Амазонкалар

Ерте заман авторларының сақтар, массагеттер, т.б. көшпенді тайпалар жайында жазба деректері Орта Азия мен Қазақстанның көне тарихынан өзінің шындық дәлелдерін табуда. Сол себепті бұл баға жетпес деректер тарихшылар, археологтар, этнографтар, өнер танушылар өз зерттеулеріне сүйене отырып, жергілікті материалдармен салыстыра және байыта келе түйінді мәселелерді шешуге септігін тигізеді.
Геродот өзінің «Тарих» кітабының ІV бөлімінде грек аңыздарына сүйене отырып амазонкалардың Қара теңіз бен Азаулы (Азов А.Т) теңіздерінің жағасына қалай келгенін егжей-тегжейлі баяндайды. Гректер амазонкаларды Фермадон өзенінде (Кіші Азия) жеңіп, тұтқынға алады да, үш кемемен ашық теңізге шығып, Грецияға қайтады. Жолда амазонкалар гректерді түгелдей қырып, бірақ кемені басқара алмай, желдің ығымен теңізде әрі-сәрі жүзгеннен соң, қайраңға батып, скифтердің жерінен шығады. Жағаға шыққан амазонкалар жылқы табындарын қолға түсіріп, скифтердің елін тонай бастайды. Скифтер олардың қайдан шыққанын, ең бастысы тілін де білмейді. Бірнеше ұрыстан соң өлген жауынгерлердің мәйітін қараған скифтер, әйелдермен соғысып жүргеніне көздері жетеді. Мәжіліс кезінде скифтер енді амазонкаларды ешқашан өлтірмей, жас скиф жігіттерін жіберу керек деп шешеді. Скиф жігіттері өздерінің қостарын амазонкалармен қатар тігіп көрші тұрады, біраздан соң танысып, екі ауыл бірге тұра бастайды. «Ерлер әйелдердің тілін үйрене алмады, бірақ әйелдер ерлердің тілін үйреніп алды», –деп жазады Геродот. Скифтердің амазонкаларды елдеріне апарып бірге тұрайық деген ұсынысына: «біз скиф әйелдерімен жұғыса алмаймыз, ...егер бізді сендер өздеріңнің әйелдерің қылғыларың келсе... әке-шешелеріңнен еншілеріңді алып қайтып келіңдер, сонаң соң бірге тұрамыз», – деп жауап береді. Скиф жігіттері айтқандарын орындап, Танаис өзеніне Азаулы теңізінің солтүстігіне келіп орналасады.
        
        Амазонкалар
Ерте заман авторларының сақтар, массагеттер, т.б. көшпенді тайпалар
жайында жазба деректері Орта Азия мен Қазақстанның көне ... ... ... ... Сол ... бұл баға ... ... тарихшылар,
археологтар, этнографтар, өнер танушылар өз зерттеулеріне сүйене ... ... ... және ... келе ... ... ... тигізеді.
Геродот өзінің «Тарих» кітабының ІV бөлімінде грек аңыздарына сүйене
отырып ... Қара ... бен ... ... А.Т) теңіздерінің
жағасына қалай келгенін егжей-тегжейлі баяндайды. Гректер амазонкаларды
Фермадон өзенінде (Кіші ... ... ... ... да, үш ... ... ... Грецияға қайтады. Жолда амазонкалар гректерді түгелдей
қырып, бірақ кемені басқара ... ... ... теңізде әрі-сәрі жүзгеннен
соң, қайраңға батып, скифтердің жерінен шығады. Жағаға шыққан амазонкалар
жылқы ... ... ... ... елін ... ... Скифтер
олардың қайдан шыққанын, ең бастысы тілін де білмейді. Бірнеше ұрыстан соң
өлген жауынгерлердің мәйітін қараған скифтер, ... ... ... жетеді. Мәжіліс кезінде скифтер енді ... ... жас скиф ... ... керек деп шешеді. Скиф жігіттері
өздерінің ... ... ... ... көрші тұрады, біраздан соң
танысып, екі ауыл бірге тұра ... ... ... ... үйрене
алмады, бірақ әйелдер ерлердің тілін үйреніп алды», –деп жазады ... ... ... ... бірге тұрайық деген ұсынысына:
«біз скиф әйелдерімен жұғыса алмаймыз, ...егер бізді ... ... ... ... ... ... алып қайтып
келіңдер, сонаң соң бірге тұрамыз», – деп жауап береді. Скиф ... ... ... ... ... ... солтүстігіне келіп
орналасады. Сөйтіп скифтер мен амазонкалардың некесінен совроматтар ... ... «Осы ... ... бері, совромат әйелдері қазіргідей
өмір сүріп келе жатыр, күйеулерімен тіпті оларсыз-ақ салт ... ... ... ... ... ... олар да ... киінеді», – деп
әңгімелейді ... ... скиф ... сөйлейді, бірақ бұзып
сөйлейді, себебі ... ... ... толық меңгере алған жоқ.
Некеге тұру заңы бойынша, бірде-бір қыз ... ... ... ... ... ... қыз ... қартайып өледі, себебі мұндай міндетті
орындай алмайды.[1.214-216-бб.]
«Биіктігі жұлдыздармен таласқан асуды асып, ат жолына ... ... қас ... ... тап ... ... (соврамат) әйелдері жайында құнды деректерді Гиппократтан
(б.з.д. 470-376 жж.) ... ... ... атқа салт ... ... шолақ найза лақтырады... кемінде үш жауын өлтірмей күйеуге
шықпайды... Ол сонымен бірге сармат әйелдерінің тағы бір ерекшелігін атап
өтеді: сәби ... оң жақ ... ... деп шешелері ыстық мыс құралмен
күйдіріп тастайды, сонда оң иық пен оң қолдың күші ... [2,83- ... ... IV ғ.) ... ... ... ... деп көрсетеді.
[2,124-б.] Эсхилдің (б.з.д.525-456 жж.) дастандарында «еркектерге жау
амазон-калар жасағы» туралы әлденеше рет айтылып өтеді. [2.17-20-б.]
Климент Александрийский (б.з.150-24/220 ж): «Мен ... ... ... айналыспайтын совромат әйелдерін білем, ал сақ әйелдері қашып бара
жатқан болып, артқа қарай садақ атқанда ерлерден кем түспейді» деген.
[2.369-б]
Көп ... бойы ... ... мен тұрмысы жайында жазба
деректерге сүйеніп келдік, әрине бұған аңыз, миф деп қараушылық та ... ... ... ... Кавказ бен Орал
аймағындағы сармат заманындағы қорғандар мен молалардан әйелдерге ... ...... ... ... ... т.б.
түрлері белгілі болды. Орта есеппен қару-жарақпен және жылқымен жерленген,
әрбір бесінші ... ... ... ... Әйелдерді өте-мөте қымбат,
алтын әшекейлі бағалы киім-кешегімен, айнасымен, бағалы сәнді ... ... ... жас ... ... толы жебелерімен қою
кездеседі.[3] Археологтар заттық жәдігерлерге сүйене отырып, сарматтарда
матриархаттық жүйенің ... ... [4] ... ... ... ... жағдайда, кейде асып түсіп отырған. Әйелдер ержүрек
жауынгерлер болды, көсем ... ру, ... ... ... ... ... қол ... атақты әйел патшасы Зарина, массагеттердің
жаужүрек қолбасшысы Томирис, Кирмен ... ... 300 мың ... мен 200 ... ... ... Спаретра сол замандарда шыққан. [5.320-б. 321-б.]
Амазонкалардың дәстүрін жалғастырушы батыр қыздардың ерліктерін түркі
халықтарының тарихынан ... ... ... 1875 жылы ... Н.Н. ... «Әйелдер патшалығы» деп аталатын аңызды жергілікті
қазақ, Орта Азия ... ... ... алып, мұны ықылым замандардағы
матриархаттың жұрнағы деп баға береді.[5а] ... ... ... ... ... 15 ... Гүлайым атты қызы шетінен ержүрек, өңшең
сұлу 40 ... ... ... әкесі берген Арал теңізінің Миуалы ... ... ... Өстіп батыр қыз Гүлайым ата жауы қалмақ ханы
Сұртайшамен соғысқа ... ... ... ... ... ... қыз» ... Геродот жазып кеткен амазонкалар сюжеті анық көрініс
тапқан және шынайы бейнеленген.
Халық ақыны Н.Байғанин «Нарқыз» поэмасында ... ... ... ... өмір ... ... аты ... Айшаның ерлік істерін
эпикалық жыраулық тілмен суреттегені ... қыз» ... ... ... түркі халықтарындағы батыр қыздардың образдарының ерте
замандардан бері келе жатқан үрдіс екенін көрсетеді.
Айша сұлу жасынан
Балуандығы ... ... ... ... көз ... ай сияқты.
Мінезінен сынасаң,
Көрген адам ұнатты.
Және жүйрік жауапқа
Құрбы көңлін құлатты.
Балтыр еті – бесіктей
Омырауы – есіктей.
Жауырыны – қақпақтай.
Желкесіне ораған
Бұрымы бар ... ... озат ... ... ... күн ... ... қыздары да ер-азаматтармен бірге қару
алып атқа қонған. Солардың бірі ... ... ... ... ... ... ... жары. Гауһар жас кезінен ... ... ... ... ... жиі шығып, садақ тартып –
мергендікке, найза ұстап – ... күш ...... ... қыз ... ... ... айналды,
Қыз бала ерлігімен ұлға айналды.
Көркіне ақылы сай, сөзге шешен,
Осылай ГауҺар аңыз-жырға ... ... ... арман» дейді,
«Дос – арттан, жауың келсін алдан» ... ұл боп ... ер ... ... ... ... қалған дейді. [6.66-67-бб.]
ГауҺардың ақылы бойынша Қабанбай таң алдында жауынгерлердің санын
көбейту үшін қос ... ... ... ... ... ... екі өркеші екі адам болып, қалың қол болып көрінгенде, саны ... ... ұрыс ... жатып – жүректері ... ... сол ... ... ... Ерлі-зайыпты Қабанбай мен ГауҺардың қызы
Назым да батыр болған, қазақ – ... ... ... көзге түскен.
Ботагөз – Есет батыр Көкіұлының қызы. 1742 жылы әкесі Әбілқайыр ханның
шақыруымен Орынборға ... елін ... ... ... ... ... қыз-келіншектерді алып кетеді. Сол кезде Ботагөз ... бес ... ... 150 ... ... ... қуып жетіп, қалмақ
сардары Қоңдыны бұғалық тастап ат үстінен ... ... ... тірідей қолға
түсіріп, тұтқындап, жеңіспен оралған Ботагөз сұлудың батырлығы бүкіл Кіші
жүзге тарайды. [7]
Сапар (Сапура) Мәтенқызы ... ... ... ... ... ... ... біліп, өз елінің азаттығын ... және ... ... ... қыз. Ел ... ... «Көрінбес» деп
дәріптелген Сапар өзін «Пугачевтің ... деп ... ... ... ... ... – Кенесары хан бастаған ұлт-
азаттық ... ... ... 600 ... ... ... көзге түскен. Кенесарының әскерлерінің тылын ... ... ... ... ... жинаған. Бопайдың мәңгілік жай тапқан
жері, Ақтөбе ... ... би ... ... ... төбе ... ... ортасында Қытайдың Цин ... ... ... ... жиі-жиі шабуыл жасап, халықты қырып,
тонаушылықпен айналысқан. Мұны ел ... ... ... ... ... себебі әскерлер жаяу жүргенде балтырлары сыздамас үшін аяқтарын
қызыл матамен ... ... ғана атқа ... ... Шығыс
Қазақстан облысы, Зайсан ауданы Маңырақ тауының Зайсан көліне жетер ... ... ... деп ... Осы ... ... қыз бастаған қазақ
жасақтары күні бұрын үлкен-үлкен тастарды таудың ... ... ... ... ... болғанда, екі жағынан да тас ... ... ... Тірі ... ... ... түсірген.
Ел басына күн туғанда елге қорған болған мерген садақшы қыз жаумен екі жыл
ұрыс ... 19 ... мерт ... халық батыр қызды мәңгі ұмытпай
азаттықтың аққуы деп атаған. ХХ ғасырдың ... өмір ... ... ... айтысында:
Ел қорғаған елімнің батыр қызы,
Наркескен, ақсемсердей өткір жүзді
Садақшы қыз Жәнделі шебін бұзды.
Гүліндей жауқазынның нәзік жүзді
Халқымыз ... жоқ асыл ... ... – Жәнделімнің
Жауға аттанған Сауырда жатыр ізі.
1960 жылдары Шығыс Қазақстан облысы, Күршім еліндегі ... ... ... ... ... ... ... еді. Себебі Әлекей балғын
кезінен бастап ... ... ... әкеліп, жылқы айырған шабандоз
жортуылшы болған.
«... Менің үйдегі кезім. Жас ... он жеті ... ғой ... Мен
Әлібек ағайыма еріп мөлшері он төрт жасымнан жорыққа шыға бастадым. Ол
жанына өзінен ... үш ... ... Мен ... ... Әсіресе
жазда, ел жайлауда болғанда, жылқыны Сіздің (Керей – А:Т.) ... ... да, ... арғы ... ... елінің ұрыларына апарып береді.
Олар ағайыма басқа жылқы айдатады. Ол мал ... ... өз ... ... Сол ... осы өткелден (үлкен Ертіс өткелі – А.Т.) ... ... ... ... ... бар. Жолды оның күн батыс жағынан
көреміз. Ұры әрине тура жолмен ... ... ... Ұры аз ... ... арасымен қашады. Біздің жолымызды ... ғана ... ... ол несі ұры. Мен бұл ... ... жатқа біліп жүре
беремін. Бұл бір ұмытылмайтын жорық. Елден келіп сіздің маңнан мол жылқыға
кез ... Ай ... ... ... қуа ... Осы ... ... аялдап,
ішіндегі екі атты ұстап Әлібек маған ... ... ... ... ... ... өздері айдап қаперсіз келе жатқанда, артымыздан
қуғыншының дүбірі ... ... ... қалды. Олар көп сияқты. Басқалары
жылқыны қуып, басқа жаққа бұрылды. Мен тура Теректіге ... ... ... ... ... ... ... күз кезі түннің жартысы мөлшері. Менің өз атым қашса құтылады.
Қуса жетеді. ... ... ... мандымады. Қуғыншы менің ізіме
түсті. Ай жарық. Таң ... ... бір топ адам ... ... ... ... ... Бірақ қуа берсе жетуі күмәнсіз. Екі ат та маған
ұнады. ... ... ... келемін. Күн шығып, қуғыншының жүрісі үдеді. Мен
Марқакөлдің ... ... ... ... ... ... ... ұстап
алады. Көп ойланатын уақыт жоқ. Өлім мен тіршіліктің арасы. ... ... ... не өтейін деген шешімге келіп, көлдің арғы бетіне қарай үш
атпен жүзе жөнелдім. Арғы ... ... ... аяғы ... ... ... ... ары жүріп едім, біраздан кейін ат қайта малтыды. Жағаға аман-есен өтіп
шықтым. Тоғайға аттарды байлап, ... ерін алып ... ... ... ... шешіп, қыз киімімді киіп жатқанда, қуғыншылар ... ... ... ... ... ... Мен қыз ... жағада тұрып,
оларды қол бұлғап шақырдым. Олар мені, мен ... анық ... ... ... ізі ... ... ... тұр. Аттар тоғай ішінде, жасырын. Мені –
қызды көреді. Оның үстіне мен қолымды бұлғап шақырып тұрмын. Олар ... ... ... бұлғайды. Күн арқан бойы көтерілгенде мен от жағып шай
қайнаттым. Олар енді ... ... ... ... ... кетті.
Келер жылы біздің елге Шақабай құда келді. Қайтарында: Күркебай,
Шақабай, Ыбырай біздің үйде болды. Біз ... ... ... ... ... шығарып салдық. Марқакөлді жағалап, былтыр мен өткен
жерге келдік. Шалғынның үстіне дастарқан ... ... ... ... ... ... ені бір ... Ел сенбейді деді Жәкем. Шақабай: «Адам
ерлікті істейін деп істемейді. Оны өмір өзі ... ... өмір ... осы ... Аман ... Мен ... Бұл жүректіліктің белгісі»,
– деді... Менің үлкен ағайым Жәнібек, одан кейінгі ағайым Әлібек. Төрт қыз
бармыз. Қыздың ішіндегі ... ... ... ... ... мен ... ... ауыл әйелдері болды. Мені үлкен ағайым ақнайман ішінде
қойсары, бір ауқатты ... ... ... ... ... бұрыннан
білуші едім. Азаматшылығы аз жігіт еді. Бармаймын деп ағама ... ... ... алып та ... Мен ... ... иемін. Тиетін
күйеуім өз жылқысына ие. Маған сенің байыңмын деп ерекше осқыра ... ... ... ... ... нұсқау да береді. Әлі ұрын келген жоқ. Сол
кезеңге жеткізбей, ажырассам деп жүрмін. Бір күні құдай сәтін ... ... Сен енді ... ... ... ... Мен саған отбасына келген
соң, жылқы ... ... ... ... ба! - ... ... төрт ... тұрған. Сөзін аяқтай бергенде, қамшының астына алып
сабай бастадым. Менімен қамшыласуға күші ... ... ... ... үйренгенмін. Ол қашты. Мен қудым. ... ... ... ... ... дәл үйіне енгіздім. Жұрт бізді көрді. Әкең
Досқа үлкен сәлем! Мен оның ... ... ... қатын болмаймын деп ат
ойнатып, ауылды басыма көшірдім. Шегіндім де жылқыма оралдым. ... ... тура ... ... ... Екі құда келісіп малдарын қайтарысып,
бітімге келді. Арада бір апта ... ... ... ... ... момын,
байсалды адамына қашып кеттім. Артынан құдаласып, татуласты. Қайда барады
қыз бен жігіт бір ... ... ... Мен ... ... Атантай,
Қалқатай деген үш ұл сүйдім. Ақжарқын ... ... ... ие ... Мен
жорыққа шығуымды тоқтатқам жоқ...» (15, 19-21-бб.)
Асылы, қазақ қыздарының жауынгерлік қосындары және ... ... сақ, ... ... т.б. ... өмір сүрген замандардан
басталып, қазіргі заманымызға дейін ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бразилия мемлекеті13 бет
Бразилия мемлекеті туралы6 бет
Гидросфера туралы мәліметтер3 бет
Оңтүстік Американың физикалық географиялық сипаттамасы36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь