Африка туралы мәліметтер


Аумағы жағынан Еуразиядан кейінгі орынды алатын құрлық, дүние бөлігі. Жерінің аумағы 29,2 млн. км2 (аралдарымен бірге 30,3 млн. км2). Тұрғыны 728 млн. адам (1995). Солтүстіктен оңтүстікке қарай 8000 км-ге, (Сахарада) созылған, оңтүстігінде ені 810 км. Африканы экватор сызығы кесіп өтеді. оның шеткі нүктелері: солтүстігінде - әл-Абияд мүйісі (37о 20’ солтүстік ендік), оңтүстігінде - Ине мүйісі (34о 52’ оңтүстік ендік), батысында Әлмади мүйісі (17о 23’ батыс бойлық), шығысында Рас-Хафун мүйісі (51о 23’). Құрлықты солтүстігінде Жерорта теңізі, батысында Атлант мұхиты, шығысында Үнді мұхиты мен Қызыл теңізі сулары шайып жатыр. Солтүстік шығысында жіңішке Суэц мойнағы (112 км) арқылы Азиямен жалғасады. Гибралтар бұғазы арқылы Еуропаынң Пиреней түбегінен бөлінген. Жағалауы нашар тілімделген, көбінесе таулы , тік беткейлі болып келеді. Ірі шығанақтары Гвинея, Сидра, Қолайлы қойнаулар аз. Ең үлкен түбегі – Сомали, құрлықтың шығысында – Мадагаскар, Занзибар, Сокотра, Мафия, Пемба, Комор, Маскарен, Амирант және Сейшель аралдары, батысында – Мадейра, Канар, Жасыл мүйіс, Гвинея шығанағында Аннабон, Сан-Томе, Принсипи, Фернандо-По аралдары орналасқан. Тектоник. жарықтар жүйесі Шығыс Африка грабені деген атпен белгілі. Ол Қызыл теңіз табаынан басталып, Африканың шығысын бойлай 6500 км-ге созылып жатыр.
Ойпаттары мен аласа жазықтары көбіне жағалауда орналасқан (Сенегал, Гвинея жағалауы, Сомали, Мозамбик, Жерорта теңізі жағалауы). Биік таулар Атластың биік бөлігі мен Шығыс Африка грабені жүйесіне тән. Экватордан солтүстікке қарай Африканың көп жерін Сахара және Судан жазықтары мен үстірттері алып жатыр. Сахараның орталық бөлігі көтеріңкі, онда Ахаггар мен Тибести таулы қыраттары оқшау көрінеді. Сахараның солтүстік батысында Атлас таулары (Тубкаль, 4165 м), шығысында Қызыл теңізді бойлай Этбай жотасы (Асотериба, 2216 м) созылып жатыр. Ол оңтүстігінде Эфиопия таулы қыратына (Рас-Дашан, 4623 м) ұласады. Бұл таулы қыраттың аралығында Африканың ең терң ойысы – Афар жатыр. Оның солтүстік батысында Камерун жанартауы (4070 м), солтүстігінде Азанде, батысында Оңттүстік Гвинея қыраты, оңтүстігінде Лунда-Катанга үстірті, шығысында Шығыс Африка таулы қыраты қоршай орналасқан. Олар сөнген және әлі сөнбеген жанартау конустарына, яғни батысында Рувензори (5109 м), Карисомба (4507 м), Рунгве (3175 м), шығысында Элгон (4322 м), Кения (5199 м), Меру (4567 м), Килиманджаро (5895 м) тауларына жалғасады. Оңтүстікке қарай жүрген сайын жер бедері біртіндеп аласарып, Калахари ойысы арқылы Кап және Айдаһар (Дракон) тауларына ұласады. Бұл таулардың беті өте жиі тілімденген, бір-бірінен терең аңғарлармен бөлінген. Кейбір бөліктерінің бетін қалың базальтты шөгінділер жапқан. Африканың оңтүстік шығысында құрлықтан бөлінген Мадагаскар аралы орналасқан.

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Африка
Аумағы жағынан Еуразиядан кейінгі орынды алатын құрлық, дүние бөлігі.
Жерінің аумағы 29,2 млн. км2 (аралдарымен бірге 30,3 млн. км2). Тұрғыны 728
млн. адам (1995). Солтүстіктен оңтүстікке қарай 8000 км-ге, (Сахарада)
созылған, оңтүстігінде ені 810 км. Африканы экватор сызығы кесіп өтеді.
оның шеткі нүктелері: солтүстігінде - әл-Абияд мүйісі (37о 20’ солтүстік
ендік), оңтүстігінде - Ине мүйісі (34о 52’ оңтүстік ендік), батысында
Әлмади мүйісі (17о 23’ батыс бойлық), шығысында Рас-Хафун мүйісі (51о 23’).
Құрлықты солтүстігінде Жерорта теңізі, батысында Атлант мұхиты, шығысында
Үнді мұхиты мен Қызыл теңізі сулары шайып жатыр. Солтүстік шығысында
жіңішке Суэц мойнағы (112 км) арқылы Азиямен жалғасады. Гибралтар бұғазы
арқылы Еуропаынң Пиреней түбегінен бөлінген. Жағалауы нашар тілімделген,
көбінесе таулы , тік беткейлі болып келеді. Ірі шығанақтары Гвинея, Сидра,
Қолайлы қойнаулар аз. Ең үлкен түбегі – Сомали, құрлықтың шығысында –
Мадагаскар, Занзибар, Сокотра, Мафия, Пемба, Комор, Маскарен, Амирант және
Сейшель аралдары, батысында – Мадейра, Канар, Жасыл мүйіс, Гвинея
шығанағында Аннабон, Сан-Томе, Принсипи, Фернандо-По аралдары орналасқан.
Тектоник. жарықтар жүйесі Шығыс Африка грабені деген атпен белгілі. Ол
Қызыл теңіз табаынан басталып, Африканың шығысын бойлай 6500 км-ге созылып
жатыр.
Жер бедері

Ойпаттары мен аласа жазықтары көбіне жағалауда орналасқан (Сенегал,
Гвинея жағалауы, Сомали, Мозамбик, Жерорта теңізі жағалауы). Биік таулар
Атластың биік бөлігі мен Шығыс Африка грабені жүйесіне тән. Экватордан
солтүстікке қарай Африканың көп жерін Сахара және Судан жазықтары мен
үстірттері алып жатыр. Сахараның орталық бөлігі көтеріңкі, онда Ахаггар мен
Тибести таулы қыраттары оқшау көрінеді. Сахараның солтүстік батысында Атлас
таулары (Тубкаль, 4165 м), шығысында Қызыл теңізді бойлай Этбай жотасы
(Асотериба, 2216 м) созылып жатыр. Ол оңтүстігінде Эфиопия таулы қыратына
(Рас-Дашан, 4623 м) ұласады. Бұл таулы қыраттың аралығында Африканың ең
терң ойысы – Афар жатыр. Оның солтүстік батысында Камерун жанартауы (4070
м), солтүстігінде Азанде, батысында Оңттүстік Гвинея қыраты, оңтүстігінде
Лунда-Катанга үстірті, шығысында Шығыс Африка таулы қыраты қоршай
орналасқан. Олар сөнген және әлі сөнбеген жанартау конустарына, яғни
батысында Рувензори (5109 м), Карисомба (4507 м), Рунгве (3175 м),
шығысында Элгон (4322 м), Кения (5199 м), Меру (4567 м), Килиманджаро (5895
м) тауларына жалғасады. Оңтүстікке қарай жүрген сайын жер бедері біртіндеп
аласарып, Калахари ойысы арқылы Кап және Айдаһар (Дракон) тауларына
ұласады. Бұл таулардың беті өте жиі тілімденген, бір-бірінен терең
аңғарлармен бөлінген. Кейбір бөліктерінің бетін қалың базальтты шөгінділер
жапқан. Африканың оңтүстік шығысында құрлықтан бөлінген Мадагаскар аралы
орналасқан.
Геологиясы және кен байлықтары
Жер бедерінің біртектес болып келуі Африканың геол. және тектоник
құрылымының қарапайым болуымен байланысты. Құрлық түгелге жуық ежелгі
гондваналық платформадан тұрады. Платформа іргетасын құрайтын қатты
метаморфтанған жыныстардың абс. жасы 3 млрд. жылдан асады. Олар Туарег,
Регибат, Орт. Африка, Арабия-Нурбия, Шығыс Африка, Оңтүстік Африка,
Мадагаскар қалқандары түрінде жер бетіне шығып жатыр. Аралығында Тиндуф,
Сенегал, Тауденни, Ливия – Египет, Чад, Конго, Төменгі Және Жоғарғы Ніл,
Окованго, Калахари, Карру синеклизалары орналасқан. Олардың бетін
протерезойдан бастап жиналған теңіздік хәне құрлықтық шөгінді жыныстар
жапқан. Мезозойда Гондвана құрылығының бөлінуіне байланысты Африка – Арабия
платформасы солтүстік шығыс бағытта жылжып, кайназойда өте үлкен құрлық
масивві – Еуразия литосфералық плитасымен соқтығысқан. Соның нәтижесінде
Арабия платформасы Африкадан бөлініп, Қызыл теңіз табаны ашылған. Африканың
бүкіл шығыс бөлігін бойлап өтетін терең тектоник. Шығыс Африка грабені
пайда болған. Әлі күнге Килиманджаро, Кения , Меру жанартаулары осы грабен
бойында орналасқан. Жерорта теңізі табанындағы тау түзілу процестері
әсерінен Атлас тауының Антиатлас, Тель-Атлас, ас-Риф жоталары көтерілді.
Африка жері қазба байлықтарға өте бай, әсіресе, минерал кендерінің
қоры көп. Мұнай мен газдың ірі кен орындары Нигерияда, Ливияда, Египетте,
Алжирде, ал тас көмірдің ірі кендері, Оңтүстік Африка Республикасында, уран
Нигерия мен Намибия жерінде шоғырланған.

Климаты
Африка тропиктік белдеулер аралығында орналасқандықтан, жері өте қатты
қызады. Жаз айларындағы орташа температурасы құрылықтың барлық бөлігінде
дерлік 20оС-тан жоғары, Сахара мен Суданның солтүстігінде 35–38оС-қа
жетеді. Жер шарындағы ең жоғары ттемпература +58оС 1933 ж. Сахараның (әл-
Азизия) Жерорта теңізі жағалауында тіркелген. Қыс айларындағы ең салқын
деген оңтүстік жағалық жазықтардың өзінде орташа температура 8оС-тан төмен
болмайды. Африка климатындағы басты қайшылық – жауын-шашынның түсу мөлшері
мен оның маусымдық таралуының біркелкі болмауы. Құрлық аумағының 60%-тен
астам бөлігінде ылғалдану дәрежесі өте төмен болса, керісінше, кейбір
бөлігінде ылғалдың мөлшері шамадан бірнеше есе артық түседі. Жылдық жауын-
шашынның ең көп түсетін жері Гвинея шығанағы жағалауындағы Камерун тауының
беткейінде (10470 мм, Дебунджа), ал ең аз жауын-шашын мөлшері Сахарада (0,5
мм, Асуан қ-сы) тіркелген. Георграфиялық ерекшілігіне қарай Африка аумағы
ыстық, ылғалды экваторлық, ауыспалы ылғалды (муссондық), субэкваторлық,
ыстық, әрі құрғақ, континенттік, тропиктік шөл, ыстық ылғалды тропиктік
және субтропиктік жерортатеңіздік климат белдеулеріне бөлінеді.
Ішкі сулары
Құрлық ішкі суларының жылдық ағынының мөлшері (5400 км3) бойынша
Еуразия мен Оңт. Америкадан кейінгі орында тұр. Өзен-көл жүйесі біркелкі
таралмаған. Өзендер экватор төңірегі мен құрлықтың оңтүстік шығыс
жағалауында жиі. Шөлді аудандарда, әсіресе, Сахарада климаттың ертеде
ылғалды болғанын аңғартатын құрғақ өзен арналары (вади) көптеп кездеседі.
Ірі өзендері – Ніл (6671 км, дүние жүзіндегі еңұзын өзен). Конго, Замбези,
Нигер, Оранж. Өзен арналарында шоңғалдар мен сарқырамалар көп кездеседі.
Замбези өзенінің бойында атақты Витория сарқырамасы бар (биіктігі 120 м,
ені 1800 м). Құрлықтағы өзендердің гидроэнергетикалық мүмкіндігі өте
жоғары. Құрлықтың шөлді-шөлейтті аудандарында жер асты суларының мол қоры
табылған. Ірі артезиан алаптары Сахара мен Калахари жерінде жатыр. Африкада
көлдер негізінен тектоник. жарықтарда орналасқан. Олардың ірілері:
виктория, Танганьика,Ньяса, Рудольф, Чад.

Топырағы
Экватор бойында ылғалды орманның қызылсары ферралитті топырағы,
субэкваторлық белдеулердегі ылғалды саванна мен сирек орман өстеін қызыл
топырақ, құрғақ саваннаға қарай қызылқоңыр және карбонатты қызғылтқоңыр
топырақ жалғасады. Тропиктік шөл аудандарының көп бөлігін жылжымалы құмдар
мен қиыршық тастар алып жатыр. Жер асты су деңгейі жоғары шұраттарда
(оазистерде) гидроморфты қара топырақ, шалғын-сор және сор топырақтары
кездеседі. Субтропиктік шөлейттер мен Атлас, Кап тауларында таулық сұрқоңыр
топырақ пен сұр топырақ таралған. Ал жерортатеңіздік қатты жапырақты мәңгі
жасыл орманда субтропиктік қоңыр орман ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
"Африка."
Африка
Африка халықтары
Африка жайлы
Африка континенті
Гидросфера туралы негізгі мәліметтер
Африка халқы
Африка елдері
Африка аумақтары
Африка мемлекеті
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь