 1995. – С. 197.
28 Богомолов Ю. Государство и его трактовки // Известия. – 1995. – 7 августа.
29 Сапарғалиев Ғ., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық.- Астана: 2007.- 336 б.
30 Общая теория права и государства / Под ред. В.В. Лазарева. - М.: Юрист, 1994.-360 с.
31 Хропанюк В.А. Теория государства и права: Учебное пособие / Под ред. В.Г. Стрекозова. – М.: Дабахов, Ткачев, Димов, 1995. – 384 с.
32 Ожегов С.И. Словарь русского языка / Под ред. Н.Ю. Шведовой. – М.: Русский язык, 1987. – 917 с.
33 Философский энциклопедический словарь. – М.: Советская энциклопедия, 1983. - 839 с.
34 Нерсесянц В.С. Общая теория права и государства. – М.: НОРМА-ИНФРА, 2002. - 552с.
35 Баймаханов М.Т. О некоторых подходах политико-правовой науки к выработке понятия функций государства. Основные слагаемые понятия функций государства и их характеристика // Функции государства в условиях современного мира (на материалах независимого Казахстана): Монография / Отв. ред. М.Т. Баймаханов. - Алматы, 2005.- 336 с.
36 Байтин М.И. О понятии государства // Правоведение. - 2002. - №3 (242).- С. 4 - 16.
37 Черданцев А.Ф. Теория государства и права. – М., 2000.– С. 111.
38 Теория государства и права. Курс лекций под ред. М.Н. Марченко. – М., 1998. – С. 112.
39 Нерсесянц В.С. Общая теория права и государства. – М., 1999. – С. 345.
40 Теория государства и права / Под ред. В.К. Бабаева. – М.: Юристъ, 1999. – С. 68.
41 Морозова Л.И. Проблемы современной российской государственности. – М.: Юрид. лит., 1998. – С. 33.
42 Баймаханов М.Т. К разработке современной концепции функций государства // Правовая реформа в Казахстане. – 2001. – № 4.– С. 3-8.
43 Загайнов Л.И. О роли экономических функций Советского государства в создании материально-технической базы коммунизма: Автореф. дис. … канд. юрид. наук. – М., 1968. – С. 5.
44 Загайнов Л.И. Экономические функции Советского государства. – М.: Юридическая литература, 1968. – 120с.
45 Чиркин В.Е. Современное государство. – М., 2001. – 376 с.
46 Морозова Л.А. Влияние глобализации на функции государства // Государство и право. – 2006. - №5. – С.101-107.
47 Лазарев В.В., Липень С.В. Теория государства и права. Учебник. – М., 2001. – С. 77-78.
48 Спиридонов Л.И. Теория государства и права. - М., 1995. - 302 с.
49 Тихомиров Ю.А. Государственность: крах или воскрешение? // Государство и право. - 1992. - №9. - C.11 - 29.
50 Байтин М.И. Сущность и основные функции социалистического государства. - Саратов, 1979. - 302 с.
51 Черноголовкин Н.В. Теория функций социалистического государства.– М.: Юрид. лит., 1970.– С.116-117.
52 Баймаханов М.Т. Функции государства в современный период: понятие, содержание, классификация // Научные труды «Әділет».¬¬– 2002. – №1(11).–С.32-40.
53 Теория государства и права (курс лекций) / Под ред. Н.И. Матузова, А.В. Малько. - М.: Юристъ, 1997. - 671 с.
54 Бреева Е.Б. Основы демографии: Учебное пособие / Е.Б. Бреева 4-е изд.- М.: Дашков и К, 2009. - 388 с.
55 Тәтімов М., Әлиев Ж. Дербестігіміз - демографияда. - Алматы: Жеті жарғы, 1999. - 264 б.
56 Казахстан в условиях глобализации: философско-политологический анализ. Алматы: Компьтерно-издательский центр Института философии и политологии МОН РК, 2006. - 363 с.
57 Бутов В.И. Демография: Учебное пособие / Под ред. В.Г. Игнатова.- М.: ИКЦ «МарТ», 2008. - 576 с.
        
        Жоспар
КІРІСПЕ
1 ЖАҺАНДАНУ КЕЗЕҢІНДЕГІ ӘЛЕУМЕТТІК ПРОБЛЕМАЛАР
1.1 Қазіргі кездегі мемлекеттің мәні және әлеуметтік проблемалар
1.2 ... ... ... ... ... ... үрдістердің мемлекет функциясының объектісі ретіндегі
теориялық аспектілері
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ПРОБЛЕМАЛАРДЫ РЕТТЕУДЕГІ
МЕМЛЕКЕТ ФУНКЦИЯСЫНЫҢ БАСТЫ ... ... ... ... ... қалыптасуы
және оның құқықтық реттелуі
2.2 Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік ... ... ... және олардың өкілеттіктері
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Курстық ... ... ... саласындағы мемлекеттің функциясын теориялық және
тәжірибелік тұрғыдан зерттеуге арналған.
Әлеуметтік проблемаларды ... ... ... мен оны ... дербес саласы ретінде айқындауға, осы ... ... ... ... ... талдау жасауға
ұмтылыс жасалады.
Зерттеу ... ... ... әлеуметтік және саяси
жағынан дамуы үшін, мемлекеттік қауіпсіздік мүдделердің қамтамасыз етілуі
мақсатында мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... жағдайында орын алып отырған
демографиялық проблемаларды құқықтық тұрғыдан реттеп, шешуін айтуға ... ... ... ... аумағы жағынан әлем мемлекеттерінің
бірінші ондығы ішінде 9-ші ... ал ... саны ... ... 60-ші
орында тұр. Республикамызда 2009 жылы 25 ақпан және 6 ... ... ... ... ... ағымдағы статистикасы бойынша Қазақстан
халқы саны 16 млн. 304 мың 840 адамды құрап отыр ... ... ... ... ... саны көп ... ... қауіпсіздіктерін сақтауға тырысады. Сондықтан, Елбасымыз Қазақстанның
тәуелсіздік алғанынан бастап-ақ мемлекеттік қауіпсіздік мәселесін бірінші
орынға ... Ол ... ... ... Н.Ә. ... даму ... баяндалды. «Біздің алға қарай тұрақты
жылжуымыздың басты шарты — біздің ... алға ... ... ... ... халықтың барлық жіктері мен топтарының ортақ
міндеттерді шешуге бағытталган стратегия айналасында топтасуы. Біздің басты
оң ... ...... ... ... ... адам
ресурстарының сапасы тұр» [2].
Тәуелсіз Қазақстанның тарихында 1992 жылы Алматы ... ... ... ... ... Елбасымыз бұл форумның тұрақты
негізде жұмыс істеу қажеттілігі туралы идея қозғап, Қазақстан ... мен ... ... жаңа ... ... құру ... өз ... болатын. Осы форумда Қазақстан Республикасы ҰҒА академигі, заң
ғылымдарының докторы, профессор С.С. ... өз ... ... Ол
өз сөзінде «Бүкіл дүние жүзіне тарап кеткен осы ... ... ... ... мемлекетіне қалайша біріктіруге болады? ... ... ... ... ... ... ... [3, 524 б.]. Қазақта «Бөтен елде сұлтан
болғанша, өз елімде ұлтан болайын» ... ... бар. Шет ... ... өз ... ... ата ... бір уыс қара топырағын ұстауды
аңсайды» [3, 530 б.].
Зерттеу объектісі. Зерттеу жұмысының негізгі ... ... ... ... ... мен ... шешу жолдары
қарастырылады.
1 ЖАҺАНДАНУ КЕЗЕҢІНДЕГІ ӘЛЕУМЕТТІК ПРОБЛЕМАЛАР
1.1 Қазіргі кездегі мемлекеттің мәні және ... ... ... бірі ... жеке адам және ... үшін көптеген әлеуметтік
экономикалық мәселелерді өзімен алып келеді. Жеке адам үшін ол ... ... сөз, ... еңбек табысы көзінен айырылып,
көтеріңкі психикалық жүк ... Ал ... үшін ол ... ... ... адам ... жойылады, ... ... ... жастарға байланысты мәселелер ... т.б. бос ... ... ... ... ... ... шүбәлі болып келеді. Сонымен қатар бұл ... ... атай ... ... емес. Нарықтық экономикаға ... ... тән, ... ... ... ... әрқашан да болып тұрады.
Табиғи жұмыссыздықтың болуы нарықта экономиканың нормальді ... бар ... ... ... ... бері ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері,
жұмыссыздық деңгейіне әсер ететін факторлар және т.б. ... ... ... талқыланып жатыр. Қазақстан жағдайында бұл ... ... ... ... ... және әлеуметтік еңбек
қатынастары күрт ... ... адам ... ... ... ... көптеген анықтамаларды жинақтап қорытсақ, оған
келесідей ... ... ... ... адам - ол ... ... ... жағдайында жұмысы жоқ, бірақ жұмыс істей алатын және жұмыс ... ... Ал ... - ... ... халықтықтың бір
бөлігін жұмыссыздар ... ... ... ... Халықаралық еңбек ұйымының анықтамасы бойынша жұмыссыз деп ... ... жоқ, ... ... дайын және соңғы төрт ай
ішінде жұмысты әр жолмен ... адам ...... ... ... адам дамуы туралы ПРООН дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... қажеттіліктер тұрғысынан, адам дамуы тұрғысынан түсінуге болады.
2003-2005 жылдардағы Қазақстан ... ... ... ... кедейшілік адам дамуының ... ... ... - ... – экономикалық құбылыс, ол нақты
халық топтары өмір сүруге құқықтарын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... берілген құқық пен еркіндіктер шегінде қоғам өміріне ... ... ... қарай бағдарламада, кедейшілік мәселесіне ... ... ... сондай-ақ басқару аспектісі кіретіндігі ... осы ... ... ... ... ... беретін көрсеткіштер бола алады.
Кедейшілікті табыс және халықтың ... ... ... ... қол ... ... бойынша өлшеу үшін
бірқатар критерийлар мен индикаторлар бар.
Қазақстанда табыс ... ... ... - ол өмір сүру ... ... ... сүру минимумы 1999 жылдың аяғында қабылданған 2000 жылдың басында
іске қосылған. Өмір сүру ... ... ... ... бір ... ең төменгі қажетті ақшалай абыс ретінде анықталған, ол көлемі
бойынша ең ... ... ... тең. Бұл ... ... 70
% ... ... ғылым және білім министрлігінің тамақ
Институтымен ... ... ... ... есептелген
энергетикалық құндылығы 2137 ккал деңгейін қамтамасыз етуші тамақ өнімдерін
құрайды. ... ... ... 30% ... тамақтық емес тауарлар мен
қызметтер құрайды.
Заңға ... өмір сүру ... ... ... өмір деңгейін бағалау және кедейшілік шегін анықтау;
2) ... ... ... ... және халықты әлеуметтік қолдау
бойынша шараларды жүзеге асыру;
3) тағайындалатын ең төменгі ... ... ... және ... да
әлеуметтік төлемдерді негіздеу;
Өмір сүру минимумындағы тамақ және тамақтық емес тауарларға тұтыну
шығындарының нақты ... ... ... ... ... ... ... бюджетінің шығынының бірқатар бөлігін
құрайтын коммуналдық қызмет және транспорт шығындары толық көрсетілген.
Заңға ... ... шегі ... ... көрсету үшін критерий
болды. Ол ... ... ... ... қарай
тағайындалған адамның ең төменгі дәрежедегі тұтынуын ... ... ... шегі ... ... ... кедейшілік шегі өмір сүру минимумының 38% деңгейінде
тағайындалды, ал 2002-2003 жылы 40% болды.
Табыс бойынша кедейшілік индикаторы ретінде ... ... ... ... ... қолданылады:
- жанбасылық есеп коэффициенті немесе қабылданған шектен төмен табысы
бар халық үлесі;
- кедейшілік тереңдігін өлшеуге ... ... ... ... яғни ... ... өмір сүру ... жетпеген
мөлшері;
- ең кедейлер арасында табыс деңгейіндегі теңсіздікті ... ... ... ... ... ... емес кедейшілікті бағалаудың негізгі критерийі
анықталған – ол негізгі әлеуметтік игіліктер мен қызметтерге қол ... ... ... ... ... сферасында – жан басына, медициналық ұйымдары жоқ
тұрғылықты ... ... ... ... персонал және
медициналық ұйымдар саны;
- ... ... – бұл ... ... ... қамту, мектептері жоқ
тұрғылықты жерлер саны, сондай-ақ білім беру орындарында ... ... ... көмек жүйесінде – халықтың әлеуметтік жанды ... ... саны және ... үшін ... ... қол ... индикаторы
денсаулық, білім деңгейі, орташа өмірлік ұзақтық, әлеуметтік деградация
(алкоголизм, нашақорлық, ... ... ... ... көрсеткіші болып табылады.
Бағдарламада индикатор кедейшіліктің аспектілерін ... ... ... ... ... ... ... және энергетикалық ресурстардың ... ... ... ... нақты инфрақұрылымның қолжеткізу
индикаторлары бар болды, ... ... ... жасау барысында толық
қолданылмады.
Бағдарламаның мақсаьы мен міндеттеріне қолжеткізу ... ... оны ... ... ... ... ... бақылауға алынады, ол орталық, сондай-ақ аймақтық деңгейде жүзеге
асырылады.
Кедейшілікті азайту бойынша қабылданатын ... ... ... ... қажет болған жағдайда оны жүзеге асыру шараларының
Жоспары мен Бағдарламасына сәйкесінше түзетулер енгізіледі.
Статистиканың адам ... ... ... ... төрт ... ... ... кедейшілік көрсеткіштерін төрт ірі топқа
бөлуге болады:
- экономикалық;
- әлеуметтік;
- демографиялық;
- экологиялық;
Кез ... ... ... негізіне билік мәселесі жатады. Алғашқы
қауымдық қоғамда қоғамдық билік болды.
Қоғамның негізгі ... осы ... ... ... ... арқылы шешілді, ал ерекше дара қасиеттері мен тәжірибесіне
байланысты ... ... ... ақсақалдар кеңесі күнделікті
мәселелерді шешті. Билік пен халық біртұтас болды.
Алғашқы қауымдық қоғамның ... ...... ... өндірістік қатынастар құрайды. ... ... ... өте ... жеке ... болмады және адам ... ... ... ... ... ... ете алмады.
Сондықтан адамдар бірігіп ... ... ... жағдайларда мүліктің
теңсіздігінің өзгенің еңбегін эксплуатацияның болуы мүмкін емес еді.
Қоғамда ... бір ... ... ... ... ... ... әрдайым дамып отырады.
Өндіргіш күштердің дамуына үлкен әсер ететін факторға еңбектің қоғамдық
бөлінісіне ерекше тоқтала кеткен жөн. Себебі мемлекеттің пайда болуы үш ... ... ... ... - ... еңбек бөлінісі – бұл егіншіліктен мал
шаруашылығының бөлінуі. Жануарларды ... ... ... ал ... ... арқылы малшы тайпалар жабайылардың ... ... ... - ... ... бөлінісі – бұл егіншіліктен қол өнердің
бөлінуі. Оның ... ... ... ... ... ... ірі ... еңбек бөлінісі, саудагерлердің пайда болуымен
байланысты. Өздері өндіріспен айналыспайтынына қарамастан тұтынушыларды
өздеріне тәуелді ... тап ... рет ... ... ... ... ... адамдар өздерінің
қажеттіліктерін артық өнім, яғни қосымша өнім өндіре ... ... ... өзінің дәрежесін пайдаланып, қосымша өнімді иеленді.
Нәтижесінде жеке меншік және топтар ... ... ... ... қауымдық қоғамның ыдырауына алып келді. Алғашқы
қауымдық қоғамның ыдырауы барысында мемлекет қалыптасады.
Заң ғылымындағы ең бір ... ... бірі ... ... ... тұтастай мемлекеттің өзі табылады. Мемлекеттің мәніне ... ... ... теориялар мен тұжырымдымалар бар ... ... ... ... пікір: мемлекеттік дербестікке,
егемендікке, тәуелсіздікке ие саяси институт, саяси ұйым ... ... ... ... ... болып табылады.
Көне гректерде мемлекет ... ... ... ... ... қажеттерін орнықтырып, қажетін өтейтін ұғым деп қабылданған.
Егер саяси пікірдің классиктерінің ... ... ... онда
саяси теорияның негізін қалаушы Аристотельдің көзқарастары ... ... ... пікірінше мемлекет – бұл адамдардың
белгілі бір әдістермен өзара ықпалдасатын және ... ... ... мемлекетті өмірдің қажеттіктері үшін пайда ... ... ... ретінде қабылдайды. Ол мемлекетке мынадай анықтама береді:
« Күнделікті көретініміздей, қандай да болмасын, ...... ... ... бір ... үшін ... ... болмасын бір игілікті көздейді ғой), әрбір қарым-қатынастардың ең
маңызды әрі басқа қарым-қатынастардың бәрін де ... ... ... ... ... ... ... деп аталады» [4, 312 б.].
Аристотельдің мемлекеттің жалпы келбетіне, сипатына қатысты көзқарасы,
оның барлық мүшелерінен ... ... ... «одақтасушылық»
қырын бөліп көрсетті. Оның ойынша «мемлекеттің бірлігі үнемі күшейе берсе,
оның мемлекет болудан ... ... ... өзінің табиғатынан белгілі бір
көптік қой. Егер ол бірлікке ұмтыла берсе, мемлекеттен ... ... ... ... адам ... ма: отбасы мемлекетке қарағанда, ал бір ... ... ... әркім-ақ келіседі, бірліктірек? Мемлекетке
көптеген жеке адамдар ғана кірмейді, олар, оның үстіне, ... ... әр ... ... ... құратын элементтер бірдей бола алмайды
ғой.» [4, 335 б.] деп көрсетті.
Аристотель ... ... ... ... ... оның ... және дұрыс емес нысандарын бөліп көрсетеді. ... деп ... ... ... өзі – ... ...... социомәдени мағынасынан айырмайды. Аристотельдің осы пікірін
жалғастырған Цицерон ... ... ... ... мемлекетті саяси
ұйымдасқан және белсеңді халық бейнесінде көру ұғымында жақын болып келеді.
«Мемлекет туралы» диалогында халық ... ... ... және ... ... ... ... бірлесуі ретінде анықталған [5, 20 б.].
Цицеронның пікірі бойынша мемлекет дегеніміз адамдардың одағы, яғни
ортақ құқық және ... ... ... осы ... ... одақ деп
таниды.
Аристотель секілді Цицерон да ... ... ... игілігімен байланыстырады. ... мен ... ... – көне игі жағдай. Тек сол ғана ... ... ... мүмкіндіктерін жүзеге асыруы мен дамытуын
қамтамасыз етеді. Онсыз қауымдастық мүшелері ешбір жағдайда әрекет алмайды.
Ол былай дейді: «Егер барлығына ақыл мен рух ... ... ... ... ... ... ... үшін мемлекетпен
байланысымыз ең бір маңызды, неғұрлым қымбат болып саналады. Бізге ... ... ... ... ... ... бір ғана отан
барлық адамдардың бүкіл байланыстарын қамтиды. ... ... ... ... анықтайды, ең маңыздысы ретінде азаматтық
қауымды есептейді. Оның «Міндеттер ... ... ... ... ... ... ... қауым мемлекет ретінде анықталады [6, 72
б.].
Қазіргі мемлекет – бұрыңғыға ... ... ... ... болып
табылады, бұрыңғы жалпы адамзаттық құндылықтар (мысалы, бостандық, теңдік)
мен ХХІ ғасырдың жаңа құндылықтарына (мысалы, ... ... ... ... зайырлы, құқықтық мемлекетті қалыптастыру жолында.
Мысалы, Платон мен Аристотель мемлекеттің әрбір тағайыны болып «өнегелікті
бекіту» [4, 389 б.] ... - деп ... ... осы ойды қолдап,
дамытқан Гегель болды. Мемлекеттің пайда ... ... ... ... ... ... бостандық» (Руссо); «жалпы
қауіпсіздік» (Гоббс); «жалпы ... ... ... - деп ... ілім ... ... ... қаналушы тапты езудің құралы деп
түсіндірді [7, с. 149].
Қазақстандық ғалым академик Ғ.С. ... заң ... ... ... ... ... ... оның зайырлық сипаты тұрғысынан
қарауы тиіс деп белгілейді. Ол ҚР мемлекетінің өз ... ... ... қана қоймай, кез-келген нысандағы діни экстремизмге қарсы
тұратынын да ... [ 8, 57 ... ... ... ... ... бір идея, теориялар мен
тұжырымдамалардың негізінде өз қызметін жүзеге асыруды ұйымдастырады. Мұны
жоққа шығару мүмкін емес. ... ... ... идеологияны қоғамдық
ақиқатты байқататын, бағалайтын және оны ... бір ... ... ... ... ... қайта ұйымдастыру құралы ... ... ... ... ... [9, 244 ... ... кезінде тіптен әртүрлі көзқарастар білдіріледі.
Бір-біріне қайшы келетін екі ... ... ... ... немесе
маркстік теорияға және үйлесімдік ... ... ... ... ... ... ... қоғамның антогонистік таптарға
бөлінуінің жемісі, байлардың (қанаушы таптың) үстемдік етуінің құралы болып
табылады. ... ... ... ... мақсаттарды – «ортақ
игіліктерге» қол жеткізуді, мемлекет пен ... ... ... ... ... ... реттеуді, белгілеуді көздейтінін
білдіреді. Академик ... ... ... ... ... ... ... аталған тұжырымдамалар бірін-бірі жоққа шығармайды
[9, 155 б.].
Қазіргі мемлекет көпқырлы болғандықтан оның түсінігін, рөлі ... ... ... қажет. Белгілі ғалымдардың ой- пікірлеріне
назар аударайық
ҚР ҰҒА академигі М.Т. Баймаханов мемлекет және ... ... ... мәселелерін қайта қарау қажеттігін ой елегінен ... ... ... ... және ... ... теориясы ғылыми білімнің
мазмұны мен құрылымын түбегейлі қайта қараудың, ары қарай даму ... ... тұр. ... ол жаңа ... мен ... ... ... мен өңдеу, терең толғану кезеңінде тұр. Бұрыңғы кейбір жеке
постулаттар ғылыми шығармашылықты тежейтін ... ... ... ... ... бірі оң ... сақтай отырып толығымен немесе ішінара
қайта ойластырылуда. Осының негізінде ғылым ретінде мемлекет және құқық
теориясының мемлекеттік-құқықтық ... ... ... ... ... әсер ете ... толық шамада өзінің шығармашылық потенциалын аша
алатын жаңа қырлары қалыптасады. Осындай мақсаттарға жету оның әдістемелік
реттелуінің ... ... ... ғана ... ... [10, 127 ... ғалым С.Н. Сәбікеновтың ойынша «мемлекет – қоғамдағы
бірден- бір әмбебап ұйым, ол ... ... ... ұсақ ... ғана ... ... жоқ) сәйкес елдің барлық
халқын қамтиды» [11, 22 б.] деп ... ... ... төрешілдік қызметі
жүзеге асыру – ұйым ретіндегі ... ең ... ... ... ... болу – мемлекеттің ең маңызды міндеті» деп ... 23б.]. Ол өз ойын ... ... ... ... ... береді:
«Қазіргі мемлекет – қоғамдағы әмбебап саяси ұйым, әлеуметтік кереғарлыққа
сүйенген және «ортақ істерді» орындау қажеттігінен туған ... [11, 28 ... ... С. ... мен Ө. ... ... дегеніміз арнайы бір аумақтық кеңістіктегі таптық қоғамда ... ... ... асыратын, арнайы адамдардың құқықтық
негізде ұйымдасқан саяси жүйесі» [12, 17 б.].
Қазақстандық ғалым Т. ... ... ... ...
тәуелсіз биліктің саяси ұйымы, өзінің пайдалы қызметтері арқылы қоғамның
алдында тұрған ... ... іске ... Мемлекет – саяси биліктің
ұйымы, нақтылы мүдделерді (таптық, жалпыадамдық, ... ... ... іске ... ... ... ... ықпал етуші» [13, 47 б.].
Ресейлік ғалым П.Л.Белковтың көзқарасы бойынша мемлекет ... ал ол өз ... оның ... кең ... ұсыну үшін
негіз береді. Ең құрымаса оның азымаз шамасын түзіп беру ... ... ... ең ... ... ... де ... болмайтындығын» дәлелдейді [14, 175 б.].
Қазіргі мемлекеттің мәні мен әлеуметтік проблемаларбүгінгі күні ... ... ... ... тарихи түрде дамып отырады, оның
функциялары да өзгеріске ... ... ... ... ... үшін ... ғасырларда Батыс еуропада пайда ... ... ... Нақ осы ... ... ... ... бастамасы
қаланды.
Француз ойшылы Жан Бодэннің еңбектері зор маңызға ие. Өзінің ... ... ... алты ... Жан ... ... “егемен
биліктің көмегімен көптеген отбасылар мен оларға ... әділ ... ... Жан ... ... рет ... ... “егемен билік” ұғымдарын қолданды. Бұлар басты сөздер, олардың
көмегімен Ж.Бодэн мемлекеттің мәнін түсіндірді. “Егемендік – ... және ... ... - деп ... ол. Алайда мәселенің мәні
мынада: Ж.Бодэннің өзі мемлекетті саяси одақ, ... бір ... ... емес, егемен билікті тікелей жүзеге асырушы ретінде ұғынды. Оның
есептеуінше адамдардың барлық қауымдастығы тұтастай егемен ... ... бола ... ... ... ... ... басқаратын
патша (немесе жоғары орган) болуы мүмкін (тиіс де). Осылайша ойшыл түйіндер
отырған саяси одақтың (“халықтың”) егемендігі артқа ... және ... ... [15, с. ... ... ... ойшыл – Т. Гоббс ұстанып, дамытты. Томас Гоббстың
пікірінше ... ...... ... ... ету.
«(Табиғатында еркіндікті және басқаларға үстемдік етуді ұнататын) адамдар
өздерінің қолдарына билік ... ... ... ... біз ... өмір сүрсе) олардың түпкі себебі, мақсаты немесе ... өзін ... ... және ... да ... өмір сүру болып табылады.
Басқаша айтқанда, адамдар мемлекетті ... ... ауыр ... үшін адамдарды үрейде ұстайтын және ... ... ... орныдауға және жаратылыс заңдарын сақтауға мәжбүр ететін
билігі жоқ табиғи құштарлықтың қажетті салдарын ... ... [16, ... ... ... ... өз ... тыныштық орнату және өзгелерден
сақтану мақсатында шарттасып, әрқайсысы бір-бірімен ... ... ... ... ... кеңесінің күллі іс-әрекеттері мен ой-пікірлеріне
көпшіліктің оларды қолдаймыз ... ... деп ... ... ... ... (солардың өкілдері ретінде) дауыс беруге ... онда біз ... ... деп айта ... [16, 147 б.].
Еуропалық ортағасырлық дәуірде бірқатар ойшылдар мемлекеттің мәнін
ашуға ... ... ... Фома ... ... ... Фома
Аквинский Аристотельдің көзқарасын былай дамытты: «мемлекет ... ... ... ... ... ... Бұл ... да, себебі қажет болған
жағдайда тұтас қандай да бір бөлікке түрткі болады. Фома үшін де ... ... жер ... ... ... ... өзге де ... құрылатын саяси қауымдастық. Тек олардың
барлығы өз жиынтығында ғана ... ... ... Нақ осы ... Фома ... ... ... жетілген қауымдық болып
табылады» [17, 235 б.].
Фома Аквинский үшін мемлекет – ... және ... ... ... ... ... әлемдік тәртіптің ажырамас жағдайы. Мемлекетті
қасиетті объект деп есептеу үшін бір ғана осы көзқарас жеткілікті. Шынайы
мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... емес екендігі Фома Аквинскийге белгілі болды. Мұндай жағдай тиісті
мемлекеттердің Құдаймен белгіленген және ... ... ... ... ... күмән тудырады. Мұндай күмәнді жою Фома
енгізген мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ішіндегі алғашқысы әрі ең бастысы – биліктің мәні,
яғни әлеуметтік ... ... ... ... тұлғалардың еркінің
тұрғын халықтың төменгі топтарына үстемдік ... ... ... ... ... Бұл қатынастар Құдайдың өзімен белгіленген. Демек,
мемлекеттік ... мәні ... ... Мемлекеттік биліктің екінші
құрама қосындысы – оның нысаны, яғни мемлекеттік биліктің пайда ... ... ... ...... ... ... [18, 187
б.].
1.2 Мемлекет функциялары теориясының өзекті мәселелері
Мемлекет өзінің әрбір даму ... әр ... ... ... ... оның функциялары да дамып және өзгеріп ... бір ... ... ... ... ... мәні ... Сондықтан да мемлекет теориясында функционалдық әдіс бастапқы
әдістердің бірі болып табылады. Мемлекеттің ... ... ең ... ... сұрақтардың бірі болып оның функциялары табылады. ... мен ... ... ... ... ... - ... термин мемлекет және құқық теориясында кеңінен
пайдаланылады және ол мемлекеттің не және қалай жасау керектігін ... ... - ... ... ... ... ... деп те
атайды. Бұл термин тек қана заңи ... ... ұғым ... ... да ... ... ол өз бастауын физика мен математика ... ... ... бір ауыспалы көлемнің екінші бір ауыспалы көлемге
тәуелділігін анықтайды [32, с. ... ... ... ... - ... - ... жасау дегенді
білдіреді. Философия сөздіктерінде функция – бұл екі топтың не объектінің
қатынасы арқылы ... ... ... ... ... ... бір қатынас жүйесінде объектінің сыртқы көрінісін
айқындайтын түсінік [33, с. 556].
Мемлекет ... ... ... ... заң ... көзқарастар бар. Олар: С.З. Зимановтың, С.С. ... ... С.Н. ... Т.С. ... ... С. ... ... көрініс тапқан.
Сонымен қатар, мемлекет функциясы туралы мәселелер ресейлік ғалымдар ... В.С. ... М.Н. ... В.В. ... Л.И.
Загайновтың, Л.А. Морозованың, А.И. Денисовтың, С.А. Раджабовтың А.Б.
Венгеровтың, В.С. ... ... ... Бір ... мемлекеттің
функцияларын мемлекет қызметінің нысандары деп ... ... ... ... ... тірі ағза етіп, ал оның функцияларын ... ету ... ... ... [34, с. 256-257], ал екіншілері,
мемлекет функцияларын мемлекеттің қоғамды басқарудағы негізгі бағыттары ... ... ... қатынастар мен үрдістерге мемлекеттік ықпал
етудің ерекше механизмі деп пікір айтады. Үшіншілері, мемлекет функцияларын
мемлекеттің ... ... деп ... ... ... ... ... негізгі бағыттары деп көрсетеді.
Осы анықтаманы қолдайтын қазақстандық ғалым, академик М.Т. ... ... ... өмірінің әр түрлі ... ... ... ... деп тұжырымдайды. Оның ойынша егер әлеуметтік
проблемалардың түсінігі мемлекет ... ... деп ... ол тек заң ... ... әділ сот және ... ғана ... дейді [35, с. 83]. Сондықтанда, академик М.Т.
Баймаханов ... ... ... ... ... ма, ... өзі ме деген сұраққа жауап іздеп, әлеуметтік проблемалардың
түсінігіне мынадай ... ... ... ...... әр ... салаларында мемлекет қызметінің бағыттары. Ал мемлекет
қызметінің нысаны, мемлекет ... ... ... бір ... ... [35, с. 84]. ... ғалымы М.И. Байтин өз ... ... ... ... оның жүзеге асу нысандарымен, әдістерімен
сабақтасып, мемлекет қызметінің ... ... ... ... ... оған жол ... ұсынады [36, с. 12].
Cоциалистік мемлекеттің қызметін анықтау үшін, оның социализмді құру
бағытындағы негізгі құрал ретіндегі ролін ... ... ... ... ... халық шаруашылығын ұйымдастыру үшін, ұлт-азаттық қозғалысты қолдау
үшін кеңінен қолданылды. Қазіргі таңда ... және ... ... ... ... ... ... бағыт сақталған, бірақ оның мәні
толықсынып, тереңдетілген, таптық көзқарастар жойылып, мемлекеттің ... ... ... ... да ... Функционалдық бағыт
әр түрлі типтегі мемлекеттердің пайда болуының тарихи үрдісінің дамуын,
ауыстырылуын зерттеуге ... ... ... ... ... ... бір ... тұрмайды, олар әрқашанда жылжымалы сипатта
болады, әрі олар үнемі қозғалыста ... ... ... ... ... ... типтерде қалыптасуына қарамастан ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар әр түрлі тұрғыдан
қарастырады. Мысалы, А.Ф. Черданцевтың ойы бойынша «мемлекеттің функциясы
қоғамнан ... ... ... ... Ал заң ... ... сот ... мемлекеттің функциясына жатқызуға болмайды, керісінше
олар мемлекеттің жеке ... ... ... ... ... ... М.Н. ... ойы бойынша мемлекет функциясы –деп
мемлекеттің алдына қойған міндеттерді шешу ... ... ... ... ... ... табылады [38, с.112].
Мысалы, адам құқығын қорғау ол функция емес, ол ... ... ... азаматтардың міндеті.
В.С. Нерсесянцтың ойы бойынша мемлекеттің функциясы – деп ... ... ... ... ... ... ... шешу
болып табылады. Ол мемлекетте экономикалық, экологиялық, мәдени, білім беру
функцияларының бар екендігін жоққа ... Ол ... ... атап ... ... ... құқықты жүзеге
асырушылық, құқық қорғаушылық [39, с.345].
Бұл көзқарас ... ... ... ... ... болады. Мұның негізі мынада: біріншіден, бұл жерде билікті бөлу
қағидасымен мемлекет ... ... ... ... ... үш ... заң шығару, атқару және сот биліктері мемлекет қызметін ұйымдастыру
қағидасы болып табылады; ... ... ... мәнділік сипатына
қарамастан қоғам өмірінің негізгі салалары (экономика, қорғаныс, білім беру
және т.б.) бойынша ... ... ... ... ... ... бойынша бөлінуі (экономика, қорғаныс, білім беру және т.б.) ескі
формацияға тән ... ... ... дұрыс еместеуге болады; үшіншіден,
нормативтік актілер шығару мемлекеттің функциясы ... ... ... болуы, нормативтік бекітулердің шығарылуы әрбір мемлекеттің
негізгі белгісі болып ... сол ... ол ... ... ... академик М.Т. Баймахановтың ойы бойынша мемлекеттің
әрбір қызметі мемлекеттің функциясы бола бермейді, тек ... ... ... бағыттары ғана мемлекет функциясы бола ... ... ... мәні ... [10, с. 252].
М.Т. Баймахановтың пікіріне сәйкес ... ... ... ... ... ... мен ... анықтайтын, қоғамдық
қатынастар мен процестерге мемлекеттің ықпал ... ... ... ... ... туралы көзқарас қайталанылады [40, с. 68].
Л.И. Морозованың пікірі де осындай. Оның ойынша мемлекет ... ... ... ... мемлекет қызметінің негізгі әлеуметтік маңызды
бағыттары болып табылады [41, с. ... ... ... ... - ... ... ... бара-бар келеді. Мемлекеттің қызмет етуі мемлекет қызметінің
түрлерін ... ал ... ... – ол ... ... ғана ... ... да бір қызметті мемлекеттің функциясы деп
есептеу үшін ... ... ... алу ... М.Т. ... ... ол ... екеу: біріншіден, мемлекеттің жеке ... ... ... оның ... мына ... ... мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттары бойынша;
- тұрақты, мемлекеттік құрылымға сәйкес орындалатын;
- жеке бағыт ретінде қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... бірлігі жоқ;
Екіншіден, мемлекеттің қызмет етуінің негізгі емес, қосымша, саясат
сұрақтарының қосымшалығы мемлекет қызметінің бағыттары мен ... ... ... ... ... барлық функциясының жиынтығы өз
мазмұны бойынша мемлекеттің қызмет етуінің бірнешеу болып келеді [42, ... ... Ғ.С. ... пен А.С. ... ... қызметтері дегеніміз қоғамды басқарудағы мемлекеттің өзінің
алдына қойған міндеттері мен ... ... ... мәнін
білдіретін, өздеріне ғана тән формалары, өздеріне ғана тән әдістер арқылы
атқарылатын ... және ... ... ... ... ... қалған және ешбір өзгермейтін қасаң құбылыс емес, қайта
олар өзгермелі, езгерістерге жиі ұшырайтын ... ... ... ... ... ... – қоғам үшін, ... ... ... қоғамның дамып өркендеуі үшін қызмет атқару болып
табылады. Қоғам өте күрделі құбылыс. Қоғамның ... ... - ... ұйымдастырып, дамыту үшін мемлекет те, адамдардың бірлестіктері
де, ... ... да ... ... жасап отырады [29, 42б.]. Бұл
салада мемлекеттің істейтін қызметі сан алуан. ... ... ... ... ... ... жұмысын реттеп отырады.
Мемлекеттің меншігінде табиғи байлықтар да болуы мүмкін. Сондықтан мемлекет
өз меншігіне жататын ... ... ... ... ал ... ... ... жанамалап реттейді. Демек, қалай да болса шаруашылықты
ұйымдастыру және реттеумен шүғылданады. Осыған байланысты ... ... ... реттеу функциясы болады. Қандай да болсын
қоғам түрлі таптар мен ... ... ... ... елдерде, мысалы
Қазақстанда, көптеген ұлттар тұрады. Олардың арақатысын реттеу – ... ... Осы ... ... ... де ең маңызды
қызметтер экологиялық қызмет болып табылатындығын атап ... ... ... бөліп атап көрсетуіміздің себебі адамзат баласының қазіргі
кездегі тіршілік ету әрекетінің қоғамдық ... ... ... ықпал
жасауынан туындап отыр. [ 29, 43-44б.].
Осы аталғандардың бәрі адам ... ... ... ... ... жер бетіндегі бүкіл тіршілік иелерінің өміріне қауіп
төндіруде [29, 44б.].
Мемлекет теориясында ... ... ... ... мәселе
бар. Ол туралы алғаш рет 1968-жылы Л.И. Загайнов кандидаттық ... ... Оның ... ... ... функциясы оның нақты
мемлекеттік ықпал ету объектісімен байланысты жүзеге ... ... және ... жиынтығын көрсетеді. Бөлінетін мемлекеттің
функциясына келесі компоненттер жатады: мемлекет функциясының ... ... ... ... мен ... мемлекеттен
бөлінетін және олардың орындалуын қамтамасыз ету үшін ... [43, с. 5]. ... ... ... ... ... ... бір
саласына белсеңді және мақсатқа сай ықпал етеді. Ол ықпал әртүрлі ... ... ... ... сай ... ... қатынастарға
әсер ету, бекіту, даму және жетілдіру; екіншіден, қоғамның дамуына кедергі
болатын ... ... алу және жою; ... мемлекет жаңа және
прогрессивті бекітулер үшін ... ... с. ... ... ... ... М.Т. Баймахановтың пікірінше
екі деңгейдегі шешімге ие: біріншіден, жалпы субъект – әрбір ... ... ... ... ... ... ... - функцияның
субъектісі мемлекеттік құрылымдар болып табылады. Мемлекеттің ... ... ... ... ... кем ... ... мемлекеттік
органдар тартылған. Мемлекеттік органдардың жеке функцияларды жүзеге асыруы
бірдей емес. Мемлекет функциясын орындау үшін сәйкес ... ... ... ... ... ... ... функциясының
мақсаты мен міндеті мемлекет функциясының компоненті болып табылады.
1.3 Демографиялық үрдістердің мемлекет функциясының объектісі ретіндегі
теориялық аспектілері
Демографияның ғылым ... ... ... мен даму ... ... пікірінше қазіргі кездегі халық санының пайда болуы
мен ... ... ... ұзақ тарихи кезеңдерді қамтиды.
Б.э.д. V ғасырда ежелгі Қытай философы ... ... рет ... ... ... ... ... мәселесі туралы айтқан.
Ежелгі дүниенің философтары Платон мен Аристотель өз ... ... ... ... ... ... Платонның ойы
бойынша мемлекеттердегі тұрғындар санының өсуін колониялар құру арқылы ғана
реттеуге болады деген, ал ... ... ... ... ... ... белгілі бір деңгейін ұстап тұру үшін әр ... ... ... ... ... өзінің «идеалды мемлекет» ілімінде азаматтардың шектеулі санын
көрсеткен және ол 5040 адамнан аспауы тиіс ... Ол ... ... ... басқарушылардың нұсқауы ... неке ... ... ... ... 30-55 жас ... ғана ... керектігін айтады. Ол өз еңбектерінде былай деп жазады: «Басқарушылар
азаматтардың санын әрқашанда аз болатындай неке санын алдын – ала ... ал жаңа ... ... ауруға шалдыққан, соғыс, төтенше оқиғалардың
нәтижесінде мерт болған азаматтардың орнын басатын еді. ... ... ... ... асып не ... ... алдын алар еді... Құбыжықтар,
заңсыз туылған балалар, қарт адамдардың жас балалары ... ... ... ... ... ... [54, с. 18].
Дәл осындай ойда Аристотель да болды. Ол ... ... ... ... деп ... оның асып ... жол бермеуді ұсынды, жаңа туылған
сәбилерді өлтіру ... заң ... ... ... ... пен ... пен
реттеп отырды. Ол былай деген: «Заң жаңа тұған сәбилердің ... ... ... және ... ... ... ... қажет; мемлекет құбыжық
немесе белгілі бір мүшесі жоқ ... ... ... Егер ... ... ... қажеттілігі туындаса, онда басқарушылар әр отбасыда
бала болудың белгілі бір санын көрсетуі керек, егер адам саны ... ... асып ... ... әйел өз ... баланы оған жан келмей тұрып
өлтіруі қажет». Аристотель еркектердің неке жасын – 37 жас деп ... с. ... І ... Страбонның және ІІ ғасырда Птоломейдің «Жағрафиялары»
пайда болды. Бұл еңбектер тек жағрафиялық ғана ... ... ... ... көз ... ... кешенді еңбектерде авторлар
бірқатар демографиялық мәселелерді қамтыған.
Н. Макиавеллидің ... «Күн ... ... ... құру мәселесін қозғап, онда халықтың жалпылама ... ... ... тұру керектігін айтады. Оның ойынша некеге тұру жасы
еркектер үшін – 21 жас ... ... ал ... үшін – 18 жас ... ... ... ... болып ағылшын ғалымы Джон Граунт (1620-
1674) табылады. Ол 1662 жылы «Өлім ... ... ... және ... атты ... демография саласының ... ... Д. ... ... ... оның жыныстық, жастық құрамын,
отбасылық жағдайын, туылым мен өлімді, ... ... ... ... ... ... оның ... сонымен қатар,
қоршаған ортамен өзара байланысын, өлім кестелерін, көші-қон ... ... ... ол ... ... ... ... әйелдердің санына теңестіре отырып, ер балалар мен қыз ... ... ... 14:13 ... ... ... деңгейі
жоғары; қалалардағы өлім ауылдарға қарағанда ... ... ... Оның
өлім туралы жазбалары халық саны көрсеткіштері мен халықтың ұдайы өндірісі
қарым қатынасын, ... ... етуі ... ... және ... ... ролін анықтауға мүмкіндік берді. Оның ... ... ... ... Оның ... бойынша шығарған нәтижелері практикалық
мәнге ие бола бастады.
Джон Граунттың тұжырымдамасына сәйкес ... ... ... ... бірі ... ... болды және 1693 жылы
өлім кестесін құрастырған ... ... ... [54, с. 20]. ... пен ... ... арақатынастары феодалдық кезең ойшылдарының
жұмыстарында ең ... ... бірі ... Ерте орта ... ... ... Т. Кампанелла, Ф. Аквинский халық саны өсуінің қоғамдық ... ... ... Олар ... саны ... ешқандай қауіптілік көрмеген. Т.
Мор ... ... ең ... ... ... ... ... өсуін қолдап, мадақтау керек екендігін және оның азайып кетпеуіне
жол ... ... ... айтады. Сонымен қатар, балалардың саны ... ... ... Егер қалалар толып кетсе, яғни отбасы саны 6000
адамнан асып кетсе, онда «утопиялықтар» халық саны аз ... ... ... ... ... онда көрші континентке ерікті көшіп
қонуға болады [54, С.19-20].
Экономикалық ... мен ... ... қарама-қайшылығы Т.Р.
Мальтустің көзқарасында қалыптасты. Оның теориясы негізінде ... М. Хейл мен ... ... Д. Ж. ... ... ... прогресі туралы және тағы басқа бірқатар экономикалық идеялар
мен теориялары туралы көзқарастары қалыптаса ... Т.Р. ... ... ... ... ... өсуі ... апаттың, саяси ахуалдың,
экологиялық апаттардың негізгі себебі болып ... ... ... ... Д.И. ... демографиялық үрдістер туралы өзінің «Учение
о промышленности» еңбегінде былай дейді: «Мальтус ... ... ... ... ... ... ... тем ... что все
главные посылки его не верны... Одним из лучших стимулов всех ... ... ... ... ... детей и... облегчить их
жизнь» [54, с.21].
Демография ХVIII ғасыр бойы ... Осы ... оның ... ... ... ... Иоганн Петер Зюссмильх, Антуан Депарсье,
Кристофер Бернулли, Леонард Эйллер, Томас Шорт, Пер ... және ... өз ... ... ... кеңейтіп, оларды талдап,
XIX ... ... ... ... жеке ... ... ... болуына әкеп соқтырды.
ХVIII ғасырда Ресейде демографиялық мәселемен айналысқан ғалымдар ... Д. ... С.Г. ... Л.Ю. ... И.Ф. Герман және т.б. болды
[54, с.14]. Халық теориясы ... ... ... бірі ... болған. Ол өзінің графтардың бірі И.И. Шуваловқа «ресей халқын
сақтап қалу және көбейту туралы» жазған ... ... ... үшін ... және оның ... ... маңызы бар екендігін айтады, сонымен
қатар, ол мемлекеттің барлық құдыреті, күші және ... ... ... ... ғасырда демографияның арықарай зерттелінуі А. Кетленің (Бельгия),
У. Фарраның (Англия), Г. Майрдың (Германия) еңбектерінде көрініс тапты.
Осы кездері 1855 жылы ... рет ... ... ... термині
пайда болды. Ол француз ғалымы А. Гийярдің «Адам ... ... ... ... атты ... ... рет пайдаланылды. А.
Гийяр демографияны адамның табиғи және ... ... ... ... ... айналымға 1877 жылы келді. Алғаш рет «демография»
туралы мақала белгілі француз ғалымы П. Ларустың ... ... Бұл ... ресми танылуы 1882 жылы гигиена және демография
халықаралық конгресі атауында пайдаланылды[54, С.15-16].
Демография ... әр ... ... ... ... бір ... халықтың құрамы және оның өзгеруі туралы ғылым деп
түсінік берілсе, екінші ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері ретінде қарастырылады ... ... ... ... ... ... және ... зерттейтін
статистиканың саласы деп түсіндіріледі.
Белгілі қазақстандық ғалым, демограф М.Т. Тәтімов «демография халық
туралы ғылым деген мағынаны білдіреді»- деп ... [55, 11 б.]. ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол халық
саны мен ... ... ... бағалау және талдау арқылы
зерттейді. Демография ... ... пәні ол ... халық саны. Халықтың
табиғи өсімі, ұрпақтардың ауысуы, халықтың өсімі сипаты, туылым мен ... ... ... ... ... ... ... демографиялық үрдістер болып табылады. Демографиялық
үрдістер қоғам дамуының барлық жақтарымен өзара байланыста ... ... ... ... тәуелді әрі оған ықпал ... Осы ... ... даму ... тек ғылыми зерттеу объектісі ғана ... ... әр ... ... ... ... ... халық саны мен қоғамның дамуы өзара тығыз байланысты. ... пен ... ... ... мемлекеттік биліктің қайнар-
көзі болып келеді. Қоғамның негізгі өндіріс күші болатын адам, ... ... ... ... ... ... ... дамуына әсер ететін
фактор болып табылады. Ол дегеніміз халық ... ... ... ... ... табылады.
Әрбір мемлекет өз халқының саны мен құрамы туралы мәліметтерге мұқтаж.
Қазақстан ... ... ... ... және ... ... сапасын көтеру барысында, әл-ауқатын жақсартуды көздейтін және
оның ... ... ... қатысты атқарушы және ... ... ... етуіне байланысты әлеуметтік мемлекетті құру
жолында.
ХХI ... ... ... ... ... нашарлап, яғни өлімнің
туылымнан басымды болып, көші-қоны азайып және халықтың өмір сүру ... ... Бұл ... ... жаһандану барысында
деппопуляциялық үрдістердің туындауымен байланысты болып отыр.
Қазіргі адамзат ауқымды әрі ... ... ... ... ... ... жатқан бұл кезең жаһандану кезеңі деп аталады.
Бұл кезеңнің ерекшелігі ол қоғамның барлық салаларын ... ... ... халықтардың әлемдік нарыққа, ... ... ... ... ... ... ... пайда болуын
экономикамен тығыз байланыстырады. Біздің ойымызша ол тек экономика саласын
қамтып қоймай, сонымен қатар, саясатты, ... ... ... ... ... ... адамдардың еркін жүріп-тұруы, ... ... ...... ... қол жеткізу, ақпараттық
коммуникациялық желістердің ... ... Бұл ... ... нығайтады.
Жаһанданудың теріс жақтары әлемдегі мемлекеттердің өзара ықпалдасуы,
мемлекеттердің бірі-біріне экономикалық жағынан тәуелді болуы нәтижесінде,
ұлттық, ... ... әр ... ... ... ... болады.
Жаһандану барысында адамзаттың ғылыми - ... ... ... ... денсаулығына, қоршаған ортаға, мемлекеттің
қауіпсіздігіне, егеменділігіне, ең аяғы ... ... ... ... ... ... ... және болашақтағы қауіпсіздігін қамтамасыз етумен тығыз
байланысты өзіне тән белгілері бар:
- депопуляция жалпы мемлекеттік сипатта болады, себебі ... ... ... көрсеткіштерінің түбегейлі өзгеруіне негізделген;
- депопуляция – ұзақ уақыттағы құбылыс және одан тез арада шығу үшін
әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... әлем ... тән халықтың тіршілік ету санының
өсуімен емес, төмендеуіне ... ... ... ... ... ... дағдарыстық екендігін
көрсететін туылым көрсеткішінің төмен болуымен және өлім ... ... ... отыр [57, с. 409].
Мемлекеттің демографиялық функциясы өз дамуында бірнеше кезеңді басынан
өткізді:
1) демографиялық функцияның мемлекеттің ішкі ... ... ... ... өмір сүруі және іске асуы. Бұл ... ... ... ... ... көші-қонды, халықтың араласуын
есептеуші, тіркеуші, бақылаушы ролін ғана атқарады. Бұл ... ... ... әлі күш ала қоймаған сырттан бақылау, араласпау, ... ... ... іске асқан кезең еді;
2) өз дамуының екінші кезеңінде бұл функция демографиялық үрдістерге
тікелей араласып, оған ... ... мәні мен ... сай ... ... ... көші- қонды реттеуге, адам жасын ... ... ... көбейтуге арналған шараларды іске асыруға тырысты;
3) бұл кезеңнің ерекшелігі ... ... ... ... алуға және басқаруға әрекет жасайды. Бұл кезеңде демографиялық
хал-ахуал мемлекеттің демографиялық ... және оның ... іске ... ... ... ... ... талабына сәйкес демографиялық проблемалар алдыңғы қатарға
шығып, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... көші-қоны), туылым көрсеткіштері мен өлім ... ... ... ... ете ... ... демографиялық
үрдістерді реттеудегі ролі күшейді. Ендігі ретте мемлекеттің әлеуметтік
функциясының ... ... ... мәселелерді жеке мемлекеттің
функциясы етіп қарастыратын кез келді. ... ... ... саны процесін
басқару және тиімді демографиялық саясат жасау мемлекеттің міндеті.
Мемлекеттің бұл функциясы елдің демографиялық қауіпсіздігін қамтамасыз
етуі керек. ... ... ... ... сараптамалар жүргізу
арқылы туылымды, өлімді, көші-қонды қатаң бақылауға алуы қажет, сонымен
бірге аталған ... неке мен ... ана мен ... жағдайын
көтермелеуге бағытталған қызметтерді қамтуы тиіс.
Аталған мәселе елімізде мемлекеттік қауіпсіздікті ... ... ... ... ... демографиялық қауіпсіздік ұғымын енгізуге
мүмкіншілік жасайды.
Жалпылама анықтамаларға ... ... ... деп ... ... ... ұдайы өсуімен мемлекеттік геосаясаттық
мүдделерін адами ресурстармен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... айтамыз. Демографиялық қауіпсіздік - ол
жастық - жыныстық, этикалық көрсеткіштеріне сәйкес мемлекеттің ... сай ... ... біртұтастығын, тәуелсіздігін,
егеменділігін сақтауды қамтамасыз ететін популяциялық ... етуі мен ... ... ... ішкі жағы өмір ... ... қырылып
өліп қалу, өзін-өзі сақтау, жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... сияқты және т.б.
анықтамалардан көрініс табады. Бұл жерде ең негізгі қауіптісі ... ... ... ... ... өлу шығар. Ал көші-қоны үрдісі
болса, популяцияның сақталуына емес, ... ... ... ... ... ... белгілі бір уақыттан кейін елдің халқы, этикалық
және генетикалық тұрғыдан түбегейлі өзгере бастайды.
Демографиялық қауіпсіздіктің сыртқы жағы мемлекеттің ... ... оның ... ... қауіпсіздік ыңғайымен ... жеке ... ... ... ... ету және т.б. сияқты
адами (көшіп-қону, еңбек) ресурстардың жиынтықтарын қалыптастырудан тұрады.
Сондықтанда, ұлттық қауіпсіздікті барлық оның ... ... ... үшін ... ... бар ... жеткілікті болуы қажет.
Жалпы қалыптасқан ұғым бойынша қауіпсіздік - ол қандай да ... өз ... де, ... да болатын қауіптен сақтануы немесе
соларды болдырмаудың шарасы ретінде қарастырылады. Ұлттық қауіпсіздік саяси
тәуелсіздікке, мемлекеттің ... ... және ... ... жатқан
халықтың экономикалық игіліктеріне ешбір қауіптің жоқтығымен түсіндіріледі.
[58, 290б.]
Сонымен, демографиялық қауіпсіздіктің мәні мен ... ... ... және ұлттық қауіпсіздіктің жеткілікті ... ... ... даму ... ... ... табатын
ішкі және сыртқы қауіпке қарсы тұрудан тұрады.
Демографиялық үрдістердің мемлекет қауіпсіздігіне әсері өте күшті. ... ... ... сақтап қалу үшін демографиялық фактор
шешуші болып отыр. Оның ... үш ... ... ... мемлекеттік және ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
- елдің аумақтық біртұтастығын және ... мен ... ... ... геосаясаттын нығайту.
Демография саласындағы мемлекеттің функциясы келесідей қызметтердің
атқарылуын қамтуы қажет:
• елде әрбір он жыл ... ... ... ... ... ... ... атқаруда негізгі мәселе
болып табылады;
• мемлекет ... ... ... ... өткен тарихи демографиялық үрдістерді реттеудің
нәтижелерін қазіргі таңдағы демографиялық үрдістерді
мемлекеттік құқықтық реттеу әдістерін ... ... ... ... ... олқылықтар мен қандай
құқықтық жетістіктерге жеткендігін саралауы тиіс;
• халық санының өсіп-өнуі мемлекетіміздің заңнамаларының
жетілдірілуі ... ... ... ... демографиялық үрдістерді реттейтін заңдарды
жинақтауы қажет. Мысалы, демографиялық сараптама жүргізу
туралы заңнамалар ... ... ... ... ... ... ... қорғалуы туралы
әр түрлі бағдарламаларды қабылдау қажет. ... ұзақ ... ... ... ... қатар,
Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес
адамның құқықтары мен негізгі ... ... ... шарттарды да негізге алу қажет;
• мемлекет өзінің әлеуметтік – демографиялық үрдістерді
реттеуде ... ... ... ... ... ... ... үрдістерді жүзеге асыруда
мемлекеттік билік органдарының құрылымдары ... ... ... ... ... еліміздің демографиялық мәселелерімен
айналысатын білікті мамандар кадрларын жетілдіру керек.
Халық санының өсуі мен дамуын ... ... ... ... ... басқару үшін маңызы бар. Демографиялық үрдістердің өзгеруімен,
мемлекеттің де маңызды экономикалық, саяси, әлеуметтік жақтары өзгереді.
Демографиялық үрдістерді біртекті қарастыру тек ... ... ... ол ... ... ... демографиялық саясат шараларының
жүйесін жасау үшін де маңызды ... ... ... мемлекеттің
қауіпсіздігі үшін келесі әлеуметтік – ... және ... өсу ... ... болып келеді. Туылым және өлім деңгейі,
жыныстық-жастық құрылымы, еңбекке қабілетті ... ... ... және
кәсіптік-біліктілік деңгейі, еңбекке қабілетті жастағы халықтың салмағы мен
оның еңбекпен ... ... ... көші – қоны және ... және ... ... ... ... әлеуметтік салада соған қарап
қалыптасады.
Еліміз тәуелсіздік алғаннан бері мемлекетіміздің ... ... ... ... ... ... ХХ ... аяғында
мемлекеттік билік органдары мен басқару жүйесінде ... ... оның ... бақылау жасау, демографиялық саясат шаралары кешеңін
өңдеу және ... ... ... ... ... ... саясаттың дамуына үлес қосқан 17 тамыз 2000
жылы қабылданған Қазақстан Республикасы ... ... ... даму тұжырымдамасы туралы» қаулысын [59], сондай-
ақ, Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... ... ... ... туралы қаулылары болып табылады [60]. Көші-қоны
саясаты тұжырымдамасы екі кезеңді ... ... ... ... ал ... ... ... жылдарға арналған.
Қазіргі кездегі мемлекеттік билік күннен күнге халық ... ... ... ... ... Адам санын есептеу мемлекетке ... ... ... үшін ... Ол өз ... ... еңбек
ресурстарын анықтайды, сонымен қатар, әлеуметтік даму саласында белгілі бір
шешім қабылдау үшін және басқа мемлекеттің функцияларын орындау үшін ... ... ... мен өлім ... ... ... өзгеруіне, көші-
қон мәселелерін шешуде мемлекет функциясының ролі зор. ... ... ... ... болмайды. Мемлекет пен құқықтың өзара әрекет
етуі өте күрделі үрдіс. ... ... ... және ... үшін ... билік қажет. Мемлекеттің әлеуметтік және басқа да
функцияларын атқаруда демография өте ауқымды фактор болып табылады. Қазіргі
кезде мемлекет ... ... ... ... өте күрделі болып
отыр. Себебі қоғамның қажеттілігін қанағаттандыру үшін жаңа, ... ... ... ... жаһандану кезеңінде демографиялық мәселелердің дамуы көп
ғалымдарды қызықтыруда. Демографиялық ... ... ... оның тек ... ... ... ... Қазіргі кездегі
демография ол үлкен ғылым. Ол қоғамның барлық ... ... ... ішінде
статистикаға көп сүйенеді. Статистика болмаса, халықтың ұлттық, әлеуметтік
және басқада әр түрлі деңгейін зерттеу мүмкін ... ... заң ... онда демографиялық үрдістерге мемлекет пен құқықтың әсері теориялық
тұрғыдан зерттелмеген. Осы ... ... ... үрдіс әлеуметтік
үрдістің бір бөлігі болып келді. Қазіргі дүниежүзі жаһандану кезеңін ... ... ... тұғырында тұрған қоғам үшін, әлеуметтік
үрдістерді оның ішінде демографиялық үрдістерді реттеуде мемлекетпен оның
функциясының ... ... ... ... ... ... ... қабылданып
жатқан әр түрлі демографиялық ... ... ... ... деп ... оны ... ... көшу керек. Нарықтық заманға көше
бастағанда мемлекеттің ең негізгі ... ... ... ... ... халықтың әл-ауқатын көтеру болған. Қазақстан Республикасы
халқының тіршілігін жақсарту үшін экономиканы тұрақтандыру, ... ... ... ... белгілейтін еңбек және ақша нарықтарын
жасауды көздеген. Жалақының көтерілуін қамтамасыз ету ... ... ... қорғанудың бірден-бір амалы ... ... ... ... ... ... жоқ.
Жаһандану кезеңіне мемлекеттің әлеуметтік функциясы, нарықтық
экономиканың талаптарына сай ... ... ... қорғауда әр түрлі
мекемелердің қызметін жақсарту қажет. Олардың басты ... ... ... болу ... аталған мақсат – міндеттер мемлекеттің алдына қойған міндеттердің
бір ғана бөлігі.
Халықтың демографиялық даму көрсеткішін білмей, елдің ұлттық ... ... ... ... емес.
Халық санының өсуі мен дамуын зерттеу қоғам өмірінің барлық ... ... үшін ... бар. ... үрдістердің өзгеруімен,
мемлекеттің де маңызды экономикалық, саяси, әлеуметтік жақтары ... ... ... және ... ... арқылы басқаруға
болады. Мемлекеттің демографиялық үрдістерін елдегі туылым, өлім және көші-
қоны мәселелері құрайды.
Қазіргі ... ... заңи ... ... ... ... түрде реттеу қажет. Туылым, өлім, көші-қоны мәселелері
бүгінгі таңда көлемі жағынан да, дәрежесі жағынан да ... ... ... ... ... ... осы ... құқықтық реттеуді талап
етті. Соның нәтижесінде осы ... ... ... ... ... актілер қабылданды.
Қазіргі жаһандану кезеңінде Қазақстан үшін бұрын соңды құқықтық реттеу
аясынан тыс болған қатынастарды реттеуге ... жаңа ... ... ... ... ... ... шешуге бағытталған нормативтік-
құқықтық актілерді қабылдауда басқа шетел мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ұшығуы және халық саны саласындағы мәселенің
болуы, жақсы ғылыми ... ... ... ... оның
жүзеге асырылуын мақсат еткен құқықтық актінің қабылдануын талап етеді.
Демографиялық саясаттың ... ... мен ... ... мұндай
актіні жасау мен ... ... ... ... қызметкерлерінің, психологтардың нақты
ұсыныстары жоқ екендігі байқалды. Бұл ... ... ең ... ... ... Ал ... олардың шешімдеріне құқықтық нысан беріп,
оның тиімділігін арттыратын заңи кепілдіктерді жасау ... ... ... ... ... бар ... үрдістерді реттейтін заңнамаларымызда бар, енді қалып тұрғаны
оны жүзеге асыру.
Жаһандану кезеңінде мемлекеттің ең басты ... бірі ... ... ... ... ... Демографиялық мәселе
әлеуметтік мәселемен тығыз байланысты, сол ... де ... ... ... ... де шешу қажет. Оларға: халықтың өмір сүру
ұзақтығы мен денсаулығы, халықтың жұмыспен қамтылуы, тіршілік ... ... ... беру және ... ... және т.б. жатады.
Халықтың өмір сүру ұзақтығы мемлекеттің дамуындағы ең ... ... ... өмір сүру ... ... өмірі мен
денсаулығы жатады.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ... ... ... ... ... БАҒЫТТАРЫ
2.1 Қазақстан Республикасындағы демографиялық үрдістердің ... оның ... ... халық санағы ХV – ғасырдан бас ... ... ... ... өз әскерлері мен мал санын білуге ұмтылған. Бұл
іске Ресей патшалығы да ... ... ... ... империясының 1897 жылы
жүргізген халық санағында нақты мәліметтер жиналған ... Сол ... саны 3,7 ... адамды құрады [61].
Кеңес Одағында бірінші санақ 1926 жылы жүргізілді. Ол ... саны 3 ... 968 мың ... ... ... екінші санағы 1939 жылы жүргізілді. Бұл ... саны ... ... 3 ... 99 мың ... ... ... жылдар аралығында халық саны 3 миллион 581 мың адамға жетті.
1970 жылғы санақ ... ... ұлт ... 32 ... ... ... ... бойынша 36 пайызға дейін өскені анықталды. 1961-1985 ... ... жер ... саны 4,6 ... 8,5 ... Ол дүниежүзі халықтарының ішінде саны жағынан 87-орынға көтерілді
[62, 21б.].
Жиырмасыншы ғасырдың 90- ... ... әр ... ... ...... факторлардың әсерінен 17 ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер болды. Оның
ішінде жас балалардың (0-9 жас аралығында) саны азайып, жастардың (15-29
жас аралығында) саны ... ... ... ... ... ... ... енбекке қабілетті адамдардың саны өсті. Сонымен бірге, халықтың
құрылымдық жағынан ... ... ... ... ... ішінде еркектер мен әйелдер санының ... ... ... ... ... бойынша еркектер саны - 48,4% құраса, әйелдер саны
- 51,6% құрады; 1999 ... ... ... бойынша еркектер саны – 48,2%
құраса, әйелдер саны – 51,8% ... Ал ... күні ... бойынша
халық саны 47,9% – еркектер және 52,1% – ... ... ... отыр ... бойынша әлем мемлекеттерінің бірінші ондығы ішінде тоғызыншы
орынды алып отырған ... ... саны ... ... ... орында
тұр және аз халықты мемлекет болып есептелінеді. Оның ... күні ... ... ... ... ... ... әлемнен 130 халық өкілін
құрайды) [63, с.7].
Демографиялық үрдістердің құрылымы үш бөлікке ... ... ... ... өлім ... және ... мәселесі. Осылар
демографиялық үрдістерді толығымен қамтиды. Қазақстан ... ... ... ... ... өлім санының
жоғарлауымен сипатталып отыр. Оның бірнеше себептері бар:
Біріншісі, қиын әлеуметтік және экономикалық ... ... ... ... ынтасы жоқтығы, көптеген отбасыда балалардың аз
болуы. Қазақстан Республикасы Конституциясының 27 ... ... ... ... ана мен әке және бала ... ... болады» - делінген. Ол
ана мен әкеге, балаға мемлекеттің жәрдемдесуін білдіреді. Осыған байланысты
республикамызда бірнеше ... ... ... Оның ... заңдарды атауға болады: «Халықты ... ... ... ... ... туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы»,
«Жылжымайтын мүлік ... ... және ... ... проблемалары. Көптеген балалар туылып, табиғи
жағдайда қайтыс болады. Бұл көп жағдайда әйел ... ... ... тамақтанбауынан болады. Осыған байланысты елімізде ана мен
бала өлімінің ... ... ... бағдарламалар қабылданды.
Мысалы, 2008-2010 жылдарға арналған Қазақстан ... ана мен ... ... ... бағдарламасын айтуға ... ... ... ... ... ... көп. Балалардың қаңғырып
жүрушілігі, баланың есірткіге құмарлығы және ... ... және ... ... деңгейіндегі проблемаға айналды.
Қазақстанда 90 мың жетім бала бар, ... 46 мың ... ... ... және т.б. ... ... ... Оның 80% ата-аналары
тастап кеткен балалар. Елімізде бұл мәселелер мемлекет тарапынан шешілуде.
Осы жағдайды реттейтін республикамызда ... ... ... ... ... және ... ... «Қазақстан Республикасындағы баланың
құқықтары туралы», «Отбасылық үлгідегі балалар ... мен ... ... ... ... ... және медициналық-педагогикалық
түзеу арқылы қолдау туралы» және т.б. ... ... ... ... қамқорлығынсыз қалған балаларға, мүгедек балалар мен олардың ... ... ... ... ... ... проблемаларын шешуге арналған ... ... ... ... -Балалары», «Жетім балалар»,
«Мүгедек балалар» және т.б. ... ... ... ... ... ... да бар. Олардың ішінде: «Бала құқығы туралы»
Конвенция, «Мүгедектердің құқықтары туралы» Конвенция, ... ... ... ... ... ... ... қатысты ынтымақтастық
туралы» Конвенцияларды айтуға болады.
Үшінші себеп, денсаулық сақтау саласындағы мәселелер. Ұлттың денсаулығы
– тұрақты дамушы мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... алғашқы медициналық санитарлық жүйені
нығайтуға, жас балалары бар және ... ... ... ... ... ... ... ету мақсатында, ҚР Үкіметімен 2000 жылғы 17
тамызда мемлекеттік демографиялық саясат ... ... ... ҚР ... ... ... ... болып демографиялық
үрдістердегі теріс тенденцияларды жеңу, ... ... ... ұзақ ... ... ... және ... халықтың өсуін
қамтамасыз ету болып табылады. ... ... ... әр ... байланысты халық денсаулығының нашарлауы байқалуда. Оның ішінде
әр түрлі жұқпалы аурулар (ЖҚТБ, ... ... ... және т.б.) ... ... ... халықтың денсаулығы саласын реттеуде көптеген
заңнамалар қабылдады.
Төртінші ... ... ... Әлем ... де,
Қазақстан да демографиямен тығыз ... ... ... отыр. Олар атмосфералық ауаның ластануы, парниктік газдардың
ауаға ... ауыз ... ... және т.б. Адамның ... ... ... қоршаған ортаның ластануы себебінен де болады.
Еліміздің экологиялық жағдайын ... ... ... ... ... Соның ішінде 2007 жылы 9 ... ҚР ... ... «ҚР ... кодексін» атауға болады.
Бесінші мәселе, есірткі пайдалану санының өсуі. Адамзаттың тіршілік
етуіне үлкен қауіп әкелетін қазіргі жастарымыздың есірткіге ... ... ... күнде Республиканың медициналық мекемелерінде есірткіге
тәуелді тіркеуде тұрған адамда саны ... ... оның ... 2577 ... ... ... ... табылады. Статистикалық мәліметтерге
сүйенсек ересектерге қарағанда балалар оны 2,5 есе жиі қолданады [64].
Есірткіге, алкольге жақын адамдар кейде есін ... ... - өзі ... Есірткі бизнесі терроризм мен ... ... Осы ... ... тарапынан көптеген нормативтік құқықтық
актілер ... ... ... ... ... ... ... халықаралық құжаттар да бар. Соңғы кездері біздің ел
үшін адамдардың шекара арқылы ... ... ... ... ... ... ... болды.
Елдің демографиялық дағдарыстан шығуы үшін көші –қоны үрдістерін реттеу
қажет. Қазіргі кезде ... ... және ... дамуы мен
ұлттық қауіпсіздік мүдделері көші–қонды реттеуде жаңа жолдарды талап етіп
отыр. ... ... ... әр ... ... ... кеткен
шетелдердегі қазақтардың еліне қайта оралуына жағдайлар жасалуда. ... жылы ... ... ... ... ... ... көшіп
келушілер мен босқындар саны өсуде. ... ... ... саны ... ... ... Республикасында демографиялық үрдістерді реттейтін
нормативтік ... ... ... деп есептеуге болады. Осының
негізінде, біздің ойымызша ... ... ... ... мен ... ... ... жаңа
функциясын анықтауға болады. Ол демография ... ... ... тиіс.
Туылым мәселесі.
Жаһандану кезеңіндегі қиын әлеуметтік және рухани - өнегелік дағдарыс
барысында көптеген жас адамдар ... ... ... жоқ, ... ... аз не ... балалары мүлдем жоқ. Қазіргі ... бір ... ... ... ... ... Қазақстанда бала туылымы
азаюда. Ары ... ... ... ... не ... ... ... Бұл мәселеге мемлекет назар аудармаса, сұрақ ашық ... ... ... саны ... бара ... Ол ... мектеп,
мұғалім, аурухана, дәрігерлердің саны да азаяды дегенді білдіреді.
Депопуляция ... ... ... ... ... қамтиды.
Мәселен, қазіргі заман талабы ... және ... ... мекемелерінде
қатаң реформалар жасауды талап етіп ... ... ... ... айтсақта болады. Мысалы, қазіргі кезде қалалардың ... ... ... жедел жәрдем көлігінің тез уақытта ауру
адамды ауруханаға жеткізе алмауы және т.б.
Қазақстан ... 2002 жылы 8 ... ... ... ... ... заңы - балалар мүддесін
көздейтін мемлекеттік саясатты белгілеп ... ... ... ... ... мақсаттары мыналар:
1) балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамамсыз ету, ... жол ... ... құқықтары мен заңды мүдделерінің негізгі кепілдіктерін
нығайту, сондай-ақ құқықтары бұзылған ... ... ... келтіру;
3) бала құқықтары кепілдіктердің құқықтық реттелуін қалыптастыру,
баланың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау жөніндегі ... ... ... ... ... дене ... интеллетуалдық, рухани және имандылық
тұрғысынан дамуына, олардың бойында елжандылық, азаматтық және ... ... ... ... жеке дами ... ... мемлекет халықтарының дәстүрлі, ұлттық және әлемдік ... қол ... үшін ... ... ... кәмелетке толмағандардың құқықтық санасы мен құқықтық мәдениетін
қалыптастыру жөнінде нысаналы жұмысты қамтамасыз ету ... ... ... ... ... саясат мемлекеттік органдар
қызметінің басым саласы болып табылады және:
1) баланың құқықтарын заң тұрғысынан қамтамасыз етуге;
2) балаларға толымды ... ... ... ... қорғауды оларды
қоғамда толымды өмір сүруге дайындауды ... ету ... ... ... ... ... ескере отырып, балалардың өмірін жақсартуға
бағытталған мемлекетік ең төменгі әлеуметтік ... ... ... баланың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзғаны, оған зиян келтіргені
үшін лауазымды тұлғалардың, азаматтардың жауаптылығына;
5) баланың құқықтары мен заңды мүдделерін ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктер мен өзге де ұйымдарды мемлекеттік
қолдауға негізделген [65].
Қазақстан Республикасында әрекет етіп ... 1995 жылы 30 ... ... 27 ... сәйкес «Неке мен отбасы, ана мен әке
және бала мемлекеттің қорғауында болады. Балаларына қамқорлық жасау ... ... ... ... ... және ... делінген [66]. ҚР
Конституциясының бұл бабы ана мен баланың, отбасының мемлекеттің қорғауында
болады деген міндет, ол азаматтарға белгілі бір ақша ... алып ... ... ... ... ... қамсыздандыруға
Конституциялық құқықтан ... әр ... ... мен бір реттік
ақылардың нақты көлемі ... ... ... ... ... реттелініп отырады. Өз ретінде атқарушы билік ҚР ... ... ... негізгі бағыттарын әзірлейді
және олардың жүзеге асырылуын ... (ҚР ... 66 ... ... ана мен ... ... ... кепілдікті бекіту
бойынша конституциялық міндеттерді мемлекетпен жүзеге ... ... ... ... ... дамуына тікелей
қатысы бар. ҚР неке ... ... ... ... ... ... негізгі бастамалары қарастырылған [67]. Ол Қазақстан
Республикасы конституциялық құрылысының ... мен адам және ... мен ... баянды ететін Қазақстан Республикасының әрекет
етіп жатқан Конституциясының ережелерімен тікелей не ... ... ... ... мәлім отбасы әр қашанда қоғамның тірегі болған және
болады да.
Отбасы қатынастарын құқықтық реттеудің негізгі мақсаты ... ... ... махаббат пен сыйластық сезімдеріне негізделген отбасылық
қатынастарын құру отбасы мүшелерінің ... ... әрі ... ... ... Бұл ... ... отыру және тоқтату, ерлі-зайып,
ата-ананың, ... ... мен ... бала ... алу және т.б.
сияқты институттар арқылы Неке және ... ... ... ... ... ... тек ... құқықтық нормалармен ғана емес,
еңбек, тұрғын үй, әлеуметтік қамсыздандыру ... ... ... ... ... 2007 ... 15 мамырда қабылданған Қазақстан
Республикасының Еңбек кодексінің 1-бабына сәйкес еңбек – адам мен ... және ... ... ... ... ... ... да құндылықтарды жасауға бағытталған адам қызметі; еңбекке ақы
төлеу - Еңбек кодексіне және Қазақстан Республикасының өзге де ... ... ... –ақ ... ... ... ұжымдық шартқа
және жұмыс берушінің актілеріне сәйкес ... ... үшін ... ... ... жұмыс берушінің қамтамасыз етуіне байланысты
қатынастар жүйесі; еңбекке ақы төлеудің ең төменгі стандарты (EATC) – ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарда
істейтін қызметкердің айлық жалақысының сақталуына кепілдік берілген ... ... ... жұмыс процесінде зиянды және (немесе) ... ... ... ... ... ... күші ... қалпына келтіруге қажетті азық-түлік ... ... ... қызметтердің ең төменгі жиынтығы кіреді; еңбек қауіпсіздігі-
еңбек ... ... ... зиянды және (немесе) қауіпті
өндірістік факторлардың ... ... ... ... қамтамасыз
етілген қызметкерлердің қорғалу жан-күйі; еңбек қауіпсіздіі ... ... ... ... ... ... процесі мен өндірістік
ортаның еңбек қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі; еңбек қауіпсіздігі ... ... ... - ... еңбек қауіпсіздігінің және еңбекті
қорғаудың ... ... ... ... ... ... ... қорғауын жай-күйін бағалау мен болжау; еңбек қауіпсіздігі және
еңбекті қорғау ... ... ... психофизиологиялық және еңбектің қалыпты жағдайларын
қамтамасыз ететін өзге де талаптар; еңбекті ... ... ... ... ... емдеу-
профилактика, оңалту және өзге де іс-шаралармен құралдарды ... ... ... ... өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... 1998 жылы ... Қазақстан Республикасының Неке және
Отбасы заңы Қазақстан Республикасындағы неке-отбасы қатынастарын, ... ... ... ... ... ... ... саясатының
басым бағыты деп анықтай отырып, оның құқықтары мен мүдделерін қорғауды
қамтамасыз етеді. Осы ... ... ... неке дегеніміз - ерлі –
зайыптылар арасындағы мүліктік және ... емес жеке ... ... құру ... заңдарда белгіленген тәртіппен
тараптардың ... және ... ... жағдайында жасалған еркек пен
әйелдің арасындағы тең ... одақ деп ... Ал ... ... ... ... бала ... алудан немесе балаларды тәрбиеге ... де ... ... ... және мүліктік емес жеке құқықтар
мен міндеттерге байланысты және отбасы қатынастарын нығайту мен ... ... ... тобын айтамыз [67].
Неке және отбасы қатынастары балаларды тәрбиелеумен, жеке және ... ... ... ... ... шаруашылықты
жүргізумен өзара байланысы бар адамдардың туысқан болып бірігуін қамтиды.
Некенің, отбасының, ана, әке, ... ... ... ... ие ... Ол ... осы аяда мемлекеттің функциясы тек ... ... ... реттеумен ғана шектелмейді, керісінше оның мазмұны
мен көлемі жағынан да ұлғаяды.
ҚР Конституциясының 27 бабының 2 тармағына сәйкес ... ... және ... ... ата-ананың етене құқығы әрі міндеті. Кәмелетке
толған еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық
жасауға ... ... ана мен әке, ... ... ... ... ... сыныптарын анықтайды. Мемлекет көпбалалы ... ... ана мен әке, ... ... бар ... мүгедектер,
асыраушысынан айырылған отбасылар, арнайы мемлекеттік балалар мекемелері
үшін әр түрлі жеңілдіктерді қарастырады.
Қазіргі ... 20 ... емес ... ... ... ... - деген атпен ҚР Парламентіне заң жобасын жіберіп ... ... ... ... ... алуға, ҚР Неке және Отбасы заңына өзгерістер
енгізуді ұсынып отыр.
Біздің елімізде бұған дейінде ана мен ... ... ... ... ... ... болатын. Елімізде жетім
балаларға қамқорлық жасауға ... ... ... ... ... ... балаларды қазіргі әлеуметтік-экономикалық
жағдайда өзіндік жеке тіршілік етуге дайындау үшін жағдай жасау жөніндегі
шаралар, әлеуметтік жетімдіктің ... болу ... ... алу,
интернаттық мекемеде тәрбиеленіп жатқан жетім баланың ... ... ету, осы ... ... және ... ... ... балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз ... ... ... ... ... қамтиды. Сондай-ақ
мүгедек балаларға қамқорлық жасау мақсатында ... бар. ... ... ... ... ... шешуді және
халықтың осындай бөлігін тәуелсіз өмір ... үшін ... ... ... мен ... ата-анасының медициналық-әлеуметтік, әлеуметтік-
экономикалық және өнегелік мәселелерді шешуге, олардың қоғамда бейімделуіне
бағытталған. Сонымен ... ... ... ... ... ... бағдарламалар халықтың отбасын жоспарлауға арналған
сұрақтарды қамтиды, сондай-ақ жас ... ... ... және ... ... мен отбасы-неке қатынастарының
этикасы жайлы мәселелерді қамтитын жаңа көзқарастар жасауды қарастырады;
жас өспірімдерді жыныстық ... ... мен ... ... ... жоспарлау және оны қазіргі заманның талабына сай
контрацепция ... және т.б. ... ... ... бойынша кәсіби дайындалған кадрлар бар қызметтерді ұйымдастыруды
қамтиды. Сонымен қатар, балалардың ... ... ... ... мен ... әлеуметтік көмек көрсету, кәмелетке
толмағандардың құқық ... ... алу ... ... балаларды шетел азаматтарының асырап алу саясатын дұрыс
жүргізу ... ... ... ... ... қамқорсыз қалған
балаларды республика азаматтарының асырап алуы ... ... ... Осы мақсатта халықаралық тәжірибелерге сүйенуі керек.
Республикамызда 2007 жылы «2007 – 2011 жылдарға арналған Қазақстан
балалары» атты ... ... Бұл ... басты мақсаты
әртүрлі әлеуметтік және құқықтық кепілдіктерді қамтамасыз ету ... өмір сүру ... ... ... ... [69].
Аталған жағдайлар, туылыммен байланысы бар демографиялық дағдарыстың
күрделі екендігін ескере келе, оған мемлекеттің ... ... ... ... ... деңгейіне әлуметтік, экономикалық, құқықтық, тарихи,
этнографиялық, географиялық, биологиялық және т.б. ... әсер ... ... ... ... ... дәрежесі, балалардың
мекемелермен қамтамасыз етілуі, халықтың мәдени ... ... даму ... ... тұру ... отбасы ішінде баланың туылымын
реттеу және т.б. Осындай мәселелерді шешуге әсер ететін мықты ... ... ... ... ... деңгейінің төмендеуінің алдын алу үшін
әр түрлі мемлекеттік-құқықтық шаралар қабылдайды.
Мемлекеттік демографиялық саясатты жүргізу ... ... мен ... ... ... өсу қарқыны мәселесінің күрделігі
әлемнің барлық елдерімен танылып отыр.
Қазіргі кезде жас отбасылары арасында бір баладан кейін тағы ... ... ... ... етек ... Көп әлеуметтанушылардың ойынша жас кезде
бала туудың келеңсіз тұстары да бар дейді. Себебі мұндай ... ... ... ... ... ... кездеседі деп пікір ... ... ... ... әлі ... ... ешқандай мамандығы
жоқ, үйде тұрақты кіріс жоқ, үйі жоқ, ... қалу ... бар ... ... ана ... бала туу ерте ... ... не ананың не
баланың өліміне, не болмаса ... ... кері әсер ... ... ... тән ... ... жасы болады. Әйел адамның
репродуктивті бала ... жасы 15-49 жас ... ... ... ... кезеңінде көп отбасылардағы ерлі-зайыптылар баланы асырай
алмаймын деген үреймен 25-30 ... ... бала туа ... ... ... ... ... санына
қарағанда әйелдердің саны көп. Есеп ... бір ... ... ... ... ... аралығында туылған ер адамдардың саны аз болып,
қыз баланың саны көп болды да, осы ... ... ... ... ... көбі ... құра ... жүр.
1990 жылдан бастап жас кезінде үйленіп, балалы болу саны азайып осы
кездері үлкен жастағылардың ... ... болу саны ... ... 10 жыл ... ... ... өтіп тұрады. Санақ
арасындағы жылдарды халық ... ... ... ... ... ... оған жыл сайын туғандар саны мен осы ... ... ... және ... мен осы аумақтардан кеткендердің
санын шығарып жүргізіледі.
Халықты қалалық және ауылдық деп бөлу тұрған жері бойынша ... ... ... қоныс болып, заңнамада белгіленген тәртіппен қалалық
санатқа жатқызылған елді мекендер ... қала ... ... ... ... кенттері) есептеледі. Қалған барлық елді мекендер ауылдық ... ... саны ... ... ... ... сипаттайтын
деректер тұрақты халық бойынша келтіріледі, оған санақ кезінде ... ... ... осы ... ... ... адамдар жатады.
2.2 Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік проблемаларды шешудегі
мемлекеттік органдар және олардың өкілеттіктері
Адам, оның ... мен ... адам ... ... ... ... басты мақсаттарының бірі. ... ... ... әр ... әлеуметтік, экономикалық, саяси, экологиялық,
денсаулық сақтау аясында да және тағы да ... әр ... ... ... ... ... жетістіктердің нәтижесінде әлемде әр
түрлі қақтығыстар, ұйымдасқан қылмыстылық, адам ұрлау, оны ... ... ... сияқты проблемаларда көбейіп кетті. Осының
нәтижесінде туылым көрсеткіштері күрт ... өлім мен ... ... саны өсіп ... ... өзін-өзі қорғай алмайтындығы байқала
бастады, демографиялық үрдістермен байланысы бар әр ... ... орын ... әлем ... бұл ... ... ... Мемлекет
осындай жағдайдың өзгеруіне көптеген қадамдар жасап жатыр.
ХХ ғасырда демографиялық үрдістердің ... ... ... ... ... Сол ... де бұл проблема әлеуметтік
проблемалардың көлеңкесінде қалып қалған. ... ... мен ... кеңейіп, адам –жалғыз саналы тіршілік иесі дегенді түсіне келе,
ХХI аяқ басқанда бұл проблеманың барлық мәселелердің алдына ... ... ... ХХ ғасырда жүргізілген ... ... мәні ... ... ... тіршілік етуінің барлық талаптарын орындаған жоқ.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... мен ... және ... қақтығыстардың қатар жүргендігі байқалады.
Қазіргі кезде демографиялық жағдай өте өзекті және ол ... тез ... ... ... ... етіп ... ... – президенттік басқару нысанындағы республика.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 40-бабына сәйкес ... ...... ... ... ішкі және ... ... бағыттарын айқындайтын, ел ішіндегі және халықаралық
қатынастарда Қазақстанның атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды ... ... ... ... ... ... көші-қоны
туралы заңдар қабылданды және шет елдерде тұратын қазақтарды өз ... ... ... ... ... да ... ... бұл үрдіс этникалық репатриация деп аталады. Президентінің жыл
сайынғы халыққа жолдауында ... ... ... ... ... ... қала ... жөнінде айтылады. Осының нәтижесі
демографиялық саясатты жүзеге асыру, жағдайды жақсарту ... ... ... ... базаларды жетілдіру қажеттілігінің өзекті
екендігіне көз ... ... ... Конституциясының 3 – бабының, 4-тармағына сәйкес
«Республикада мемлекеттік ... ... ол ... мен ... заң ... атқарушы және сот тармақтарының бөліну, олардың
тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін пайдалану арқылы, ... ... ... ... жүзеге асырылады» [66].
Бұл дегеніміз мемлекеттік билік заңи басқарушылық құзыретке ие болады.
Билікті үш тармаққа бөлу ... ... ... ... өз ... ... ... саясаттың құқықтық реттелуіне тікелей қатысты мемлекеттің
ең жоғарғы заң шығарушы органы Қазақстан Республикасының Парламентін айтуға
болады. Қазақстан ... ... ... ... қамтитын, демографиялық заңнамалардың ... ... ... ... ... ... жүйесіне кіретін мемлекеттік биліктің тағы бір түрі
атқарушы билік болып ... ... ... ... бағытталған
еліміздің демографиялық саясатын жүзеге ... ... бір түрі ... ... ... ... ... еі жоғарғы атқарушы орган
Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... 4-тармағына сәйкес «Үкімет Қазақстан
Республикасының атқарушы билігін жүзеге ... ... ... ... және олардың қызметіне басшылық жасайды» [66].
Қазақстан Республикасының ... ... ... негізгі
бағыттарды әзірлейді, мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатын, елдегі
демографиялық саясаттың ... ... ... ... жағдайды шешуге байланысты тұжырымдамалар мен бағдарламалар
дайындайды, республиканың заң шығарушы органына заң ... ... ... ... заң ... ... құқығына ие болады. Сондай-ақ
заңдардың орындалуын қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамында демографиялық ... ... ... ... бар: ҚР ... сақтау Министрлігі;
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ... оның ... ... ҚР ... ... ... ... ҚР Сыртқы істер
Министрлігі; ҚР Ішкі істер ... ... ... ... ... реттеуге бағытталған бірқатар Қазақстан Республикасының Үкіметі
құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдарда бар. ... ҚР ... ... ҚР ... қауіпсіздік органдары. Бұл мәселені шешуге
Республиканың мемлекеттік жергілікті атқарушы органдары да атсалысады.
Демографиялық ... ... ... ... орган Қазақстан
Республикасы мәслихаттарының да маңызы зор.
Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау Министрлігі-азаматтардың
денсаулығын сақтау ... және ... ... мен ... санитарлық-эпидемиологиялық жағдайы, дәрі-дәрмектің айналымы,
медициналық қызметтің сапасын бақылау ... ... ... ... ... ... ... атқарушы органы болып
табылады.
Бұл Министрліктің қарамағында фармацевтикалық ... ... ... ... ... ... ... бойынша Комитеттер бар.
Министрлік елдегі демографиялық жағдайды жақсарту мақсатында келесідей
қызметтерді атқарады:
1) азаматтардың ... ... ... ... ... ... халықтың санитарлық-эпидемиологиялық жағдайын жақсарту
салаларында мемлекеттік саясатты жүргізеді;
2) мемлекеттің кепіл берген шегінде заңға сәйкес ... ... ... ... қамтамасыз етуді ұйымдастырады;
3) халық пен емдеу профилактикалық мекемелерді қауіпсіз, тиімді әрі
сапалы дәрі ... ... ... ... ұйымдастырады;
4) денсаулық сақтау саласында, медициналық ғылым мен білім аясында
халықаралық ... ... ... және т.б. ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы ... № 723 ... ... ... ... ... ... «Республикалық балаларды оңалту орталығы» шаруашылық жүргізу
құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны ... Ол ... ... негізгі мәні балалардың денсаулығын ... ... ... ... ... ... табылады [111]. Елімізде
демографиялық үрдістерді реттеуге бағытталған ... ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік
қорғау Министрлігі болып табылады. ... ... ... мен ... және ... ... ... Комитеті жұмыс жасайды.
Министрлік демографиялық саясатты жүзеге асыру барысында келесідей
қызметтер атқарады:
1) ... ... ... мен оның ... ... ... аясында, халықты әлеуметтік қорғау, зейнетақымен әлеуметтік
қамсыздандыру, міндетті ... ... ... көші-қоны
саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастырады;
2) еңбек, еңбек қауіпсіздігі мен оның қорғалуы, ... ... ... ... ... қорғау, зейнетақымен әлеуметтік
қамсыздандыру, ... ... ... халықтың көші-қоны
саласындағы салааралық қызметтер мен мемлекеттік басқаруды жүзеге асырады;
3) еңбек, еңбек қауіпсіздігі мен оның ... ... ... ... ... ... қорғау, зейнетақымен әлеуметтік
қамсыздандыру, міндетті әлеуметтік сақтандыру, балалары бар, ... ... ... мен отбасыларға көмек көрсету, мүгедектік бойынша
мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақыларды, асыраушысынан ... ... ... мен ... беру аясында, сонымен қатар, тау
жұмыстарында, жер асты жұмыстарында, өте ... ... ... ... ядролық сынақтан зиян шеккен азаматтарға мемлекеттік
жәрдемақы беру ... ... ... актілерді жасап, бекітеді;
4) өз қызметі аясында халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асырады және
т.б.
Министрліктің құрамына ... ... ... ... ... мынадай:
1) халықтың көші-қоны туралы заңнаманың орындалуына мемлекеттік бақылау
жасайды;
2) Қазақстан Республикасынан шетелге жұмыс күшінің кетуіне
байланысты ... ... ... ... береді;
3) халықтың көші-қоны мәселелері бойынша бағдарламалар ... ... ... ... жүзеге асырады;
4) көшіп келген оралмандар мен босқындарды тіркейді және
оларды есепке алады;
5) оралмандар иммиграциясы ... ... ... ... ... ... мүшелеріне жәрдемақы мен компенсациялар төлейді;
6) босқындар, оралмандар мәртебесін беруге және оралмандар
иммиграциясы квотасына енгізуден бас ... ... ... ... ... ... ... бойынша шешім қабылдайды және т.б.
Министрліктің құрамындағы Бақылау және әлеуметтік қорғау ... ... жас ... ... ... бойынша, баланың
туылуы және оны қарауға арналған, Семей ядролық сынақ бойынша ... өз ... және ... төленуіне бақылауды жүзеге
асырады;
2) ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызмет көрсету туралы, міндетті
әлеуметтік сақтандыру жөніндегі заңдардың ... ... ... ... ... орындалуына мемлекеттік бақылауды жүзеге
асырады және т.б. [112].
Республикада қоршаған ортаны қорғау мен табиғатты пайдалану, қоғамның
экологиялық тұрақты дамуын қамтамасыз ету ... ... ... ... басқаратын орталық атқарушы орган Қазақстан Республикасының
Қоршаған ортаны қорғау Министрлігі болып табылады.
Бұл Министрліктің құрамына Экологиялық ... мен ... ... ... ... демографиялық жағдайын шешуге
бағытталған бірқатар қызметтері бар. Олар:
1) қоршаған ... ... ... ... ... ету мен ... экологиялық тұрақты дамуында қолайлы деңгейге
жету;
2) мемлекеттік экологиялық саясатты ... ... және ... көшу бойынша ұсыныстар жасайды;
3) қоршаған ортаны қорғау, табиғатты пайдалану және ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша
басшылық жасап, салааралық бақылау жасайды;
4) қоршаған ... ... ... ... және ... ... дамуын қамтамасыз ету салаларында заңнамаларды
жетілдіру;
5) қоршаған ... ... және өз ... ... қоршаған ортаны
қорғауда экологиялық әдістерді мемлекеттік ... ... ... басқару жүйесін жетілдіру;
6) табиғатты қорғау заңдарының экологиялық талаптар нормативінің
орындалуына мемлекеттік экологиялық ... ... ... ... ... ... саласында ақпаратпен ағартушылықты тарату
жүйесін дамыту және т.б.
Министрліктің құрамындағы Экологиялық реттеу мен ... ... ... қоршаған ораның ластануын жою жөніндегі шараларды жүргізеді;
2) зиянды заттарды, радиоактивтік қалдықтарды көмуді жүзеге асырады;
3) су ... ... ... ... асырады;
4) атмосфералық ауаны қорғауда, ауа-райы мен ... озон ... ... регламенттер, нормативтерді, ережелер мен басқа да
талаптардың орындалуын ... ... және т.б. [113]. Елде ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының
дипломатиялық қызмет органдарының біртұтас ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Сыртқы істер ... ... ... Халықаралық ақпарат Комитеті бар.
 Қорытынды
Кедейшілік пен жұмыссыздық проблемасы Қазақстанды 90-шы жылдардың
басынан толғандыра бастады. Оның өткірлігі ... ... ... ... мен ... ... жіктелуінің күшеюі салдарынан қоғамның
әлеуметтік құрылымының өзгеруіне әсер ете ... ... ... ... өсуі оның үлес ... да, ... санаттары бойынша да
көрініс тапты. Кедейшілік деңгейінің өзгеру қарқынында оның ... ... ... ... ... ... кезең – 90-шы жылдардың бірінші
жартысы – бұл кезде халықтың ... ... ... ... ... ... ... маңызды материалдық және әлеуметтік
игіліктерге қолжетімділік бойынша қарастырғанда ... ... ... аса ... ... ... ... кезең – 90-шы
жылдардың екінші жартысынан бастап қазіргі кезге ...... ... оңды ... ... ... бақуаттылығы
өлшемдерінің біршама тұрақтану кезеңі.
Елде көші-қон ... ... ... босқындарға, мәжбүрлі көшіп
келушілерге әлеуметтік көмек көрсету механизмдері жетілдірілмеген.
Біртектес демографиялық және ... ... әр ... ... ... да ... деп ойлаймыз.
Бүгінгі таңда мемлекетіміздің көші-қон саласындағы қызметі көп ... ... ... ... ... елдегі көші-қон үрдістерін
болжау, көші-қон саласындағы ақпараттық жүйелерді, ... ... ... ... әр ... ... тұжырымдамалары мен
бағдарламаларды жасап, жүзеге асыру; көші-қон үрдісіне бақылау жүргізу;
заңсыз ... мен ... ... ... ... қамтамасыз
ету; олардың арықарай тіршілік етуін қамтамасыз ету; ... ... ... ... және т.б. ... және ... қызметі саласындағы ең маңыздысы мемлекеттің
халықаралық ұйымдар мен шетел ... ... ... ... ... ... ... реттеу мәселелері бойынша барлық
ТМД мемлекеттерімен ынтымақтастықта.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... Республикасы азаматтарының шет елге және шетел азаматтарының
Қазақстан Республикасына келуін реттейтін әр түрлі ... ... ... да ... ... ... ... қызметінің аясы қоғамның әр түрлі салаларын қамтитын өте ... ... ... ... ... Бұл ... ... халықаралық ынтымақтастықты жетілдіру әрі нығайту қажетті
екендігін аңғарамыз [129, с. 45].
Демографиялық мәселелер өте ... ... ... ... ... органдар реттейді. Бұл әлеуметтік проблемаларды жүйелі
түрде шешуге және оның тиімді жұмыс істеуіне ... ... ... да, ... ... ... проблемаларды шешетін арнайы
орган құру ... ... ... ... ... ... ... кезде стратегиялық маңызы бар міндеттердің біріне айналуда.
 
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Казахстанцев больше 16 миллионов! // http://www.kp.kz
2 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030: ... ... өсіп ... ... және ... ... Ел Президентінің
Қазақстан халқына Жолдауы.- Алматы, 2002.- 96 ... ... С.С. ... Академик Сұлтан Сартаев. – Алматы: «Дәуір», 2008.
– 632 б.
4 Әлемдік философиялық мұра: ... ... ... ... ... Жазушы, 2005. – 568 б.
5 Әлемдік саясаттану антологиясы. 10 томдық. ... ... ... - ... - 2005. – 504 б.
6 Цицерон. О старости. О ... Об ... – М., 1975. – С. ... ... З.А. Понятие «право» в теории К. Маркса.- Алматы: Аркаим,
2002. – 220 с.
8 ... Г. ... ... ... ... ... ... труды «Әділет». – 2000. – №1. – С.45-59.
9 Сапарғалиев Ғ.С. Қазақстан ... ... ... ... Жеті ... 1997. – 541 ... ... М.Т. Избранные труды по теории государства и права. ... 2003. – 567 ... ... С.Н. ... мемлекеттік құқық: Оқулық. - ... 2000. – 408 ... ... С., Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы: ... ... Жеті ... 2006. – 264 ... ... Т. ... және ... теориясы. – Қарағанды: Болашақ –
Баспа, 2002. – 320 б.
14 Белков П. Л. Раннее государство, ... ... в ... // ... формы политической организации: от первобытности к
государственности. – М., 1995. – С. 121-175.
15 Антология II pensiero politico dalle origini ai nostri giorni. ... 1966. – P. ... ... ... ... ... ... 6-том. « Жаңа дәуір
философиясы» - Алматы: ... 2006. – 512 ... Фома ... О ... ... // ... ... феодализма в Западной Европе (VI—XVII вв.). – Л., 1990. – С. 235.
18 ... Б. ... ... ... Ч. 1. – М., 1869. – С. ... Гроций Г. О праве войны и мира. – М., 1956. – С. 74.
20 Локк Дж. Басқару туралы екі ... / Ауд. М.Ө. ...... 2004. – 280 ... Кант И. Мәңгілік тыныштыққа // Әлемдік саясаттану антологиясы. 10
томдық. «Мәдени мұра» бағдарламасы. Алматы: - Қазақстан, - 2005. – ... ... ... ... Жиырма томдық. «Кант және Гегель
философиясы». 8-том. - ... ... 2006. – 520 ... ... ... ... – М., 1990. – С. 284, 310, 93, ... Монтескье Ш. Заңдар рухы туралы. Ауд. А. Құлсариева – Алматы: Үш
Қиян, 2004. – 784б.
25 Маркс К., ... Ф. ... ... Екі ... 2 – том. –
Алматы, Қазақ мемлекет. - 1956. – 550 ... ... В.И. ... ... ... Т. 33. Мемлекет және революция.
– Алматы: Қазақстан, 1979. – 469б.
27 ... В. А. ... ... ... ... ... государственности // Ранние формы политической
организации: от первобытности к государственности. – М., 1995. – С. ... ... Ю. ... и его трактовки // Известия. – 1995. – 7
августа.
29 ... Ғ., ... А.С. ... және ... теориясы: Оқулық.-
Астана: 2007.- 336 б.
30 Общая теория права и государства / Под ред. В.В. Лазарева. - ... ... ... ... В.А. Теория государства и права: Учебное пособие / Под ред.
В.Г. Стрекозова. – М.: ... ... ... 1995. – 384 ... ... С.И. ... русского языка / Под ред. Н.Ю. Шведовой. – М.:
Русский язык, 1987. – 917 с.
33 Философский ... ... – М.: ... 1983. - 839 ... ... В.С. ... ... права и государства. – М.: НОРМА-ИНФРА,
2002. - 552с.
35 Баймаханов М.Т. О ... ... ... науки к
выработке понятия функций государства. Основные слагаемые понятия функций
государства и их ... // ... ... в ... мира (на ... ... ... Монография /
Отв. ред. М.Т. Баймаханов. - Алматы, 2005.- 336 с.
36 Байтин М.И. О ... ... // ... - 2002. - ... С. 4 - ... ... А.Ф. ... государства и права. – М., 2000.– С. 111.
38 Теория государства и права. Курс лекций под ред. М.Н. ... ... 1998. – С. ... ... В.С. ... ... права и государства. – М., 1999. – С.
345.
40 ... ... и ... / Под ред. В.К. ... – М.: ... – С. 68.
41 Морозова Л.И. Проблемы современной российской государственности. –
М.: Юрид. лит., 1998. – С. 33.
42 ... М.Т. К ... ... ... ... // ... ... в Казахстане. – 2001. – № 4.– С. 3-8.
43 Загайнов Л.И. О роли ... ... ... государства в
создании материально-технической базы коммунизма: Автореф. дис. … ... ... – М., 1968. – С. ... ... Л.И. ... ... ... государства. – М.:
Юридическая литература, 1968. – 120с.
45 Чиркин В.Е. ... ... – М., 2001. – 376 ... ... Л.А. ... глобализации на функции государства //
Государство и ... – 2006. - №5. – ... ... В.В., ... С.В. Теория государства и права. Учебник. – М.,
2001. – С. 77-78.
48 ... Л.И. ... ... и ... - М., 1995. - 302 ... Тихомиров Ю.А. Государственность: крах или воскрешение? //
Государство и право. - 1992. - №9. - C.11 - ... ... М.И. ... и ... ... ... - Саратов, 1979. - 302 с.
51 Черноголовкин Н.В. Теория функций социалистического ... ... лит., 1970.– ... ... М.Т. Функции государства в современный период: понятие,
содержание, классификация // Научные труды «Әділет».– 2002. – №1(11).–С.32-
40.
53 Теория ... и ... ... лекций) / Под ред. Н.И. Матузова,
А.В. ... - М.: ... 1997. - 671 ... ... Е.Б. ... ... Учебное пособие / Е.Б. Бреева ... М.: ... и К, 2009. - 388 ... ... М., Әлиев Ж. Дербестігіміз - демографияда. - ... ... 1999. - 264 ... ... в ... ... ... Алматы: Компьтерно-издательский центр Института ... ... МОН РК, 2006. - 363 ... ... В.И. ... ... пособие / Под ред. В.Г. Игнатова.-
М.: ИКЦ «МарТ», 2008. - 576 с.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Диференциалдық оператор49 бет
Жүйелі талдаудың негізгі кезеңдері туралы6 бет
Рим клубы7 бет
Шешім қабылдау процесі5 бет
Экология ғылымы - дүниеге көзқарас13 бет
Ғаламдық проблемалар6 бет
Ғылыми проблема – зерттеудің бастамасы7 бет
Қазіргі ғаламдық проблемалардың экономикалық жақтары9 бет
Қоршаған ортаның ластануы – ғаламдық мәселелер10 бет
Қоғамдағы экологиялық жағдай, оның Қазақстандағы көрінісі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь