«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы

1. « Қайта құру» кезеңіндегі республиканың қоғамдық . саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы.
2. Қазақстанда демократиялық қатынастардың белең алуы. Саяси партиялармен қоғамдық бірлестіктердің құрылуы.
3. Жаңа жағыдайдағы республиканың экономикалық ахуалы.
4. Қазақстанның әлеуметтік және мәдени дамуындағы қиындықтар.
5. КОКП Орталық комитетінің сәуір(1985 ж.) пленумы. Жеделдету бағыты.
1985 жылғы сәуір айында Кеңестер Одағы Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің пленумы болды. Онда Орталық партия Коммитетінің Бас хатшысы М. С. Горбачев баяндама жасап, қоғамды демократикалық бағытта қайта құру жөнінде шешім қабылданды. Бірақ бұл шешім тек сөз жүзінде қалды. Іс жүзінде ол кеңес қоғамын ыдыратуды тездетті. Оны Қазақстанның партия, Кеңес органдары қызыметінен байқауға болады.
Қазақстанда Одақтың барлық жерлеріндегі сияқты тоқырау жылдарында басқару ісінде жағымпаздық,, парақорлық, рушылдық, , жершілдік сияқты көптеген келеңсіз құбылыстар кеңінен орын алды.Бұл жылдары ұлт саясатында, әлеуметтік-экономикалық және
мәселелерінде көптеген ауытқушылыққа жол берілді. Жалпы барлық кеңес қоғамы үшін бұл кезде қоғамдық ойдың мәні өзгеріп, сөз бен істің арасында алшақтық, қайшылық кең өріс алды. Кадр мәселелерін шешу партия комитеттерінің тек бірінші басшыларының айтуымен, солардың таңдауымен жүретін болды .Оларды іріктеуде тек туыстық, жерлестік, бастыққа берілгендік жағыдайлар маңызды рөл атқарды. Бұл Коммунистік партияның, соның ішінде Қазақстан Компартиясының да барлық деңгейінде көрініс тапты. Көптеген басшы партия қызыметкерлері мен партия комитеттері ескіше қызымет етті. Қазақстан Компартиясының Орталық Комитеті құрамында сапалық өзгерістер аз болды. Осыдан келіп, аса маңызды мәселелерді шешуде принципсіздік,
тұрақсыздық , қоғамдағы жағымсыз жағыдайларды жасыруға , аздаған жақсы істерді ерекше мадақтап , жоғары көтеруге , болып жатқан істердің барлығын тек жақсы жағынан көрсетуге тырысты. Осымен байланысты 1986 жылғы ақпан айында болып өткен Қазақстан Компартиясы 16 съезінде жасаған баяндамасында , ол кезде республика Министірлер Кеңесінің төрағасы болып істеген Н. Ә. Назарбаев және съезде шығып сөйлеген басқа да делегаттар мұндай келеңсіз жағыдайларды өткір сынға алды.Олар көптеген күрделі және маңызды мәселелерді партия комитеттерінің уақтылы шешпейтінін, олардың қызыметі ауқымынан тыс қалатынын, проблемалық мәселелерді шешуге ескіше қараудың кеңінен орын алып отырғанын ешқандай бүкпесіз айтып берді.
        
        « Қайта құру» кезеңіндегі республиканың қоғамдық – саяси
өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы ... ... ... ... ... Кеңестер Одағы Коммунистік партиясы Орталық
Комитетінің пленумы болды. Онда Орталық партия Коммитетінің Бас хатшысы
М. С. Горбачев баяндама ... ... ... ... ... ... шешім қабылданды. Бірақ бұл шешім тек сөз жүзінде қалды. Іс
жүзінде ол кеңес қоғамын ыдыратуды ... Оны ... ... ... ... ... ... Одақтың барлық жерлеріндегі сияқты тоқырау жылдарында басқару
ісінде жағымпаздық,, парақорлық, рушылдық, , жершілдік сияқты көптеген
келеңсіз құбылыстар кеңінен орын ... ... ұлт ... ... көптеген ауытқушылыққа жол берілді. Жалпы барлық кеңес қоғамы
үшін бұл ... ... ... мәні ... сөз бен істің арасында
алшақтық, қайшылық кең өріс алды. Кадр мәселелерін шешу партия
комитеттерінің тек ... ... ... солардың таңдауымен
жүретін болды .Оларды іріктеуде тек туыстық, жерлестік, бастыққа
берілгендік жағыдайлар маңызды рөл атқарды. Бұл Коммунистік партияның,
соның ішінде Қазақстан ... да ... ... көрініс тапты.
Көптеген басшы партия қызыметкерлері мен партия комитеттері ескіше қызымет
етті. Қазақстан Компартиясының Орталық Комитеті құрамында сапалық
өзгерістер аз ... ... ... аса ... ... ... , ... жағымсыз жағыдайларды жасыруға , аздаған жақсы
істерді ерекше мадақтап , жоғары көтеруге , болып жатқан істердің барлығын
тек жақсы жағынан көрсетуге ... ... ... 1986 ... ... болып өткен Қазақстан Компартиясы 16 съезінде жасаған баяндамасында
, ол ... ... ... ... төрағасы болып істеген Н. Ә.
Назарбаев және съезде шығып сөйлеген басқа да делегаттар мұндай келеңсіз
жағыдайларды өткір ... ... ... күрделі және маңызды
мәселелерді партия комитеттерінің уақтылы шешпейтінін, ... ... тыс ... ... ... шешуге ескіше қараудың
кеңінен орын алып отырғанын ешқандай бүкпесіз айтып берді.
Қазақстанның жоғарғы органдарына орталықтан ... ... ... ... ... қызыметке жібергенде жергілікті пікірі, республиканың
тарихи жағдайы, оның салт-дәстүрі есепке ... ... ... ... 16 ... күні ... Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші
хатшысы Д.А.Қонаевты орнынан алған кезде айрықша көзге түсті. ... ... 18 ... ... ... ... Қазақстан
Компартиясының бірінші хатшысы Д.А.Қонаев қызыметінен алынып, оның орнына
Мәскеу жіберген Г. В. ... ... өзі ... құру мен ... ... үміт ... отырған республика
халқының, соның ішінде қазақ жастарының назарлығын туғызды. Пленум өткеннен
кейін екінші күні Орталық партия Комитеті үйі алдындағы алаңға өздерінің
Пленум ... ... ... үшін жұмысшы және студент жастар,
оқушылар, т.б. жиналды.Олардың қолдарында ұстаған ұрандарының ... ... өз ... ... болу ... деген ұран бар еді.Мұндай көсемнің
Қазақстанда тұратын орыс халқы өкілдерінен де мүмкін екендігі айтылды.
Міне, осындай күрделі жағыдайда Г. В. Колбин ... ... ... ... ... оған С.М. ... Н.Ә.Назарбаев,
З. К. Камалиденов, О. С. Мирошин, М.С.Меңдібаев, А.П. Рыбников, Л. Е.
Даулетова, В.Н. Лобов, т.б қатынасты. Бірақ олар алаңға шыққан ... жол таба ... ... ... ... ... ... Г.В. Колбиннің ойында қазақ
жастарының арасында елдегі социалистік құрылысқа қарсы астыратын әрекет,
ұлтшыл ұйым бар ... ... мен арам ... ... ... ... ... кейін қанша тексерсе де анықталмады. Алаңда жиналған
халық пен милиция және ... ... ... жүрді.
Ереуілге қатысушылар таспен, таяқпен қаруланып жазалаушыларға қарсылық
көрсетті. Олар ... ... суға ... үшін ... ... ... сөндіргіш машиналарды өртеп жіберді..Қақтығысудың барысында Е.Сыпатаев
және С. Савицкий деген азаматтар қаза тапты.Осыған байланысты үкімет
органдары ... ... ... күш ... ... Алматыға басқа
жерлерден арнайы әскери бөлімдер әкелінді.
1987 жылғы шілдеде КОКП Орталық Комитеті «Қазақ республикалық ... ... ... және ... ... беру
жұмысы туралы» арнайы қаулы қабылданды. Онда 1986жылғы желтоқсандағы оқиға
Қазақстандағы ұлтшылдықтың көрінісі деп ... ... ... бұл ... деп табылды. Өйткені қазақ халқы ешуақытта ұлтшыл болып көрген емес.
Өйткені қазақ халқы ешуақытта ұлтшыл болып көрген емес еді. Мәселені ... ... ... фактілерді Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі жанынан арнайы
құрылған Мұхтар Шаханов бастаған комиссия егжей – ... ... ... ... ... ... ... алғаш рет демократия және
жариялық жағдайындағы халықтың еркіндік үшін көтерген ... мен ... ... ... ... ... ашып ... жастарының 1986 жылғы желтоқсандағы шеруінің түрі ұлттық болғанымен
ұлтшылдық емес еді. Ол басқа ... ... ... орыс ... ... болатын. Шеру саяси сипаттағы бейбіт демонстрация еді,
мемелекеттік құрылысты құлатуға шақырған жоқты. Бірақ республиканың және
орталықтың партиялық- бюрократиялық ... ... ол ... ... ... тобының бүлігі деп бағаланды,. Жүйе оны «Қазақ
ұлтшылдығы» деп айыптауға дейін барды.
Осыған байланысты 1987 жылғы 14 ... ... ... ... Комитеті Пленумының шешіміне сәйкес партия ұйымдарында тазалау
басталды. Атап айтқанда, өздерінің жіберген қателіктерін ашық мойындау,
номенклатуралық жетекші ... ... ... ... бастауыш
партия ұйымдарына жеке коммунистердің, ал жетекші қызметкерлердің өз қызмет
орындарында, тұратын жерлерде есептері тыңдалды. 1987 жылы ... ... ... ... ... 28 ... ал ... және
аудандық партия комитеттерінің әрбір үшінші қызметкері жұмыстан босатылды.
Олардың әрбір оныншысы қызметте жіберілген кемшіліктері үшін деген
мінездемемен орнынан алынды. Мұндай ... ... ... ... ... органдарында да кеңінен жүргізілді.
Желтоқсан оқиғасы бойынша тергеу барысында 99 адам сотталды, 264 адам
жоғары оқу орындарынан, 758 адам ... ... 1164 ... 210 ... ... ... жаза берілді, 52 адам КОКП қатарынан
шығарылды. Ішкі істер министрлігінен 1200 адам, Денсаулық сақтау және Көлік
министрліктерінен 309 адам ... ... ... оқу орындарының 12
ректоры қызметінен алынды.
Жергілікті кадрларды қуғынға салған Г.В. Колбин Орталық партия Комитеті
бюро мүшелерінің пікірімен ... ... ... ... көп ... өз ... шешті. 1989 жылы наурыз айында Г.В.
Колбин Халықтық бақылау комитетінің төрағасы болып тағайындалып Мәскеуге
кетті. Оның орнына сол жылғы шілдеде Қазақстан ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаев сайланды.
Бір ерекше айтып кететін жағдай, қайта құру жағдайында бұқаралық хабарлама
органдары елдегі, соның ішінде Қазақстанда болып ... ... ... ... ашық жариялап отырды. Әсіресе, республикада
орын алған жұмыссыздық, балалар өлімі, халықтың мәдени-тұрмыстық, үй-жай
жөнінде әлеуметтік зерттеулер жүргізіліп, оның қорытындылары ... ... ... өзі ... халықтың саяси-әлеуметтік белсенділігін
күшейтуге көмектесті.
Қайта құру барысында қазақ халқы өзінің тарихы, ұлттық қайта даму, ана
тілі, мемелекеттік егемендік алу жөнінде талаптарын қоя ... ... жаңа ... ... ... ... ... белең алуы. Саяси
партиялармен қоғамдық
бірлестіктердің құрылуы.
Біздің қоғамымызда демократиялық қатынастардың одан әрі ... ... ... ... бастады. «Барлық өкімет Кеңестерге берілсін!»-
деген ұран жандады. Бұл мәселені ілкі кезде кеңестерге партия басшылығын
күшейту арқылы шешу үшін күш ... ... одан ... шықпады. Өйткені
кейінгі жылдары компартияның қызметінде елеулі кемшіліктер мен тоқыраушылық
орын алды. Оның сапа ... ... ... ... комитеттерінің
кеңестерге және тағы басқа да қоғамдық ұйымдарға басшылығы жеткіліксіз
болды.
Алайда, осыған қарамастан, 1987 ... ... ... ... рет ... ... ... депутаттарын сайлау округтер бойынша көп
мандатты негізде іске асырылды. Республиканың 19 ... көп ... ... ... ... кандидат болып 2270 адам ұсынылды.
Оның 1701-і депутат болып сайланып, ... ... ... ... ... және селолық кеңестерге 6291 депутат сайланды, ал 1928 ... ... Жаңа ... ... бойынша Шығыс Қазақстан облысы
еңбеккерлері арасында КСРО Ғылым Академиясы әлеуметтану инстиутының
зерттеуі жүргізілді. Сайлаушылардың ... ... бұл жаңа ... ... ... ... депутаттыққа кандидат етіп
өздерінің қалаулыларын ұсынуға қолдары жетті, ал кандидаттар бұқара
халықпен кездесу барысында өздерінің бағдарламаларын анықтауға, ... ... ... мүмкіндік алды.
1988 жылғы шілде-тамыз айларында өткен Бүкілодақтық 19 партия
конференциясында Кеңес қоғамының саяси ... ... ... атап ... ең ... ... – халық депутаттары Кеңестерінің толыққанды өкіметін
барлық жерлерде қайтадан қалпына келтіру көзделді. Конференцияның
шешімдеріне сәйкес қысқа уақыт ішінде ең ... ... ... ... ... Ол 1988 ... 1 ... қабылданған «КСРО
Кониститттуциясына қосымша өзгерістер енгізу туралы «КСРО халық
депутаттарын сайлау» жөніндегі заңдарда өзінің шынайы көрінісін тапты.
1987 жылы өткен жергілікті Кеңестерді сайлау ... ... жаңа ... ... ... жол ... Атап айтқанда, КСРО
халық депутаттарын сайлау мемлекеттік және қоғамдық өмірде жүріп жатқан
демократияның толыққ айғағы болды. Елдегі жүріп ... ... ... ...... ... облыстарды, қалаларды,
аудандары мен округтерді басқарудың жаңа жүйесін құру еді. Ондағынегізгі
мақсат – бұқара халық өкілдері органдарының рөлін текорталықта ғана ... ... ... де ... еді. Оны ... жүзінде іске асру
үшін партия комитеттерінің бірінші хатшылары халық депутаттары ... ... ... ... ... өзгеріс барлық жерлерде бірдей
міндетті еместігі айтылды.
Міне, осының нәтижесінде 1990 ... ... ... ... ... Қазақстанд қалалық және аудандық Кеңестерге кандидаттар
бөлек-бөлек сайланды.
Жаңа тәртіпке сәйкес 1990 ... ... ... КСР Жоғарғы Кеңесіне сайлау
ұйымшылдықпен өтті. Онда Қазақстан партия Орталық Комитетінің бірінші
хатшысы Н.Ә. Назарбаев Қазақ КСРО ... ... ... ... ... көп кешікпей-ақ Орталықтағы сияқты біздің республикамызда
да президенттік қызымет орны енгізілді. Сөйтіп, 1990 жылғы 24 сәуірде Қазақ
КСР Жоғарғы Кеңесі Н. Ә ... ... ... сайлануы,
республиканың өз ішіндегі саяси-экономикалық мәселелерді шешуде,
жаңаидеялардың өрістеуіне ықпалын тигізді. Оның ... ... ... ... көптеген жаңалықтар, халық шаруашылығын басқарудың
барлық сатыларында сапалы жаңа өзгерістер
енгізілді.
Президенттің Семей полигонында ... ... тиым ... Отан ... мен ... теңестірілген азаматтарға әлеуметтік көмек көрсету
шаралары туралы жарлықтары Қазақстанда демократиялық ... ... ... бір ... ... ... халық депутаттары Кеңесінің заң шығару қызметі
маңызды рөл атқарды. Бұл салада он ... ... ... КСР ... (1990 ж. ... ... орын алды. 1990-1991 жж. қабылданған
республика заңдарында әрбір адамның мұқият зерттеліп жасалған, құқықтық
және әділеттік процедуралар арқылы заң жүзінде ... ... ... ... көрсетуіне қажетті жағдайларды қамтамасыз етуге
зор көңіл бөлінді. Қалыптасқан шындық жағдайдың талаптарына сай респудлика
заңдарын жаңарту құқықтық мемлекетқұру жолындағы елеулі қадам болды. ... ... және ... ... іс ... нығайтуға,
демократия жолына бүкіл саналы күштерді топтастыруға бағытталады. Олар
азаматтардың құқықтарын едәуір кеңейтіп, республиканы мекендейтін ... ... ... ... ... еді. ... ... тіліне мемілекеттік тіл дәрежесін берген «Қазақ КСР-нің тіл ... 1989 ... ... ... ... ... іске асып жатқан демократикалық өзгерістер бұқара халық арасында әр
түрлі көзқарастардың, түрлі қоғамдық пікірлердің ашық ... ... ... ... ... олардың кеңінен дамып өрістеуіне жағдай
жасалды. Мәселен, 1990 жылы Қазақстан социал-демократикалық партиясы
құрылды. Партияның алдына қойған басты мақсаты – республикалық ... ... оның ... ... ... депутат етіп өткізу
еді.Бұл партия қоғамдық өмірге белсене араласып, оның материалдық және
рухани дамуына өздерінің лайықты үлесін қоспақшы болды.Сондай-ақ, ... жеке ... ... және ... қызыметінде кәсіпқойлықты
қолдап отыруды көздеді.
1990 жылы Қазақстанда «Азат» азаматтық қозғалысы қалыптасты. Оның басты
мақсаты – Қазақстанның мемілекеттік тәуелсіздігін, әлуметтік
әділеттікті,адамгершілік идеалын ... ... Одан ... ... , «Желтоқсан» ,т.б. саяси қозғалыстар пайда болды.Мұның өзі
Қазақстанда көп партиялылық жүйенің және тоталитаризмнен демократиға өтпелі
кезеңнің бастамасы екенін көрсетті.
1990жылы ... ... ... ... ... жасау әрекеті болды. Оған
КОКП Орталық Комитетінің кейбір жетекшілері ... ... өзі ... ... ... ... ... Ең аяғында келіп, ол партияның
халық арасында, сондай-ақ өз мүшелерімен қызымет істеуіне нұқсан келтірді.
Бұл жағдай Қазақстан ... ... ... оның қызметі тоқталды
деп жарияланды.Осыдан кейін өзін Коммунистік ... ... деп ... Қазақстан социалистік партиясы (1991 ж.
қыркүйек) құрылды. Оның құрамында сол кезде 50-60 мың ... ... жылы ... ... ... партиясының таяудағы
міндеттері, партияның Бағыдарламасы мен Жарғысына өзгерістер мен
толықтырулар енгізу ... ... ... ... ... 1991 ж. қазанда Қазақстан халық конгресі
партиясы құрылды. Оның жетекшілері болып Олжас Сүлейменов пен Мұқтар
Шаханов сайланды.Сондай-ақ, республикада тұратын бірқатар коммунистер
бұрынғы Қазақстан ... ... ... ... ... әрекет жасады.Жоғарыда айтылған фактілер мен мысалдар республикада
көп партиялы жүйенің қалыптасып келе ... ... ... ... мен ... қозғалыстардың алдында тек
демократиялық жолмен, Кониституция талабына сай қызымет ету ... ... ... ... ... көп дауысына
ие болу үшін күрес жүргізді. Бұл саяси партиялар мен қоғамдық қозғалыстар
тең құқықтық жағыдайда ... ... ... ... ... жасап отыруға
тырысты.
Қайта құру жағыдайында Қазақстанның қоғамдық ұйымдарына да сапалық жаңа
өзгерістер іске асты. 1991 жылы ... ... ... және ... ... алдағы бірнеше айды өтпелі кезең деп жариялап,
осы уақыт ішінде жастардың жаңа қоғамдық ұйымын құру ісін бастауды ұсынды.
Бірақ съезд ... бұл ... ... республика комсомолын
Қазақстанның жастар одағына ауыстыру жөнінде шешім қабылдады. Оның алдында
республика жастарының құқықтары мен ... ... ... ... Одан
басқа республикадаҚазақстанның мемілекеттік жастар Комитеті құрылып іске
кірісті.
Осы кезде кәсіподақтың жергілікті, ... ... ... рөлін
көтеруге ерекше мән берілді.Олар өздерінің мүшелерінен жиналған қаржыларды
ұйым қажетіне жұмсауға толық ерік алды.Қазақстан Орталық кәсіподақ комитеті
және обылыстық ... ... ... ... ... ... ... кәсіподақтың басты қызыметі еліміздегі экономикалық
жағыдаймен, оны шама келгенше жақсартумен тікелей байланысты болып
табылады.Соңғы жылдардағы кәсіподақ ұйымдарының негізгі қол жеткен ... ол әр ... ... және ... ... тәуелсіздік алу еді. Бұқара
халықтың мүддесін қорғауда олар көптеген әлеуметтік- экономикалық
мәселелерді мемлекеттік және шаруашылық органдармен тең дәрежеде келісе
отырып шеше алатын ... ... ... бұл ... кеңесіне балама ұйымдар әдеттен тыс төменнен пайда ... ... ... ... әйелдерінің лигасы, Көп балалы
аналар, Жанұялар одағы, « Айша», «Ақ отау» және Іскер әйелдер қауымдастығы
құрылды.Сөйтіп, республикада 1991 жылы барлығы ... ... ... ... бірлестіктер жұмыс істеді.
Бұл жоғарыда көрсетілген фактілердің барлығы 20ғ. 80-шіжылдардың екінші
жартысында қоғамды қайта құру барысында Қазақстан өмірінде қоғамдық қайта
құру барысында ... ... ... саяси және демократикалық
қатынастардың кең өріс ала бастағанын көрсетеді.
Жаңа жағыдайдағы республиканың экономикалық ахуалы.
Қазақстан экономикасының артта қалуы және ... ... ... ... ... ашық ... бастады. Осымен байланысты он екінші бесжылдықта
1986-1990 жж. республика экономикасын қайта құру мүмкіндіктері
іздестірілді, бұл бағытта болған жаңа идеяларды іске ... ... ... өзі бесжылдықта ұлттық табыстың өсуінде, әлуметтік
ахуалды жақсартуда, ауыл шаруашылығы өнімдерін, оның ішінде ет, сүт
өндіруде кейбір табыстарға қол жеткізді.
Дегенмен қоғамдық өндіріс ... ... ... ... деңгейінен көп
төмен жатты. Оның негізгі себебі басқарудың әкімшіл-әміршіл жүйесінің
икемсіздігіне байланысты еді. Ең бастысы өндірістің тиімділігін арттыруда
экономикалық тетіктер жете пайдаланылмайды, оның ... ... ... ... ... күрт ... тағы бір негізгі себебі- ел ішіндегі
жағыдайдың шиеленісуімен байланысты еді. Бұрынғы, ертеден келе жатқан
кемшіліктерге еселенген жаңа қиындықтар қосылды. Олар ... ... ... ... ... ... ... бір-
біріне тауарлар жіберу жөніндегі міндеттемелердің, қаржы-несие
мәселесіндегі қиындықтар болатын. Осының салдарынан, ең алдымен, Орта Азия
республикалары мен Қазақстанның экономикалық жағыдайы ... ... ... орта шенінде өнімнің өсу қарқынының, бұрынғы жылдармен
салыстырғанда, мықтап құлдырағаны байқалды. Ол саяси-әлеуметтік жағыдайға
теріс әсерін тигізе бастады. Көмір ... ... ... ... ... төмендеді. Осыған орай, олар
өздерінің наразылығын ашық білдіре бастады.Кеншілер ұжымдарының
еріктілігін, ... ... ... ... ... ... сатып,
қажетті тауарларға айырбастап алып отыруға мүмкіндік берілуін талап етті.
Экономикалық дағдарыс республикадағы өнеркәсіп өндірісінің көптеген
салаларын қамтыды. ... ... ... ... ... ... ... өндіру нашар жағдайда болды. 1991 жылы аграрлық
секторда да қиыншылықтар аз болған жоқ. Көктемнің ерте ... ... ... ... ... түсіп, топырақтың тоңазуы көп жерлерде
астықтың шығымын төмендетті. ... ... ... құрылыстың қарқыны баяулап, жоспарлар орындалмады.
Қазақстанда республика экономикасын нарықтық қарым-қатынас аясына шығару
мақсатымен 1991 жылдың ақпан айында Жоғарғы экономикалық кеңес құрылды.
Оның ... ... ... ... ... ... келген доктор
Бэнг тағы басқа ірі экономист мамандар республика экономикасына нарықтық
қатынастарды енгізудің мүмкіндіктерін іске қосу ... ... ... ... ... жеке ... жаңа ... қоғамдар, жалдық және кооперативтік кәсіпорындар, түрлі
қауымдастықтар мен бірлестіктер қалыптаса бастады. 1991 жылдың орта шенінде
республикада 35 ... ... ... 16 ... экономикалық
қауымдастықтар, халықаралық коммерциялық банк жұмыс істеді.
Мемлекеттік шаруашылық басқару құрылымы өзгеруіне ... ... ... ... әкімшіл-әміршіл жүйе қалдықтарының тарапынан болған
қарсылықтарға қарамастан нарықтық саудаға көшуде біраз іс тындырылды.
Республика Президентінің ... ... ... ... ... Ал 1991 ... ... айында өткен Қазақ КСР Жоғары
Кеңесінің 4 сессиясы мемлекеттік меншікті жекешелендіру жөнінде арнайы заң
қабылдап, 1991-1992 жылдарды ... оның ... ... ... ... бойынша:
-бұрынғы Одаққа қараған кәсіпорындардың барлығы енді республиканың заңды
меншігіне енетін болды;
-кәсіпшілікті қолдау, бұрынғы ... ... ... ... ... оны жеке ... ... қажеттігі атап көрсетілді. Бұл
шаралармен байланыстыра отырып, ақша құнын ... оған ... ... көбейту міндеттері алға қойылды
агроөнеркәсіп кешеніндегі жекешелендірудің мүмкіндігінің ерекшелектерін
ескере отырып, онда ... ... ... алу, ... ... ... ... ұжымдық меншікке бөлу т.б. іске асыру қажеттігі
айтылды.
Бұл шараларды іске асырғанда ең әуелі халықтың ... ... ... ... ескеру; үй иеліктерін және мелекеттік кәсіпорындарды
бөлгенде купондық жүйені ... ... бұл істе ... ... ... ... ... ескеріп отыру қажеттілігіне
назар аударылды.
Сөйтіп бұл бағдарламаларда қазіргі қоғамдық ... ... ... ... ... ... Бұл жағдай экономикалық бірлестік жөніндегі
шартқа қол қойған басқа да республикаларға тарауға тиісті ... ... ... бұл ... ... ... келісулер,
мәмлелесу мен уағадаластықтар жасалды.
Алайда, осындай өзара уағадаластыққа қарамастан ұлттық республикалар
арасындағы ертеден қалыптасқан экономикалық қатынастардың ыдырауы орын
алды. Мәселен, ... ... бола тұра ... мен ... ... кокс
жіберуді тоқтатты. Соның салдарынан Жамбыл мен Шымкент фосфор өндірісі
зардап ... олар ... ... шығаруды қысқартты. Немесе,
Тәжікстан біздің республикаға сататын электр қуатын өздеріндегі бір квт-
сағат үшін төленетін 10 тиын орнына 30 тиынға ... ... ... газдың құнын 57 есе өсірді. Мұның өзі, сайып келгенде,
республикалар арасындағы экономикалық байланысты күрделендіре түсті.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... және бір-бірін кемсітуге жол бермейтін келісім
шарттар жасауға күш салды.
Дегенмен әртүрлі себептерге ... ... ... ... ... бір-бірімен біте қайнасып, бірігіп-кірігіп кеткен
шаруашылық қарым-қатынасының бұзылуына байланысты Қазақстанда экономикалық
қиындық күшейді. 1991 жылдың қорытындысында қоғамдық өнім ... ... ... ... 7,2 ... ... ... 10 пайызға, еңбек
өнімділігі 5,4 пайызға төмендеді. Тұтыну-сауда саласындағы жағдай шиеленісе
түсті. Жеке ... ... ... ... қысқаруы «көлеңкелі»
экономиканың кеңінен өрістеуіне, халықтың тұрмыс дәрежесінің одан әрі
төмендеуіне алып келді. Елде ақшаның құны ... ... Құны жоқ ... ... 1991 жылы 1990 жылмен салыстырғанда 4,5 есе өсіп, 8,7
миллиард сомға жетті, оның 3 миллиарды 1991 жылдың ... екі ... ... ... ... 7,8 ... сомға дейін өсті.
1991 жылы Қазақстандағы барлық кәсіпорындар мен ұжымдардың 11 пайызы
шаруашылық жылын шығынмен аяқтады. Халық тұтынатын тауарлар ... ... ... ... ... сол жылды табысты аяқтаған
кәсіпорындар да аз болған жоқ. Бірақ олардың ... ... ... және еңбек қорлары артпады.
Өнеркәсіп тауарларына бағаның айтарлықтай қымбаттауы аграрлық сектордың
жағдайын едәуір қиындатып жіберді.Соның салдарынан, егер 1991 жылы ... ... ... алу бағасы 1,5-3 есеге дейін өссе, ауыл
шаруашылығына қажетті ... мен ... ... алц ... ... есе асып ... Оның үстіне ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру біраз
төмендеді. Оған 1991 ... ... ... ... ... ... жоспарланған астықтың тең жартысы ғана алынды, мал шаруашылығын
жеммен қамтамасыз ету 60-65 пайыздан ... жоқ. ... ... ет, сүт, ... сатып алу деңгейі төмендеді. Бірқатар
облыстарда малдың саны азайды. 1991 жылы 1990 жылмен салыстырғанда ауыл
шаруашылық өнімі 8 пайызға, еңбек өнімділігі 11 ... ... ... 3,2 миллион тонна астық сатылып, бұл барлық жиналған
астықтың тек 27 пайызын ғана ... ... ... ... және ... сатып алу едәуір қысқарды. Колхоздар мен совхоздардың қаржы
жағдайы нашарлап, экономикалық тиімсіз шаруашылықтардың саны 5 есеге дейін
өсті.
Халық шаруашылығына жұмсалатын қаржының ... ... 1990 ... 7 ... ... Іске қосылуға тиісті 57 халық шаруашылығы
объектілерінің тек 30-ы ғана бітіп, оның есесіне аяқталмаған ... 1,4 ... ... Оған ... ... ... 1991 жылдың аяғында 17
миллиард сомға жетті. Транспорт бойынша жүк тасу 1990 жылмен ... ... ... ал ... тасу – 8 ... қысқарды. Шет елдерге
бұрынғысынша шикізат, жартылай өңделген материалдарды шығару басым болды.
Оның 60 пайызы қара және түсті металлургия ... ... ... ... ... ... ... машина жасау өнеркәсібіне
қажетті жабдықтардың 250-ден астам түрлерін, 13 пайыз көлемінде ... ... ... ... ... керекті материалдар мен
шикізатты алдырды.
Қазақстанның әлеуметтік және мәдени дамуындағы
қиындықтар.
20 ғасырдың 70 – 80 жылдары Қазақстанда ұлттық табыс кісі басына шаққанда
Одақтық ... 12 ... ... ... Сондай-ақ республикада үй құрылысы,
мектеп, балалар бақшасы және басқа да ... ... ... ілгерілеу болған жоқ. Мәселен, 80- жылдары Одақ бойынша 10 мың адамға
жыл сайын 75 ... ... ... тек – 69, ... әрбір он мың
адамға 404 дәрігерден келсе, мұнда тек 352 ... ... 1987 ... ... ... ... ... балалар мектебімен қамту 53 пайыз
ғана болды. Табиғи ортаны қорғау жұмысының ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп орталықтарында
ауаның ластануы өте жоғары деңгейге жетті. Әсіресе, Қызылорда, Ақтөбе,
Семей облыстарында ... өте ауыр ... ... Арал ... ... ... бауыр аурулары едәуір көбейді. Мұнда басқа
жерлермен салыстырғанда балалар өлімі екі есе өсті. Осыған орай
республикада қоғамдық қозғалыс күшейіп, Арал, Балхаш ... ... ... құрылды. «Невада-Семей» ядролық қаруға қарсы күрес
күшейіп, Семей полигонының жабылуына қол жетті. Бұл ... ... ... жою үшін ғана ... сонымен қатар Қазақстанның
экологиялық жағдайын жақсарту бағытында, «Халық денсаулығы» деген атпен
жүргізілді. Қоғамдық негізде сондай-ақ ...... ... ... ... жөніндегі қозғалыс кеңінен өрістеді.
Халықтың қалың бұқарасы арасында әлеуметтік жағдайын қорғауды ... ... ... Олар – ... ... жұмысшылар мен қызметкерлер,
зейнеткерлер, студенттер еді. 1991 жылғы желтоқсанда оларды материалдық
жағынан қолдау мақсатында жарықкөрген «Қазақстан республиеасы халқын
әлеуметтік ... ... ... ... ... Президенттің Жарлығына
байланысты республика үкіметі бірнеше шешім қабылдады. Зейнетақы, жәрдем
ақша, стипендия, т.б. ... ... ең аз ... ... 1991 жылы зейнетақының ең төменгі мөлшері және балаларға
мемлекет тарапынан қосымша төлем төлеу екі есе өсті, көтерілген ... ... үшін ... 3 ... сом ақша ... Әрине, бұл қаржы
күн санап қымбаттап бара жатқан халықтың тұрмыс қажеттілігін қанағаттандыра
алмады.
Қоғамды қайта құру, қоғамдық-саяси ... ... ... ... көптеген аймақтарында ұлттар мен әр түрлі халықтар арасындағы
қайшылықтар күшейе түсті, ұлттық тіл мен мәдениетті дамыту мәселелері
кеңінен ... ... ... ... ұлттар мен халықтардың өздеріне
тән мәдени мұралары мен әдет-ғұрыптары әкімшіл-әміршіл жүйе жағдайында
жойылып ... ... іс ... тек орыс ... ... ... тіл
еленбеді. Ұлт тілінде сабақ жүргізу нашарлап, орыс тілі айрықша дәріптеле
бастады. Соның салдарынан қаладағы қазақтардың 40 пайызы өздерінің ана
тілін ... ... ... ... ... ... ... 7999 балалар бақшасының жанынан 814 қаэақ топтары құрылды.
Республикадағы жұмыс істейтін 8654 мектептің 2500-інде оқу қазақ тілінде
жүргізілді.
Қазіргі кезеңгі өмір ... сай ... ... ... талдап
оқытатын мектептердің, гимназия, лицейлердің саны көбейе бастады. Олардың
жалпы саны 1400-ге жетті. Жоғары және ... орта ... ... оқу
орындарында жарты миллионға жуық студент білім алды. Бұл жылдары Түркістан
мемлекеттік университеті, Шымкент дене шынықтыру, ... ауыл ... ... ... ашылды.
1989 жылы қыркүйекте Қазақ ССР-інде тіл туралы заң қабылданып,
республикада қазақ тілін және басқа да ұлт тілдерін дамытудың ... ... ... ... ... Оның ... мақсаты
ұлттық тілдерді қорғап дамыту. Заң бойынша мемлекеттік тіл болып қазақ
тілі, ал орыс тілі ұлтаралық қатынас тілі ... ... ... ... ... ... кемшілік орын алды. Өйткені іс жүргізуде,
еңбек ұжымдарында әзірге қазақ тілінен гөрі орыс тілі басым еді. Бұл
мәселеде ... ... ... ... ... ... оны іске
асыруда едәуір қиыншылықтар мен қайшылықтар кездеседі. Бірқатар жеплерде іс
жүргізу, ұлтаралық қатынас қазақ тілінде жүргізілу қажет делінсе, ... ... ... облыстарда онан бас тартуға дейін барды.
Қоғамды жаңартып, қайтадан құруда ұлттық, демократиялық қозғалыстар
күшейіп, олар ... ... ... ... ... ... ... болса солай қарайтын адамдардың қатары азайып, олар өз ұлтының
экономикалық және ... ... ... жанашырлық көрсете бастады.
Мәселен, 1989 жылы Алматы қаласындағы үш өнеркәсіп орындарында жүргізілген
социологиялық зерттеудің нәтижесінде 18 бен 25 жас арасындағы ... 71 ... ... ... ... тұтатындығын айтқан.
Қазақстанда тұратын адамдардың басым көпшілігі өзелінің болашақ дамуын
ұлттық тәуелсіздікпен ... ... деп ... Осы ... бір
айтатын жәйіт республикадан басқа жаққа кетушілердің саны көбейді.
Мәселен, 1986 жылы 75,7 мың адам басқа жаққа қоныс аударған. ... ... ... ... ... Ол ... ... ішінде тың және
тыңайған жерлерді игерген облыстардан орыс, украин, неміс, беларусь тағы
басқа да ұлт ... ... ... Мұның өзі республикадағы барлық
саяси күштердің ынтымақтасып, жалпы ұлттық мүддені барынша қорғау үшін
күресуін талап етеді. ... ... ... күрделі ауыр кезеңде, оның
маңызы өте зор, өйткені таяу арада ... және ... ... кетуіне ол кезде жұрттың сенімі азайды.
КОКП Орталық комитетінің сәуір(1985 ж.) пленумы.
Жеделдету ... ... ... ... қайтыс болғаннан кейін КОКП Орталық
Комитетінің Бас хатшысы қызыметіне М.С. Горбачев сайланды. КОКП Орталық
Комитетінің сәуір айында болған пленумында әлеуметтік-экономикалық өмірдің
мәселелеріне жаңаша ... ... ... ... ... ... ... бағыты жарияланды. Бұл серпілісті саяси
басшылық дамудың экономикалық қарқынының бәсеңдеуіне жол бермеу және
негізгі күштерді осы ... ... ... ... ... ... ... негізінде экономиканың құрылымдық қайта құру
проблемаларын КОКП Орталық Комитетінің ірі мәжілісінде талқылау жаңа
басшылықтың алғашқы қадамы болды. 1986 жылдың ақпанында болған ... ... бұл ... ... ... ... ... ұсына отырып, партия өзін қоғамның бағыдарламалық мақсаттарын
білдіретін, елді ... ... ... жүре ... нақты күш деп бар
дауысымен жариялады.
Өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастардағы түкпілікті өзгерістер
социализімді жетілдірудің құралы, социалистік құрылыстың ... ... мен ... ... ... деп ... Съезд «әлемдік
социализм – қуатты халықаралық бірлестік, ол жоғары дамыған экономикаға,
ірі ғылыми базаға, сенімді әскери-саяси ... ... ... езілушілері де, қанаушылары да, қаналушылары да жоқ, өкімет билігі
халықтікі болып табылатын, әлеуметтік принциптеріне негізделген жаңа өмір
салты пайда болды» деп ... рет атап ... ... ... ... ... ... күрделі проблемаларын шешудің
тәсілдері түп-түгел көзге ұрып тұр. Сондықтан сәуір (1985 ж) ... ... ... да, ... 27 съезі де КСРО-ны төніп келе жатқан терең
дағыдарыстан құтқара алмады және құтқара да алмайтын еді.
Жеделдету бағыты терең ұғынылған ғылыми ... ... да, ... жүргізілді.Жаңа басшылық әлеуметтік және экономикалық
дағыдарысты бүкіл мемілекеттік жүйені қайта құру арқылы емес, жекеленген
шаралардың көмегімен, ... ... ... ... ... деп есептеді.
Сондықтан жеделдету бағытының сәтсіздікке ұшырауының негізгі кінәләрі
жекелеген басшы коммунистер болып ... ... бір ... ... ... В.В. ... ... Г. В. Романов, ұлттық
республикада Д. Қонаев пен Г. В. Алиев. Мұнан ... ... ... ... ... туралы әңгімелер қозғала бастады.
Мұндай идеялар «Правда» газетінде жарияланған «Тазару» атты мақалада
айтылды. Онан соң ... ... ... ... деп ... адамдары
кінәланды.
Дей тұрсақ та жаңарудағы тежеудің ұшығы әміршіл-әкімшіл жүйенің бұрынғыша
сақталуында, оның саяси институттарының тиімсіздігіне, халыққа жаттығында,
адамға жақсы еңбек ету ... ... ... оның экономикалық
құрылымдарының өміршең еместігінде жатты. Қоғам дамуының ... ... ... ... Дағыдарыстың ұшығы мен себептеріне байсалды талдау жасаған
қоғамдық ғылым өкілдерінің дауысы да ел ішінде әлі бәсең еді.
Бұл кезде саяси жүйенің мерездері ... ... ... айта ... болды. Мысалы, әміршіл жүйенің адамдары бүлдіріп, оны «теетікке»
айналдыратын кесапаттылығы жайлы ... ... ... ... жарияланған мақсаттар мен нақты өмірдің арасындағы күрделі
қайшылықтардың нәтижесі 1986 жылғы Алматыдағы желтоқсан оқиғаларына
жеткізді.
Жоспар
1. « ... ... ... ... ... – саяси өміріндегі
өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы.
2. Қазақстанда демократиялық қатынастардың белең алуы. Саяси
партиялармен қоғамдық
бірлестіктердің құрылуы.
3. Жаңа ... ... ... ахуалы.
4. Қазақстанның әлеуметтік және мәдени дамуындағы
қиындықтар.
5. КОКП Орталық комитетінің сәуір(1985 ж.) пленумы.
Жеделдету ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Ежелгі Египет мемлекеті және құқығы7 бет
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психологиясында тұлғааралық қарым-қатынастың қалыптасуы51 бет
Философия тарихындағы адам өміріндегі достықтың орны30 бет
Өндірістік шығындар11 бет
Өндірістік шығындар жайлы12 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже.5 бет
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь