Арнау өлендерінің жанрлық табиғаты

Арнау жырлары, өзінің атауынан белгілі болып тұрғандай, шығарманың белгілі бір объектіге бағытталып шығарылуы. Бұл арнау жырын анықтауда басты критерия болғанымен арнау мұнымен қатар арнау жырларының өзіндік құрылысы, өлең өлшемдері объектіні қамту ерекшелігі болатынын ешкім жоққа шығара алмайды. Арнау жырларының шығу тегі мадақ жырларымен тығыз байланысты болғанын бұл жанрды арнайы зерттеген орыс ғалымдары да баса айтады. Адамзат тарихында қоғамдық құбылыстардың белгілі бір зандылыклен іске асатынын ескерсек, қазақ халқының мадақ жырлары мен ежелгі рим, грек. орыс одаларының түп төркіні де бір екенін көреміз. Мысалы, ежелгі қоғамда мадақ жырлары (ода) адам өміріндегі ерекше оқиғаларды, адам батырлығын, мінез ірілігін. табиғаттың ерекше құбылысын мақтауға арнаған. Ежелгі грек ақыны Пиндардың осы тұрғыдан өлеңдері кейін көп халықтың лирикаларына арқау болуы да сондықтан шығар. Ал бұл құбылыс ежелгі Римде мемлекетті, оның басшысы Августы мақтау түрінде көрініс берген. Бұл құбылыс Орхон-Енесей жазуларындағы Білге қаған, Күлтегін жырларындағы қағандықты, қағанды мақтаумен астарласып жатқандығы тарихи шындық.
Француз халқындағы ХҮІ ғасырларда ерекше көрініс тапқан одалар мен ХҮ ғасырдан бастап өзінің жаңа даму сатысына көтерілген жыраулар шығармаларындағы мақтаулар тікелей байланысты болмағанымен, генетикалык жағынан арнау өлеңдерінің әр елде өзіндік көрініс беруі екені даусыз. Мұндай мадақтау өлеңдері шығыс поэзиясында "қасыда" түрінде көрініс берді. "Касыда" дегеніміз - бірнеше бәйіт бір ұйқаспен жазылатын өлең түрі, мақтау жыры. Бұл өлең түрі кезінде Фердоуси, Науаи, Мактымқұлы, Низами және т.б. шығармаларында кеңінен қолданылды.
Ерте дәуір әдебиеті мен одан кейінгі кез арнау өлендерін саралап қарастырсақ, арнау өлеңі өзінің құрамына мадақ жырларын да, аңсау түрінде
Әдебиеттер тізімі:

1. Тілеуова А. Арнау өлеңдерінің жанрлық табиғаты // ҚазМУ хабаршысы. Филология сериясы. №39. – 136 -139 б.
        
        АРНАУ ӨЛЕНДЕРІНІҢ ЖАНРЛЫҚ ТАБИҒАТЫ
Арнау жырлары, өзінің атауынан белгілі болып ... ... бір ... бағытталып шығарылуы. Бұл арнау жырын анықтауда басты
критерия болғанымен арнау ... ... ... ... ... ... өлшемдері объектіні қамту ерекшелігі болатынын ешкім жоққа шығара
алмайды. Арнау ... шығу тегі ... ... ... ... бұл ... ... зерттеген орыс ғалымдары да баса айтады. Адамзат
тарихында қоғамдық ... ... бір ... іске асатынын
ескерсек, қазақ халқының мадақ ... мен ... рим, ... ... түп төркіні де бір екенін көреміз. Мысалы, ежелгі ... ... (ода) адам ... ерекше оқиғаларды, адам батырлығын, мінез
ірілігін. табиғаттың ерекше құбылысын мақтауға арнаған. Ежелгі грек ... осы ... ... ... көп ... ... арқау болуы
да сондықтан шығар. Ал бұл құбылыс ежелгі Римде мемлекетті, оның ... ... ... ... ... Бұл құбылыс Орхон-Енесей
жазуларындағы Білге қаған, Күлтегін ... ... ... ... ... ... шындық.
Француз халқындағы ХҮІ ғасырларда ерекше көрініс тапқан одалар мен ХҮ
ғасырдан бастап өзінің жаңа даму ... ... ... мақтаулар тікелей байланысты болмағанымен, генетикалык
жағынан арнау өлеңдерінің әр елде ... ... ... ... ... ... ... шығыс поэзиясында "қасыда" түрінде көрініс берді.
"Касыда" дегеніміз - бірнеше бәйіт бір ұйқаспен жазылатын өлең түрі, мақтау
жыры. Бұл өлең түрі ... ... ... ... ... және ... ... қолданылды.
Ерте дәуір әдебиеті мен одан кейінгі кез арнау өлендерін саралап
қарастырсақ, арнау өлеңі өзінің ... ... ... да, аңсау түрінде
жазылған өлеңдерді де, сатиралық ... ... да, ... ірі ... да ... байқаймыз.
Ф.Брокгауза мен И.Ефрон құрастырған "Энциклопедиялық сөздікте" арнау
жанры "философиялық толғаныстан бастап, сатиралық ... ... ... ... ие екенін айтады. Бұл арнау жанры ... ... ... арнаған адамына. табиғатқа байланыстылығы жағынан сан ... оның ... ... ... көрсетеді. Бірақ бұл жерде
"жанрдың ой түюі" деген мәселе ұмытылмауға тиіс. Егер олай ... ... ... сөзін арнау жанрының объектісі ретіңде қарауға тура келеді.
"Жанрлық толғаныс" арнау жанрыньң тарихи-әдеби ... ... ... жанр ... ... ... жанры бұрын-соңды әдебиеттану ғылымында негізінен дәстүрлі
лкрика жанрының бір түрі ... ... ... ... солай бола
тұрса да ешкім ... ... ... ... ... ... ... шығармайды.
Ал арнау жанрының табиғатының тақырыбының өзгеруіне негізгі ... ... ... ... ... ... Бұл ... ерте
кезден бүгінгі күнге дейін арнау жанры жеке объект ... сөз ... ... ... анықтауда А.Квятковский "монологтық поэзияның
ежелгі жанры" деген пікір айтады. Бірақ бұл тұжырымд автор "Хат ... ... ... жанр ... ... ... алып келген. Арнау
жырының монологтық түрде өріс алуы ... ... ... ... ... ... ... дамығанын орыс зерттеушілері көрмейді, немесе
көргісі келмейді. Бірақ солай бола тұрса да ... ... ... ... ... арнауларды бөле қарастыруы
түркі халықтары поэзиясы арқылы басқа ... ... ... жанрын
мойындау секілді. Сондай-ақ М.Гаспаров арнау жанрының осыған ұқсас баска
жанрлармен ара ... "По мере ... ... ... ... посланиями и родственными жанрами стирались", - деп түйіндейді. Бірақ
арнау жанры туралы айтылған ойлардың бәрі - бұл ... ... ... ... ... ... мен әдебиеттану ғылымына тән арнау жанрын оның
мазмұнына қарай жүйелеу Г.Н.Поспеловтің пікірімен үндестік ... ... ... ... ... ... ұлттық ерекшелікпен қатар, көркем
шығарманың ... ... ... та бағаланатынын көрсетеді.
Ғалымның айтуынша "шығарманың ... ... оның ... ... ... - дейді. Сондықтан да оның пайымдауынша, "белгілі бір ... ... тек ... ... ... ... ... "Послание
- это мотивировка лирической медитации, начинаюшейся с обращения к тому или
иному лицу. Это обычно лишь внешний вид для ... сам по себе ... не ... о том, с чем и для чего поэт к ... обращается.
Такой прием мотивировки может быть применен в разных ... - в ... ... ... ... ... и ... да, бір объектіге сөз, поэтикалық дүние арнау сөз ... ... ... бірақ ол поэзияның басқа ішкі заңдылықтарымен
қосыла келе ерекше жанрлық қасиетке ие ... ... ... ... ... арнау бұл жанрдың алғашқы белгісі болса, оның мазмұны,
құрылымы, ... ... ... өлең ... ... ... поэзиясындағы "мен" деген орнын көрсетеді. Бірақ ... ... неге ... ... ... мағыналық және құрылым
туғызарлық негізгі компонентіне айналады.
Сондықтан да ... ... ... ... орыс ... ... ... айтуы. Мысалы, Л.В.Чернец арнауды жанрға емес "лириканың бір
тегіне" жатқызуы, Оның пікірінше, арнаудың басты ... ... ... бұл ... рубаи, газел, сонет және т.б. келсе ... ... ... келе ... ... ... өз
зерттеуінде төрт шумақтан тұратын қара өлеңдердегі арнау тақырыбы, ... ... ие емес ... ... ... жанрлық ерекшелігін анықтау мәселесі бүгінгі күні де
фольклористер мен ... үшін ... ... ... жоқ. ... ... өлеңдерінің жанрын анықтағанда негізгі белгі ретінде оның ежелден
келе ... ... мен ... шығу ... ... аударылып жүр.
Мұнымен қатар арнау өлендерін талдай отырып, оның әртүрлі жанрлық ... бар ... ... жүр. ... бұл ... да бір ... ... шығу тегі,
пафостық, проблемаларына қарап жанрды ажыратсақ, ... ... ... әр ... ... ... ... әр кездің
тудырған жанрларын бір жерге жинап, қарастыра алмас еді. Біз ... ... ... ерекшелігін, яғни өзінің даму кезеңінде өз
бойына әртүрлі жанрлардын белгілерін ... ... Бұл ... мен ... ... ... арасындағы жікті ажыратуға қиындық
тудырады.
Қазақ поэзиясында арнау өзінің өміршеңдігімен көрініп қана қоймай, ... ... ... ... Сондай-ақ әрбір кезеңде ол
бейнелейтін эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... мағынада өзгеріске түсіп отырған.
Бұл айтылғандардың барлығы осы кезге ... ... ... ... ... ... теориялық тұрғыда өз ... ... ... ала ... ... Арнау өлеңдерінің әдеби
процестегі қызметі, оның басқа жанрлардан өзіндік ерекшелігі деген мәселе
де әлі ... жоқ. ... ... тағы бір ... лириканың, соның
ішінде халық ... да ... ... ... ... ғой дейміз.
Арнау өлендерінің жанрлық ерекшелігін ашуға көмектесетін әдістің бірі
— оны тарихи-әдебиеттік негізде зерттеу. Бұл тұрғыда кезінде Б.Томашевский,
Б.Эйхенбаум. Л.Гинзбург және т.б. ... ... ... ... ... арнаудың мазмұнымен қатар стильдік ерекшелігін,
генетикалық байланысын, тұрмыстық ... ... ... көшу
ерекшелігі секілді мәселелерге көңіл аударады. Бұл тұжырымдар ... ... ... ... ... мүмкіндік беріп, оның
әдеби процестегі қызметін анықтайды. Бұл ... ... ... ... ... ... етіп, А.Байтұрсынов, Қ.Жұмалиев. З.Қабдолов,
З.Ахметов, М.Жолдасбеков ... ... ... (зар ... дәуіріндегі), Т.Қожакеев ... ... ... (термедегі) арнау өлеңдерінің
ерекшелігін ашты. ... ... ... тиянақтай келе, арнау
өлендерінің жанрлық ерекшелігі неде дегенге тоқталсақ, арнауға былайша
анықтама ... ... - ... бір ... ... ... ... ұғымда) арналған.
Ол өлең мәтінінің ішінде көрінетін, автордың белгілі бір тақырыпқа ... ... ... ... ... өмірлік
шығармашылық тақырыптарға) түрінде пайда болған поэзия түріндегі шығарма.
Арнау адресаты ... тура ... ... жанама (имплицитті)
түрде берілуі мүмкін.
Екінші жағдайда кімге бағытталуы шығарма ... ... ... ... ... Бұл ... диалогиялық рең беріп, автордың ішкі
толғанысын шығарма арналған объектімен бөлісуіне ... ... ... ... ... бұл жанр автордың өмірінде пайда
болған ой-толғанысын, басқа да мәселелерін поэзия ... ... ... ... бір ... өнер ... объектісіне
айналдырады.
Арнау жанр ретінде адресатпен диалог құруға мүмкіндік беретін поэзия
түрі ... ... Бүл оның өзі ... ... ... ... Себебі басқа жанрлар да белгілі бір ... оның ... ... ... оданың мақсаты - мақтау.
Монологтың мақсаты - ой айту. Ал сатира мен ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа түспейді.
Арнау өлеңдерінің негізінде күні бұрын белгілі рөлге ие болған
адресатпен диалог құру ... Бұл ... ... дос, ... ел, ... және т.б. ... мүмкін. Адресеттың осындай әртүрлілігі авторға
толғанысын, ... ... ... ... жеткізуге мүмкіндік
береді. Ал бұл дегеніміз - арнаудың толғау, терме, өлең, сатира және ... ... ... ... ... өзіндік жанр туғызу мүмкіндігі деген
сөз. Сондықтан да қай жанр ... оның ... ... ... ... ... мүмкіндігі кең. Жырау, ақын ... ... ... жеке ... де, өз-өзімен де, жер, су, ... де, ... ... де, ... ... де ... ... Сондықтан да қазақ суырып салма поэзиясындағы арнау өлеңдері
өз кезеңіне ... ... ... және ... ... айта ... ... келгенде арнаудағы адресат жиынтық тұлға екенін де ұмытпағанымыз
жөн. Ал бұл жиынтық тұлға арнау жанрын ... ... бірі ... ... ... ... арнау жанрының әртүрлі түрлерін
туғызады.
Арнауда ... ... ... ... ... қарым-
қатынас бар. Бұл тақырыптың ... ... ... ... ... бір ... мақсатты түрде бағышталатындығының белгісі. ... ... да ... ... драмалық шығармалар секілді қарым-
қатынастың ... ... ойды ... ... жоқ. ... ... ой
толғанысы іспетті. Бірақ жәй монологтық ой ... ... ... ... ... ... ... сырласу.
Арнау — диалогтық ой айту. Бірақ ол толық біткен, толық формадағы
диалог емес, соның ... Бұл ... ... ... ... ... ... бар екенін де көрсетеді.
Белгілі объектімен қарым-қатынасқа түсу шарты арнау жанрының негізгі
белгісі ғана ... ... ... ... ... де. Ал бұл жанрдың
құрылымын ұйымдастырушы поэтикалық киімін киіндіруші десе де ... ... ... ... бағышталып, оның қабылдауына лайықталады.
Бұл ретте М.М.Бахтиннің: "...всякое литературное слово более или ... ... ... слушателя и отрахает в себе его предвосхищаемые
возражения", — дейді. Шындығында да, ... ... ... ... өте ... де ... ... да арнаудың құрылысында бірінші
кезекте арнау тақырыбы, содан соң басқа белгілер көрінеді.
Суырып салма ... ... ... ... да аз ... Сондай-ақ арнаудағы сұрақ-жауап конструкциясы, императив,
полемикалық-риторикалық фигуралар да жанрды құраушы ... ... ... ... ... бастама - арнау өлеңінің ... ... ... Бұл өз ... ... ... ... Тіпті, арнауда нақты адресат айтылмаса да ... ... ... ... ие ... да ол өз бойына тек автордың ой-толғанысын
ғана емес, ... да ... ... Бұл ... ... қандылығын көрсетеді. Сөз екі бағыттық мәнге ие болып, автордың ... және ... сөзі ... көрінеді.
Арнау жанры - күрделі жанр. Сондықтан да оның ерекшелігін ашуға түрлі-
түрлі ... ... ... ... ... суырып салма поэзиясында тіпті,
Абай арнауларының өзі ... ... ... ... ... ... салмалық поэзияда арнаудың өзіндік ерекшелігі бар. Бұл
ерекшеліктер қазақ ауыз ... ... ... ... ... қара ... т.б. ... халкымыздың мол рухани дүниесін жанрлық түрлерін ... ... ... А. ... өлеңдерінің жанрлық табиғаты // ҚазМУ хабаршысы.
Филология сериясы. №39. – 136 -139 б.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақын, жыраулар мұрасындағы арнау өлеңдер табиғаты65 бет
Шымкент қорғасын зауытында сульфитті қорғасын қоспаларын агломерациялау үрдісінің әуе-газ режимін автоматтандыру жүйесін жасау34 бет
"қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістері"26 бет
: көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы5 бет
«Жоқтау» өлеңдерінің көркемдік аспектілері15 бет
Абай Құнанбайұлының өлеңдерінің тәрбиелік мәні8 бет
Автомобиль жолдарын табиғаты күрделі ауданда жобалау25 бет
Агресиялық мінез-құлық табиғатына психологиялық талдау78 бет
Айтыс өнерінің психологиялық табиғаты және этномәдени құндылықтарды дамытудағы рөлі65 бет
Антикалық әдебиет:түрлі жанрлық салаларының қалыптасуы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь