Азаматтық iс бойынша талап қою өндiрiсi туралы

Кiрiспе

I. Азаматтық iс бойынша талап қою өндiрiсi.

1.1. Талап өндiрiсiнiң түсiнiгi және маңызы.
1.2. Талап түсiнiгi, элементтерi, түрлерi және талап қоюға құқық.

II. Талап арыз беру тәртiбi және оны сақтамаудың салдары.

2.1. Талап арыз және оның мазмұны.
2.2. Талап арызда жiберiлген кемшiлiктердi түзету жолдары.
2.3. Талап арызды қабылдау және одан бас тарту.

III. Талап қоюдың процессуалдық.құқықтық және материалдық салдары.

3.1. Талап құқығы және талап қоюға құқық.
3.2. Соттың бiрiншi инстанциясында iс жүргiзу.
3.3. Сотта азаматтық iс қозғау.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер.
Қазақстан республикасы тәуелсіздік алғаннан бастап, мемлекетімізде үлкен тарихи қалыптасу жүргізіліп жатыр. Қазақстанның тәуелсіз және егеменді мемлекет болуы, Республикамыздың дербес мемлекет ретінде құқықтық мәртебесін арттыру үшін, саяси және экономикалық жүйенің қалыптастыру мәселелерін нығайту жолында құқықтық жүйеде де реформалар жүргізу қажеттігі туындайды. Мемлекетіміздің Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің Қазақстан халқына жолдауында былай деген: «Біз 70 жыл бойы өмір сүрген ескі саяси және экономикалық жүйеден шықтық. Бүгін жаңа мемлекет өмір сүруде және саяси және экономикалық жүйе жұмыс жасайды». Қоғамның саяси және экономикалық саласында іске асқан қалыптасулар құқықтық құрылыстың өздеріне сәйкес түрін құруды талап етті. Соның ішінде құқық қорғау органдарының жүйесін қайта ұйымдастырумен жаңа азаматтық іс-жүргізу заңының қабылдануына әкеліп соқты. Бұл өзгерістер соттар қызметіндегі көптеген жаңа қоғамдық және құқықтық қарым-қатынастарды туындатты. Оның құрылысына құқық қорғау органдарының жүйесінің кең түрдегі жобасын құру үшін бағытталған ұсыныстар енгізілді. Ол Қазақстан Республикасының Конституциясының талабына сай орындалу керек. Әсіресе, мемлекеттік органдардың, оның ішінде азаматтық іс-жүргізу қарым-қатынастарына түсетін азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін шектемейтін түрде басты мәселелерді шешуді қамтамасыз ету. Мемлекетіміздің алдында тұрған келелі мәселелерін шешу соттардың мамандандырылған және білімді қызметтерінсіз мүмкін емес.
Жалпы азаматтық iс жүргiзу бұл Қазақстан республикасының азаматтық iс жүргiзу заңдарымен өз құзыретiне жатқызылған талап қою және өзге iстердi қарау мен шешу барысында сот төрелiгiн атқару кезiнде туындайтын қоғамдық қатынастар.
Азаматтық iс жүргiзу мiндеттерi азаматтардың, мемлекеттiң және ұйымдардың бұзылған немесе даулы құқықтарын, бостандықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерiн қорғау, заңдылық пен құқық тәртiбiн нығайту, құқық бұзушылықтың алдын алу болып табылады.
Сот iстердi азаматтың сот iсiн жүргiзу тәртiбiмен шешу кезiнде Қазақстан республикасы Конституциясының, осы қоғамдық қатынастарды заңдарға талаптарын дәлме-дәл сақтауға мiндеттi.
Азаматтық iс жүргiзудiң өзi бiр шама қиын процесс. Оның өзiнiң алдына қойған мақсаттары мәнi әрбiр қатынас талаптарға сай жүзеге асырылуы тиiс.
1.Нормативтiк актiлер.

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жылғы 30-тамызда респубикалық референдумда қабылданған (1998ж. 7-қазандағы №284-1 ҚР Заңымен енгiзiлген өзгерiстермен толықтырулар).
2. Қазақстан Республикасының 2000ж. 25-желтоқсандағы «Қазақстан Республикасындағы сот жүйесi мен судьялардың мәртебесi туралы» Конституциялық заңы.
3. Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 13-шiлдедегi Азаматтық iс жүргiзу кодексi (2000ж. 29-наурыздағы №42-II; 2000ж. 5 шiлдедегi №75-II; 2001ж. 2-наурыздағы №162-II; 2001ж. 11 шiлдедегi №238-II; 2001ж. 6-қарашадағы №276-II; 2001ж. 24-желтоқсандағы №276-II ҚР Заңдарымен енгiзiлген өзгерiстер мен толықтырулар).
4. Қазақстан Республикасының 2001ж. 12-мауысымдағы Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы (Салық кодексi).
5. Қазақстан Республикасының 1999ж. 13-шiледеде қабылданған «Қазақстан Республикасының Азаматтық iс жүргiзу кодексiн күшiне енгiзу туралы» Заңы (200ж. 5-мамырдағы №47-II ҚР Заңымен енгiзiлген өзгiрiстер).
6. Қазақстан Республикасының Президентiнiң «Қазақстан Республикасының прокуратурасы туралы» заң күшi бар Жарлығы. 1995ж. 21-желтоқсанда қабылданған (1997ж. 2-шiлдедегi №266-I, 1999ж. 7-сәуiрдегi №374-I, 1999ж. 23-шiлдедегi №454-I, 2000ж. 29-наурыздағы №24-II, 2000ж. 5-мамырдағы №48-II ҚР Заңдарымен енгiзiлген өзгерiстер мен толықтырулар).
7. Қазақстан Республикасының Жоғарғы соты Пленумының 2000ж. 30-маусымдағы №9 «Соттардың азаматтық iс жүргiзу заңдарының кейбiр нормаларын қолдануы туралы» қаулысы.
8. Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты Пленумының 2000ж. 30-қазандағы №15 «Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты Пленумының «Соттардың азаматтық iс жүргiзу заңдарының кейбiр нормаларын қолдануы туралы» 2000 жылғы 30 маусымдағы №9 қаулысына өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» қаулысы.
9. Құқықтық реформаның мемлекеттiк бағдарламасы. ҚР Президентiнiң қаулысымен 12.04.1994.// ЕҚ. № 36-37. 18.04.1994.

2. Арнайы әдебиеттер.

1. Абдулина З.К. Азаматтық iс жүргiзу құқығы. Дәнекер. 2002.
2. Аргунов В.Н. Участие прокурора в гражданском процессе. М.,МГУ,1991.
3. Баймолдина З.Х. Гражданская процессуальная право. Том-1. Алматы. КазГЮА. 2001.
4. Баймолдина З.Х. Гражданская процессуальная право. Том-2. Алматы. КазГЮА. 2001.
5. Воронков Г.В. Определение суда первой инстанции в советском гражданском процессе. Саратов, 1967.
6. Добровольский А.А.,Иванова С.А. Основные проблемы исковой формы защиты права. М.,МГУ,1979.
7. Осокина Г.Л. Право на защиту в исковом производстве. Томск, 1990.
8. Семенов В.М. Конституционные принципы судопроизводства. М. 1982.
9. Треушников М.К. «Гражданский процесс» М.МГУ.1982.
10. Чечина Н.А. Чечот Д.М. Гражданская процессуальная форма и производства. М. Юрид. Литература. 1979.
11. Щеглов В.Н. Законность и обоснованность судебного решения по гражданско-правовому спору. Новосибирск, 1958.
12. Щеглов В.Н. Иск судебной защите гражданского права. Томск, 1987.
        
        Мазмұны.
Кiрiспе
I. Азаматтық iс бойынша талап қою өндiрiсi.
1.1. Талап өндiрiсiнiң түсiнiгi және маңызы.
1.2. Талап ... ... ... және ... ... құқық.
II. Талап арыз беру тәртiбi және оны сақтамаудың салдары.
2.1. Талап арыз және оның ... ... ... ... ... ... ... Талап арызды қабылдау және одан бас тарту.
III. Талап қоюдың процессуалдық-құқықтық және материалдық салдары.
3.1. Талап ... және ... ... құқық.
3.2. Соттың бiрiншi инстанциясында iс жүргiзу.
3.3. ... ...... ... ... ... ... бастап, мемлекетімізде
үлкен тарихи қалыптасу жүргізіліп жатыр. Қазақстанның тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ретінде құқықтық
мәртебесін арттыру үшін, саяси және экономикалық жүйенің қалыптастыру
мәселелерін нығайту ... ... ... де ... ... қажеттігі
туындайды. Мемлекетіміздің Президенті ... ... ... ... ... ... «Біз 70 жыл бойы өмір сүрген ескі ... ... ... ... ... жаңа мемлекет өмір сүруде және
саяси және ... жүйе ... ... Қоғамның саяси және
экономикалық саласында іске асқан қалыптасулар ... ... ... ... ... талап етті. Соның ішінде құқық қорғау органдарының
жүйесін қайта ұйымдастырумен жаңа азаматтық іс-жүргізу ... ... ... Бұл ... соттар қызметіндегі көптеген жаңа ... ... ... туындатты. Оның құрылысына құқық қорғау
органдарының жүйесінің кең түрдегі жобасын құру үшін бағытталған ұсыныстар
енгізілді. Ол ... ... ... ... ... керек. Әсіресе, мемлекеттік органдардың, оның ішінде азаматтық іс-
жүргізу қарым-қатынастарына түсетін азаматтардың ... мен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Мемлекетіміздің алдында тұрған келелі мәселелерін шешу ... және ... ... ... емес.
Жалпы азаматтық iс жүргiзу бұл Қазақстан республикасының азаматтық ... ... өз ... жатқызылған талап қою және өзге iстердi
қарау мен шешу ... сот ... ... ... ... ...... мiндеттерi азаматтардың, мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... және заңмен
қорғалатын мүдделерiн қорғау, заңдылық пен ... ... ... құқық
бұзушылықтың алдын алу болып табылады.
Сот iстердi азаматтың сот iсiн ... ... шешу ... ... ... осы ... ... заңдарға
талаптарын дәлме-дәл сақтауға мiндеттi.
Азаматтық iс жүргiзудiң өзi бiр шама қиын процесс. Оның өзiнiң алдына
қойған ... мәнi ... ... талаптарға сай жүзеге асырылуы тиiс.
I. Азаматтық iс бойынша ... қою ... ... өндiрiсiнiң түсiнiгi және маңызы.
Заңдылықты, қоғамдық тәртiптi қорғауды, азаматтар мен ұйымдардың саяси,
еңбек, тұрғын және басқа да құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... маңызды рольдi соттар атқарады. Азаматтық
процестегi соттың мiндетi азаматтық iстердi дұрыс және тез ... шешу ... ... ... негiздi шешiм шығару. ... ... ... ... ... судьялардың жұмысының жоғарғы мәдени деңгейi
заңның барлық талаптарын қатал ... ... ... ғана ... ... ... қол ... болады.
Сот өзiне жүктелген мiндеттердi заңмен белгiленген процессуалдық
нысанды ... ... ... жүзеге асырады. Бұл процессуалдық нысан iс
бойынша объективтiк шындықты ... ... және ... ... ... шығаруға ықпал етедi. Сот iсiн жүргiзудiң әрекет етушi нормаларын
бұзу дұрыс емес шешiмдердi шығаруға, ... мен ... ... ... мен ... ... бұзылуына әкеледi, сондай-ақ,
сот төрелiгiн жүзеге асыру зиян келтiредi.
Қазақстан ... ... 13 бап 1 ... «Әркiмнiң құқық субъектiсi ретiнде танылуына құқығы бар және
өзiнiң құқықтары мен бостандықтарын қажеттi қорғанысты қоса ... ... ... ... тәсiлдермен қорғауға хақылы» делiнген. Яғни бұл
жердегi «құқық субъектiсi» санаты азаматтардың құқық қабiлеттiгi мен ... ... ... Республикасының Азаматтық кодексiнiң 13 ... ... мен ... ... ... ... барлық азаматтар үшiн бiрдей
дәрежеде танылатындығы белгiленген. Азаматтық құқық қабiлетi ол ... ... ... және ол қайтыс болуымен тоқтатылады.
Азамат Қазақстан Республикасы шегiнде де, сондай-ақ шет елдерде ... оның ... шет ел ... меншiк құқығына; мүлiктi мұралыққа
алу және мұралыққа беруге; республика аумағында ... жүру және ... ... ... республика шегiн еркiн тастап шығу және оның аумағына
еркiн қайта оралуға; заң ... ... ... кез ... қызметпен
айналысуға, заңды тұлғаны жеке немесе басқа азаматтармен және заңды
тұлғалармен бiрлесе ... заң ... ... ... кез келген
мәмiле жасауға және мiндеттемелерге қатысуға; материалдық және ... орны ... ... ... ... да ... және ... иеленуге құқылы.[1]
Азаматтың өз iс-әрекеттерiмен азаматтық құқықты иелену және оны жүзеге
асыру өз үшiн азаматтық ... ... ... орындау оның кәмелеттiк
жасқа келуiмен, яғни жасының он сегiзге ... ... ... туады.
Азаматтың әрекет қабiлеттiгi бiрдей болады.
Азаматтардың құқық қабiлеттiгi мен әрекет қабiлеттiгiнен айыру мен оны
шектеуге жол ... Және ... ... қоя ... құқықтарды қорғаудың тәсiлдерi: ... ... ... ... ... қалпына келтiру; құқықты бұзатын немесе оның
бұзылуына қауiп төндiретiн iс-әрекеттердiң жолын ... ... ... ... үкiм ету; ... айыптарды өтеу; мәмiлелердi
заңсыз деп тану; моральдық ... ... ... ... тоқтату немесе өзгерту; мемлекеттiк басқару немесе жергiлiктi
өкiлдi не атқарушы органдардың заңдарға сәйкес ... ... ... ... ... деп тану; азаматтың немесе заңды тұлғаның құқық
иеленуiне немесе оны ... ... ... ... үшiн ... ... лауазымды адамнан айып өндiрту жолымен, сондай-ақ ... ... өзге де ... сот ... ... сот жүзеге
асырады.
Заң актiлерiмен арнайы көзделген реттерде азаматтық құқықтарды қорғау
құқығы бұзылған жеке немесе заңды ... ... ... ... жүзеге
асырылады. Құқық бұзылған адам оған келтiрiлген зиянның ... ... ... ... адам ... ... даулы конституциялық құқықтарын,
бостандықтарын ... ... ... ... ... үшiн ... ... Мемлекеттiк органдар, заңды тұлғалар немесе азаматтар
заңда көзделген жағдайларда өзге адамдардың немесе ... ... ... ... және ... ... мүдделерiн қорғау туралы сотқа
арыз берiп жүгiнуге құқылы.
Азаматтар мен заңды тұлғаның сот арқылы ... ... екi ... сот ... ... үшiн ... шағымданудың процессуалдық құқығы,
демек азаматтық iстi қарау және iс қозғау мiндетiн сотқа тапсыру, екiншiсi,
заңды және негiзгi ... сот ... ... үшiн материалдық
құқық.
Мүдделi тұлға сотқа арызбен жүгiне отырып өзiнiң ... ... ... ... ... ең ... түрi, ал талап арыз өндiрiстiң
осы түрiн қозғаудың құралы болып табылады.
Талап өндiрiсiнiң ерекше белгiлерi – ... ... дау және ... ... ... тараптар.
Тараптар дауды өзара шеше алмай, талапкер мен жауапкердiң арасында дау
туындаған кезде және олар оны ... ... ... ... түрде
соттың қарауына тапсырған кезде ғана талап iсi пайда болады. Осы кезден
бастап материалды құық талап ... ... ... ... кез келген
арызда жауапкерге, яғни құқығын бұзған нақты ... ... ... ... арыз ... азаматтар мен заңды тұлғалардың бұзылған құқықтарын
қалпына келтiредi, материалдық, моральдық зиянды өтеттiредi.
Судья ...... ... ... ... ... ... жеке
өзi шешедi. Егер де судья арызды қабылдамаса дәлелдi ұйғарым шығарады.
Прокурор азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және ... ... ... мен ... ... ... және мемлекеттiк
мүдделеррдi қорғау туралы сотқа талап қоюға, ... ... ... және заңды мүдделерiн қорғау туралы, егер адам ... өзi ... ... алмаса, тек мүдделi адамның өтiнiшiмен ғана
прокурор талап қоя ... ... ... азаматтың мүддесiн қорғау
үшiн прокурор мүдделi адамның өтiнiшiне ... ... қоя ... ... прокурор мәлiмдеген талапты қолдамаса, егер үшiншi
тұлғалардың құқықтары, ... және ... ... ... онда
сот талап қоюды қараусыз қалдырады.
Талап қоюшы прокурор, бiтiмгершiлiк келiсiм жасау құқығынан басқа, талап
қоюшының барлық iс ... ... ... ... барлық iс
жүргiзу мiндеттерiн мойнына алады. Прокурордың басқа тұлғаның мүдделерiн
қорғау үшiн ... ... бас ... ал тұлғаны iстiң мәнiсi бойынша қарауды
талап ету құқығынан айырмайды.
Мемлекеттiк органдар және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдары, ұйымдар
немесе жекелеген азаматтар ... ... ... ... ... және заңмен қорғалатын ... сол ... ... ... ... ... үшiн талап қойып сотқа жүгiне алады.
Әрекетке қабiлетсiз азаматтың мүддесiне ... үшiн ... ... ... ... қойылуы мүмкiн.
Бөгде мүдделердi қорғау үшiн талап қойған адамдар, бiтiмгершiлiк келiсiм
жасау құқығынан басқа, талап ... ...... ... және ...... мiндеттерiн мойнына алады. Аталған
органдар мен адамдардың талап қоюдан бас ... ... сай ... ... iстi мәнi бойынша қарауды талап ету құқығынан ... ... сай iс ... адам ... ... ... үшiншi
тұлғалардың құқықтарына қысым жасалмаса, сот талап арызды қараусыз
қалдырады.
Талап қою ... ... ... ... ... болып табылады.
Сондықтан азаматтық сот өндiрiсiнiң ережелерi ұқсас болып келедi.
1.2. Талап түсiнiгi,элементтерi,түрлерi және ... ... ... Ата ... ... ... Республикасы өзiн
демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтiк ... ... ... Ал, құқықтық мемлекеттiң басты сипаты болып табылатын
заңдардың билiктiлiгiн, үстемдiлiгiн қамтамасыз ету өз кезегiнде тиiсiнше
жан-жақтылық пен ... ... ... ... етедi.
Осыған сәйкес Қазақстанда сот ... ... сот және ... ... ... мен ... қамтамасыз ету
мақсатында сот актiлерiн орындау бойынша ... iске ... жүйе ... ...... органдарын қайта құру жүргiзiлуде.
Қазiргi кезде құқықтың – олардың кепiлi, қорғау, iс жүзiнде iске асуы,
орындалу проблемасы көп ... ие ... ... күнде сот төрелiгi
жүйесiнде ең нашары сот ... ... ... ... Сот ... ... ... халықтың ашу кернеуiн туғызу бекер емес. Сотқа өзiнiң
заңды ... мен ... ... үшiн ... ... ... ... олардың бұзылған заңды құқықтары мен мүдделерiнiң iс жүзiнде
қалпына келуi маңызды. Шешiмдер, егер олар ... ... ... ...... ... асыруды қамтамасыз етудiң жалпы мақсаттарының
iшiнде азаматтық ... сот ... ... барысында азаматтық iс
жүргiзу тәртiбiмен сотпен шығарылған ... ... ... ... ... ... ... Көп жағдайда құқықты қорғау шешiм
шығарумен аяқталмайды. ... ... ... ... мен ... ... ... үшiн, әдетте сот шешiмiнiң негiзiнде белгiлi бiр iс
жүргiзушiлiк әрекеттер жасалуы тиiс. Тек қана ... ... ... ... ... шешiм шығару емес, сонымен қатар iс жүзiнде залалдың ... ... ... ... азаматтардың, заңды тұлғалардың азаматтық құқықтық
қатынастардың басқа да ... ... ... ... және заңды мүдделерiн қорғаудың, заң және сот ... ... ... тиiмдi құралы болып табылады.
Азаматтық iс жүргiзу құқының талап өндiрiсi соттың бiрнеше сатысында
қаралады.
1) Талап қою ... ... ... қою ... ... ... қою ... азаматтық iс бойынша азаматтардың талап арыз
беруiнен ... ... ... ... отбасылық, тұрғын үй,
әкiмшiлiк, қаржылық, жерге байланысты, табиғи ресурстар мен ... ... және т.б. ... ... ... қою ... ... асырады.
Сонымен қатар, азаматтық iс жүргiзу нормаларына сүйене ... ... ... ... ... қою ... ... асырылады.
Осы қазiргi кезде өз құқықтарын қорғаудың талап қою формаларына ... тән ... ... ... мүдде және құқық туралы даудың болуы;
2) Заңды мүдделердi қарама-қарсы тараптардың болуы.
Талап қою түсiнiгi азаматтар мен ... ... ... сотта
қорғау ұғымымен тығыз байланысты.
Қазiргi заманғы азаматтық iс жүргiзу ғылымында мынадай ... ...... ұғымында, яғни бұл ұғымда талап қою субъектiсiнiң өз ... ... ... ... ... жүгiне отырып шешу.
2) Талап қою материалды-құқықтық ұғымда, яғни бұл талапкердiң жауапкерге
белгiлi бiр материалдық ... өтеу үшiн ... ... қою ... қою ... оның құрамдас бөлiктерiнен тұрады:
1) Мазмұны;
2) Пәнi;
3) Негiзi.
Ендi осыларға жеке-жеке тоқталып өтейiк.
1) Талап қою ... бұл ... өз ... ... ... бұзылған құқықтар, мүдделердi қорғау үшiн жауапкердi белгiлi бiр ... ... ... ... талапкер мен жауапкер арасындағы
құқықтық қатынастарды ... ... мен ... ... алады;
тараптар арасындағы құқық қатынастарды өзгертуi немесе тоқтатуы мүмкiн.
Талап қою мазмұны талап қоюшы талап етiп отырған сот әрекетi ... оны ... ... жүзеге асыруы қажет. Өйткенi, талапкер талапты
сотқа бередi, бұл талаптың сұраныс ... ... ... ... пәнi. Бұл ...... ... не туралы қорғау
сұрағандығын көрсетедi, яғни алу, мойындау немесе өзгерту жайлы ... ... ... ... құндылықтарын алуды талап етуi
мүмкiн. Мысалы: мүмкiн қайтаруды, қарызын алуды. ... ... ... ... бiр ... қатынасты өзгертудi немесе
тоқтатуды талап етуi мүмкiн, әкелiктi тану ... ... бұзу ... мүлiктi бөлiсу жайлы болуы мүмкiн. Сондықтан талап қою мазмұны
белгiлi бiр материалдық талапты ... ... қою ... ...... қандай фактiге, негiзге сүйене отырып өз
талабын қойғандығы жайлы. Жалпы талап азаматтық құқықтан туындайды.
Мысалы: меншiк иесi өз ... ... ... т,б, ... ... меншiктiк құқығына сүйене отырып талап етедi.
Қазiргi замандағы iс жүргiзуде талапкер тек өз талаптарын көрсетуге
құқылы және де ... ... ... Ал ... ... ... мiндеттi, яғни меншiк иесiн тануға және т.б.
Бұл элементтер өзара байланысты болып ... Яғни ... қою ... бiр ... ... ... жазылады, ал пәнi осы ... ... бiр ... ... өндiрiп алу. Iс жүргiзуде
элементтердi бөлiп көрсетудiң маңызы өте зор. ... ... ... дәлелдей алуы керек. Ал жауапкер өз кезегiнде ... ... ... ... танысуға, қарсы талап қоюға немесе т.б. iс-
әрекеттер жасауға құқылы.
II.Талап арыз беру ... және оны ... ... арыз және оның ... арыз – бұл мүдделі тұлғаның құқық туралы дауды шешу үшін
сотқа беру нысаны болып табылады.Талап ... ... ... ... қорғау үшін сотқа жүгінген тұлғаның еркі білдіріледі.
Талап арыз - ... іс ... үшін мәні бар ... қоюшы
талаптары және басқа да мәліметтері көрсетілген ... ... ... ... ... ... iс жүргiзу кодексiнiң 8 ... ... адам ... ... ... ... бостандықтарын немесе заңмен қорғалатын мүдделерiн қорғау ... ... ... тәртiппен сотқа жүгiнуге құқылы. Мемлекеттiк
органдар, ... ... ... азаматтар заңда көзделген жағдайларда өзге
адамдардың немесе адамдардың белгiсiз бiр ... ... және ... ... қорғау туралы сотқа арыз берiп жүгiнуге құқылы.»
Тараптар дауды өздерi шеше алмағандықтан бұзылған ... ... ... ... Яғни ... мен ... арасында дау
туындаған кезде және олар оны заңмен ... ... ... ... қарауына тапсырған кезде ғана талап iсi пайда болады. Осы ... ... ... ... арызына айналады. Сотқа берiлген кез келген
арызда жауапкерге, яғни құқығын ... ... ... ... ... аша ... талап арызды екi талап қамтиды: ... ... бiр ... тапсыру, талапкердiң меншiк құқығын шектейтiн құқыққа
қарсы әрекеттi тоқтату және т.б. ... ... ... деген
материалдық құқықтық талаптары, екiншiсi процессуалдық – құқықтық талап,
яғни талапкердiң жауапкер екеуi арасындағы ... ... беру ... сотқа
қойған талабы. Демек, талап арыз екi жақты ұғым материалдық-құқықтық ... ... ... ... ... оның екi құрылымдық бөлiмдерiмен талап арыздың
тақырыбымен және негiзiмен анықталады. Талап ... ... ... тек қана ... өзгертуге құқылы. Соттың ондай ... ... егер ... ... заттай болу туралы мәлiмдеген талабының
орнына оған жалпы ... оның ... ... ... ... үйдi ... ... тұрғын бөлмелердi пайдалану тәртiбi анықталса, ... ... ... заңды бола алмайды. Алғашқы талап арыздың тақырыбы
мен негiзiн өзгерту ... ... ... ... ... рәсiмделуi
керек.
Өйткенi талап арызының тақырыбы мен негiзi оның құрылымдық ... ... ... қатынастардан туындайтын және ол туралы соттың шешiмi
қажет талапкердiң жауапкерге деген нақты материалдық-құқықтық талабы ... ... ... ... Яғни мұнда материалдық деп ... ... ... (зат, ақша ... ... және т.б.) ... Талап арызының
нақты негiзiн, ал дауды шешу барысында қолданылатын құқықтық нормалар талап
арызының құқықтық негiзiн ... ... ... ... ... ... немесе негiзсiз дауланған субъективтi құқығын көрсетуi керек.
Талап ... ... сот ... ... ... мазмұнын оған
тiркелетiн құжаттардың (мемлекеттiк баж, құжат көшiрмелерi) толық әрi дұрыс
болуын қарап шығуы тиiс. Яғни қате болған жағдайда оны ... және ... ... ... ... арызын қабылдаған судья, егер талаптарды
бөлек қарауды неғұрлым тиiмдi деп тапса, ... ... ... немесе немесе бiнешеуiн бөлек iс етiп қарауға құқылы.
Судья осы соттың қарауында баяғы бiр тараптар қатысып отырған ... ... бар ... ... немесе бiр талапкердiң әрқилы
жауапкелерге немесе әрқилы талапкердiң бәз-баяғы бiр жауапкерлерге ... ... ... iстер бар екендiгiн анықтап, бұл iстердi бiрге қарау
үшiн бiрiктiруге құқылы, егер ... ... ... ... тез және
дұрыс қарауға жеткiзетiн болса.
Арызды қабылдамауға негiз жеткiлiктi болған жағдайда сот қабылдаудан бас
тартады. ... ... ... бұл ... ... ұйғарым шығарады.
Ұйғаруда судья, егер iс сот қарауына жатпайтын болса, арызданушының ... ... ... ... немесе iс қозғауға кедергi болып ... ... ... жою ... ... ... көрсетуге мiндеттi. Талап
арызын қабылдаудан бас тарту туралы судьяның ұйғаруы арызданушыға оның
тапсырған ... ... ... ... Бұл ұйғарымға жеке шағым
немесе наразылық келтiруге болады.
Сонымен қорыта айтқанда, осы ... ... ... арыз ... ... заңды тұлғалар өздерiнiң ... ... ... ... ... ... көрсетiп сотқа жүгiну арқылы, сот арыз
бойынша азаматтық iс қозғай алады.
Азаматтардың және заңды тұлғалардың сотта қорғалуы бұзылған ... ... ... ... әдiл ... ... етуi болып табылады.
Азаматтар мен заңды тұлғалардың азаматтық сотта қорғалуының қылмыстық iс
жүргiзуден айырмашылығы азаматтық iс жүргiзуде ... ... ... ... ... ... ... сот қана жеке дара қарай алады.
Ал қылмыстық iс жүргiзуде талап арызсыз, қылмыстың төрт құрамы болып,
кiнәлi деп ... ... және iс ... ... себептерi мен
негiздерi болғанда (азаматтардың өз кiнәсiн мойындап келуi, ... өз ... ... ... хабарлауы), оларды 1-шi сот
емес тергеушi анықтама органдары ... ... ҚР ең ... ... ... және оның өмiрi, құқықтары мен ... ... ... да ... мәселесi олардың құқықтарын қорғауы болып табылады.
2.2. Талап арызда жiберiлген кемшiлiктердi түзету жолдары.
Жалпы азаматтық iс жүргiзу бұл Қазақстан ... ... ... ... өз ... ... ... қою және өзге iстердi
қарау мен шешу ... сот ... ... ... ... ...... мiндеттерi азаматтардың, мемлекеттiң және
ұйымдардың ... ... ... құқықтарын, бостандықтарын және заңмен
қорғалатын ... ... ... пен ... ... ... ... алдын алу болып табылады.
Сот iстердi азаматтық сот iсiн жүргiзу тәртiбiмен шешу негiзде Қазақстан
республикасы ... осы ... ... ... ... ... ... iс болу үшiн немесе азаматтық iс қаралу үшiн ең ... ... iс үшiн ... болып талап арыз табылады. Талап арыз келiп
түспей ешбiр ...... ... жоқ. Талап арыз келiп түскен сәттен
бастап азаматтық iс туралы мәселенi басы басталады. ... арыз ... ... бiр соттың судьясы талап арызбен ... ... ... ... қарайды. Осы шарттарды жүзеге асыра отырып талап арызды қабылдау
немесе қабылдамау ... ... ... құжат түрi мүддесiне немесе бостандығы мен құқығына зиян,
не болмаса қиянат келдi деп тапқанда ... ... ... ... көрсете отырып жазбаша нысанда өткiзiлетiн құжат болып табылады.
Талап арызда:
а) арыз ... ... ... ... қоюшының атауы, тұрғылықты жерi, ал егер ... ... ... оның ... жерi мен банктiк реквизиттерi, талап арызды өкiлi берсе,
өкiлдiң атауы мен ... ... ... оның ... жер, ал егер ұйым ... ... мен банктiк реквизиттерi;
г) талап қоюшының құқықтарын, ... ... ... ... оның талап қою талаптарын бұзудың немесе бұзу қауiпiнiң мәнi;
д) талап ... ... ... ... ... және бұл ... ... дәлелдемелер;
ж) егер талап қою бағалауға жататын болса, талап қоюдың бағасы;
з) бұл заңмен белгiленсе немесе ... ... ... жүгiнудiң сотқа дейiнгi тәртiбiн сақтау туралы мәлiметтер;
и) арызға қоса ... ... ... ... ... ... ... дауды шешу үшiн маңызды фактiлерi бар өзге де
мәлiметтер;
к) ... ... ... немесе талап арызға қол қоюға және оны көрсетуге
өкiлеттiгi болған жағдайда оның өкiлi қол қояды.
Талап арызға қоса ... ... ... мен ... тұлғалардың санына қарай талап арыздың
көшiрмесi;
б) мемлекеттiк баж төлеудi растайтын құжат;
д) талапкер өз талаптарын негiздейтiн мән-жайларды ... ... ... ... жауапкерлер мен үшiншi тұлғалар үшiн ... ... бұл ... осы ... үшiн ... немесе шартпен белгiленген
болса, жауапкермен дауды ... ... ... ... сақтауды
растайтын құжаттар;
и) оны дауға салған жағдайда нормативтiк құқықтық актiнiң мәтiнi;
к) талапкердiң мерзiмдi кейiнге қалдыру, ұзарту, сот шығындарын төлеуден
босату ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету,
дәлелдемелердi талап ету туралы өтiнiшi және, егер олар ... ... ... ... қоса тiркеледi.
Осы талаптары сай келген кезде осы құжат азаматтық iс жүргiзу үшiн
негiзгi болып ... ... ең ... ... адам және адамның өмiрi,
құқықтары мен ... ... ... ... iсте сот ... өте ... ... табылады.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 13-бабының 2-тармағында
азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... ... ... ... ... Конституцияның 75-
бабында сот билiгiнiң сот iсiн ... ... ... және ... өзге де нысандары арқылы жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ... тәртiбi туралы» 1995 жылғы 19 маусымдағы заң ... бар ... атап ... ... ... ... 4-бабында өздерiнiң жоғарғы органдары жоқ ... мен ... ... азаматтардың өтiнiштерi сот
тәртiбiмен ... ... ... шешу ... ... бұзушылық туралы қылмыстық iс жүргiзу, азаматтық, атқару және ... ... ... ... ... ... ... қолдары қойылмаған, тұратын орындары, қызметi немесе оқуы
туралы деректер келтiрiлмеген беймәлiм өтiнiштер қарауға жатпайды.
Өтiнiш берушi ... ... ... ... ... өз ... ... қосымша материал ұсынуға; қабылданған шешiм туралы
ауызша ... ... ... дәлелденген жауап алуға; өтiнiш бойынша
қабылданған шешiмге жоғары тұрған органға немесе жоғары ... ... ... ... мен ... адамдардың заңды бұзып
қабылдаған шешiмдерi мен ... заң ... ... сотқа
жүгiнуге құқылы.
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтары бұзылған жағдайда қоғамдардың
мемлекеттiк органдары оларды қайта қалпына келтiрудi қамтамасыз етедi.
Азаматтық сот iсiн ... сот ... ... ... ... ала
отырып және сот билiгiн реформалау мақсатымен 1999 ... 13 ... заң ... ... ... ...... толықтырулар енгiзудi, соның бiрi 13-тарау «Бұйрық арқылы iс
жүргiзу» болып табылады. Азаматтық iс ... ... жаңа ... сот ... ... алушының ақшалай сомаларды өндiрiп алу ... ... ... ... ... алушыны олардың
түсiндiрмелерiн тыңдау үшiн ... ... ... ... талап ету туралы арызы бойынша шығарылған судьяның актiсi болып
табылады (ҚР АIЖК ... ... ...... ... ... ... бойынша судья сотқа түскен арыз бойынша сот ... үшiн ... ... ... ... егер ... қою арқылы
жүгiнген жағдайда, дауға салынатын сомадан аударымдарды негiзге ала ... ... ... ... ... баж ... бұйрығын беру туралы арыз талапқа сай болуы қажет, яғни өндiрiп
алушы ... ... ... ... ... ... және басқа да құжаттар тапсыруы тиiс. Мәмiленiң жазбаша мәтiнi
сотқа ... ... жөн, оның ... ... ... талаптарды
куәландыратындай болуы керек.[6]
Судья сотқа арыз түскен ... ... үш күн ... борышкердi, өндiрiп
алушыны олардың түсiндiрмелерiн тыңдау үшiн шақырмай-ақ мына ... ... ... ... мәмiлеге негiзделсе; егер талап
жазхбаша ... ... және оны ... ... егер ... ... ... болмауына және нотариус жасаған акцептiң
күнi белгiленуiне бiлдiрiлген ... ... егер ... ... ... ... ... қажеттiлiгiне қатысы жоқ,
кәмелетке толмаған балалар үшiн алименттердi өндiрiп алу ... ... ... егер ... ... бiрақ төленбеген жалақы мен
өзге де төлемдердi өндiрiп алу туралы талаптарды iшкi iстер ... ... ... мәлiмдеген болса; егер елу айлық мөлшердегi ... ... ... талап мәлiмдеген болса, егер лизинг
туралы заңнама кесiмiне сәйкес талап ... ... сот ... ... ... ... хаттама жасалмайды. Сот бұйрығына соттың
кәдуiлгi шешiмi сияқты талап қойылады, бұлар: ... пен ... ... шығарғаннан кейiн судья тапсыру туралы хабарлай отырып, оның
көшiрмесiн дереу борышкерге жiбердi.
Егер борышкерден белгiленген мерзiмде ... ... ... ... ... алушыға оны орындауға көрсету үшiн соттың ... сот ... ... ... ... ... сәйкес келмеген жағдайда, судья
өтiнiш берушiнiң ... ... не ... ... ... ... арызды қабылдаудан бас тарту туралы дәлелдi ұйғарым шығарады,
онда егер iс ... сот iсiн ... ... ... және ... ... қоюшының қандай сотқа жүгiнуi жөн екендiгiн ... ... бас ... ... ... ... ... баж қайтарылады.
Жоғарыда аталған тармақтар бойынша талап қоюшы жол ... ... ... онда ... ... талап қоюшының сол жауапкерге, сол нысана
туралы және сол негiздер бойынша талап қоюшы жол ... ... ... онда ... ... талап қоюшының сол жауапкерге, сол нысана
туралы және сол ... ... ... ... ... қайтадан жүгiнуiне
кедергi келтiрмейдi.
Шын мәнiнде, барлық азаматтық iстер бiр-бiрiне ұқсамайтын түрлiше болып
кездеседi. Сондықтан да кейбiр ... тез ... тура ... ... ... iс жүргiзудiң жалпы тәртiбi азаматтық дау-дамай iстерiне арналған,
бұларды тиiстi дәрежеде қарау және ... ... ... ... жүзеге асыруға тура келедi. Дау-шарасыз iстердi шешуде талап қою
бойынша iс ... ... ... ... ... құқықты
қорғаудағы сот нысаны тартымдылығын ... ... ... ... iс жүргiзу кодексiне жаңа тарау – сот ... ... ... ... ... сот ... ... бар, сот шешiмiн сот кез
келген азаматтық iске шығара алады, онда ... ... ... қою ... ... соттың билiктiк пiкiрi баяндалуы мүмкiн. Бұйрық
арқылы iс жүргiзуде сот талап қоюдың белгiлi бiр билiгiн ғана ... ... ... ... сот ... ... – iстiң мәнi бойынша шешетiн бiрiншi сатыдағы сот қаулысы. ... ... сот ... баға ... iс үшiн ... бар ... ... тараптардың қанағаттандырылуға жататынын-
жатпайтынын айқындайды. Сот ... ... ... ... ... ... заңмен нақты және толық реттеледi. Шешiм кеңесу
бөлмесiнде шығарылады. Бұл бөлмеде өзге адамдардың болуына жол ... ... ... ... заң бұл жағын қатаң талап етпейдi.
Бұйрық пен шешiмнiң субъективтiк құрамында да айырмашылық бар. ...... ... ... ... iс жүргiзудегiдей талапкер және
жауапкер емес, сотқа жүгiнушiнi ... ... ал ... алушының
берешектi талап ететiн тарабы борышкер деп аталады.
Шағым беру ... де ... бар. ... сот ... кейiн түпкiлiктi нысанда он бес тәулiк iшiнде шағым жасалуы
тиiс.бұйрықта тек борышкер жағы шағым жасай ... ... сот ... ... күннен бастап он күн мерзiмде ... кез ... ... отырып, мәлiмдеген талапқа келiспеген қарсылығын
бұйрық шығарған сотқа жiберуге құқылы. Егер ... ... ... ... ... келiспеген қарсылық түссе, судья сот
бұйрығының күшiн ... ол ... ... ... Ал, ... ... жалпы ережеге сәйкес талап арызбен сот iсi жүргiзiледi.
Сот бұйрығын (немесе соған ұқсас сот ... тiптi ... ... ... аталса да) соттың мiндеттерi мен қызметi жағынан талдау, сот
билiгiнiң шексiз құқығы сот қаулысының бұл ... түрi ... ... ... ... болып табылатынын көрсетедi. Мәселен, Қазақстан
Республикасының Азаматтық iс жүргiзу кодексiнiң осы ... ... ... ... ... аудандық соттардың 2000 жылы ... ... ... ... ... ... ауданы бойынша – 364;
Әуезов ауданында – 557; Бостандық ... – 558; ... ...... ... – 340; Түрксiб ауданында – 343.
Сайып келгенде сот бұйрығы енгiзiлгенге дейiн азаматтар көбiне ... ... ... мен ... ... ... Өйткенi, азаматтық iс
жүргiзу айтарлықтай күрделi болатын. Бұйрық ...... өз ... тез және ... ... қол ... сот iсiн ... жеңiлдетiлген құқықтық iс жосығын
пайдалану, оның ... ... ... iс жүргiзу процеске серпiлiс туғызып,
сот қорғауының тиiмдiлiгi мен ықпалын арттыра түсiп отыр.
Мемлекетте келеңсiз жағдайлардың ... ... ... ... ... әдiл шешу үшiн ... құқықтық нормалармен реттелiнген.
Қазақстан Республикасының азаматтық iс жүргiзу кодексiнiң 8-бабында
көрсетiлгендей: ... адам ... ... ... ... бостандықтарын немесе заңмен қорғау үшiн осы ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалар немесеазаматтар заңда көзделген
жағдайларда өзге ... ... ... ... бiр ... және ... қорғалатын мүдделерiн қорғау туралы сотқа арыз берiп
жүгiнуге құқылы. Яғни бұл ... ... ... ... ... құқықты шығынды өндiру жәбiрленушiнiң заңға қайшы әрекеттерiне
жауаптылық туындауды сотқа жүгiну арқылы соттан ... ... яғни ... ... оның мазмұнын және нысанын жазбаша түрде өз еркiмен сотқа
жүгiнедi: яғни ... ... ... ... ... ... ... мен үшiншi тұлғалардың санына қарай талап арыздың
көшiрмесi;
2) Мемлекеттiк баж ... ... ... ... ... ... ... немесе өзге де құжат;
4) Талапкер өз талаптарын негiздейтiн мән-жайларды растайтын құжаттар,
егер көшiрмелер оларда болмаса жауапкерлер мен ... ... үшiн ... ... оны дауға салған жағдайда нормативтiк құқықтық актiнiң ... ... ... ... ... ... сот шығындарын
төлеуден босату немесе олардың ... ... ... талап қоюды
қамтамасыз ету дәлелдемелердi талап ету туралы өтiнiшi және егер ... ... ... ... басқалар да қоса тiркеледi, осыларды судья
талапкерге түсiндiруге мiндеттi.[7]
Арыз құқығы бұзылған ... ... ... ... да ақшалай
қаражатын материалдық шығын келуi) оларды жауапкерден талап ету ... ... ... ... ... Яғни осы ... ... мазмұнымен
негiзiн жазуы талап арыздың тақырыбы болып табылады ол ... ... ... ... бұл ... ... өзгертуi талапкердiң құқығында
болады, ал мұндай құқыққа сот ие емес.
Мысалы: Жалақыны өндiрiп алу ... ... ... ... алуын арыз жазу арқылы өзiнiң бұзылған құқығын қайта қалпына
келтiру үшiн сот арқылы ... ... ... ... ... мiндеттердi жүзеге асыру мақсатында және
азаматтардың, ... ... ... қоғамдық және мемлекеттiк
мүдделерi қорғау үшiн ... ... ... ... ... ... ... қабылдау және одан бас тарту негiздерi.
Құқықты сот қорғауының маңызды кепілдігі ... іс ... ... ... ... бас ... үшін ... қамтитын тізбесі көзделген. Судья арызды қабылдаудан бас тарта
отырып, бұл туралы дәлелді ... ... ... ... егер ... ... жатпаса, арыз берушінің қандай органға жүгінуі керек
екенін не істің пайда болуына кедергі жасайтын мән-жайларды ... ... ... ... Заңда судьяның арызды қабылдаудан бас тарту
туралы ұйғарымына жоғары тұрған сотқа шағым жасауға немесе ... ... жол ... ... ... ол үшiн ... белгiленген соттылығын
өзгертуге болмайды. Жоғарғы тұрған соттың өзiнен төменгi ... ... ... ... алып ... және оны ...... құқығы жоқ.
Егер заңға қайшы келсе немесе әлдекiмнiң құқығын және заңмен қорғалатын
мүдделерiн бұзса, сотқа ... ... бас ... ... ...... iс жүргiзу кезiнде азаматтың процесске ... ... ... ... ... кемсiтетiн шешiмдер мен iс-
әрекеттерге тыйым салынады.
Азаматтық сот iсiн жүргiзу барысында мемлекеттiк органдар мен лауазымды
адамдардың ... ... ... ... моральдық зиян заңда
белгiленген тәртiппен өтелуге тиiс.
Сот өз ... ... ... қатынастарды реттейтiн құқық
нормалары болмаған жағдайда сот ұқсас қатынастарды ... ... ... ал ... нормалар болмаған жағдайда дауды заңдардың
жалпы негiздерiмен мағынасын басшылыққа ала отырып шешедi.
Қорғаушы да осы азаматтардың ... ... ... ... ... көмек көрсеуiн қамтамасыз етедi. Мұнда да сот ... ... ... қорғаушысын тағайындай алады.
Қорғаушы осы сот талқылауында өзiнiң қарауындағы азаматына жеңiлдететiн
мән жағдайы болғанда оны ... ... ... ... ... ... қорғауы тиiс.
Құқық өз құқықтарымен мүдделерiн қорғай алмайтын азаматтарға (кәмелетке
толмағандарға мемлекеттiк айыптаушысы ... ... ... ... ... ... оның ... өкiлдерi
көмек көрсетуi қажет.
Осы сот қорғауында (талқылауында) жарыссөзiнде ... өз ... ... ... ... сот iсiн ... ... айтысуы мен тең құқылығы
негiзiнде жүзеге асырылады. Тараптар ...... ... және бiрдей iс жүргiзу мiндеттерiн көтередi.
Тараптар азаматтық сот iсiн ... ... өз ... ... оны ... әдiсi мен ... дербес және соттан, ... ... ... ... ... ... Сот iстiң ... өз бастамасымен айғақтар жинаудан босатылған алайда тараптардың
дәлелдi өтiнiшi бойынша оған осы ... ... ... ... алуға, жәрдемдеседi.
Iстi қараушы сот объективтiлiгi және әдiлдiгi сақтай отырып, iстiң мән-
жайын толық және объективтi зерттеуге тараптардың құқықтарын iске ... ... ... ... iске ... адамдарға олардың құқықтары
мен мiндеттерiн түсiндiредi iс жүргiзу әрекеттерiн ... ... ... туралы ескертедi және осы кодексте көзделген жағдайларда
олардың өз ... ... ... ... Сот iс ... шешiмiн
зерттеуге қатысу тараптардың әрқайсысына бiрдей негiзде қамтамасыз етiлген
дәлелдемелерге ғана негiздейдi.
Сот тараптарға бiрдей және ... ... ... ... ... ... ... заң көмегiн алуға
құқығы бар. Заңда көзделген жағдайларда заң көмегi тегiн көрсетiледi.
Сот талқылауының ... ... ... ... ... ... табылады. Сонымен жоғарыдағыларды қорыта ... ... ... ... ... мен мүдделерiн қайта
қалпына келтiру үшiн сотқа жүгiну ... ... ... табылады.
Сондықтан да осы сот талқылауын қорғауға себеп тудырушы осы ... ... ... бұзылған құқықтарының мазмұнын талап арызда көрсету
арқылы iстi қозғау болып табылады.сот талқылауында сот заңға ... ... ... ... әдiл түрде шешiм шығара отырып барынша
көмек көрсетуi қажет. Сонымен ...... ... ... қылмыстық iс жүргiзуден ... ... ... ... болып талапкердiң өз еркiмен жазған ... ... ... қатар дәлелдемелердi ұсына отырып ... ... ... ... тек қана iстi сот ... жеке дара қарай алады, және ол ... осы ... ... арызды тексере отырып оның кемшiлiктерiн көрсете
отырып талапкерге түсiндiруi тиiс.
Ал қылмыстық iс жүргiзуде iстi ... ... iстi ... ... бес ... ... ... iс қозғала бередi және алдын ... ... ... ... ... ... асырады.
Сонымен азаматтармен заңды тұлғалардың құқықтары ... ... және ... ... ... ... заңға сүйене отырып
реттеуi болып табылады.
III. Талап қоюдың процессуалдық-құқықтық және материалдық құқықтық
салдары.
3.1.Талап құқығы және ... ... ... ... жүзеге асыру бойынша соттар әр түрлi процессуалдық iс-
әрекеттер азаматтық iс жүргiзу құқығының негiзгi ... мен ... ... ... керек. Азаматтық iс жүргiзу ... ... ... туралы дауларды қарауы және шешуi бойынша қызметiн
реттейдi.[10]
Соттың iс-әрекеттерi ... ... ... ... әр ... болып
келедi. Мемлекеттiк орган ретiндегi соттың билiктiк еркi ... ... ... ... сот ... ... кезде немесе
өз бастамашылығымен процестiң пайда болуына, дамуына ... ... ... жасаған кезде көрiнiс табады. Бұл ерiк бiлдiру
ерекше процессуалдық акiтерде көрiнедi. Сот ... ... ... сот ... ... заңды салдар туғызады
Азаматтық iс жүргiзушi құқықтық қатынастарының ерекшелiктерiнiң бiрi –
оның мiндеттi субъектiсi, - соттың процессуалдық нормаларды ... ... Сот ... ... ... кезде азаматтық
процессуалдық құқықтық қатынастарының билiктiк ... ... ... ... ... ... мәнi ... Ол ең алдымен соттың
процессуалдық заңның негiзiнде ... ... ... пайда
болуы, дамуы, өзгеруi және ... ... ... ... Сот ... осы ... ... процессуалдық құралдың көмегiмен
жүзеге асырады? Бұл құралға сот шешiмдерi мен ұйғарымдары жатады.
Процессуалдық құқықтық қатынастың пайда болуы үшiн үшiн ... ... қоюы оның ... ... ... ... ... қатынастың пайда болуы мен дамуына ... ... ... ... ... ... ... процессуалдық құқықтық
қатынастардың пайда ... ... ... және ... ... ... мәселелердi шешуде жатыр.
Бұл мағынада процессуалдық нормаларды қолдану арқылы сот iстi қараудың
жолдарын белгiлейдi, объективтiк ... ашу және ... ... ... шешу құралдарын анықтайды. Сот ... ... ... отырып, процессуалдық құқықтық ... ... ... және сонымен бiрге, процестiң тиiстi
түрде дамуы үшiн алғы шарттарды құрайды. Бiрақ iстiң мән-жайларын толық
зерттеу және ... ... ... шешу үшiн ... ... ... ғана жеткiлiксiз. Сондай-ақ процессуалдық құқықтық
қатныастардың субъектiлерi өздерiнiң құқықтарын ... ... ... мiндеттердi нақты орындауы және олардың iс жүзiндегi мiнез-
құлқы тиiстiге сәйкес келетiндей болуы ... ... сот ... мәнi
бойынша шешуге байланысты өзiнiң өте күрделi және жауапты мiнедтiн орындай
алмайды. Процестiң заңды ... және ... ... ... ... ... жою үшiн ... процессуалдық нормаларды
бұзушыларға қатысты мәжбүрлеу шараларын қолдану мүмкiндiгi ... ... ... ... ... Егер сот ... ... дұрыс
қолданған және процессуалдық құқықтық қатынастың барлық субъектiлерi ... ... мен ... ... және ... орындаған
жағдайда процесс дұрыс дамып, әдiл шешiм шығарумен аяқталады. ... ... жол ... ... ... ... ... қатынастардың пайда болуымен, өзгеруiмен және
тоқтатылуымен байланысты ... және ... сот ... ... ... ... қорытындыға келуге болады: азаматтық процестегi бiрiншi
сатыдағы соттың iс қозғауға ... ... ... ... ... оған iс ... туралы шығарған ұйғарымы-сот төрелiгiнiң актiсi;
процессуалдық құжат; азаматтық процессуалдық құқықтық қатынастарды құратын,
өзгертетiн және ... актi ... ... ... ... ... құқықтық салдар.
Олардың арасындағылардың ең бастысы нақты іс бойынша азаматтық сот
өндірісінің пайда болуы болып табылады.
Талап арызды ... ... ... іс ... ... және ... дауды қараумен, шешумен байланысты ... іс ... ... болады. Сот өндірісін қозғаған күннен бастап іс жүргізу
мерзімдерінің ағымы басталады.
Материалдық құқықтық салдар.
АІЖК – нің 113 ... 1 ... ... істі қозғаудың келесі
материалдық – құқықтық салдарын белгілейді. Егер талап ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруы нәтижесінде өзінің
талаптарын қолдаудан бас тартса, сот ... ... ... ... ... ... шеккен бүкіл сот шығындарын және өкілдің көмегіне
ақы төлеу жөніндегі шығындарды өндіріп алады.
Сот ... ... сот ісін ... ... шешу ... ... Конституциясының, Азаматтық іс жүргізу Кодексін, басқа ... ... ... ... дәлме-дәл сақтауға міндетті.
Соттардың адам мен азаматтардың құқықтарына және бостандықтарына қысым
жасайтын заңдар мен өзге де ... ... ... қолдануға тиісті
заң немесе өзге де нормативтік құқықтық акт адам мен азаматтың ... ... ... ... деп ... ол іс бойынша іс жүргізуді
тоқтата ... және ... емес деп тану ... ... жасауға
міндетті. Сот Конституциялық шешімін алған соң іс бойынша іс жүргізу қайта
басталады.
Істерді шешу кезінде соттық заңды бұзуына болмайды және ол ... ... ... ... әкеп соғады. Заңның бұзылуына кінәлі судья ... ... ... істі шешу ... ... ... ... реттейтін құқық
нормалары болмаған жағдайда сот ... ... ... құқық
нормаларын қолданады, ал мұндай нормалар болмаған жағдайда дауды заңдардың
жалпы негіздері мен мағынасын ... ала ... ... ... ... қоюдан бас тартуы туралы арызы, жауапкердің ... ... ... ... ... ... шарттары сот
отырысының хаттамасына енгізіледі және оларға ... ... ... ... екі тарап та қол қояды. Бұйрықтағы әрекеттерді жасау ... ... іске қоса ... бұл ... сот ... хаттамасында
көрсетіледі.
Талап қоюдан бас тартуды қабылдау ... ... ... ... ... сот ... шығарады, сол арқылы осымен бір
мезгілде іс ... іс ... ... ... сот ... ... ... көрсетілуге тиіс.
Жауапкер талап қоюды ... және оны ... ... ... ... қанағаттандыру туралы шешім шығарады. Бұл жағдайда
сот шешімде тек қана жауапкер талап ... ... және оны ... ... ... яғни ... мән – ... анықтамай – ақ
талапкердің пайдасына сот шешім шығарады.
Егер заң актілерінде немесе дауласушы тараптардың келісімінде ... ... ... ... сот бұл мәселелерді ... ... ... ... ала ... ... міндетті.
Азаматтық істер бойынша сот төрелігін азаматтық іс жүргізу заңдарында
белгіленген ережелер бойынша тек қана сот жүзеге ... ... ... ... де ... ... ... көзделген жауаптылыққа әкеліп
соғады.
Сот өз ... ... іс ... ... сот ісін жүргізуді жүзеге
асырған, өз өкілеттігін асыра пайдаланған немесе азаматтық сот ісін жүргізу
принциптерін ... ... ... ... ... ... ... болады және
олардың күші жойылады.
Азаматтық іс бойынша сот шешімдерін тек тиісті соттар ғана ... ... ... адам ... ... ... конституциялық құқықтарын,
бостандықтарын немесе заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау үшін ... ... ... ... ... немесе азаматтар заңда
көзделген жағдайларда өзге ... ... ... ... ... құқықтарын және қорғалатын мүдделерін қорғау туралы сотқа ... ... ... ... ... міндеттерді жүзеге асыру мақсатында ... ... ... құқықтарын, қоғамдық және мемлекеттік
мүдделерді ... үшін ... ... ... ... құқылы.[12]
Ешкімге өзінің келісімінсіз соттылығын өзгертуге болмайды. Жоғары тұрған
соттың өзінен төменгі соттың ... ісін ... ... ... және оны ... іс ... ... құқығы жоқ.
Азаматтық іс бойынша іс жүргізу кезінде ... ... ... ... ... ... ... кемсітетін шешімдер мен
іс-әрекеттерге тыйым салынады.
Азаматтық сот ісін ... ... ... ... мен ... ... ... адамға келтірілген моральдік зиян өтелуге
тиіс.
Судья сот төрелігін атқару кезінде тәуелсіз ... және ... ... мен ... ... ... сот төрелігін
атқару жөніндегі қызметіне қандай да болсын араласуға жол ... ... заң ... ... әкеп соғады. Нақты істер бойынша судьялар есеп
бермейді.
Азаматтық ... ... сот ... заң мен сот алдындағы ... ... ... сот ісін ... ... ... ... артықшылық
берілмейді және олардың ешқайсысы шыққан тегі, әлеуметтік, лауазымдық және
мүліктік жағдайы, ... ... ... ... ... көзқарасы, сенімдері,
тұрғылықты жері жөніндегі себептермен немесе өзге де ... ... ... тиіс.
Азаматтық істер бойынша сот төрелігі заң мен сот алдындағы теңдік
негізінде жүзеге асырылады.
Азаматтық сот ісін ... ... ... ешқайсысына артықшылық
берілмейді және олардың ешқайсысы шыққан тегі, әлеуметтік, лауазымдық және
мүліктік жағдайы, жынысы, ... ... ... ... ... ... жері жөніндегі себептермен немесе өзге де кез-келген ... ... ...... ... ... деп ... етудiң жүйесiн
айтамыз. Сонымен :
1) Азаматтық процессуалдық нысаны ... ... ... ... іс ... ... нормаларымен реттелінеді. Әрбір қатысушының
өзіндік орны бар: талапкер, жауапкер, маман, куә және т.б.
2) Азаматтық іс ... сот ... ... факт ... ... нысанда көрсетілгендей сот белгілейді. Дәлелдеме, заңның
бұзылуы болса онда ... күші ... сот ... ... Егер де ... ... алынбаса, тыңдалмаса мұндай жағдайда
істің шешілуіне заң рұқсат етілмейді. Яғни, ... ... ... ... ... ... болып табылады.[13]
Сонымен қатар азаматтың іс жүргізу ... ... ... ... сот ... дайындалу, сотта істі қараудың жариялылығы,
кассациялық тексеріс және соттың шешімінің болуы.
1) Азаматтық іс талапкердің талап арыздары келіп ... ... ... ... ... ... ... немесе нысанын өзгертуге,
талап қою ... ... ... не азайтуға немесе талап қоюдан ... ... ... ... негіздемесі мен нысанын өзгерту, ... ... ... немесе азайту, талаптан бас тарту жазбаша өтініш ... ... және ... ... ... сот шешім қабылдағанға
дейін жол береді. Жауапкер талап қоюды ... ... бұл ... одан
қолхат алынады. Тараптар істі бітімгершілік келісімімен аяқтай ... ... қол ... және ... ... өз ... ... талап қою нысанын немесе негіздемесін
өзгертуге құқығы жоқ. Егер бұл іс-әрекет заңға ... ... ... ... ... ... және заңмен қорғалатын мүдделерін
бұзатын болса, сот талап қоюшының ... ... бас ... жауапкердің
талап қоюды тануын қабылдамайды және тараптардың бітімгершілік келісімін
бекітпейді.
2) азаматтық іске ... яғни мұны сот ... ... Соттың
азаматтық істі талқылау болып саналады.
Яғни мұндай да ... ... тек сот қана емес ... ...
студенттер референттер көмектеседі.
3) Кассациялық шағымдану сот шешіміне заң күшіне ... Бұл ...... ... және сот ... арыздану не прокурордың
протесті болып табылады.
4) Заң күшіне енген қаулының, шешімін қарау тәртібін қадағалау.
5) Жаңадан ... ... ... істерді қайта қарау.
Қазақстан Республикасының аумағында азаматтық істер бойынша сот ісін
жүргізу ... ... ... ... ... және ... ... жалпы жұрт таныған принциптері мен
нормаларына негізделген ... ... ... іс ... ... ... сот ісін жүргізу тәртібін реттейтін өзге
заңдардың ережелері осы кодекске ... ... ... халықаралық шарттық және өзге ... ... ... Республикасы Конституциялық Кеңесі мен
Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары азаматтық іс ... ... ... ... ... сот ісін ... ... заңдар азаматтық, отбасылық, еңбек,
тұрғын үй, әкімшілік, қаржы, шаруашылық, жер құқықтық ... ... ... мен ... ... ... жөніндегі
қатынастардан және басқа да ... ... ... ... істерді, сондай-ақ ерекше жүргізілетін істерді қарау тәртібін
белгілейді.
Қазақстан Республикасы азаматтары Қазақстан ... ... ... берген әлеуметтiк экономикалық, саяси және жеке құқықтары мен
бостандықтарын қолдана бiлуi және iс ... ... ... Ал ... ... сыйлау, оның құқықтары мен бостандықтарын қорғау барлық мемлекеттiк
органдардың, қоғамдық ұйымдардың және лауазымды ... ең ... ...... ... құқықтары мен бостандықтарын
бұзушылық және оларды шектеу әлi де орын ... Бұл ... жеке ... еңбек және басқа да құқықтары мен заңды мүдделердi қорғаудың ең
тиiмдi тәсiлi ... ... ... Сот ... қорғалу – бұл
азаматтардың конституциялық құқығы (ҚР Конституциясы 13 бап), ... ... ... ... ... ... ... инстанциясында iс жүргiзу.
Республикада жүргізіліп жатқан құқықтық реформа сот ... сот ... ... оған ... заң ... ... ... қатар үшінші билік ролін беруге бағытталған.
Сот билігі Қазақстан ... ... ... ... және ... мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін
қорғауды,Республика ... ... өзге де ... ... ... шарттарының орындалуын қамтамасыз етіп
қояды.[14]
Сот билігі сотта іс жүргізудің азаматтық, қылмыстық және заңмен
белгіленген өзге де ... ... ... ... Республикасында сот билігін тек сот қана ... ... ... ... ... ... ... Бұлар – азаматтық, отбасылық,еңбек, ... үй, ... ... және ... бағыныстағы соттардың қарастылығына
жатқызылған басқа да құқық ... ... ... ... іс жүргізу сатыларынан өтеді. Ол жеке ... ... ... ... іс ... ... - өзінің мақсатына жетуге
бағытталған ... бір ... ... шенберін біріктіретін
азаматтық іс жүргізу кезеңінің бір бөлігі болып табылады.
Іс жүргізудің сатысы дегеніміз – кез ... іс ... ... ... ... сот ... бір бөлігі болып табылады. Сот өндірісі
белгілі рет бойынша жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... іс ... ... нормаларымен қатан регламенттелген
тәртіп бойынша жүргізіледі. Сотпен, тараптармен және ... да ... ... ... ... ... бір рет ... асырылады.
Азаматтық істерді соттың қарауына әзірлеу бірінші сатыдағы соттың іс
жөніндегі іс-әрекетінің қажетті бөлігі болып ... және ол ... ... мен қолданылуға жататын материалдық құқық нормаларына
сәйкес ... ... ... мен ... ол ... сот отырысында толық, жан-жақты және объективті түрде
зерттеп, заңды және ... сот ... ... үшін ... ... ... ... істер жүргізу кодексінің істі
соттың ... ... ... ету ... көрсетілген міндеттерді
жүзеге асыру мақсатында судьялар арыздарды сот өндірісіне қабылдаған ... ... ... ... ... ... 168-бабына сәйкес судья әр істі соттың қарауына әзірлеу
туралы ұйғарым шығаруы тиіс. Ұйғарымда, даудың санатын ... ... ... ... ... және дұрыс шешілуіне қажет болып табылатын нақты
әрекеттер көрсетілуі тиіс.
Іс ... ... сот ... апелляциялық немесе қадағалау
тәртібінде бұзылып, іс бірінші сатыдағы соттың жаңадан қарауына қайтарылған
жағдайда да, осындай ұйғарым шығарылуы ... Істі ... ... ... ... шағым немесе наразылық келтірілуге болмайды.
АІЖК-нің 14-бабына сәйкес, ... арыз қай ... ... сот ... сол ... жүргізіледі деп есептеу керек. Егер талапкерден арыз ... ... ... ... ... онда сот талқылауы жүргізілетін сот
өндірісінің тіл туралы ұйғарым шығаруға міндетті.
Судьялар ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттерді, оның ішінде мәлімдеген талаптарын
негіздейтін дәлелдемелер немесе оларға келтірілген ... ... және ... міндеттерді орындамаудың құқықтық салдары
туралы талапкер мен жауапкерлерге түсіндіруі тиіс.
Тараптардың не жауапкерлердің өтініші ... ... ... ... судья істі сот талқылауына дайындаған ... ... ... ... ... ... ... қақысы
жоқ.
Мүлік туралы дауларды тараптардың аралық сотқа ... құқы ... оны ... жүзеге асыруға болатын процессуалдық ... ... ... ... ... жөн. Алайда, тараптардың осындай
құқықтары түсіндірілмегені туралы уәждері, азаматтық істің әзірленбеді деп
саналмайды.
Егер істі соттың ... ... ... ... ... ... және өздері қол қойған бітімгершілік келісімін ұсынса, ... ... ... ... ... ... ... іс жөніндегі
сот өндірісін қысқартуға құқылы. ... ... ... ... ... ... ... арасындағы сот шығындарын бөлуге
міндетті.
Егер азаматтық істі сот ... ... ... ... ... ... өкілдері қатысса, онда судья әр процессуалдық
әрекетті жасау үшін тиісті түрде ресімделген уәкілеттіліктерінің бар-жоғын
тексеруге міндетті.
Егер істі сот ... ... ... ... сот немесе
басқа жауапкерлерге мәлімдеген талап арызынан туындайтын басқа ... ал ... ... ... ... бар ... ... судья талапкердің қосымша талап ұсынуға, ал жауапкердің ... ... ... түсіндіреді.
Жауапкердің қарсы талап арызы АІЖК-нің 157-бабында көрсетілген
талаптарға сәйкес келсе, онда оның ... ... ... ... ... үшін ... Егер бұл ... мазмұны талаптарға сәйкес
келмесе, онда судья қарсы талап арызды қайтару туралы ұйғарым шығарады.
Егер ... ... ... ... байланысы және ортақ
дәлелдемелерінің болуы, олардың неғұрлым тез әрі ... ... ... жағдайда ғана бірнеше талаптарды бір өндіріске біріктіруге болады.
Талапкердің бір арызда біріктіріп берген ... егер ... жеке ... ... деп ... оларды ажыратып қарауына болады.
Бірнеше талап арыздардың біріктірілуі немесе олардың ажыратылуы
судьяның бөлек ұйғарымымен ... ... оған ... ... наразылық келтіруге болмайды.
Егер талапкер өз арызында жауапкердің уәждерін көрсетпесе немесе талап
арызғақоса тіркелген материалдарда ... ... ... қарсы келтірген
дәлелдемелері назар аударарлық болса, онда оларды анықтау үшін істі соттың
қарауына әзірлеу барысында жауапкерді ... ... ... ... ... ... ... барысында оның қарсылықтарының мәнін
түсініп, іс үшін маңызы бар ... мен ... ... ... сондай-ақ жауапкердің өтініші бойынша өз бетімен сотқа
ұсына алмайтын дәлелдерді басқа ... ... ... ... алуға жәрдем жағдай жасайды.
Даудың сипаты неғұрлым нақтылау және істің дұрыс шешілуі үшін маңызы
бар басқа мәселелерді ... ... егер ... оны ... деп тапса,
талапкер мен жауапкер судьяға бір мезгілде шақырылуы мүмкін.
Судья даудың мәнісі бойынша тараптардан жауап алған ... ... ... 1 және 2 ... ... ... ... негіздейтін немесе жоққа шығаратын қосымша дәлелдемелердің бар-
жоғын анықтайды, ... ... үшін ... ... ... өтініш
беруге құқықтарын түсіндіреді.[15]
Жауапкерден жауап алған кезде судья оған өзі ... не ... ... ... ... ... талапкердің арызына
жазбаша жауап беруді ұсынады.
АІЖК-нің 52-бабына ... ... ... ... ... талап
мәлімдейтін үшінші тұлғалар істі соттың қарауына әзірлеу сатысында
тараптардың не ... ... іске ... ... ... егер ... деп тапса, өз бастамасы бойынша талапкерге ... ... арыз беру ... іске ... ... сот ... тараптардың біріне қатысты міндеттер мен құқықтарға
әсер ететін жағдайда, жеке талап ... ... ... ... ... ... іске қатысуға тартылады. Бұл адамдар ... ... ... ... арыздың негіздемесі мен мәнісін өзгерту, талап
көлемін ұлғайту немесе азайту, талап арыздан бас ... ... ... бітімгершілік келісім бекіту, қарсы талап арыз мәлімдеу, сот
шешімін мәжбүрлеп ... ... ... ... тараптың
процессуалдық құқықтары мен міндеттеріне иеленуіне болады.
Істі соттың қарауына әзірлеу барысында судья ... ... ... ету ... ... қарауға құқылы.
Борышкердің мүлкіне тыйым салу сияқты шараны қолданған жағдайда, тыйым
борышкердің жеке (оның ішінде ... ... ... және талапкер
мәлімдеген ақшалай талап сомасының шеңберінде ғана ... ... ... ... ... ... сот қарауына қатысуы тек заңмен
көзделген немесе судья қажет деп ... ... ғана ... ... ... ... іс ... қорытынды беру үшін, егер ондай
қатысулары заңда көзделмеген болса, мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... ... соттардың шешкені
жөн.
Іс соттың қарауына әзірлеу тәртібі бойынша судья сараптама тағайындау
туралы ұйғарым шығаруға құқылы. ... ... ... ... ... ... ... түрде талапкердің немесе жауапкердің ... ... ... ... орны мен уақыты туралы хабардар етуі
тиіс, алайда бұл адамдардың сотқа келмей қалуы сараптама тағайындау ... ... ... ... ... сотқа келген тараптарға олардың
сарапшылар алдында қойылатын сұрақтардың тұжырымдамасын жасауға құқылы
екендігін түсіндіреді, бірақ ... ... ... тиіс ... шеңберін судьяның өзі сараптама тағайындау туралы ұйғарымда
көрсетеді.
Сарапшылардың шешуіне ғылым, ... өнер ... ... ... ... мәселелер ғана қойылуы мүмкін. Шешілуі сот құзыретіне жататын
құқықтық мәселелерді сарапшыларға қоюға жол ... ... ... ... ... ... тағайындау
туралы ұйғарымға шағымдануға, наразылық келтіруге болады.
АІЖК-нің 255-бабына сәйкес істі соттың қарауына ... ... ... ... ... ... ... тағайындау,
бітімгершілік келісім шарттарын бекіту сияқты жеке процессуалдық әрекеттер
жасалған кезде сот отырысының хаттамасы жасалуы тиіс. Істі сот ... ... өзге ... ... жасалған кезде сот
отырысының хаттамасы жасалмайды.
Судья азаматтық істі сот талқылауына дайындауды, егер ... ... ... ... өзге заң ... басқа мерзімдер
көрсетілмесе, арыз сот ... ... ... іс ... ... жеті ... кешіктірмей өткізуі тиіс.
Азаматты хабар-ошарсыз деп тану азаматты қайтыс болған деп ... ... ... істі ... қарауына әзірлеу мерзімі жергілікті
газетте осындай істің қозғалуы туралы судья ұйғарымы жарияланған ... үш ай ... ... ... ... сәйкес сайлануға дейін бес күн
бұрын және ... күні ... ... ... ... ... ... мүшелерінің сайлау құқықтарының бұзылуы туралы арыздары
бойынша істі арыз берілген күні ... сол күні оны ... ... ... Бұл ... даулар бойынша істі соттың қарауына ... ... ... ... ... 242-244-баптарына сәйкес заңның осы
нормаларында көрсетілген мән-жайлар орын алып, олар жойылғанша, судья ... ... ... ... тұру ... ұйғарым шығарады.
АІЖК-нің 254-бабының талаптарына ұқсастық бойынша судья іске қатысушы
адамдарға істі соттың қарауына ... ... тұру ... ... ... ... қарауына әзірлеуді тоқтата тұру ұйғарымға байланысты
шағымдануға, наразылық келтіруге болады.
Істі соттың қарауына ... ... ... ... ... ... жойғаннан кейін, судья оны қайта бастау туралы ұйғарым шығарады.
Мұндайда, ... ... ... және азаматтық істі қозғау туралы
ұйғарымы шығарылған ... ... істі ... ... әзірлеуді тоқтата
тұру туралы ұйғарым шығарылғанға дейін өткен мерзім істі сот ... ... ... ... ... судья істі соттың қарауына әзірлеу туралы
ұйғарымда көрсетілген барлық әрекеттерді ... ... іс ... ... деп ... сотта қарауға әзірлеуді жеке судьяның өзі ... ... ... ... ... ... және сотта қарауға дейін жүргізіледі.
Істі қарауға әзірлеу әрекеттері егер істі ... ... ... ... ... ... сондай-ақ бұрын шығарылған сот шешімінің ... және істі ... ... сотта қарауға қайта жіберілген жағдайда
жүргізіледі.
3.3. Сотта азаматтық iс қозғау.
Азаматтық істер сотқа арыз түскен ... ... екі айға ... ... ... ... істі ... іске қатысушы адамдарды
міндетті түрде хабардар ете отырып, сот отырысында жүргізіледі.
АІЖК – нің 176 ... 1 ... ... сот ... ... ... ... асырады. Төрағалық етушінің міндеттерін судья
атқарады. Төрағалық етуші сот ... ... ... ... ... шаралар қолданады.
Істі қарау кезінде сот іс бойынша дәлелдемелерді тікелей ... және іске ... ... да ... ... куәлардың
айғақтарын, сарапшылардың қорытындыларын, мемлекеттік органдардың және
жергілікті өзін - өзі ... ... ... ... ... заттай дәлелдемелерді қарап шығуға міндетті.
Істі қарау ауызша жүргізіледі. Істі қарау процесінде ... ... істі ... ... ... ... тиіс.
Азаматтық iс жүргiзуде – мемлекеттiк органның, жергiлiктi өзiн-өзi
басқару органының сайлау комиссиясының, ... ... ... ... немесе сайлану сайлауға, референдумға қатысу құқығы
бұзылуы деп ... ... ... ... ... ... осы АIЖК 3 тарауымен басқа да заңдарға белгiлi соттылыққа жататын iс
бойынша арызбен сотқа ... ...... тағы бiр ... ... түрi бұл – ... ... беру, яғни заңның күшiне енбеген шешiмдерге апелляциялық
тәртiппен шағым жасауы мүмкiн. Осы мен ... ... ... ... ... – бұл сот ... келiспеген жағдайда тек қана ... ... ... ... Ал ... енiп ... сот ... тәртiбiмен жүзеге асырылады.
Істі апелляциялық тәртіппен қарау кезінде сот ... ... ... ... бірінші сатыдағы сот шешімінің заңдылығымен негізділігін
тексереді.
Апелляциялық сатыдағы сот жаңа ... ... және жаңа ... және зерттеуі мүмкін.
Апелляциялық сатыдағы сот заңдылық мүддесін көздей отырып, ... ... ... шегінен шығуға және шағым жасалған, наразылық
келтірілген шешімнің заңдылығын толық көлемінде тексеруге құқылы.
Апелляциялық іс ... іс ... ... ... – бұл ... жетуге бағытталған белгілі іс жүргізушілік әрекеттердің шеңберін
біріктіретін сот өндірісінің бір бөлігі болып табылады.
Апелляциялық шағымдану (наразылық ... ... ... ... ... шығарылған заңды күшіне енбеген сот шешімінің немесе
ұйғарымының заңдылығын және негізділігін тексеру;
... ... ... ... ... ... ... ету;
➢ Іске қатысушы тұлғаларға олардың құқықтары мен заңды мүдделерінің
қорғалуына кепілдік ... ... ... ... ... ... жаңа нақты жағдайын
орнатуға және жаңа дәлелдемелерді зерттеуге құқылы.(
Апелляциялық шағымданужәне наразылық келтіру құқығы.
Апелляциялық шағым беру құқығы – бұл ... ... ... күшіне
енбеген шешімдерін тексеру бойынша апелляциялық сатыдағы соттың қызметін
қозғауға құқығы болып табылады.
Бұл ... ... ... жүгіну құқығының түрі ... ... ... ... ... ... ... сот
шешімдері табылады.
Апелляциялық шағымдану құқығы – тараптарға және басқа да іске қатысушы
тұлғаларға, ... ... сот ... және ... ... іс қаралып болғаннан кейін дереу бірінші сатыдағы сотпен
шығарылады.
Істің мәні ... шешу ... сот ... шешім шығарады. Сот өзінің
қалауы бойынша немесе шешім заңды күшіне ... ... ... ... бойынша дәлелді шешім шығарады.
Апелляциялық шағым, наразылық бойынша іс жүргізу оның түскен ... ... ... ... ... судьясы апелляциялық шағым немесе
наразылық алғаннан кейін АІЖК – нің 138 бабында көзделген ... ... сот ... қарауға әзірлеу тәртібі АІЖК – нің 348 бабында
регламенттелген. Апелляциялық сатыдағы судья апелляциялық ... ... ... ... ... ... немесе наразылықта жазылған
талаптар мен өтінімдерді ескере отырып, бірінші сатыдағы ... ... ... ... ... ... дайындық әрекеттерді жүзеге
асырады.
Осы әрекеттерді он күн мерзім ... ... және істі ... тиіс.
Істің қаралуы белгіленгеннен кейін ол бір ай мерзімде қаралады.
Апелляциялық шағымды немесе наразылықты мәні бойынша ...... ... сотта қараудың екінші бөлігі болып табылады. ... ... ... АІЖК – нің 354, 355 ... ... ... қарау сот отырысына келген іске ... ... ... өкілдерінің түсініктемелерін тыңдаудан
басталады. Осы тұлғалар қосымша материалдар ұсынуға құқылы.
Сот жарыссөзі – бұл сот ... ... ... ... ... ... АІЖК – нің 211 бабында көзделген ережелер бойынша жүргізіледі.
Бұл дегеніміз сот жарыссөзін өткізу тәртібі бірінші ... ... ... ... шағымда немесе наразылық берген адам бірінші болып
сөйлейді. Шешімге екі тарап та ... ... ... ... ... ... ... актісін шығару жйне оны жариялау – апелляциялық сатыдағы сотта
істі ... ... ... ... ... табылады. Сот соттың актісін
қабылдауға арналған ... ... де, ... оны сот ... ... ... жариялайды.
Тексеріліп жатқан шешімге қатысты процессуалдық құқықтарының жиынтығы
ретінде соттың өкілеттігі АІЖК – нің 358 ... ... ... ... ... ... сот:
✓ Шешімді өзгеріссіз, ал шағымды немесе ... ... ... ... ... ... өзгертуге;
✓ Бірінші сатыдағы сот шешімінің күшін жоюға және жаңа шешім шығаруға;
✓ АІЖК – нің 366 ... ... іс ... ... нормаларының
бұзылғаны анықталған жағдайда шешімнің күшін жойып, істі ... ... ... ... ... АІЖК – нің 247 және 249 баптарында көзделген негіздер бойынша
шешімнің толық ... оның ... ... ... және іс ... ... қысқартуға не арызды қарамай тастауға құқылы.
Апелляциялық ұйғарым мазмұнына қарай:
1) Кіріспе
2) Сипаттау
3) Дәлелдеу
4) Қарар бөліктерінен тұрады.
Ұйғарымның ... ... ... ... уақыт пен орын,
ұйғарым шығарған соттың атауы, соттың құрамы, апелляциялық шағым ... ... ... іске ... ... көрсетіледі.
Ұйғарымның сипаттау бөлігінде қысқаша мазмұны қамтылады: ... ... ... апелляциялық шағым немесе наразылық, ұсынылған
дәлелдемелер, апелляциялық сатыда істі ... ... ... ... ... дәлелдеу бөлігінде соттың қорытындылары
негізделген дәлелдемелері, сот басшылыққа алған заңдарды көрсетуге тиіс.
Ұйғарымның ... ... ... шағымды немесе наразылықты қарау
нәтижелері бойынша апелляциялық соттың қорытындылары ... ... іс ... заңы ... істерді қарау мен шешу кезінде
бірінші сатыдағы сотпен апелляциялық шағымдану мүмкіндігі белгіленген.
Жеке шағым ...... ... ... сатыдағы сотқа
бірінші сатыдағы соттың ұйғарымына берілген ... Ал ... – жеке ... деп ... құқықтарын қорғау – мемлекеттің мерейлі міндеті ғана емес, саяси-
әлеуметтік, ... ... ... Ол ... ... 12-бабындағы 2-тармақта былайша көрініс тапқан; «Адам
құқықтары мен бостандықтары әркімге ... ... олар ... ... ... ... алмайды, заңдар мен өзге де ... ... ... мен ... ... ... анықталған».
Мұны тарата түссек Ата Заңның 18-бабында ол «Әркімнің жеке өміріне, өзінің
және ... ... қол ... ... мен ар-намысының
қорғалуына құқығы бар» - деген тұжырыммен айқындалар ... Ата ... ... ... белгілі адам құқықтарын
санамалаудан аулақпыз. Кейбір түйінді мәселелердің түпкі мәніне ... ... ... ... ... ... туралы кемерлі де келелі
ой тамызықтау ниетіндеміз.
Құқықтық мемлекет құрудағы және сол ... өмір ... ... ... ... сот ... ... барлық өркениетті
әлемде баға жетпейді.
Осындай ролге ие және мемлекеттік қоғамдық құрылымда сот органдарының
орнын толық және объективті бекіту үшін ... ... ... ... сатыларының ерекше маңызы бар.
Қазақстан Республикасы Тәуелсіздік алып, құқықтық мемлекет болуға
бет алып жатқан заманда азаматтық іс ... ... ... ... ... ... өте көп болып табылады. Бұның маңыздылығы
Қазақстан Республикасының Конституциясында басты қазынасы болып ... және оның ... мен ... ... және бостандықтарының соттар
алдында қорғалуының негізділігі болып табылады.
Әрбір азамат өз құқығы мен ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын қалпына келтіру
біріншіден, конституциямен екіншіден, азаматтық іс ... ... ... ... ... ... іс жүргізуде талап ... өте ... іс ... ... ... азаматтың даулы құқықтарын өз
шешіміне жетуді негіздей ... ол ... сот ... ... ... даудың мәні бойынша қаралып, заңды шешімін табуға негіз болады.
Азаматтық іс жүргізу ... ... және ... ... қарай білу
құқықтық мемлекет болғалы отырған қазақ Елінің жас заңгерлерінің негізгі
міндеті мен халық алдындағы борышы ... ... іс ... талап өндiрiсiнiң негізгі міндеттері болып
азаматтардың даулы құқықтарын ... ... және ... ... ... мәні ... ... сот актілеріне шағым, наразылық
білдіру арқылы апелляциялық сатыда және ... ... ... мен ... ... ... іс ... заңдары бойынша
қорғалуына негіз береді.
Азаматтық іс жүргізудегi талап өндiрiсiнiң ... ... сот ... мен ... ... мен ... мүдделерінің қорғалу
барысындағы мақсаты болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi:
1.Нормативтiк актiлер.
1. ... ... ... 1995 ... ... ... қабылданған (1998ж. 7-қазандағы №284-1 ҚР Заңымен
енгiзiлген өзгерiстермен толықтырулар).
2. Қазақстан ... 2000ж. ... ... сот ... мен судьялардың мәртебесi ... ... ... ... 1999 жылғы 13-шiлдедегi Азаматтық iс
жүргiзу кодексi (2000ж. 29-наурыздағы ... 2000ж. 5 ... ... 2-наурыздағы №162-II; 2001ж. 11 шiлдедегi ... 2001ж. ... ... 2001ж. ... ... ҚР Заңдарымен
енгiзiлген өзгерiстер мен ... ... ... 2001ж. ... ... және ... ... да мiндеттi төлемдер туралы (Салық кодексi).
5. Қазақстан Республикасының 1999ж. 13-шiледеде қабылданған «Қазақстан
Республикасының Азаматтық iс жүргiзу ... ... ... ... ... 5-мамырдағы №47-II ҚР Заңымен енгiзiлген өзгiрiстер).
6. Қазақстан Республикасының Президентiнiң «Қазақстан ... ... заң күшi бар ... 1995ж. ... (1997ж. 2-шiлдедегi №266-I, 1999ж. 7-сәуiрдегi №374-I, 1999ж.
23-шiлдедегi №454-I, 2000ж. 29-наурыздағы №24-II, 2000ж. 5-мамырдағы ... ... ... ... мен ... ... Республикасының Жоғарғы соты Пленумының 2000ж. 30-
маусымдағы №9 «Соттардың азаматтық iс жүргiзу заңдарының ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты Пленумының 2000ж. 30-қазандағы
№15 «Қазақстан ... ... соты ... ... ... ... ... кейбiр нормаларын қолдануы туралы» 2000 ... ... №9 ... ... мен ... енгiзу туралы» қаулысы.
9. Құқықтық реформаның ... ... ҚР ... ... ЕҚ. № 36-37. 18.04.1994.
2. Арнайы әдебиеттер.
1. Абдулина З.К. Азаматтық iс жүргiзу құқығы. Дәнекер. 2002.
2. ... В.Н. ... ... в ... ... М.,МГУ,1991.
3. Баймолдина З.Х. Гражданская ... ... ... ... ... ... З.Х. ... процессуальная право. Том-2. Алматы.
КазГЮА. 2001.
5. Воронков Г.В. Определение суда первой инстанции в ... ... ... 1967.
6. Добровольский А.А.,Иванова С.А. Основные проблемы исковой формы ... ... ... Г.Л. ... на ... в исковом производстве. Томск, 1990.
8. Семенов В.М. Конституционные принципы судопроизводства. М. 1982.
9. Треушников М.К. ... ... ... ... Н.А. Чечот Д.М. Гражданская процессуальная форма и производства.
М. Юрид. Литература. 1979.
11. Щеглов В.Н. Законность и ... ... ... по ... ... ... ... Щеглов В.Н. Иск судебной защите гражданского права. Томск, 1987.
-----------------------
[1] ҚР Азаматтық кодексi 14 бап
[2] «ҚР ... ... ... күшi бар ҚР ... ... Баймолдина.З.Х. Гражданская процессуальная право. Том I Алматы КазГЮА
2001 .
( «Гражданский процесс» М.К.Треушников, 160 бет.
[4] Осокина.Г.Л. Право на ... в ... ... ... 1990
[5] Осокина Г.Л. Право на защиту в исковом производстве, Томск 1990.
[6] Добровольский А.А..,Иванова С.А.., Основные проблемы исковой формы
защиты права. ... ... ... ... судопроизводства М 1982.
[8] Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное ... Том 1 ... ... ... З.Қ. ...... құқығы Дәнекер 2002 жыл.
[10] Щеглов В.Н. Законность и обоснованность судебного решения ... ... ... 1958. с-8.
1. [11] Воронков Г.В. Определение суда первой инстанции в ... ... ... ... ... А.Н. ... ... в гражданском процесса. М.,МГУ.1991.
[13] Чечина.Н.А.,Чечот.Д.М. Гражданская процессуальная форма и
производства . ... ... ... ... ... 76-бабы.
[15] Щеглов В.Н. Иск о судебной защите гражданского ... ... ... ... ... Баймолдина З.Х. «Гражданское процессуальное право РК»
2 том, А-2001г. бет

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық iс бойынша талап қою өндiрiсi23 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының түсінігі16 бет
AutoCAD-та блоктармен жұмыс жасау11 бет
MS Excel функциялары мен формулалары30 бет
MS-DOS-тағы файлдармен және каталогтармен жұмыс жасау36 бет
Windows-тың Блокнот стандартты программасы8 бет
Азаматтық іс жүргізу11 бет
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар5 бет
Азаматтық процестегі тиісті және тиісті емес тараптар30 бет
Азаматтық талап қою мерзімі29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь