Бастауыш сынып оқушыларын табиғатты қорғауға баулу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. Табиғаттанудан сабақ беру әдістемесінің пәнi және міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
2. Оқушылардың табиғаттану түсiнiктерi мен ұғымдарын қалыптастыру және дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
3. Экологиялық тәрбие көзі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
Қолданылған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Ерте заманнан-ақ адам өзiн қоршаған дүниенiң заңдылықтарын және өзiн-өзi, өзiнiң табиғатқа, басқа адамдарға қатынасын танып, бiлуге тырысты. Адам өмiрi табиғат аясында өтетiндiктен, ол табиғаттың тылсым тынысын, iшкi сырын бiлудi ғасырлар бойы арман еткен. Тiпті қоршаған ортаның, табиғаттың сұлу да, әсем көрiнiсi жас нәрестенi де ерiксiз өзiне баулап тандандыра, қызықтыра бiлген. Баланың мұндай қызығушылығын байқап, жеткiншектi туған елiнің табиғат әлемiне ендiріп, оның сан - алуан сырларын ұғындыру, таныстыру мәселесi ерте заманның өзiнде-ақ ұлағатты тәлiмгерлер назарында болған. Оған дәлел сонау ертеден-ақ табиғаттың бала жанына тигiзетін әсерiн атақты ойшылдар, философ ғалымдар, әдiскерлер көрiп, байқап, оны iске асыру жолдарын ұсынған.
Оның мөлдiр бастауы ежелгi Греция философиясының биiк шындарының бiрi - ұлы ғұлама Аристотель.
Аристотель адам ақыл-ойдың арқасында қоршаған ортаны, табиғатты жалпы танып бiле алады.•Бiрақ жалпыны түсiну үшiн алдымен жалқыны танып бiлуi керек. Себебi, бiздiң сезiм мүшелерімiзге жалқы заттар әлемi әсер етедi де, бiз оларды танымның әртүрлi сатылары арқылы танып бiле аламыз. Сезiмдiк танымның бiрiншi сатысында адамдар жануарлар сияқты, сезiмдiк түйсiктерiмiзге әсер ететiн заттар туралы алгашқы мағлұматтар аламыз. Екiншi сатысында тәжiрибелік таным да, сезiмдiк түйсiктерiмiздің қайталанған құбылыстарын есте сақтап қалу арқасында оларды танып бiлуiмiзге мүмкiндiк туады. Танымның үшiншi сатысы - “өнер”, практикаға негiзделген танымның екiншi сатысы. Бұл сатыда адамдар жеке заттарды танып қана қоймайды, одан гөрi теренiрек түсiл, кейбiр заттарға тән ортақ қасиеттер мен себептерiн де танып бiледi деп түйсе, Платонның iлiмi бойынша табиғатты танып бiлу негiзгi мақсат•. Табиғаттың қоршаған ортаның заттары мен құбылыстарын тану барысында ғана адамның тәжiрибесi, дүниетанымы кеңейедi дейдi.
1. Қ. Жүнісова Дүниетану: Жалпы білім беретін мектептің 1 сыныбына арналған оқулық. Алматы, 1997.
2. Қ.Жүнісова Дүниетану: Жалпы білім беретін мектептің 2 сыныбына арналған оқулық. Алматы, 2002.
3. Қ.Жүнісова Дүниетану: Жалпы білім беретін мектептің 3 сыныбына арналған оқулық. Алматы, 1998.
4. Қ. Аймағанбетқызы, Б. Муханов, Б. Абырайкеліні. Табиғаттануды оқыту. Алматы, 1992.
5. А. Асқарбаева, Қ. Аймағамбетова, Ұ. Ботабаева. Айналамен таныстыру. /Бастауыш мектеп мұғалімдеріне арналған әдістемелік құрал/. Алматы, 1993.
6. В. Горощенко, И. Степанов. Табиғаттанудан сабақ беру методикасы. Алматы, 1981.
7. С. Тұмарбаева. Тәрбие көзі – табиғат.//Бастауыш мектеп. № 1, 2000, бб. 60-62.
8. Р. Керімбаева. Оқушының дүниетанымын қалыптастыру. //Бастауыш мектеп. № 2, 2000, бб. 29-30.
9. Р. Есеева. Экологиялық білім берудің ерекшеліктері.//Бастауыш мектеп. № 2, 2000, бб. 30-32.
10. Қ. Құмарова. Табиғатты таныта біл. //Бастауыш мектеп. № 2, 2000, бб. 32-33.
11. С. Модамбаева. Табиғаттану сабағын қорытындылау.//Бастауыш мектеп. № 2, 2000, бб. 33-35.
12. Т. Сәрсенғалиева. Табиғатпен таныстыруда өткізілген дәстүрден тыс сабақ түрлері. //Бастауыш мектеп. № 8-9, 2000, бб. 31-33.
13. Ә. Табылды. Табиғатты қорғау, қастерлеу дәстүрі. //Бастауыш мектеп. № 8-9, 2000, бб. 38-40.
14. Т. Тоқтасынова. Табиғатты қорғау. //Бастауыш мектеп. № 5, 2001, бб. 57-58.
15. Г. Дулатова. Экологиялық білім берудің мәселелері. //Бастауыш мектеп. № 6, 2001, бб. 6-8.
16. Л. Мұхаметқалиева. Туған өлкеміздің дәрілік өсімдіктері мен экологиясы. //Бастауыш мектеп. № 6, 2001, бб. 29-31.
17. Г. Гожамбердиева. Дүниетану сабағында. //Бастауыш мектеп. № 8, 2001, бб. 20-22.
18. Д. Тілеубаева. Құстарға қамқор болйық. //Бастауыш мектеп. № 8, 2001, бб. 39-41.
19. Р. Жаналина. Ғылыми-экологиялық ұғым қалыптастыру. //Бастауыш мектеп. № 12, 2001, бб. 60-62.
20. С. Өтегенова. Адам-табиғат перзенті. //Бастауыш мектеп. № 12, 2002, бб. 24-26.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Манаш Қозыбаев атындағы
Солтүстік Қазақстан мемлекеттік ... - ... ... және ... ... білімнің теориясы мен
әдістемесі кафедрасы
Педагогика және бастауыш білім әдістемесі
мамандығы 031540
дипломдық жұмысы
«бастауыш сынып оқушыларын табиғатты қорғауға баулу»
Мамандығы 031540 ... және ... ... әдістемесі »
Петропавл
200 ж
ЖОСПАР:
Кіріспе...................................................................
...........................................3
1. Табиғаттанудан сабақ беру әдістемесінің пәнi ... ... ... ... мен ... ... және
дамыту....................................................................
................................8
Экологиялық тәрбие көзі…………………………………………………15
Қорытынды.................................................................
.................................22
Қолданылған ... ... адам өзiн ... дүниенiң заңдылықтарын және өзiн-
өзi, өзiнiң табиғатқа, басқа адамдарға қатынасын ... ... ... өмiрi ... аясында өтетiндiктен, ол табиғаттың тылсым тынысын, iшкi
сырын бiлудi ғасырлар бойы ... ... ... ... ... табиғаттың
сұлу да, әсем көрiнiсi жас нәрестенi де ерiксiз өзiне баулап тандандыра,
қызықтыра бiлген. Баланың мұндай ... ... ... ... табиғат әлемiне ендiріп, оның сан - алуан сырларын ұғындыру,
таныстыру мәселесi ерте ... ... ... ... назарында
болған. Оған дәлел сонау ертеден-ақ табиғаттың бала жанына тигiзетін әсерiн
атақты ойшылдар, философ ... ... ... ... оны iске асыру
жолдарын ұсынған.
Оның мөлдiр бастауы ежелгi Греция философиясының биiк шындарының бiрi -
ұлы ... ... адам ... ... ... ... табиғатты жалпы
танып бiле алады.·Бiрақ жалпыны түсiну үшiн алдымен жалқыны танып бiлуi
керек. ... ... ... ... ... заттар әлемi әсер етедi де,
бiз оларды танымның әртүрлi ... ... ... бiле ... ... бiрiншi сатысында адамдар жануарлар ... ... әсер ... ... ... ... ... аламыз.
Екiншi сатысында ... ... да, ... ... құбылыстарын есте сақтап қалу арқасында оларды танып бiлуiмiзге
мүмкiндiк туады. Танымның үшiншi сатысы - “өнер”, практикаға ... ... ... Бұл ... ... жеке заттарды танып ... одан гөрi ... ... ... ... тән ... ... себептерiн де танып бiледi деп түйсе, Платонның iлiмi бойынша табиғатты
танып бiлу негiзгi ... ... ... ... ... ... тану ... ғана адамның тәжiрибесi, дүниетанымы кеңейедi
дейдi. Платонның ... ... ... үш ... тұрады:
1) адамда “туа бiткен идеялардың» болуы мүмкiн емес, себебi идеялардың өзi
тәжiрибе арқылы пайда болады.
2) адамның дүниеге келген кездегi ақыл-ойы ештеме ... таза ... «ак ... сияқты, ол тек тәжiрибе арқылы мазмұнға толады.
2) ақыл-ойда тек сезiмдiк ... ... ... ... басқа
ешнәрсе жоқ, себебi дүниеге шығатын терең түйсiк – ... ... ... атанған ұлы ойшыл, табиғат зерттеушiсi кемеңгер
тәлiмгер Әбунәсiр Әл-Фарабидiң еңбектерiнің негiзгi кезi - ... ... ... теориясында Фараби дүниенi тану құралы ... ... ... ... ... ... үш түрi басшылыққа алуы тиiс: нақты тақырып,
дұрыс дерек және дәлелдеме. Ғылымның үш кезi бар: ... ... ... ... ... қабiлетi және ой қорыту. Алдыңғы екеуi арқылы адам
дүниенi тiкелей таниды, ал ой ... ... ... ... қамтиды. Нағыз
ғылым ой қорыту негiзiнде құрылады деп түйедi.
Табиғат тек байлық көзi, адам баласы ... ... ... ... ... ... ... - таным негiзi. Табиғаттың ғажайып
құбылыстарымен таныстыру ... жас ... ... ... айтқанда баланың қабылдауын, зейiнiң, ойын, тiлiн дамытуға,
дуниетанымын кеңейтуге болады. Бұған дәлел ... ерте ... ... ... табиғатты тәрбие құралы деп қараған ойшыл, г-
ғұламалардың философиялық ... ... ... бала ... оған
бiлiм беру жолдарымен айналысқан ұлы тәлiмгерлердiң, педагогтардың қай-
қайсысы болмасын ақыл-ойдың, тiлдiң ... ... ... орның
ерекше жоғары бағалаған. Философиялық ой - ... ... ... ... ... ... табиғат тек таным құралы ғана емес, тәрбие
көзi екендiгiнде ешкiм ... ... ... ... ... бала
қоршаған ортадағы заттар мен құбылыстарды көру, сезу, байқай отырып, оның
танымдық ... ... ... ... бала өмiрiнде алатын орны
ерекше, баланы табиғаттың асыл аясында ... ... ... ... ... ... беру әдістемесінің пәнi және міндеттері.
«Жалпы білім беретін мектептердегі ... ... ... ... ... XXI ... жаңа оқу жоспарларымен, жаңа
бағдарламалармен енгелі отыр. Оқулықтар мен оқу ... да ... ... жаңа пәндер енгізілді. Оқу ... ... ... бірі – бастауыш мектептің 1 – ... ... ... ... ... мен ... ... еңгізілген бұл
пән оқушылардың айнала қоршаған дүние ... ... ... ... ... ... 1 сыныптың өзiнде-ақ балалар экскурсияларда айналадағы
табиғат құбылыстарымен танысады, табиғаттың кейбiр объектiлерiн ... ... ... ... жазады.
Табиғатпен танысу оқу және тiл дамыту сабақтарында жалғаса түседi· 0л
сабақтарда оқушылар табиғаттануға ... ... ... ... ... сыныптарда оқушылар бақылау жүргiзудi және өз ... оңан әрi ... ... ... әрi ... ... мұғалiмнiң басшылырымен бақылау жүргiзiп қана қоймайды, сонымен
бiрге оларды жинақтайды, ... ... ... ... ... ... анықтайды, тiрi табиғат пен өлi ... ... ... ... ... 2 ... балалар күзде
ауа температурасының төмендейтiнiң ағаш жапырақтарының түсi ... түсе ... ... Бұл ... балалар өзара байланыста
қабылдауы керек. 0лар табиғатта өздерi бақылаған құбылыстардың себептi
байланыстарын ... ... ... ... ... ... осылай қаланады, сонын, нәтижесiнде балаларда ... ... ... ... ... ... зерттеу арқылы ... ... және оны ... ... ... отырып, мұғалiм
төменгi сынып оқушыларын 0таның, өз елiн ... ... ... ... ... ... ... Кеңес Одағының әр түрлi
аудандарындағы табиғат ... ... ... ... ... ... Мұғалiм осылай балалардың кеңiстiк
жайлы түсiнiктерiн қалыптастырады да, ... ... ... және ... ... ... бекiтедi.
Адам мен табиғаттың қарым-қатынастарымен, табиғатты ... ... село ... мен қала халқының маусымдық
еңбегiмен танысу ... ... және ... ... сыйлау рухында
тәрбиелеуге көмектеседi. Бұл өз кезегiнде балаларды әлi келетiн қоғамдық
пайдалы еңбеккс және болашақ ... ... ... негiз
болып табылады.
Бастауыш сыныптарда табиғатты зерттеу мұғалiмге, балаларға эстетикалық
тәрбие беру үшiн мол ... ...... ... ... даланың, шалғынның, күн батуының әсемдiгiне, құстардың әнiне,
орманның шуылына т. с. с.· оқушылардың назарын аударып ... ... ... ... ... ... ... пайдалану,
қарапайым тәжiрибелер жасау жөнiнен практикалық дағдылар қалыптастырылады.
Табиғаттануды оқып ... ... ... мәселелерi және осы
маңызды iске балалардың тiкелей қатысуы жөнiндегi ... ... ... ... ... - ... ... қорғау қажеттiгiн түсiнуге
жеткiзу. Оқушыларға сквердегi, ... ... ... маңы ... ... ... ... табиғат достары сақшыларын
ұйымдастыруды ұсынуға болады. Бұл балаларды ... ... ... және
қамқорлықпен қарауға үйретеді.
Сонымен, бастауыш дүниетану сабақтарында табиғат құбылыстарын түсiнудiң
жан-жақты негiздерiн қалап, балаларға айнала қоршаған ... ... ... мен құбылыстары туралы нақтылы деректер беруi, жекелеген
табиғат ... ... ... ... және ... өзгерушiлiк себептерiн қарапайым түрде түсiндiруi, адам
табиғаттың күші мен ... ... ... ... ... ... ... қалай жұмыс жургiзетiнiн айқын ... ... ... беру ... ... жас ... дайындықтарына сәйкес дүниетану курсының мазмұнын әр ... ... ... ... ... - ... қурстың мазмұнын, хабарлау
формаларын, әдiстерi мен тәсiлдерiн iрiктеу. Әдіс ... ... ... оқушыларға қайткенде тәуiр әдiспен жеткiзу керек деген
сұраққа жауап бередi.
Кез келген ... ... ... ... ... де ... балалардың жаңа бiлiм игеруiнiн ... ... ... ... ... мазмұнына сүйенедi.
Дүниетанудан сабақ беру әдісі педагогикалық, ғылымдар циклiне ... ... ... сыныптардағы табиғаттану курсының ... бұл ... ... ... ... ... және ... бiлуi керек.
Педагогикада оқытылатын жалпы дидактикалық принципптердiң сабақтың
мақсатына, оқытылатын ... ... ол ... ... ... тiкелей табиғаттану ... ... ұғып алу ... ... ... ... ... ғылыми жаратылыстың бiлiм
беру саласында тұрған мiндеттердi жүзеге асыра алатын болуi үшiн ... ... ... ... идеялары мен құрылу принциптерiн
жақсы бiлуi қажет.
2. Оқушылардың табиғаттану түсiнiктерi мен ұғымдарын
қалыптастыру және дамыту
Балаларды, ... ... ... ... олардың сабақ үстiнде бiлiм
мен дағдыларды жүйелi түрде ... ... және ... орындау
кезiнде жүзеге асырылады. Балалардың оларды қоршаған әлем ... ... ... ... тұрмай, қайта белгiлi бiр жүйемен ... ... ... ... сынып оқушылары үшiн түсiнiктi
түрде ұғыңдырылуының маңызы өте зор.
Мысалы, 2 сыныпта ... ... жыл ... ... ... ... олардың назарын жылдың бiр ... ... ... ... мен ... ... ... өсiмдiктер мен
жануарлар тiршiлiгi, адам еңбегiндегi мәнiне аударады. ... 3 ... ... жеке ... ... айырмашылықтарын
қарастырғанда, негiзгi көңiлдi бұл айырмашылықтардың күннiң ... күн ... ... ... ... ... жылы
күндер саны т. б. сияқты қарапайым себептерiн ... ... ... ... тiкелей бақылауларға, өз жерi туралы деректерге,
оқулық ... ... ... ... ... ... ... табиғаты туралы түсiнiк беретiн
кинофильмдер, телевизиялық хабарлар ... ... ... өз бақылауларының мазмұнын хабарлап қана қоймайды,
сонымен бiрге осы ... ... ... ... мен ой
қорытулар да жасайды. 0лар бақылайтын ... ... ... басқа
объеқтiлермен салыстырады.
Балалардың бұрын алған бiлiмдерi жаңа бақылауларымен өзара әрекеттеседi
де, алынған бiлiм ескi ... мен жаңа ... ... ... ... ғылым мен оқу пәнi логикалық бiрiздiлiкпен дамудың ... ... ... ... табиғаттануды оқытудағы мiндет - олардың
түсiнiктерiн тудырып, ұғымдарын қалыптастыру жөнiндегi қүнделiктi, жүйелi
жұмыс ... ... ... игерудiн бiрiншi кезеңi жеке табиғат құбылыстарын
немесе фактiлердi қабылдау болып табылады.
Егер балалар олардың ... ... бiр ... қою ... ... даяр болса, игеру сапасы артады.
Балалардың қабылдау кезiндегi белсендiлiгi ... ... ... ... ... ... 0ны қалай түсiндi деуге болады - деген
нақтылы сұрақтар қою арқылы проблемалы жағдай тудыра алғанда ғана ... ... ... ... ... ... кезiнде,
тәжiрибе немесе практикалық жұмыстар жүргiзгенде дұрыс қойылған сұрақтар
мен тапсырмалардан туады. ... ... ... ... ... мұғалiмнің балалардың бұрынырақ алған бiлiмдерiн пайдалануы.
Мұғалiм жаңа материалды өткенде табиғаттың бұл ... ... ... ... не ... ... түрде анықтауы керек.
Кiшi мектеп жасындағылар ... ... ... тек ... ... белгiлерiн байқайды. Сондықтан бақылауларды ... ... орны өте зор. ... ... немесе құбылыстың барынша
маңызды мән белгiлерiн көре ... ... ... 0л үшiн ең ... ... бiр нақтылы табиғат құбылысьн немесе ... ... ... ... жүйелi жолы бiр ... ... ... немесе табиғи құбылысының жалпы және
айқын белгiлерi ғана емес, сонымен бiрге жеке ... ... ... жан ... және ... сипат алады. Балалар бiрте-
бiрте объектiлердi салыстыруға, бақылаулар ... ... ... ... жаңа ... немесе құбылысты көруге, бақылауға табиғи,
туа бiткен талпынысы қабылдаудың бастапқы ... ... ... ... ... ... балалар оны жүзеге
асырады. Нәтижесiнде олардың ... ... ... ... ... түрi туралы алғашқы түсiнiк туады. ... ... ... бейнелер түрiнде туады және нақтылы сипатта болады, бiрақ
бұл бейнелеу қарапайым қабылдауға қарағанда бiршама жалпылама түрде ... ... ... және ... үшiң оқушылардың алдына заттың
немесе құбылыстың негiзгi қасиеттерiн анықтайтын сұрақтар қояды. Мәселен, 2
сыныпта балалар күзде ... ... ... да, ... ... ... ... түсу кезiнде қандай өзгерiстер болады? (Жапырактар сарғайып
ағаштан түседi.), Жапырақтар ... ... ... ... түседi.), Мұғалiм жапырақ арқылы оларға тамырдан дiңдi бойдағы
келетiн ылғал буланатынын түсiндiредi· Егер ... ... ... олар ... кетедi, өйткенi жапырақтардағы су құрғап ... ... ... не? ... ... ... ... үшiн).
Нелiктен шырша мен қарағай қылқанын тастамайды? (Өйткенi қылқан арқылы
су аз ... ... ... жапырақ күзде түседi деген қорытынды
жасайды. Бұл жапырақты ағаштардың ... ... ... ... ... экскурсия кезінде ең алдымен төбе ... ... ... жер бұл ... ... қасиеттерiн анықтайды, оның
етегiмен тiк және жатық беткегiлерiмен, ұшар ... ... Онан ... ... оқушылары дәрісханада мұғалiмнiң нұсқауымен ... ... ... ... ... ... бақылаған бөлiктерiн
табады, оқулықтағы мақаланы оқиды, соның нәтижесiнде олардың ... ... және оның ... туралы түсiнiктерi қалыптасады.
Сонымен, мұғалiм балаларды заттардан немесе құбылыстардан белгiлерi мен
қасиеттерiн ажыратуға, сонан қейiн түсiнiктерiн ... үшiн ... ... ... ... мен қасиеттерiн салыстырып, олардың ең
маңызды ерекшелiктерiн анықтауға үйретуi керек, өз кезiнде К. Д. ... кез ... ... және кез ... ... ... болып
табылады» деген болатын.
Мысалы, оқушылар қылқан жапырақты және ... ... ... ... ... ... ... тамыры, дiнi,
бұтақтары, жапырақтары бар екенiн атап етулерi керек. Олар ... ... ... ... ... ... ... айырмасы жапырақтарында
екендiгi қылқан жапырақты ағаштардың ... ... ... ... ... ... қалыптастырудағы маңызды қадам – балалардың заттың ... ... ... болып табылады. Мәселен, олар ... ... ... ал ... ... қылқанды
болатындығын ерекше атап айтулары керек. Немесе, барлык төбелердiң ... ... ... ... ... ... ... және формасы женiнен
айырмашылығы болады.
Балаға заттың мәнсiз белгiлерiнiң немесе қасиеттерінің өзгеруi осы
заттың белгiлi бiр ... ... әсер ... ... ... ... ағаш биiк ... аласа, жуан немесе жiңiшке, ұшар басы
үлкен немесе шағын болуы мүмкiп, бiрақ бәрiбiр ол ... ... ... ... ағаш ... ... әрi ... балаларға заттарды олардың маңызды белгiлерiне
қарап ажыратуды үйретуi керек. Мәселен, мұғалiм ... бiр ... ... ... атап ... ... заттың өзiн атауды ұсынады:
Маңызды белгiлер мен қасиеттердi ... ... екi ... ... жеке табиғат объектiлерi саналы түсiнiктерiнiң
қалыптасуына әкелiп соғады.
Түсiнiктердiң болуы адамға ... ... ... ... ... сөйлеуге мүмкiндiк бередi. Бал кез алдарында
болмаса да сыныпта ... ... ... ... ... сызады,
немесе табиғаттағы, тiршiлiк бақылауларына сүйене отырып, алдарында не өз
бейнесi болмаса да, ... да бiр ... ... ... ... балалардың психикалық iс-әрекетiнде заттардың иесi ... ... ... ... ... ... дәм және басқа да
түсiнiктсрi өте маңызды орын алады.
Жұмыстың келесi кезеңi - балаларда ... бiр ... ... ... және дәл ... бұл ... қалыптастыруға
мүмкiндiк бередi.
Ұғымның белгiлi бiр мазмұны мен көлемi болады. Ұғым ... ... ... құбылысының оны басқалар ажырататын маңызды ... Бiз ... ... екi ... - ... ... түрлерi кездесемiз.·Географиялық ұғымдарға жеке және жалпы
ұғымдар; биологиялық ұғымдарға және туыс ... ... ... ... — Есіл, Петропавл, Алатау·
Жалпы географиялық ұғымдар - өзен, қала, ... ... ... ал жеке ... ... ... ... айтылады.
Биологиялық тұс ұғымдары - қоян, шырша, көктiкен.·Биологиялық ... ... ... ... ... гүл өсiмдiк.
Тұс (биологиялық) немесе жалпылама (географиялық) ұғымдарының барлық
маңызды белгiлерi әрбiр жеке объектiге, әр жеке ... туыс ... ... ... әрбiр объектіге туыстық немесе жалпы белгiлерден басқа
оларды жеке ... ... ... ... ... де ... Волга өзенiнiң кез келген басқа да өзендер сияқты жалпы белгiлерi:
бастауы, аяғасы, оң және сол жағалары, ... ... бар· ... ... мыналар жатады: бастауы Валдай қыратында жатыр; 0каның ... ... ... ... тұр; Волганың оң жағасында ... ... ... сағасы Каспий көл-теңiзіне құяр жерiнде тағамдарға
бөлiнiп, кең атырау құрайды.
Құмыс үстiнде ... ... жеке ... ұгьмның жалпы
ұғыммен, тұр (биологиялық) ұғымының туыс ұғымымен (аю - ... ... ... - қала т.·с. с.) ... ... ... 2 ... балалар
туыс ұғымын да, тұр ұғымын да ... Олар ... ... насеколм,
құс, ұғымдарымен танысқанда кайын, аю, шегiртке, тиiн сияқты тұр ұғымдарына
қарағанда ... кең туыс ... ... бiлiм ... ... ... ... балалардың негiзiнен биологиялық
ұғымдарды түсiнiп игеруiн талап ... ... ... ... ... қатар жалпы және жеке
географиялық ұғымдарды түсiніп игередi. Балаларға ... ... ... ... ... берiп ұғымдарын қалыптастыра отыра, мұғалiм
табиғаттағы бақылауларға ... ... ... ... ... әр ... ... құралдар қолданады. Таулар ... ... ... ... ... ... немесе тауларды
(таулы жерде) бақылауларына сүйенедi де, үшiншi сынып оқушыларының таулар
туралы қандай ... бар ... ... ... ... ... и горы» деген кинофильмдi көрсетедi.· Фильмнiң мазмұны бойынша
мұнан кейiнгi әңгiмеде ол ... ... ... ... мынадай
сұрақтардың негiзiнде құрылуы мүмкiн: тебенiң қандай бөлiктерi бар? Таудың
қандай бөлiктерi бар? Тебе мен таудың ортақ ... ... Тебе ... ... биiк? ... тебеден қандай айырмасы бар?
Тебенiң таудан негiзгi айырмашылығың анықтай отырып, мұғалiм балалардың
«тау» туралы жалпы түсiнiгiн қалыптастыруға алып барады.
Мұғалiм оқушыларға картадан тауларды ... ... да, ... ... ... ... ... баянды өтқендей болады, Осыдан кейiн
Дүниежүзілік картасынан Кавказ, Урал т. б. ... ... ... ... ... әңгiмелей отырып, мұғалiм оқушылардың бiр таудан екiншi таудың
айрықша ... ... ... ... яғни жеке ... қасиеттерiн (олардың биiктiгiне, сыртқы түрiне және ... ... ... ... ... ... ... танысқаңда ең алдымен олар ... ... ... кейiн барып балалардың «материк» деген ... ... және ... ... ... ... iстей отырып,
балалар құрлықтың ... ... ... ... ... зор
алқаптарын табады.
Содан соң мұғалiмнiң материк деп ненi айтады деген сұрағына жауап бере
отырып, оның анықтамасын бередi. Әрi ... ... ... ... оқушыларын
материктердiң аттарымен: Евразия, Америка және т.б. таныстырады. Сөйтiп,
балалар жалпы ұғымнан жаңа ұғым алады.
3. Экологиялық тәрбие ... ... және ... ... беру ... сыныптан тыс
және мектептен тыс жұмыстар толықтай кешендi шаралардан тұрады. Мектептен
тыс ... жас ... ... туристер станциясында,
жаздық лагерьде әртүрлi табиғатты қорғау ... ... ... ... ... ... ... маңын, шағын аудандарды және территорияларды көгалдандыру;
- бағалы жануарлар түрлерiн қорғау (барлық қорғау, құстар мен ... және т. ... ... ... ... ... ... түрлерi
тараған:
а) жасыл және көгiлдiр жасақшылар отряды;
ә) жас орманшы;
б) топырақ эрозиясымен күрес отряды;
в) табиғаттың жас достар клубы;
г) демалыс және ... ... ... ... мен жорықтар.
Оқушыларға экологиялық тәрбие беру мақсатындағы сыныптан тыс жұмыстар
мектептiң бiлiм мен ... беру ... және ... ... ... ... ... алдындағы тәрбиенiң мiндетi - жас ... ... ... ... деген жауапкершiлiк қарым-қатынасын,
экологиялық санасын қалыптастыру.
Сыныптан тыс жұмыстарда оқушылардың экологиялық бiлiм мен тәрбиелiгiн
қалыптастыру ... жеке ... оның ... ... ... ... және сыныптан тыс түрлi ... ... ... ... ... ... бәрi ... үйлесiмдi,
байланыста жүруi оқушыларға сыныптан тыс жұмыстарда экологиялық тәрбие
беруге мүмкiндiк бередi. ... ... ... ... тек қана
сыныптағы сабақпен шектелсе, онда оқушылардың бiлiмiн бiр жакты өтедi. Ол
мiндеттi ... ... тыс ... ... ... ... ... тигiзетiн алуан түрлерiн қолдануы тиiс. Оның сыныптағы тыс ... ... - ... ... ... ... балалардың
табиғатқа ұқыпты қарауы және оны пәрмендi қорғауға тәрбиелеу. Сыныптан тыс
экологиялық жұмыстар жүргiзу ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы байланыстар
анықталады, сан ... ... ... ... ... ... ... бiртұтастығы туралы түсiнiктерді
кеңейтедi. Балалардың дұрыс дүниетанымының ғылыми көзқарасының қалыптасуына
жағдай жасайды.
Мұғалiмнiң ... - ... жан ... бiлiм ... ... ... ... табиғатқа деген тұрақты қызығушылығын,
табиғат құбылыстарын зерттей бiлуге ... ... ... ... тыс ... өз ... ... жағдайы, қоршаған орта,
дүние туралы ғылыми бiлiм мен ... ... ... ... ... тәрбие жұмысының
маңызды шарттарының бiрi – физиологиялық - психологиялық ерекшелiктерiн
есепке алу ... ... ... төмеңгi сынып оқушылары бiлуге өте қумар
болып келедi, олардың қызықпайтыны жоқ: ... мен жер, күн мен ... мен ауа, ... мен ... ... ... ... оларды еңбек
пен адамдар қарым - қатынасы қызықтырады. Ал, ... ... ... ... орта мен табиғат ... ... ... ... ... ... таным-түсiнiктерi, көз-қарастары, бiлiмдерi
кеңейедi.
Экология тәрбие беру мақсатында қоршаған ортаға жауапкершiлiк ... ... - ... ... түрi ... ... табиғатқа жан-жақты қызығушылығын ескере отырып, мұғалiм
оларға бағыт бередi. Осы ... ... ... қолайлы әдiсi -
бақылау әдiсi қолданылады.· ... ... тыс ... ... ... ... ... орын беріледi. Бақылау жаттығулары жеке
бастың байқампаздық және білуге қумарлық сияқты аса маңызды қасиеттерiн
шындық ... ... ... ... Бақылау үрдiсiнде оқушылардың
қоршаған ортаға қызығушылығы дамиды. Балалар ... ... және ... ... балықтардьң, жәндiктердң тiршiлігi
мен мінез-қылығы туралы ... ... ... оны қорғай бiлуге ұмтылысы
қалыптасады.
Экологиялық тәрбие беретiн сыныптан тыс жұмыстардың аса маңызды шарты -
балалардың өз ... ... ... ... табиғатты қорғауға
және оған жауапкершiлiк қатынасының –қалыптасуы. Егер ... өз ... ... және қажеттi екенін көрсе, онда ол ... ... ... ... ... ... ... алдында, ол iстiң
практикалық маңыздылығын көрсетуге ... бөлу ... ... мектептегi
көгалдандыру жұмысы, жалпы мектептiк шара, оған әрбiр оқушы белсеңе қатыса
алады. Жұмысты мектешi көгалдандырудың ... ... ... ... эскиздерiн көрсетуден бастаған жөн. Осылардың бәрi балаларды
алда тұрған жұмысқа ... ... ... ... ... табиғатка сүйiспеншiлiгiн туғызады.
Көгалдандыру жұмысын өз ... ... ... ... ... ... ... мұғалiм бөлме өсiмдiктерiн күту жөнiнде
әңгiме өткiзедi.
Мектепте сыныптан тыс экологиялық жұмыстар:
1. Оқушылардың экологиялық ... мен ... ... оку ... ... ... ... бойынша берiлетiн
экологиялық мазмұндағы материалдарды тез меңгеруiне жәрдемдеседi.
2. Сыныптан тыс ... ... ... және оған дайындық барысы
оқушылардың табиғатқа бақылау жүргiзуiне, ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстардьң тәрбиелiк мәнi жоғары. Ол оқушылардың жеке
басын табиғатқа ... ... және оның ... ... ... сезiмiн қалыптастырып, табиғатқа деген жеке мiнез -
құлық мәдениетiн ... ... ... ... беруге байланысты сыныптан тыс және
мектептен тыс жұмыстардың түрлерi өте көп, ... ... ... ... бола ... да бiрдей орындалуға тиiстi мынадай ортақ
ұстанымдары бар:
Сыныптан және мектептен тыс ... ... ... ... тек қана ерiктi түрде iске асырылады. Жүргiзiлген қандай жұмыстың
түрi болса да, оның ... бiр ... ... болу ... тыс жүргiзiлген экологиялық жұмыс түрiн белгiлеуде әрбiр
оқушының өзiндiк ... ... ... сүйенген жөн.
Ұйымдастырылған экологиялық жұмыс түрлерi оқушылардың ... ... ... болу ... нәтижесi болу үшiн, оның белгiленген күнi, мерзiмi, графигi болу
тиiс.
Экологиялық тәрбие жұмысын кешендi турде iске ... ... ... ... ... және ... тыс ... тәрбие жұмысының оқушыларды
түгелдей қатыстыру жолын қарастыру.
Экологиялық тәрбие жұмысын жүргiзгенде оқушылардың психологияльқ ... ... және жеке бас ... ... ... ... ... жүргiзiлетiн экологиялық мазмұндағы
сыныптан тыс жұмыстардың маңызының ... ... ... әсер
етедi:
1. Сыныптан тыс жұмыстардың жан-жақты болуы, бiлiм беру және тәрбие
жұмыстарының әдiстемелiк дамуына әсерiн тигізеді.
2. ... ... оқу ... экологиялық тәрбие
жұмыстарымен байланыстыру барысында оқушылардың бiлiмiн жан-жақты арттыруға
мүмкiндік ... ... беру ... ... тыс ... ... ... бiлімдерiн дамытуға және тереңдетуге оқу iс-әрекетiнде
белсеңдiлiктерін ... ... ... байланысты берiлген
экологиялық материалдарды меңгеруiне, оқушылардың табиғат құбылыстарына
бакылау жүргiзуiне, белгiленген әдебиеттердi оқуына ... ... тек қана ... ... ... ... ... экологиялық мақсаттағы сыныптан тыс жұмыстары сабақ
үрдiсiмен ... ... ... болады. Осыған байланысты
оқушыларға ... бiлiм мен ... ... ... тыс жұмыстарды
мынадай бағыттарда жүргiзуге болады:
1. Экологиялық үйiрме: экологиялық ... ... ... ... ... ... ... т.б.·
2. Табиғи ортадағы жұмыстар қоғамдық пайдалы еңбек, мектеп iшiндегi
практикалык жұмыс, саяхат, жорықтар, экологиялық ... ... ... ... ... тыс ... iшiнде үйiрменiң орны ерекше, себебi ... беру ... ... жұмыстары ерекше мiндеттi атқарады. Ол мынадай
мiндеттер: оқу үрдiсiмен сыныптан тыс уақытта ... ... оқып ... ... ... теориялық материалдарды меңгергенде экологиялық және ... ... ... бағалай алатын практикалық дағдыларын оқытуды
ұйымдастыру.
оқушылардың өлке тану материалдарын ... және ... ... iс-әрекетпен айналысуына мүмкiндiк туғызу.
Үйiрме жұмысының нақты жоспары және оған арнап ... ... ... ... ... аты-жөнi, жоспары, мiндеттерi, жеке тапсырмасы,
қатысуы туралы белгiленедi.
Үйiрме мүшелерi жекелеген тапсырмаларды орындайды:
бөлме өсiмдiктерiн күтедi, тiрi табиғат ... ... ... ... ... күтедi, құстарға жемшашарлар жасап,
гербарийлер, коллекциялар құрастырады. Үйiрме жиналысынын ... ... ... ... ... жөнiнде, табиғатты қорғаудың бүкiл
қалықтық мiндет екенi ... ... ... табиғат қорғау туралы
жеке баптарымен, тармақтарымен таныстырады, ... ... ... ... бередi.
Экологиялық үйiрме мүшелерiнің ұйымдастыруымен экологиялық ... кеш, ... ... ... ... ... қызметкерлерімен және экологтарымен кездесулер өткізіледі. Бұл
жұмыстар оқушыларды жұмысқа баулып, ынта-жiгерін оятып, ... ... ... ... ... ... ... және оны қорғай
бiлуге тәрбиелейдi.
Сонымен қатар табиғи ортадағы жұмыстар: ... ... ... ... ... жұмыстар, саяхат, экологиялық соқпақтың да өзiндiк
тәрбиелiк мәнi жоғары.
Саяхат ... ... ... ... ... түрi, ол ... рухани
байлықты игеруiне себiн тигiзедi және көзделген мақсатқа жету үшiн
қолданған ... ... ... рөлiн атқарады.
Саяхаттар таза ауа жұтып, серуендеп гүл терiп қайту ... ... бiр ... ... ... керек.
Саяхат оқушылардың пәннен алған бiлiмдерiн ... ... ... Саяхат кезiнде оқушылар практикалық жұмыстар: мектептiң
iші мен сыртын, ... ... ... мен ... аудандарды
көгалдандыру, гүлзарларды күту, бау - бақшаны зиянкестер мен арам ... ... ... және ... ... ... ... мектеп
маңындағы және көшедегi лас-қоқыстарды, ағаштардың жапырақтарын жинау, т.б.
жұмыстарды атқарады.
Оқушыларға экологиялық соқпақ ... ... ... беруге болады.
Ол балаларға қоршаған ортамен дұрыс қарым-қатынас жасай бiлуге үйретедi.
Экологиялық соқпақтың ұзындығы 1,5 - 2 ... ... және ол ... ... болғаны дұрыс. Сонымен бiрге, экологиялық соқпақ өткiзiлетiн
жер антропогендiк әсерлерге ұшыраған алқапты ... жөн, яғни ... ... ... ... анық ... ластанған су айдыны, қолдан
жасалған үйiндi, қоқыс-қалдықтар, эрозияға ұшыраған жер, карьер, өртенген
орман алқабы мен дала, ... ... сол ... ... ... ... ... оқушыларды табиғатты қорғауға тәрбие-леуде маңызы
өте зор. Пәннен ... ... ... ... әсер етедi,
табиғатқа деген сүйiспеншiлiк сезiмiн арттырып, қоршаған орта мен қарым-
қатынаста ... ... ... ... ... ... ... шағында адам қоғамының даму мәселесi адам мен
табиғаттағы қарым-катынастың дұрыс ... ... ... ... ... ... ... барлығы түсiну қажеттiгiн және әрбiр
азаматтың өмiр сүру ... ... пен ... ... ... оны ... мол қазыналы, көркем қалпьнда мәңгiлікке сақтап қалудың
ешбір ... ... ... ... ... ... түсiнудiң
қажеттiгiн Президентімiз Н. Ә. Назарбаев өзiнiң «Қазақстан – 2030» бүкiл
халыққа Жолдауында бiрнеше рет ... ... ... адам ... парықсыз iс-әрекетiнiң нәтижесiнде өз өмiрiмiзде
қастандық жасап жатқандығымызда кез-келген күнделiктi ... ... ... жылғы зерттеулер бүкiл халыктың, оның ішінде жастардың саналы түрде
табиғатты пайдалануда жауапкершілiктерiн сезiнбейтiндiктерін көрсетіп отыр.
Осы жауапкершілікті адам бойында қалыптастырудың, оның бүкiл ... жаны аши ... ... ... бiр-ақ жолы бар, оны бiз
қысқаша айтқанда, бүкіл халыққа экологиялық білім мен ... ... ... деп ... Осы ұлы проблеманы бiздер жалпы бiлiм
беретiн мектепке iске асыру жолдарын көп ... берi ... ... ...... ...... парызы. Осыны жас ұрпаққа
ұғындыра тәрбиелеу – ... ... ... бала шақтан басталуы тиіс. Баланың алғашқы
қалыптасуы, көзқарасанының, азаматтық санасының ... ... ... ... мен бірге тәрбиеленуі керек. Түпкі мақсаттың
бірлігі жүргізілетін оқу-тәрбие ... ... оқу, ... ... ... бір ... ... қарастыруды
талап етеді. Оның бәрі табиғатқа ... ... ... ... бойында қамқорлық, аяушылық, жауапкершілік сезімін оятады. Жас
ұрпаққа ... ... ... ... мен ... беру міндеттерін шешу,
олардың қоршаған ортаны ой және сезім ... ... ... ... ... ... жасайды. Теориялық таным мен
эмоциялық сезіну және тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Табиғатты қорғау тәрбиенің мақсат міндеті жас ұрпаққа өзі мекен еткен
табиғи ортаның әсемдігін, мөлдірлігін ... ... ... сүйе ... ... ... бұзбауға, үйлесімділігін сақтауға, қамқорлықпен,
жаңашырлықпен, мейірімділікпен, сезімталдықпен, қатынас жасауға тәрбиелеу.
Жас ... ... ... мен ... ... етпеудің ғылыми
негіздерін, басты заңдылықтарын үйрету.
Ескертулер:
ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУ
Сабақтың мақсаты: Қазіргі ... ... ... ... болғандықтан,
балаларды қоршаған табиғатты аялауда тәрбие сағаттарына «Дүниетану»
сабақтарында көп ... бөлу ... ... ... ... бара ... ... үшін жасыл өсімдіктерді көптеп өсіру керек. ... ... ... ... ... ... басқа нәрселерге
де аяушылықпен, мейірімділікпен қарайды.
Көрнекілігі: Гимн, табиғат суреті, «Елім менің» домбырамен ән. ... ... ... көп болса, олжаң көп», «бір ағаш кессең, оң ағаш
отырғыз», «Сусыз жер – нусыз ... ... ... ... айтыс.
Әнұранмен бастау.
Табиғатты қорғау – бәріміздің ... ... ... ... ... ... ... жерлеріміз сортаңданып қалды. Осының
бәріне кім кінәлі? Әрине, адам. Бәріне адамдардың ... ... ... уылжыған тамаша кездерінде өмір ... ... ... ... ... ... те ... экология мәселесі негізгі мақсат болғандықтан, табиғатты аялап,
қоршаған ортамыздың ... ... ... ... ... ... отырсыңдар, ендеше кезек өздеріңде.
Бастаушы: Арал теңізі бұл күндері шөкімдей болып суалып, сортаңға айналып
жатыр. Судың ... ... көз ... ... ... суға ... ... Су болмаса тіршілік қиын болатынын ... ... ... ... ... ... ... да сұрауы бар»
«Сусыз жер – нусыз жер».
Енді міне, «тозған жерде тоқшылық болмайды» дегендей, суы ... ... Арал ... ... де ... отыр.
«Бір ағаш кессең, оң ағаш отырғыз».
«Орман көп болса, олжаң көп».
1-ші оқушы: Адамдардың кінәсінен бұл күндері Қазақстанда ... ... Арал ... ... ... ... Абай жері, тұз басқан Сыр өңірі
бәрі де өзінің кескін-келбетін жойып ... ... ... ... да ... жанға,
Оны қорғау борышын, елім, онда.
Кешегі бір жылдарда айналыпты
Қазағымның ... ... ... ... ... ... еліміздің.
Неше түрлі құбыжық қаптап кетті
Көрмеуіміз мүмкін бе оны біздің.
4-ші оқушы:
Жоқ, ... ... енді ... ... орны ... деп полигон тамсалының
Аузын жапты қазағым әкеме алғаш.
5-ші оқушы:
Қазақстан бейне бір бала батыр,
Алдымызда міне, тұр жаңа ғасыр.
Елім ғасыр қақпасын ... үшін ... бара ... ... ... ... қалалар төңірегі күшті өзгеріске ... ... ... Су ... көпшілігі де су ішуге ... ... ... ... ... ластануынан табиғи қатынастар бұзылды.
Бұл сияқты зиянды өзгерістер біздің ... ғана ... ... ... ... Ірі қалалардағы ауаның ластануының бір көзі - автокөліктер.
Бензинмен жүретін көліктер көп ... улы ... ... шығарады.
Қаладағы ауаның таза болуына бензинмен жүретін көлік түрлерін ... ... ... ... ... пайдасын тигізеді.
8-ші оқушы: адам табиғатты зерттеп, терең білген сайын зиянды өзгерістердің
әрі қарай бола ... ... ... ... ... ... түсінеді.
Табиғатты қорғау, оның байлығын тиімді пайдалану Қазақстан Республикасы
Конституциясында жазылған.
9-ші оқушы: ... ... ... ... үшін кесілген ағаштардың
орнына жаңасып ... ... үй ... ... ластанған
ауаны, суды тазарту одан әрі ластануды болдырмау сияқты жұмыстар жүргізіліп
жатыр.
10-ші оқушы: Фабрика, зауыт, жылу орталықтарының мұржасынан будақтап ... ... ... өте ... күл, ... ... көтеріледі. Ауаның
иазалығын сақтау үшін ірі кәсіпорындардың ... ыс, ... ... тұтатып қондырғылар орнатылады.
11-ші оқушы: Өсімдіктер мен жануарлар әлемі барған сайын азая түсуде. ... көне ... ... жүретін жабайы түйелер, құлан, торпақ, ну
қамыстарда жүретін жолбарыстардан қазір тұқым да ... ... ... ... топ-тобымен, үйірімен жүретін арқар,
бұғы, қарақұйрық, орман ... ... ... ... т.б. ... табу ... оқушы: Еліміздің көрікті, бай табиғат аймақтарын өз қалпында сақтау
саны азайып, өсімдіктер мен жануарларды қамқорлыққа алу, ... ... ... ... және ... орындар мен балық уылдырық шашатын
өзен-көлдерді қорғау мақсатында құрылған Алматы, ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қорықтар бар.
14-ші оқушы: Туған жер табиғаты – халқымыздың ұлттық мақтанышы. Сондықтан
оны аялап қорғауға, оның ... ... ... үлес қосу – ... ... ... ... 1977 жылы Қазақстанда «Қызыл Кітап» шықты. Осы кітапта жойылып
кету қаупіндегі жануарлар тіркелген.
«Экология» - гректің үй, ... ... екі ... ... яғни өзің тұратын
үйдің жай-күйін бақылап, біліп, ахуалын жақсартуға ... ... сөз. ... өздерің айтқандай, табиғатты қорғау көкті күту,
болашақ ... ... Н.Ә. ... ... ... ... әдебиет тізімі:
1. Қ. Жүнісова Дүниетану: ... ... ... мектептің 1 сыныбына
арналған оқулық. Алматы, 1997.
2. Қ.Жүнісова Дүниетану: Жалпы білім беретін мектептің 2 сыныбына ... ... ... ... Дүниетану: Жалпы білім беретін мектептің 3 сыныбына арналған
оқулық. Алматы, ... Қ. ... Б. ... Б. ... ... ... 1992.
5. А. Асқарбаева, Қ. Аймағамбетова, Ұ. Ботабаева. Айналамен таныстыру.
/Бастауыш мектеп ... ... ... құрал/. Алматы,
1993.
6. В. Горощенко, И. Степанов. Табиғаттанудан сабақ беру методикасы. Алматы,
1981.
7. С. Тұмарбаева. Тәрбие көзі – ... ... № 1, 2000, ... Р. ... ... ... ... //Бастауыш мектеп. №
2, 2000, бб. 29-30.
9. Р. Есеева. Экологиялық білім берудің ерекшеліктері.//Бастауыш мектеп. №
2, 2000, бб. ... Қ. ... ... таныта біл. //Бастауыш мектеп. № 2, 2000, бб. 32-
33.
11. С. Модамбаева. Табиғаттану сабағын қорытындылау.//Бастауыш мектеп. № ... бб. ... Т. ... ... ... ... ... тыс сабақ
түрлері. //Бастауыш мектеп. № 8-9, 2000, бб. 31-33.
13. Ә. Табылды. Табиғатты қорғау, қастерлеу дәстүрі. ... ...... 2000, бб. ... Т. ... ... қорғау. //Бастауыш мектеп. № 5, 2001, бб. ... Г. ... ... ... берудің мәселелері. //Бастауыш мектеп. №
6, 2001, бб. 6-8.
16. Л. ... ... ... ... өсімдіктері мен
экологиясы. //Бастауыш мектеп. № 6, 2001, бб. 29-31.
17. Г. Гожамбердиева. Дүниетану сабағында. //Бастауыш ... № 8, ... ... Д. ... ... ... болйық. //Бастауыш мектеп. № 8, ... ... Р. ... ... ұғым ... ... ...
12, 2001, бб. 60-62.
20. С. Өтегенова. Адам-табиғат перзенті. //Бастауыш мектеп. № 12, 2002, ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлеуметтік экологиялық мәселелер4 бет
Бейнелеу өнері мен дүниетану пәндерін кіріктіре оқыту негізінде бастауыш сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие беру220 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда оқушыларға экологиялық тәрбие берудің теориялық негіздері туралы57 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
«Адамдардың табиғатсыз күні жоқ, Табиғаттың мұны айтуға тілі жоқ»5 бет
«Табиғатты пайдалану құқығы»22 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
Адам әрекетінен кейін табиғаттың өзгеруі 6 бет
Адам — табиғаттың туыңдысы, онсыз өмір сүре алмайды10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь