Атмосфераға антропогенді әсердің ықпалы

ЖОСПАР

Атмосфераға антропогенді әсердің ықпалы
1. Атмосфераның құрылысы мен газдық құрамы
2. Атмосфераны ластайтын заттектерді топтастыру
3. Атмосфералық ауаны ластаушы көздер мен ластағыштардың құрамы
4. Атмосфераны ластанудан қорғау жолдары
Атмосфераға антропогенді әсердің ықпалы
1. Атмосфераның құрылысы мен газдық құрамы
Атмосфера деген атау гректің екі сөзінен: atmos —ауа және sphaira — шар, алынған. Көбіне өзіміздің тіршілігімізде қолданатын ауаны біз атмосфера деп атай береміз. Бірақ-та, бұл үғым дұрыс емес, себебі ауа атмосфераның негізгі бөлігінің бірі ғана. Атмосфера әр түрлі газ, су буы және ауа тозаңы бөлшектерінің қоспаларынан тұратын Жердің газ тәрізді қабықшасы. Ауа осы газды кабаттың жерге жақын орналасқан бөлігінде шоғырланады және бұл ең тығызды қабат болып саналады. Жоғары биіктікке көтерілген сайын атмосфералық қысым төмендеп отырады:
биіктік (км) 0 1 2 3 4 5 20 50 100
қысым (мм) 760 671 593 524 463 405 41,0 0,40 0,007
°С кезіндегі биіктігі 760 мм сынап бағанасына тең ауа қысымы өлшем бірлігі болып саналады. Интернационалдық жүйе бойынша 1 атм = 101,325 кПа-ға тең. Атмосфераның жалпы массасы 5,51 1015 тоннаға (500 триллион т) жуык, оның ішінде оттекке келетіні 105 триллион тонна, жыл сайын жұмсалатын оттектің мөлшері 0,01%. Планетадағы оттекті тірі заттектер 5200-5800 жылда толық жаңартады. Ал оның барлық массасы тірі организмдер арқылы шамамен 2000 жылда өтеді. Атмосфералық көмір қышқылының тірі организмдер арқылы өтуі 300 - 395 жыл аралығында.
Атмосфераның құрылысы мен құрамы. Атмосфера Жер бетінен жоғары қарай шамамен 3000 км-ге дейін созылады. Жоғарылаған сайын атмосфераныц химиялык құрамы мен физикалық қасиеттсрі өзгереді. Температураның өзгеруіне байланысты атмосфера бірнеше қабаттарға (сфераларға) бөлінеді.
Жер бетіне ең жақын орналасқан қабатты тропосфера деп атайды. Бұл қабат жер белдеулерінен 7-10 км-дей (полярлық ендіктерде) 16-18 км (экватор үстінде) биіктікке дейін созылады. Осы қабатта ауаның 80%-тей мөлшері және су буының да 80%-ке жуығы жинақталады. Тропосферадагы ауа әртүрлі бағытта әртүрлі жылдамдықпен үнемі тәртіпсіз қозғалып, өзгеріп отырады. Қозғалыс нәтижесінде құрғақ ауа ылғалды ауамен, жылы ауа салқын ауамен алмасып тұрады. Негізгі бұлттардың түзілетін жері де осы қабат. Циклондар мен антипиклондар осында өрбіп, өшіп отырады. Осыған орай жер бетіндегі ауа райы тропосфераға байланысты.
Атмосфералық ауа Жер бетіндегі тіршілікті ашық Космос әсерінен сақтап отырады, атап айтқанда, күн сәулесінің Жерге түсетін мөлшерін реттейді. Ол болмаса тәулік ішінде жер бетінің температурасы шамамен 200 0С құбылып тұрған болар еді- күндіз катты ысып (100 °С үстінде), ал түнде аяз (-100 °С). Осыдан да жоғары айырмашылық жаз бен қыс айларының арасында орын алар еді. Атап айтқанда, атмосфераның арқасында Жер бетіндегі орташа температура 15 0С шамасында. Сонымен қатар, атмосфера болмаса Жердің әр 1 км2 үш-төрт күнде метеорит түсіп отырған болар еді, осы жағдайдан сақталып отырғанымыз метеориттердің көбісі ауаның тығыз қабаттарында жанып кетеді.
Атмосферадағы бөлшектер өздері таралған кеңістікте толассыз козғалыста болғандықтан, көлемі мен пішінін сақтамайды. Сондықтан ауаның белгілі бір жерде қысымы артса, қысымы аз жаққа қарай ауысып отырады. Ауаның осындай қозғалысынан жел пайда болады. Жер бетінен әр шақырымға көтерілген сайын ауаның температурасы 6,5 0С төмендеп отырады да, ал 18-20 км биіктікте төмендеу тоқтатылып, температура тұрақталады, шамамен - 56 0С болады. Атмосфераның бұл бөлігін тропопауза деп атайды.
Жер бетінен 20-50 км биіктікте орналасқан келесі қабат -стратосфера. Ауаның қалған бөлігі осы қабатта болады, жел екпіні төменгі қабаттармен салыстырғанда мұнда өте баяу келеді. 25 км биіктіктен кейін бұл қабаттың жоғары бөлігінде әр шақырымға көтерілген сайын температура орта есеппен 6 "С-re жоғарылап отырады. 46-54 км биіктікте орналасқан аралық стратопауза кабаты, онда температура 0 0С шамасында.
Атмосфераның 55-80 км биіктігінде орналасқан қабат - мезосфера. Бұл қабатта әр шақырымға жоғары көтерілген сайын температура 2-3 С-гe төмендеп отырады. Келесі мезопауза деген қабатта тұрақталған температура мөлшері 75 - 90 °С шамасында.
Жоғарыда қаралған қабаттардың үстіндегі атмосфера қабатында газ молекулаларының иондарға ыдырау қабілеті өте жоғары болғандықтан, оған ионосфера деген атау қолданылады. Бұл қабаттың қалыңдығы бірнеше мыңдаған км-ге дейін созылады.
Атмосфера қабатының нақты шекарасы анықталмаған. Жер серіктері мен ракеталар арқылы алынған деректер бойынша атмосфера 10-20 мың км биіктікке дейін жайылған. Атмосфераның ең үстіңгі кабатын экзосфера деп атайды. Атмосфералық газдардың экзосферадан әлем кеңістігіне шашырай бастауына байланысты, осы қабатты планета аралық кеңістік деп те есептейді.
Атмосфераның химиялық құрамы 90 км биіктікке дейін тұрақты. Күннің ультракүлгін сәулелерінің әсерінен 90 км-ден жоғары жатқан атмосфера қабаттарында бұл тұрақтылық бұзылады, осыған орай оның химиялық құрамы да тұрақсызданады.
Космонавтар (Сагдеев, Зайцев, 1975 ж.) жүргізген зерттеулер нәтижелеріне сүйенсек, 250-300 км биіктікте атмосфераның негізгі компоненті — атомарлық оттек, 500-600 км-ден жоғары биіктікте атмосфераның негізгі құрамы — гелий мен сутек, ал атмосфераньщ ең сыртқы жоғарғы қабатын (1600 км жоғары) құрушы компонент — атомарлық сутек.
Ауаны көп компоненттен тұратын газды ерітінді деп айтуға болады. Оның құрамдық бөлімдерін негізгі үш топқа бөлуге болады: тұрақты, өзгеріп тұратын және қосалқы. Біріншіге оттек (21,0%), азот (78,1%) және инертті газдар (шамамен 1%) жатады. Ауа сынамасын қай жерден алсақ та осы газдардың атмосферадағы көлемі тұрақты болып келеді. Жалпы молекулалық массасы -28,98). Екінші топқа көмір қышқыл газы (0,02 - 0,04%) мен су буы (4%-ке дейін) жатады. Ал қосалқы компоненттердің табиғаты және мөлшері сынама алынған жердің жағдайына байланысты келеді. Мысалы, оларға жер бетінен көтерілетін (жану процестерінде және вулкандар атылғанда түзілген заттар, топырақ бөлшектері, т. б.), космостан түсетін қатты бөлшектер, сондай-ақ, әртүрлі өсімдіктер, жәндіктер мен микроорганизмдер жатады. Сонымен катар ауада радиоактивті сәулелердің және космос сәулелерінің әсерінен түзілген табиғаты әр түрлі иондар (теріс немесе оң зарядталған) да болады. 1 см3 ауадаға олардың саны жүзден бірнеше мыңға дейін болуы мүмкін. Олардың ішінде теріс зарядталған бөлшектер адам организміне қолайлы әсер тигізеді (алмасу процесіне, өсуіне, әртүрлі ауруларға карсы тұруына, т.б.). Атмосфераның жоғарғы сиреген кең атырабы көбінесе иондардан түрады.
Атмосфераның озон мен иондардан тұратын қабаттары космостық және рентген сәулелерінің әсерін төмендетеді, ультракүлгін, инфрақызыл сәулелердің және т. б. төменгі ауа қабатына өтуін шектейді.
Атмосфера арқылы біз әртүрлі дыбыстарды естиміз. Атмосфера болмаса біз сөйлей дс алмас едік, құстардың әнін де, желдің дыбысын да естімес едік.
Атмосферадан алынып жұмсалған оттектің мөлшері фотосинтез процесінің нәтижссінде толықтырылып отырылады, табиғаттағы тепе-теңдіктің бұзылмауы осыған байланысты. Жылына фотосинтез арқылы 170 млрд. тонна көмір қышқыл газы 155 млрд. тонна оттекке айналып отырады. Ауадағы оттектің 40%-тін жер бетіндегі өсімдіктср, ал 60%-тін гидросферадағы планктондар толықтырады. Кейінгі кездегі ормандар көлемінің күрт қысқарылуы, шөлейт жерлердің көбеюі және мұхиттардың, теңіздердің, көлдер мен өзендердің ластануы оттекті түзетін өсімдіктердің кемуіне, яғни оттек қорының азаюына әкеліп соғады.
Оттек түзетін планктондардың орнына ластанған суларда бір клеткалық алтын балдырлар пайда болуда, олар тіршілігіне оттекті колданып көмір қышкыл газын түзеді, яғни фотосинтездің орнына аитифотосинтез процесі орын алады. Ғалымдардың болжамы бойынша ауа ластана беретін болса, 150-180 жылдан кейін атмосферадағы оттектің көлемі казіргі мөлшерден 30%-ке төмендеуі мүмкін.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Ж.Ж. Жатқанбаев «Экология негіздері». Алматы 2003 ж
2. В.И. Вернадский «Биосфера», М. 1967 ж
3. А.А. Горелов «Концепции современного естествознания» М. 2002 ж
4. М.С. Панин «Химическая экология» М. 2002 ж
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
БАЯНДАМА
Тақырыбы: Атмосфераға антропогенді әсердің ықпалы
Орындаған:
Тексерген:
ЖОСПАР
Атмосфераға антропогенді ... ... ... ... мен ... ... ... ластайтын заттектерді топтастыру
3. Атмосфералық ауаны ластаушы көздер мен ластағыштардың құрамы
4. Атмосфераны ластанудан қорғау жолдары
Атмосфераға антропогенді әсердің ықпалы
1. Атмосфераның ... мен ... ... ... атау гректің екі сөзінен: atmos —ауа және sphaira ... ... ... өзіміздің тіршілігімізде қолданатын ауаны ... деп атай ... ... бұл үғым ... емес, себебі ауа
атмосфераның негізгі бөлігінің бірі ғана. Атмосфера әр түрлі газ, су ... ауа ... ... ... тұратын Жердің газ тәрізді
қабықшасы. Ауа осы ... ... ... ... ... бөлігінде
шоғырланады және бұл ең тығызды қабат болып ... ... ... ... ... қысым төмендеп отырады:
биіктік (км) 0 1 2 3 4 5 20 50  ... (мм) 760 671 593 524 463 405 41,0 0,40 ... ... биіктігі 760 мм сынап бағанасына тең ауа қысымы ... ... ... ... жүйе ... 1 атм = 101,325 кПа-
ға тең. Атмосфераның жалпы массасы 5,51 1015 тоннаға (500 ... т) ... ... ... келетіні 105 триллион тонна, жыл сайын жұмсалатын
оттектің мөлшері 0,01%. ... ... тірі ... 5200-5800 жылда
толық жаңартады. Ал оның барлық ... тірі ... ... шамамен
2000 жылда өтеді. Атмосфералық көмір қышқылының тірі организмдер арқылы
өтуі 300 - 395 жыл ... ... мен ... ... Жер ... жоғары қарай
шамамен 3000 км-ге дейін созылады. Жоғарылаған сайын атмосфераныц химиялык
құрамы мен ... ... ... ... өзгеруіне
байланысты атмосфера бірнеше қабаттарға (сфераларға) бөлінеді.
Жер ... ең ... ... ... ... деп ... Бұл қабат
жер белдеулерінен 7-10 км-дей (полярлық ендіктерде) 16-18 км ... ... ... ... Осы қабатта ауаның 80%-тей мөлшері және
су буының да 80%-ке жуығы жинақталады. Тропосферадагы ауа ... ... ... ... ... ... өзгеріп отырады. Қозғалыс
нәтижесінде құрғақ ауа ылғалды ауамен, жылы ауа ... ... ... ... ... ... жері де осы қабат. Циклондар мен
антипиклондар осында өрбіп, өшіп отырады. ... орай жер ... ... ... ... ауа Жер ... тіршілікті ашық Космос әсерінен сақтап
отырады, атап ... күн ... ... ... ... реттейді. Ол
болмаса тәулік ішінде жер ... ... ... 200 0С ... ... еді- ... катты ысып (100 °С үстінде), ал түнде аяз (-100
°С). Осыдан да жоғары айырмашылық жаз бен қыс ... ... орын ... Атап ... ... ... Жер ... орташа температура
15 0С шамасында. Сонымен қатар, атмосфера болмаса Жердің әр 1 км2 ... ... ... түсіп отырған болар еді, осы жағдайдан ... ... ... ... ... ... ... кетеді.
Атмосферадағы бөлшектер өздері таралған кеңістікте толассыз козғалыста
болғандықтан, көлемі мен пішінін сақтамайды. Сондықтан ... ... ... қысымы артса, қысымы аз жаққа қарай ауысып отырады. Ауаның осындай
қозғалысынан жел пайда болады. Жер бетінен әр ... ... ... ... 6,5 0С ... ... да, ал 18-20 км биіктікте
төмендеу тоқтатылып, температура тұрақталады, шамамен - 56 0С ... бұл ... ... деп ... ... 20-50 км биіктікте орналасқан келесі қабат -стратосфера.
Ауаның қалған бөлігі осы қабатта болады, жел екпіні ... ... ... өте баяу келеді. 25 км биіктіктен кейін бұл қабаттың
жоғары бөлігінде әр ... ... ... ... орта ... 6
"С-re жоғарылап отырады. 46-54 км биіктікте орналасқан аралық стратопауза
кабаты, онда температура 0 0С ... 55-80 км ... ... ... - ... ... әр ... жоғары көтерілген сайын температура 2-3 С-гe төмендеп
отырады. Келесі мезопауза деген ... ... ... мөлшері 75
- 90 °С шамасында.
Жоғарыда қаралған ... ... ... ... ... ... ... қабілеті өте жоғары болғандықтан, оған
ионосфера деген атау қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... нақты шекарасы анықталмаған. Жер серіктері мен
ракеталар арқылы алынған деректер бойынша атмосфера 10-20 мың км ... ... ... ең үстіңгі кабатын ... деп ... ... ... әлем ... ... ... осы қабатты планета аралық кеңістік деп те есептейді.
Атмосфераның химиялық құрамы 90 км биіктікке дейін тұрақты. ... ... ... 90 ... жоғары жатқан атмосфера
қабаттарында бұл тұрақтылық бұзылады, осыған орай оның ... ... ... ... ... 1975 ж.) жүргізген ... ... 250-300 км ... ... ... ... атомарлық оттек, 500-600 км-ден жоғары биіктікте атмосфераның негізгі
құрамы — гелий мен сутек, ал ... ең ... ... ... (1600
км жоғары) құрушы компонент — атомарлық сутек.
Ауаны көп компоненттен ... ... ... деп ... ... ... бөлімдерін негізгі үш топқа бөлуге болады: тұрақты, өзгеріп
тұратын және қосалқы. ... ... (21,0%), азот (78,1%) және ... ... 1%) ... Ауа ... қай ... алсақ та осы газдардың
атмосферадағы көлемі тұрақты ... ... ... ... массасы
-28,98). Екінші топқа көмір қышқыл газы (0,02 - 0,04%) мен су буы (4%-ке
дейін) жатады. Ал ... ... ... және мөлшері сынама
алынған жердің жағдайына байланысты келеді. Мысалы, оларға жер ... ... ... және ... ... ... ... бөлшектері, т. б.), космостан түсетін қатты бөлшектер, сондай-ақ,
әртүрлі өсімдіктер, жәндіктер мен ... ... ... ... радиоактивті сәулелердің және космос сәулелерінің әсерінен түзілген
табиғаты әр ... ... ... ... оң ... да ... 1 ... олардың саны жүзден бірнеше мыңға дейін болуы мүмкін. Олардың
ішінде теріс зарядталған ... адам ... ... әсер ... ... ... ... ауруларға карсы тұруына, т.б.).
Атмосфераның жоғарғы сиреген кең атырабы көбінесе иондардан ... озон мен ... ... ... ... ... ... әсерін төмендетеді, ... ... және т. б. ... ауа ... ... ... арқылы біз әртүрлі дыбыстарды естиміз. Атмосфера болмаса біз
сөйлей дс алмас ... ... әнін де, ... ... да ... ... алынып жұмсалған оттектің мөлшері фотосинтез процесінің
нәтижссінде толықтырылып отырылады, табиғаттағы ... ... ... ... ... ... 170 млрд. тонна көмір қышқыл
газы 155 млрд. тонна оттекке айналып отырады. Ауадағы оттектің 40%-тін ... ... ал ... ... ... ... кездегі ормандар ... күрт ... ... ... және ... теңіздердің, көлдер мен өзендердің
ластануы оттекті түзетін өсімдіктердің кемуіне, яғни оттек қорының азаюына
әкеліп соғады.
Оттек ... ... ... ... ... бір ... ... пайда болуда, олар ... ... ... ... ... ... яғни ... орнына аитифотосинтез процесі орын
алады. Ғалымдардың ... ... ауа ... ... ... ... кейін атмосферадағы оттектің көлемі казіргі мөлшерден ... ... ... ... ... ... көмір қышқыл газының
мөлшері артып отырады. Соңғы 100 жылда атмосферадағы бұл газдың көлемі ... -ке ... яғни ... ... ... 0,03-0,04% көмір
қышқыл газы болса, 2030 жылы оның мөлшері ... -ке ... ... ... қышқылының мөлшері 0,07%-тен асатын болса, адам организімінің
дем алу кабілеті күрт төмендеп, ... ... ... ... ... газының біршама көбеюі өсімдіктердің өнуіне
қолайлы әсер келтіреді. Көшетхана ... оның ... ... ... процесінің жүруі жақсарып, көкөніс өнімділігі артады. Бірқатар
елдерде (Англия, Швеция, Австрия, Германия және т. б.) ... ... ... ... көміртек диоксидінің
концентрациясы жоғары болған ... ... ... ... ... сондай-ақ түсімділіктің артатынын көрсетті. Мысалы, ... ... ... екі есе ... ... ... арту ... 124%-ке дейін, ал қызанақ пен ... ... ... ... және ... ... 20% ... Бірақ-та, жалпы
атмосферадағы көмір қышқыл газының және басқа да ... ... ... азот оксиді, фреон) концентрациялары артатын болса, табиғатта
күрделі кұбылыстардың бірі "көшетхана эффектісінің" орын алуына ... ... ... ... пайда болған көмір қышқыл газы
шоғырланған қабат жерге ... ... ... күн ... ... ал жер бетінің шығарған ұзын толкынды жылу сәулесін ... ... ... байланысты космос кеңістігіне өтетін жер жылуының
мөлшері азайып, од ауаның төменгі қабатында ұсталып ... ... ... ... негізінен қазба отынды (кемір, мүнай, ... ... ... Көміртек диоксидін ең көп шығаратын елдерге АҚШ
(22% шамасында), ... ... 16%), ... ... үстінде). Көшетхана
эффектісінің әсерінен жер бетінің температурасы қазіргімен салыстырғанда
(планетаның орта ... 15,5 °С) 2030 ж. 2,5 "С ... ... ... ... температураның жоғарылауы Антарктида мен
Гренландия мұздықтарының еруіне, Әлемдік мұхит деңгейінің ... ... ... ... жерлерін судың басып кетуіне, тектоникалық процестердің
күшеюіне, ауа ... ... әкеп ... Бұл ... ... ... ... күрделі экологиялық проблемаларға себеп болып, бірқатар
апатты жағдайларға соқтыруы мүмкін. ... ... ФАО, ЮНЕП ... ... ... жол бермеу тұрғысында жан-жакты зерттеулер
жүргізілуде.
Атмосферадағы ... ... бір ... ... ... әсерінен озонға айналып отыратыны белгілі. Озон стратосфераның
жоғарғы бөлігінде шоғырланып (22-24 км биіктікте), қалыңдығы 2-4 мм ... ... Осы ... ... ... ... болып есептелінеді.
Озон қабатынан жоғары орналасқан атмосфера қабаттарында тіршілік нышаны
кездеспейді. Жер ... ... ... ... ... күннің
ультракүлгін сәулелерін сіңіріп отыратынына байланысты озон ... ... ... ... ... деп те ... ... басында Антарктидадағы ғылыми жұмыстарға негізделген
станцияларда жүргізілген ... ... озон ... байқалған. Осы құбылыс "озон тесігі" деген атауды алған. 1987
жылы көктемде Антарктиданың үстіндегі озон тесігі барысынша ... ... ... 7 млн. ... ... ... ... құрады. 1992 жылы
Оңтүстік Америка материгі және оған ... ... ... ... ... төмендеуі (50%-ке) тіркелді. 1995 жылдың ... ... ... ... 40%-ке ... ... ... бірге
Канаданың солтүстік аудандарында және Скандинавия ... ... ... ... қалыптасқаны тіркелген. Соңғы кездері
озон қабатының бұзылуы, яғни озон «тесігінің» пайда болуы ... ... ... мүмкін. Сондықтан бұл жағдай күрделі экологиялық
мәселенің бір бөлігі.
2. Атмосфераны ... ... ... ... ... ... шектен тыс мөлшерде болған және ортаны
ластайтын кез-келген физикалық агенттерді ... ... ... ... ластағыштар деп атайды.
Ластағыш заттектердің қоршаған ортаға әсері ... ... ... ыдырауы арқылы пайда болған өнімдердің касиеттеріне
және қоршаған ортаға тасталған әр ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын ең негізгі
параметрге олардың атмосферада болатын уақыты жатады. Осыған байланысты
ластаушы ... өзі ... ... үш түрге бөлінеді:
• әлемдік көлемде ... - қай ... ... да
қоршаған ортада әлемдік аумақта ... ... ... көп ... бойы (бірнеше жыл немесе ... ... ... ... (көмір қышқыл газы,
фреондар, жартылай ыдырау мерзімі бір айдан ... ... ... (региоңцых;) көлемде ластайтындар (бірнеше мемлекеттердің
территориясы немесе бір елдің ... ... ... ... ... ... аймақты ластайтын, бірақ-та оның мөлшері осы жердің шекарасынан
асқасын тез төмендегеніне ... ... ... ... ... ... шектеулі уақыт (әдетте бірнеше тәулік) ... ... ... ... (күкірт пен азот оксидтері,
пестицидтер, ауыр металдар);
• жергілікті көлемде ... (бір ... ...... аз ... қана сақталатын шығарынды заттектер (ірі
дисперсиялық аэрозольдар, күкіртті сутек және басқа заттектер, ... ... ... ... ... ... ... көздерден
шығатын күкірттің, азоттың, т. б. оксидтері).
Әр түрлі көздерден шығарындының шығу ұзақтығына байланысты ... және бір ... ... ... Апатты жағдайлардағы
шығарындылар бір дүркінділер тобына жатқызылады. Атмосфераға газ ... мен ... ... ... ... шаң тартқыштар және
әр түрлі желдеткіш қондырғылары арқылы тасталады. Биіктігіне қарай ластаушы
заттектер шығаратын ... биік (Н > 50 м), орта ... (Н = 10-50 ... (Н = 2-10 м), жер ... (Н < 2 м) ... Ластаушы
компоненттердің ауада таралуы мен концентрациясы көздердің ... ... ... ауаны ластаушы көздер мен ластағыштардың құрамы
Атмосфера табиғи жолмен және адамның іс-әрекеті нәтижесінде ластанады.
Атмосфераның табиғи жолмен ластануы жанартаудың ... ... ... ... бар, ... ... астамы активті түрде), тау жыныстарының
үгітілуіне, шаңды дауылдардың тұруына, орман өрттеріне (найзағай түскенде),
теңіз ... ... ... көтерілуі мен ауадағы сулы ерітінді
тамшыларының құрғауына, тірі ... ... ... ... ... ... аэропланктон-дар, яғни әртүрлі
аурулар қоздыратын бактериялар, ... ... ... тозаңдары жатады. Сонымен ... ... ... космос шаң-тозаңын жатқызуға да болады. Космос шаңы атмосферада
жанған метеориттер қалдықтарынан ... ... ... ... ... жылдамдықпен (11 -ден 64 км/с дейін) 200 ... жуық ... ... өтіп ... 60-70 км ... ... жанып үлгереді.
Ғалымдардың болжамына сөйкес тәулігіне жер бетіне 1018 кііпігірім метеорит
түседі. Жерді атмосфера үлкен ... ... да ... ... ... 2-5 млн. т ... шаң ... отырады. Табиғи шаң да Жермен
жанасқан атмосфераның құрамдық бөлігіне жатады. Ол ... ... ... 10"6-10"5 м шамасындағы бөлшектерден тұрады.
Табиғи шаң бөлшектерінің тегі органикалық және ... ... ... нәтижесінде түзіледі:
• тау-кен жыныстарының және топырақтьщ бұзылуы мен желмен мүжілуі;
• жанартаудың атқылауы;
... дала және ... ... ... ... ... булануы.
Атмосфераның төменгі қабаттарын шаңмен ластайтын көздердің арасында
шелді дала мен басқа да сусыз ... ... атап ... ... шаң буды суға ... қатар, күн радиациясын тікелей
сіңіреді және тірі ағзаларды күн ... ... ... ... ... көп ... күкіртті сутектің,
аммиактың, көмірсутектерінің, азот оксидтерінің, көміртектің оксиді ... және т. б. ... және ... атмосфераға түсуіне апарады.
Атмосфералық ластануға табиғаттың алапатты құбы-лыстарының ... ... ... ... орта ... ... атқылау
нәтижесінде жылына атмосфераға 30-150 млн. т газ және 30-300 млн. т ұсақ
дисперсті күл ... ... тек ... ... ... атқылаған
кезде (1997) атмосфера ауасына 20 млн. т ... ... ... атқылағанда атмосфераға бірқатар фитопатогендік ... ... ... - ... мышьяк, корғасын, селен түседі. Ірі
орман ... ... да ... көп ... ... ластанады.
Батыс Сібірде 1915 ж. болған орман өрті 1,5 млн. км2 ... ... ... ... 6 млн. ... жуық аумақка таралды.
Атмосфералық ластанудың антропогендік (жасанды) көздеріне өнеркәсіптік
кәсіпорындар, ... жылу ... ... ... ... жүйелері,
ауьш шаруашылығы, т. б. жатады. Тек өндірістік ... ... ... әсер етіп ластауын мынадай негізгі түрлерге бөлуге болады:
шикізат, материалдар, ... ... ... ... ... ... ... таралатын шығарындылар (газ, бу, ауа
тозаңы), энергетикалық шығарындылар, шу, инфрадыбыс, ... ... ... ... ультракүлгін, ла-зерлі сәулелер, иондағыш
шығарындылар және т. б. ... ... ... ... ... ... ... өндірісте қолданылатын шикізатқа,
оларды өндейтін технологияға байланысты ... ... 52 Гт ... ... шығарындының 90%-ін
көмір қышқыл газы мен су буы құрайды (бүлар ... ... ... ... ... ... ... мыңдаған
қосылыстар кездеседі. Бірақ-та олардың ішінде ең көп мөлшерде, ... ... ... ... ... (шаң, түтін, күйе),
көміртек оксиді, күкірт диоксиді, азот ... әр ... ... фосфор қосылыстары, күкіртті сутек, аммиак, ... ... ... Осылардың ішінде алғашқы бесеуі ауа бассейініне млн. тонналап
тасталады.
Атмосфераның ең көп ... жері ... ... ... ірі ... орналасқан және көлік жүйесі дамыған калалардың
ауа ... ... ... ... ... маңызды сарқылмайтын экологиялык ресурс екені ақиқат.
Қаншалықты сарқылмайтын ... да біз бүл ... ... ... ... ... Таза ... біздің тіршілііімізге өте қажетті айырбасқа
жатпайтын ресурс. Ауаның ... адам ... ... байланысты.
Ауаның тазалығы өсімдіктер мен жануарлар әлеміне де, бізді қоршаған басқа
да ... ... ... ауа таза ... ... және ... ... конструкциялар, үйлер, ғимараттар коррозия тағы
басқа процестергс ұшырап зақымдалады, тез ескіріп ... ... ... ... ... ... ... мен ауаның химиялық
құрамын сақтауды қамтамасыз ететін шараларды жүзеге асырып, корғап отыру әр
өндірістің міндеті.
Зиянды заттектердің ауадағы мөлшерін ... ең ... ... ... ... аз қалдықты өндірістерді және технологиялық
процестерді іске қосу, ауа ... ... ... ... ... жарым-жартылай рециркуляциялау арқылы ... ... ... Осы ... ... ауаға тасталатын зиянды
шығарындылардың көлемін азайту үшін ... әдіс газ ... ... ... ... ... ... қолданылуға бағытталған өнеркәсіп
агрегаттары шаң және газ үстайтын ... ... ... (шаң мен түман) ұстайтын жүйелердің топтастырылуы оларда
жүретін процестердің ерекшеліктеріне негізделген. Ауаны тазалауға арналған
құралдар 4 негізгі топқа: ... және ... шаң ... ... және электрсүзгіштерге бөлінеді. Шаңның түріне, оның физикалық-
химиялық қасиетіне, дисперсиялық құрамы мен ... ... ... ... ... тазалау дәрежесінің деңгейіне
байланысты осы құралдардың ішінен белгілі бір үлгісі ... шаң ... ... ... ... ... (ұстау)
әртүрлі механизмдерге: гравитациялық (салмақ күші әсерінен), инерциялық,
сыртқа тепкіш жөне ... ... ... шаң ... ... сұйықтармен, көбінесе сумен түйістіру арқылы тұндырылады.
Электрлік тазалау өдісі жоғары ... ... ... ... иондандырып,
зарядталған шаң бөлшектерін электрсүзгіштердің ... ... ... оның құрамындағы газ және бу тәрізді қоспалардан айыру
үшін абсорбция, адсорбция, қатализдік жөне ... ... ... ... ... болсақ, тазалайтын құралдардың негізгі
маңызды көрсеткіші тазалаудың нәтижелілігі:
бұл жерде Ск және Сш — ... ... ... жөне ... ... массалық мөлшері.
Тазалау аппараттарының ең маңызды сипаттамасы болып аэродинамикалық
қарсылық шамасы (газ ағымының кірердегі және ... ... ... ... ... ... электр энергиясының
шығыны, газ тазалайтын агрегаттарды істетуге жүмсалатын қаржы ... ... б. осы ... ... ... шаңнан тазалағанда есепке алынатын шаңның физикалық-химиялық
сипаттамаларына жататын көрсеткіштер: оның тығыздығы, фракциялык ... ... ... ... ... электрлік қасиеті, өзінен-
өзі жану және жарғыштық қоспалар түзу қабілеттілігі.
Шаңдар дисперсиялылығына қарай бес ... ... өте ірі ... ... d50> 140 мкм бөлшектерден тұратын шаңға;
2) ірі дисперсті, d50 = 40-140 мкм; 3) орта дисперсті, d50= 10-40 мкм; ... ... d50= 1-10 мкм; 5) өте ... дисперсті, d50=

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Литосфераға антропогенді әсердің ықпалы8 бет
Антропогендік әсерлер10 бет
Тіршілік және тірі материя туралы түсінік7 бет
Беттік активті заттар3 бет
Төменгі жанақорған учаскесіндегі доломитті ашық әдіспен өндірудің қоршаған ортаға әсерін бағалау29 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
«ормандарға антропогенді әсер»6 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь