Ақша нарығының құрылымы мен құралдары


Қолма.қол ақшалар нарығы
Қолма.қолсыз ақшалар нарығы
Чек
Дебеттік карточка
Пайдаланылған әдебиеттер
Экономикалық субъектілердің қаржы қызметінде олардың ағымдағы төлмқабілетін қамтамасыз ету үшін ақша нарығының қаржы құралдары маңызды рөл атқарады. Ақша нарығы қаржы институттары көмегімен тауарлар мен көрсетілетін қызметті сатушы мен сатып алушының арасындағы ақша қаражатын бөлу және қайта бөлу механизмін қамтамасыз етеді. Кез келген қаржы құралдарының негізі ақша екені белгілі.
Ақша нарығының негізгі қызметіне мыналар жатады:
• төлем қызметі – операцияларды жүзеге асыру барысында рынокқа қатысушылар арасындағы әртекті есеп айырысулардың жүзеге асырылуын білдіреді;
• коммерциялық несие беруді қамтамасыздандыру – ақша міндеттемесі, яғни векселмен рәсімделген төлемді кейінге қалтыру, шаруашылық субъектілерін коммерциялық несиелеуді жүзеге асырады;
• есеп қызметі және басқа.
Қаржы нарығына қатысушылар арасындағы ақша айналым процесінде ақша қатынасы деп аталатын жүйені құрастыратын, ақша қаражатын қайта бөлуге байланысты белгілі қатынастар пайда болады. Ақша қатынасы төмендегі қаржылық қатынастар жүйесін құрайды:
- шаруашылық субъектілері және соларда жұмыс істейтін халықтар;
- кәсіпорындар мен салалар ішіндегі бөлімшелер;
- жеткізушілер және төлемшілер;
- мемлекет және шаруашылық субъектілері;
- мемлекеттік, аймақтық, жергілікті бюджеттер және бюджеттен тыс қорлар;
- шаруашылық субъектісі мен несие жүйесі;
1. С.С.Найманбаева «Финансовое право».Астана,2005 г.
2. Н.Б.Мухитдинов «Қаржы саласындағы басқарудың
құқықтық негіздері».Алматы,1994 ж.
3. Н.И.Химичева «Финансовое право».Учебник.Москва,1996 г.
4. В.Д.Мельников «Общии курс финансов».Учебник.
Алматы,2001 г.
5. С.М.Найманбаев «Қазақстан Республикасының қаржы құқығы». Алматы,1994 ж.
6. А.И.Худяков «Финансовое право Республики Казахстан».
Общая часть.Алматы,2001 ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Ақша нарығының құрылымы мен құралдары

Экономикалық субъектілердің қаржы қызметінде олардың ағымдағы
төлмқабілетін қамтамасыз ету үшін ақша нарығының қаржы құралдары маңызды
рөл атқарады. Ақша нарығы қаржы институттары көмегімен тауарлар мен
көрсетілетін қызметті сатушы мен сатып алушының арасындағы ақша қаражатын
бөлу және қайта бөлу механизмін қамтамасыз етеді. Кез келген қаржы
құралдарының негізі ақша екені белгілі.
Ақша нарығының негізгі қызметіне мыналар жатады:
• төлем қызметі – операцияларды жүзеге асыру барысында рынокқа
қатысушылар арасындағы әртекті есеп айырысулардың жүзеге асырылуын
білдіреді;
• коммерциялық несие беруді қамтамасыздандыру – ақша міндеттемесі, яғни
векселмен рәсімделген төлемді кейінге қалтыру, шаруашылық
субъектілерін коммерциялық несиелеуді жүзеге асырады;
• есеп қызметі және басқа.
Қаржы нарығына қатысушылар арасындағы ақша айналым процесінде ақша
қатынасы деп аталатын жүйені құрастыратын, ақша қаражатын қайта бөлуге
байланысты белгілі қатынастар пайда болады. Ақша қатынасы төмендегі
қаржылық қатынастар жүйесін құрайды:
- шаруашылық субъектілері және соларда жұмыс істейтін халықтар;
- кәсіпорындар мен салалар ішіндегі бөлімшелер;
- жеткізушілер және төлемшілер;
- мемлекет және шаруашылық субъектілері;
- мемлекеттік, аймақтық, жергілікті бюджеттер және бюджеттен тыс
қорлар;
- шаруашылық субъектісі мен несие жүйесі;
- биржалар, сақтандыру ұйымдары, мүліктік қорлар және басқа құралдар
мен қаржы-несие жүйесінің лектері және шаруашылық субъектілері;
- халық және мемлекет, сондай-ақ, қоғамдық ұйымдар және қаржы
инфрақұрылымының құралдары.
Қазақстандағы ақша нарығының құрылымына қолма-қол ақша нарығы мен
қолма қолсыз ақша нарықтары жатады.
Қолма-қол ақшалар нарығы – бұл нақты ақшалар айнылыс және төлем
қызметін атқаратын нақты ақшалардың айналысын. Оларға, банкотоа мен
монеталар және қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) жатады. Дамыған елдерде
нақты ақшалар нарығының едәуiр бөлiгiн Орталық банктерден шығарылған
банктiк билеттер құрайды. Ақша шығарудың кiшкене бөлiгi (10(-ға жуығы)
қазыналық билеттердi шығарушы қазынашылықтың үлесiне тиедi.
Қолма-қолсыз ақшалар нарығы – ақшаның төлем құралы қызметін атқаратын
қолма-қолсыз ақшалар айналымының ақшаларының қозғалысы.
Мұндағы, қолма-қолсыз ақшалар - чектер, пластикалық карточкалар
электрондық аударымдар көмегiмен пайдаланылатын клиенттердiң шоттардағы
сақтаған ақшалары.
Қолма-қол ақша мен қолма-қолсыз ақшалар арасында тығыз байланыс пен
өзара тәуелдiлiк бар. Ол ақшаның үнемi бiр айналыс сферасынан екiншi бiрiне
ітiп отыруынан байқалады. Айталық, қолма-қол ақшалардың банктегi депозитке
салынуы, олардың қолма-қолсыз ақшаға айналуын бiлдiрсе, ал, банктен жалақы,
жәрдемақы, стипендия, зейнетақы және т.с.с. төлеу үшiн ақша алған
жағдайларда қолма-қолсыз ақшалар қолма-қол ақшаларға ауысуы байқалады.
Мұның барлығы әлеуметтік және экономикалық дамуды бағалау және
пайдалану, қорларға ақша ресурстарының құйылу, капиталдың қалыптасуы және
оларды бөлу процесінде көрініс табады.
Қазақстан қаржы нарығының ерекшеліктерін есепке ала отырып және ақша
нарығының бар құралдарын негіздей келе келесідей түрлергі бөліп қарауға
болады:
- төлем тапсырмасы;
- төлем талап – тапсырмасы;
- вексель,
- Чек;
- Төлем карточкалары.
Төлем тапсырмасы – ақшаны аударушының (төлеушінің) аталған тапсырмада
көрсетілген ақша сомасын бенефициарға аудару туралы қызмет көрсетуші
банкке берген тапсырмасы.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу мынадай төлемдерді жүзеге асыру үшін
қолданылады: алынған тауарлары мен көрсеткен қызметтері үшін, тауарлы емес
операциялар (зейнетақы және сақтандыру қорына төлемдер, салықтық төлемдер,
банкке комиссиондық және т.б. төлемдер) бойынша, жабдықтаушылар мен
мердігерлерге тауары және көрсетілген қызметтері үшін алдын ала төлеуге,
аванстық төлемдер.
Төлем талап-тапсырмасы – бенефициардың төлеушіге оған қызмет көрсетуші
банкке бағытталған, жөнелтілген өнім, атқарылған жұмыстар және көрсетілген
қызмет құнын жіберілген есеп айырысу құжаттары негізінде төлеу талабы.
Төлем талап-тапсырмасымен есеп айырысудың мынадай артықшылықтары бар:
келісім-шарт тәртібінің нығаюына мүмкіндік береді және құжат айналымын
жылдамдатады.
Чек – ағымдағы шот иесiнiң чектi ұстаушыға белгiлi бiр ақшалай соманы
тілеу туралы немесе басқа ағымдық шотқа аудару туралы ізiнiң банкiсiне
берген жазбаша бұйрығы.
Чектiң мынадай түрлерi бар:
ақшалай чек - банктен қолма-қол ақша алуға арналған тілем құралы.
атаулы чек - аударуға құқысыз белгiлi бiр тұлғаның атына жазылады;
ордерлi чек - бiр тұлғаның атына толтырылған, бiрақ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қаржы нарығының құрылымы
Ғылыми-техникалық прогресті (ҒТП) қаржыландырудың көзін таңдау
Қаржы нарығының теориялық негіздері
Қаржы нарығының түсінігі және экономиканың дамуындағы оның маңызы
Қаржылық қатынас
Қаржы нарығының құрылымы және оның негізгі бөліктері
Экономикалық ұғымдар
Ақша қаражаттар нарығы
Ақша нарығы туралы
Қазақстан Республикасындағы құнды қағаздар нарығының ерекшеліктерін талдау
Пәндер