Жастар ұғымы, даму ерекшеліктері, қазіргі нарық заманындағы әлеуметтенуі, жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізуде қолданылатын технологиялар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
I Бөлім. Жастарды зерттеудің теориялық.әдістемелік негіздері
1.1. Жастар әлеуметтік жұмыстың объектісі ретінде ... ... ... ... ... ... .5
1.2. “Жастар” ұғымын анықтауда ғылымдарға сүйену ... ... ... ... ... 13
1.3. Жастардың даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19

II Бөлім. Жастармен әлеуметтік жұмыстың негізгі технологиялары
2.1 Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыс технологиялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.2 Қазақстаннның Мемлекеттік жастар саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... 45
2.3 Қазіргі қоғамдағы жастардың әлеуметтенуінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59
Қорытынды
Сілтемелер
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымша
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Жас ұрпақтың дүниетанымындағы өзгерістердің мәнін ой елегінен өткеріп, зерделеу теориялық міндеттер тұрғысынан қалай зәру болса, өмірлік мақсат мүддеден де солай маңызды. Қоғам дамуының жаңа арнаға түсуі, яки еліміздің егемендігі алуы – тәуелсіздігіміз қаншама құндылықтарға жол ашты. Қоғамның күллі бағыт-бағдары, ізгі мұраттары, қажеттіліктері мен себеп-салдарлары түбегейлі өзгерді, мұның өзінің жастардың ой-санасына, өмірлік ұстанымдарына әсер-ықпалы болмай қалған жоқ.
Алдыңғы толқын – ағалардың кейінгі толқын – інілерге, яғни ересек, егде кісілердің өскелең ұрпаққа деген көзқарасы қалай? «Қорқамын кейінгі жас балалардан» деген Абай атамыз сияқты олар да күдікпен үрке қарап жүрген жоқ па? Бүгінде шау тартқан сол «ересектеріміздің» өзі күні кеше қандай еді?Ұлы суреткер Мұхтар Әуезов өсиет еткендей, бесігімізді түзедік. Бірақ балаларымыз қандай болмақ? Төрткүл дүниеден хабардар, көргені де, естіп жатқаны да жетерлік. Барлығын алақанға салғандай өз көзімен көріп, соның тірі куәсі – бүгінгі ұрпақ қайда бармақ? Осына сұрақтардың қай-қайсысы да айрықша ден қоюды қажет етеді және оларға түп-түгіл, егжей-тегжейлі жауап беру, әрине, оңайға түспейді.
Біз ешкімді енжар қалдырмайтын қызық та таңғажайып уақытта өмір сүріп отырмыз; қоғам өмірінде, адам санасында, жастар дүниетанымында жүріп жатқан орасан зор өзгерістер оқымыстылар ортасында ғылыми талас үшін таптырмайтын азыққа айналды.
Басқаларға қарағанда жастар әлеуметтік топ ретінде өзгеше қасиеттерге ие. Бұл не қасиеттер? Ең әуелі, олардың “рухының беймазалығы”, болмысқа сын көзбен қарайтындығы, ешкімге кіріптар болғысы келмейтін “өзімшілдігі”, ақиқаттан, тіпті қоғамнан іргесін аулақ салуға ұмтылуы, саяқ жүріп, қара басының қамын бәрінен биік қоюы.
Жастар қанша өзгеше қасиеттерге ие болмасын, ол таптан, әлеуметтік топтан тысқары өмір сүре алмайды. Сондықтан да жастар мәселесі күллі қоғамға қозғау салатын кең көлемдегі әлеуметтік проблемалардан да ауқымды һәм күрделі 1.
Әрбір елдің болашағы жастармен өте тығыз байланысты. Жастар мен қоғам үнемі өзгерісті түрде қарым-қатынаста болады. Қазіргі жастар оқу мен өмірлік тәжірибе алу арқылы ертеңгі күні өскелең ұрпаққа өздерінің өмірлік ақылдарын беру негізінде белсенді күшті атқарады. Сондықтан да жас адамдар, келешек ересек болумен әрбір қоғамның нағыз құнды жетістігі.
Қазіргі жас аралық шекарасында “жастар” ұғымы көптеген елдерде түрліше қабылданған.
Жастар жасы адам өмірінің цикліндегі әлеуметтік және демографиялық маңызды оқиғаларымен ұштасады: жалпы білім берілудің аяқталуы, мамандық таңдау және кәсіби білімді алу, еңбек қызметінің басталу кезеңі, некеге тұру, дүниеге сәби әкелу, тағы басқалары.
“Жастар” ұғымын ғасырлар бойы көптеген атақты зерттеушілер зерттеп, өз анықтамаларын берген. Осындай зерттеушілердің арасынан ерекшелерін атайтын болсам, олар – В.Лисовский, Д.Бромлей, В.Н.Боряз және де С.П.Иваненколар.
1. Агафонов А.Н., Меңлібаев Қ.Н. Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыстар. Астана, 2005 ж. Ешпанов Д. О некоторых современных социальных характеристиках моложежи. Саясат №6, 2003 г. [12-15 бет.]
2. Селтеев.У.К. Молодежная политика Казахстана: состояние и проблемы. // Психология-Социология-Политология.8-9,2007ж. 85-87 бет
3. Абдирайымова Г.С. Ценностные ориентации современной молодежи. Изд. “Баур”. Алматы 2005 г, [93-106, 109-120 бет.]
4. Абдирайымова Г.С. О многозначности понятия “молодежь”. // Хабаршы-Вестник, Серия Психология и Социология. Алматы 2003 г. №2(11), [105-109 бет.]
5. Зайниев Л. Эффективная мололежная концепция как залог будущего. //Саясат №4, 2004 г. [4-6 бет.]
6. Ешпанов Д. О некоторых современных социальных характеристиках моложежи.// Саясат №6, 2003 г. [12-15 бет.]
7. Бейсебаева С. Жастар деген кім?. // ҚазҰУ хабаршысы, Заң сер. 1(29) 2005 ж.[ 32-34 бет].
8. Кулагина И.Ю. Возростная психология. М, 1997г. [225-229.]
9. Мухина В.С. Возростная психология. М, Академия 1999 г. [420-423 ]
10. Бюлегенова Б.Б. Жастар халықтың ерекше әлеуметтік-демографиялық тобы ретінде. // ҚазҰУ хабаршысы, Философия сер. 2(18) 2002 ж. [31-32.]
11. Мудрик А.В. Социальная педагогика. М, Академия 1999 г. [119-121]
12. Тұрманова Ж. Жасөспірімдердің өзін-өзі реттеуі және өзіндік құндылық бағдары. // Педогогика журнал №2(4) 2005 ж, [21-23 бет.]
13. Абсаттаров Р.Б ред. Әлеуметтану. Оқу-әдістемелік құралы. Орал, 2005ж. [70-73]
14. Агафонов А.Н. Социальная работа : теория и технология. Астана, 2005. [65-70]
15. Социальная работа: Введение в профессиональную деятельность М, 2005 г. [126-127]
16. Баймұқанова М.Т. Отбасымен әлеуметтік-педогогикалық жұмыс. Астана, 2005 ж. [126-137]
17. Хамбар Б. Болашақ мамандарды жұмыспен қамту. // Саясат 11-2005 ж. [38-44]
18. Гирфанов Р.М. Специфика социальной молодежной политики в Республике Казахстан и за рубежом. // Психология, Социология, Дефектология 2-2006 ж. [3-7]
19. Қазақстан Республикасының Статистика агентігі. Қазақстан өңірлерінің демографиялық жылнамалығы демографиясы. Статистикалық жинақ. А., 2006 ж.
20. Қазақстан Республикасының «Жастар саясаты» туралы Заңы. 7- 2004 ж
21. Абдирайымова Г.С. Студенческая молодежь как социальная группа: Автореф.канд.соц.наук. А., 1999 г.
22. Лисовский В.Т. Социология молодежи. Изд. СПб Университета. 1996 г.
23. Габдуллина К.Г. Казахстан и современный мир. А., 2001
24. Боряз В.Н. Молодежь // Методологические пргоблемы исследования. Л., 1973
25. Запесоцкий А.С. Молодежь в современном мире: ПРоблемы индивидуализации и интеграции. С-П., 1996
26. Особенности социально-профессиональной адаптации современной молодежи // Вестник КазНУ. Серия психология и социология. 2004-1 (12).
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................3
I Бөлім. Жастарды зерттеудің теориялық-әдістемелік негіздері
1. ... ... ... ... ... ... анықтауда ғылымдарға
сүйену....................13
3. Жастардың даму
кезеңдері......................................................
....19
II Бөлім. Жастармен әлеуметтік жұмыстың негізгі технологиялары
2.1 Жастармен жүргізілетін ... ... ... ... ... Қазіргі қоғамдағы жастардың әлеуметтенуінің
ерекшеліктері...............................................................
............................59
Қорытынды
Сілтемелер
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымша
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Жас ... ... ... ой ... ... зерделеу теориялық міндеттер
тұрғысынан қалай зәру болса, өмірлік мақсат мүддеден де ... ... ... жаңа ... ... яки ... ... алуы –
тәуелсіздігіміз қаншама құндылықтарға жол ашты. Қоғамның ... ... ізгі ... ... мен себеп-салдарлары түбегейлі
өзгерді, мұның өзінің жастардың ой-санасына, өмірлік ұстанымдарына әсер-
ықпалы болмай қалған жоқ.
Алдыңғы ...... ... ...... яғни ересек,
егде кісілердің өскелең ұрпаққа деген көзқарасы қалай? «Қорқамын ... ... ... Абай ... ... олар да ... үрке қарап жүрген
жоқ па? Бүгінде шау тартқан сол «ересектеріміздің» өзі күні кеше ... ... ... ... өсиет еткендей, бесігімізді түзедік. Бірақ
балаларымыз қандай болмақ? Төрткүл дүниеден ... ... де, ... да ... ... алақанға салғандай өз көзімен көріп, соның
тірі куәсі – бүгінгі ұрпақ қайда бармақ? Осына ... ... ... ден ... ... ... және оларға түп-түгіл, егжей-тегжейлі жауап
беру, әрине, оңайға түспейді.
Біз ешкімді енжар ... ... та ... ... өмір ... ... өмірінде, адам санасында, жастар дүниетанымында жүріп жатқан
орасан зор өзгерістер оқымыстылар ортасында ғылыми ... үшін ... ... қарағанда жастар әлеуметтік топ ретінде өзгеше қасиеттерге
ие. Бұл не қасиеттер? Ең ... ... ... беймазалығы”, болмысқа сын
көзбен қарайтындығы, ешкімге ... ... ... ... ... ... ... аулақ салуға ұмтылуы, саяқ жүріп, қара
басының қамын бәрінен биік қоюы.
Жастар қанша өзгеше қасиеттерге ие ... ол ... ... ... өмір сүре ... ... да жастар мәселесі күллі
қоғамға қозғау салатын кең көлемдегі әлеуметтік проблемалардан да ауқымды
һәм күрделі ... ... ... ... өте тығыз байланысты. Жастар мен
қоғам үнемі өзгерісті түрде қарым-қатынаста болады. Қазіргі жастар оқу ... ... алу ... ... күні ... ... өздерінің өмірлік
ақылдарын беру негізінде белсенді күшті атқарады. Сондықтан да жас адамдар,
келешек ересек ... ... ... ... ... ... жас ... шекарасында “жастар” ұғымы көптеген елдерде түрліше
қабылданған.
Жастар жасы адам өмірінің цикліндегі әлеуметтік және демографиялық
маңызды ... ... ... ... ... аяқталуы, мамандық
таңдау және кәсіби білімді алу, ... ... ... кезеңі, некеге
тұру, дүниеге сәби әкелу, тағы басқалары.
“Жастар” ұғымын ғасырлар бойы көптеген атақты зерттеушілер ... ... ... ... ... арасынан ерекшелерін атайтын
болсам, олар – В.Лисовский, Д.Бромлей, В.Н.Боряз және де С.П.Иваненколар.
Әлеуметтік жұмыстың объектісі мен ... ... ... және ... тобы ... халықтың жеке бір тобы ретінде ... ... ... және ... ... ... ... ретінде де екенін ... ... ... ... ... тобы ... ... жұмыстың негізгі
объектілерінің бірі болып табылады, себебі маргиналдығы жағынан, өзінің
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жігіне
жатады.
Жастардың әлеуметтік проблемаларына деген қызығушылықтың өзектілігі
әлеуметтік – экономикалық және қоғамдық – ... ... ... ... ... ... ... отыр. Қазақстан үшін жас ұрпақ халықтың
үштен бір бөлігін құрайтындықтан жастардың ... ... ... ... ... ... зерттеу қазіргі
қазақстандық жастар үшін – жас ұрпақтың ... ... ... ... ... ... ... жолдарын таңдау алдында қалуымен де
байланысты. Балалар және жасөспірімдер қараусыздығы, жастар ... ... ... ... ... ... ... ауқымы жастарды әлеуметтік жұмыстың әлеуетті объектілеріне
айналдырып отыр.
Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыстың жалпы ... ... ... ретіндегі пәніне жастардың өмірлік ... ... ... бар ... ... мен жүзеге асыруға,
туындаған проблемалық жағдайларды жеңуге әсер ... ... ... ... ... ... ... статистика жөніндегі Агенттіктің мәліметі
бойынша, 2006 жылдың 1 қаңтарында жас азаматтар 4.229.172 ... ... ... ... 27,8 %. ... бір ... ... ішінде шамамен
136.000 адамға өскен, бұл еліміздің халқының үштен бір бөлігін құрайды.
Қазіргі дамушы қоғамның белгілі әлеуметтік-демографиялық тобы ретінде,
жастарға аса ... ... - ... ... парызы болып табылады.
Зерттеу объектісі – жастар, олардың қоғамда алатын үлесі.
Зерттеу пәні болып – жастарды халықтың ерекше әлеуметтік-демографиялық
тобы ... ... ... ... жастар ұғымын, даму ерекшеліктерін, қазіргі нарық
заманында әлеуметтенуін, жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізуде қолданылатын
технологияларды анықтау. Осы ... ... ... ... ұғымын анықтауда ғылымдарға, түрлі ... ... ... отырып зерттеу; жастық шақтың даму кезеңдерін
сипаттау; жас ... ... ... ... қолданылатын
әлеуметтік технологиялардың тиімділігін көрсету.
І Бөлім. Жастарды зерттеудің теориялық-әдістемелік негіздері
1.1 Жастар - ... ... ... ... елдің болашағы жастармен өте тығыз байланысты. Жастар мен қоғам
үнемі өзгерісті түрде ... ... ... ... оқу мен
өмірлік тәжірибе алу арқылы ертеңгі күні өскелең ұрпаққа ... ... беру ... белсенді күшті атқарады. Сондықтан да жас адамдар,
келешек ересек болумен әрбір қоғамның нағыз құнды жетістігі. Өмірдің ... ... және ... ... үшін ... ... үзілместей
байланыстар, түсінушіліктер, қарым-қатынастар жасай отырып аса ... ... ... ... ... ... жемісі, қайнар
көзі, жауаптылық танытады.
Жастар – қоғам құрылымындағы әлеуметтік, саяси, ... ... ... ... ішкі ... ... тез ... алатын топ. Дегенмен де ол қоғамдық-саяси,
мәдени, отбасылық, еңбек қызметінде ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мобильділгі бар,
біліктіліктері мен білімдері, ... ... ... жинақтаған әлеуметтік-демографиялық топ болып саналады.
Жастар – барлық социогуманитарлық ғылымдардың зерттейтін объектісі.
Философия, психология, педагогика, ... ... ... ... қызығушылықтар туындап отыр. Зерттеушілердің ... ... ... басты себебі - әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жоғарғы квалификациясыа,
шығармашылық тұрғыдан ойлана білуіне және де ... ... ... ... өз мойнына алу сияқтыларға көңіл бөледі.
Қазіргі жас аралық шекарасында “жастар” ұғымы көптеген ... АҚШ пен ... 13 пен 14 ... 29 бен 30 жас аралығында
қабылданған. Бірақ әр елдер “жастар” ... ... ... ... ... да жастар ерекше топ болып айқындалмайды, тек ... ... ... ... ... яғни 0 –25 жас аралығы.
Мұндай көзқарастың позитивті де және негативті жақтары бар, ол: бала мен
жастар ... ... ... ... ... ... ... негативті жақтары осы сфералар арасындағы көңіл бөлушілік ... ... емес ... ... ... ... жастар 14 пен 30
жас аралығымен анықталады, кейде 32 мен 34 жасқа дейін араласып ... ... ... дәл осы ... жас ... өз беттерінше
жекелік, экономикалық тәуелсіз өмірлерін жүргізуді бастайды. Сонымен ... ... тек қана жас ... шекара мен ғана анықталмайтындығы
көрсетіледі.
Дүниежүзілік қауымдастық, көптеген ... ... ... ... тобы ... қатты толғанады. Жастардың рухани
бағыттары үлкен “дабылды” тудыруымен сабақтас болуында.
Жастарға ... ... ... мен ... асуы ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымына және де Білім беру, ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
1965 жылы БҰҰ-ның Бас Ассамблеясымен “Жастар арасында бейбітшілік
идеалын тарату мен халықтар ... ... ... пен ... ... 1989 жылы өткізілген өзінің 31-сессиясында ... ... даму ... жас ... ... ... енуінің
приоритетті тақырыбын қарастыруға ұсыныс жасайды.
Жастардың қоғам өміріне енуі жөнінде Халықаралық симпозиум 1990 жылы 4
- 8 ... ... ... ... ... осы мәселенің шешуші
құралдары мен жолдары анықталады. Алдымен ... ... ... ... аса ... ... ... Халықаралық жылы өтуінің
жетістігі ретіде ... ... ... ... ... даму
процесінің негізгі көзі мен ... ... ... ... ... құрылуы орын алды. Бұл, яғни мемлекет өмірінің барлық жақтарын
қозғауы тиіс: әлеуметтік, экономикалық, мәдени және ... ... ... ... жас адамдарға деген қарым-қатынастың қоғам өмір сүруінің
түрлі сфераларымен өңделген ... ... ... ... ... жастар бүкіл әлемде санымен және тез өсіп келе ... ... ... ... қоғам жастарға жоғары талаптар қоятын
болса, онда жастар да ... ... ... ... көп ... ... Бірақ та жастар – қоғамның өте проблемді топтарының бірі
болып ... емес пе! ... ... ... ... болмайды, олар
қоғам дамуымен тікелей байланысты.
Нарықтық экономикаға өтуге байланысты халықтың ... ... ... ... әкеліп соқты, сонымен қатар дәстүрлі түрде
алдыңғы идеяларды тудырушылардың да. Жаңа ... ... орын ... ... ... олар қандай бағыт таңдамасын олардың шешімі
болашақ қоғамды анықтайды.
Әлеуметтанулық жоспарларда қоғамдық ... ... ... жастардың әлеуметтік даму тенденциясына әсер ететін екі түрі ... ... ... ... және ... ... өзгеруі
болашақ жастардың әлеуметтік түрін қалыптастыруымен қатар, әлеуметтік
құрылымның даму ... ... ... ... құрылымына
жастардың ерекше қосылуын тудырады. ... ... ... прогресстің
факторлары, жастардың ойымен шағылысып, олардың өзіндік қажеттіліктеріне,
қызығушылықтарына, іс-әрекет ... ... ... ... ақыр ... жастардың әлеуметтік түрінде бейнеленеді.
Өз бетінше іс-әрекет жасай алатын ... топ ... ... қоғамдық қатынастар мен қоғамдық формалар ... ... ... ... топ ... ... объективті болмысынан пайда болатын бірнеше ерекшеліктерді
қалыптастырған. Жастардың әлеуметтік ... ... ... ... яғни ... әлеуметтік құрылымының қайтадан жаңару
процесіне ... ... олар ... және жас ... өз ... қатынастарды өзгертуші. Бұл процесс ... ... ...... ... ... проблемасының негізінде жатыр.
Жастардың жастар шекарасы қозғалмалы болып келеді. Олар адамның өмір
сүру ... ... пен ... ... ... яғни қоғамның
әлеуметтік-экономикалық дамуына байланысты. Бұл ... ... өмір сүру ... анықталады, жастар жасының кеңейген шекарасы
14-30 жас. ... осы жас ... ... әлеуметтік тұрғыда таңдау
құқығына ие болғандықтан (мысалы, оқуын жалғастыру, гуманитарлы ... ... ... түсу ... жұмыс істеу) төменгі жас шекарасы
анықталады. 30 жасқа тақап ... ... ... сай ... біліктілікке
жетеді, өзінің отбасын құрайды, қоғамда тұрақты өз ... ... жасы адам ... ... ... және демографиялық
маңызды оқиғаларымен ұштасады: жалпы білім ... ... ... және ... білімді алу, еңбек қызметінің басталу кезеңі, ... ... сәби ... тағы ... 18 ... дейінгілерді қамтиды – бұл негізінен мектепте
оқитындар мен кәсіби оқу орындағылар. Ережеге сүйенсек, олар ... ... және де ... ... құқықтарын иеленбегендер
болып саналады.
18 бен 24 жас аралығындағы ... олар – ... ... бір оқу орнының түлектері. Олардың кейбіреулері ата-аналық
отбасылықтан ... ... жеке ... өмір сүретіндер.
Мұндай жаста ... ... жас ... ... мен бала ... ... пен 29 ... жастар болып – кәсібилік шешім қабылдаған, нақты
квалификациясы бар және өмірлік кәсіби тәжірибелі деңгейінде болатындар.
Жаңа әлеуметтік - ... ... ... ... ... проблемалардың шешімін табу артта қалуда. Бұл, алдымен жастарды
тәрбиелеу мәселесін ... ... ... ... ... орта мектептер мен ондағы оқитындар жақсы ... ... ... Оған ауыл мектептерінің жабылуы, оқулықтардың
аздығы республиканың көптеген региондарында ... ... ... ... мен тәрбие алмаушылырдың саны өсуде. Бұл білімі аз, мәдениеті
төмен адамдардың пайда болуына әкеледі.
Қоғамда қандайда бір объектіні ... ... ... ол ... ... қарастырылатыны белгілі. Әрбір объект жеке-жеке зертеуді
қажет ететін бірнеше тараптар мен қасиетке ие болады, яғни ... да ... заты ... ... ... затын анықтау көптеген факторларға, ең
алдымен осы саладағы ... ... ... ... ... практиканың дамуына байланысты.
Қазіргі кезеңде - әлеуметтік жұыстың өзіндік әлеуметтік ғылым және оқу
пәні болып ... ... ... ... кезеңде әлеуметтік жұмыстың мәні
мен негізгі белгілері туралы көптеген көзарастар бар. Бірақ барлық ... ... те, ... та) ... ... ... өмірлерінде
кездесетін проблемаларды шешуде қиындықтар көретін жеке адамдар мен әртүрлі
адамдар тобын жатқызады.
Жастар кез-келген ... ... ... кіші ... ... топ
болып табылады.
Халықтың белгілі-бір жасына байланысты бөлінетін тобына ... ... ... ... ... жұмыстың негізіне айналып отыр, яғни
оның объектісі болып саналады.
Жастарға әлеуметтік ... ... ... ... беру үшін ... оны ... ... құрамдардан тұратын, жеке және топтық ... ... ... және ... даму ерекшеліктеріне ие,
қоғамдық қарым-қатынастардың ... ... ... ... ... есте ... керек. Ресейлік социолог В.Н.Боряздың «жастар» түсінігін
объективтік, әлеуеттік табиғаттан тұратындықтан антропологиялық және
психологиялық ... ... ... ... жастар туралы мәселені
қозғағанда оны бір-бірімен салыстырмай, бөліп қарамай әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... басқа да ғылымдардың жастар мен олардың ... ... ... ... ... керек деген пікірімен келісемін,
өйткені жастармен жүргізілетін әлеуметтік ... ... ... ... ... оның ... ең алдымен халықтың осы тобының,
әлеуметтік мәртебесі мен ... ... ... мен ... психологиялық және әлеуметтік-эконоикалық, социо-
мәдениеттік ерекшеліктеріне тікелей байланысты.
Әлеуметтік жұмыстың объектісіне ... жас ... ... ... ... қандай да бір проблемасы болуы керек. Ол ... ... ... ... және ... да сипатта
немесе адамға тәуелсіз кейбір сыртқы факторларға, болмаса ішкі жеке басының
жағдайларына ... ... ... ... ... да ... ... жас адам осы проблемасын өз ... шеше ... ... ... көмегін қажет етуімен маңызды.
Әлеуметтік педагогика үшін жай ғана жас адам ... ... ... ... ... бала – жеке тұлғадан әлеуметтік субъектіге
айналатын, яғни дамушы, қалыптасушы, жеке адамның болуы маңызды.
Ал социологтардың зертеу ... ... ... ... ... аға ... мемлекеттік және қоғамды институттармен өзара қарым-
қатынасы жатады.
Міне, осындай әлеуметтік ... ... ... ... сияқты ғылымдардың әлеуметтік бір ... ... ... ... біріктіретін де, алшақтататын ... бар. ... ... ... ... ... айналысатын
әлеуметтік қызметкер үшін білім алу мен жастардың әлеуметтік педагогикалық,
социологиялық аспектілерін білу маңызды. Осы ... ... ... фон» ... онда ... қызметкердің жеке және топтық
клиенттерімен жұмыс істеуінің ... ... мен ... орын ... ... ... ... осындай «кең» көзқараста
болуы жастармен жұмыс жүргізетін маман мен ... ... ... ... ... ажырата білуді қажет етеді. Біріншілерінің
міндетіне мыналар жатады: әлеуметтік қолдауды қажет ететін жас ... ... және ... ... ... ... ... маскүнемдікпен, нашақорлықпен ауыратын және ... ... ... ... ... ... және медико-психологиялық жағдайларда өмір ... ... ... үйі мен мектеп-интернаттардың ... ... жоқ ... ... алғандармен, жұмысқа
орналасуды қажет ететін кәмелетке толмаған жас аналармен жұмыс жасау;
кәмелетке ... ... ... ... қорғауды ұйымдастыру және т.б.
Жастармен жұмыс жүргізетін маманның міндетіне ... мен ... ... ... ... ... құрылымы бұзылған
бейресми бірлестіктерімен жұмыс, жастардың бос уаытын ұйымдастыру ... ... және ... ... жасөспірімдердің, жастардың, жас
отбасылардың құқығын қорғау және т.б. жатады.
Осыған байланысты, жастармен әлеуметтік ... ... ... дайындығына ең алдымен жұмыстың объектісі ... ... ... осы бір ... ... ... әлеуметтік-
демографиялық, әлеуметтік-психологиялық, әлеуметтік және ... ... және ... ... ... ... қажеттігі
туындайды.
Соңғы кезде жастар еңбек бөлінісі мәселелері бой көтеруде. Анализдің
көрсетуінше, білім алушылардың 9 %-ы 11 ... ... ... ... жұмысқа тұра алмайды.
Дамыған елдерде ақыл-есі кем және ... ... ... ... ... көп көңіл бөлінеді. Ал Қазақстанда соңғы кездері
мұндай мекемелердің саны азайып кетуде. Қазіргі таңда ... ... бар ... ... қиындауда, мұндаймен жұмыс жасайтын
120 мектеп-интернаты бар. ... ... ... ... ... саны ... ... көрсеткіш еркектер арасында 25-29
жас аралығында өте жоғары, ал қыздардікі 20-24 жас аралығында болып отыр.
Айтып ... ... ... түрлі проблемалар жетіп жатыр. Осындай әр
түрлі проблемаларды шешуде ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жұмыстың негізгі
міндеті – жастардың өз проблемаларын өздері шешуге және де жаңа әлеуметтік-
экономикалық жағдайларға бейімделуіне қабілеттілік таныту.
Қазіргі ... ... ... ... ... орынды алуда.
Олардың өмірлік қызығушылықтары, өмір сүру түрлері ... ... және ... ... ... ... процесстердің даму
контексінде қарастырылады. Жастарды зерттеудің барлық тәсілдері жас ұрпақты
зерттеу мен танудың ... ... ... ... ... ... тарихи талдаулық тәсілді жатқызуға болады, яғни онда
тек биологиялық және жасаралық ерекшеліктерін ескеріп, ... ... деп ... ... ... ... ... қоғамның нақты
шекарасындағы анықталған әлеуметтік топ ретінде бағалау керек. ... ... және ... ... ... ... ... мәселесінің ғылыми тәсілі – жастар өмір сүру түріне
талдау жасау. Бұл жастарды, олардың әлеуметтік жағдайын, өмір сүру ... ... ... ... ... қана ... сонымен қоса эмпирикалық дәрежеде зерттеу
керектігін білдіреді. Жастардың ... бір ... бір ғана ... мен ... ... болмайды. Ғылыми пролематика жастар
ортасында болып жатқан процесстердің ақиқаттығын бейнелеуі тиіс. Бұл ... ... ... ... мен ... даму жағдайын
нақты бағалауды талап етеді.
Жастардың әрдайым даму принципі жастарды қай қоғамда өмір сүреді, сол
қоғамның жағдайымен қарастыруға ... ... Ал бұл жас ... жас ... алған білімдеріне, нақты құндылықтар мен нормалар,
әлеуметтік қағидаларға сәйкес өзгерістік жағдайында ... ... ... құндылықты бағыттары және де іс-әрекеттері күннен –күнге,
өмірлік бір сатыдан ... ... ... ... отырады, ал бір қоғамның
ішіндегі бұл өзгеріс ұрпақтар арасындағы айырмашылықтарды ... ... ... қандай болса да біз әрбір жастар ... ... ... ... ... теріске шығармауымыз керек, сондықтан
да оларға басқа, жаңа іс-әрекеттің белгілері мен ... ... ... ... ... жастар ұрпақ мәселелерін
зерттеуде үлкен орын алады. Жастардың даму ... ... ... ... ... ... зерттеулерінің барлығы дерлік оқушыларға
арналған болатын және соған ... ... ... ... Сол
уақыттары жұмыс істеуші және студенттік ... әлі де ... ... қоғамның ғылыми негізделген теориялық концепциясы жас ұрпақтың
мәселелерін зерттеуде әлеуметтік тәжірибеге бағытталған. Ол жастар ... ... ... ... ... ... мақсатқа бағытталған
басқару шараларын ұсынады. Мұндай концепцияның жаңаруы ... ... ... батыстық социологтар мен ғалым зерттеушілердің
теорияларына критикалық талдау жасаумен қоса, жастар туралы ... ... ... ... ... ... ... ізденістер жалғасуда. “Жастар” анықтамасына көптеген
түсініктемелер жазуға болады, бірақ ... ... оның ... ... ... ... Сонда олар қандай жастар? Толығымен алғанда ... ... ... ... болу үшін жас ... не ... Жастар бет-
әлпетінде қандай болашақ қалыптастыруымыз керек? ... ... ... ... ... болуы керек? Сұрақтар көп. Біреуі ғана ... ... ... ... ... деп ... қажет. Бұл ой көп
уақыт қабылданбай, ... ... ... та ... ... ... жасауда жаңа жол таңдалуда, бұл жол болашағы мен
қазіргісіне сеніммен өзін ... еңді ... ... ... әдіс ... ... ... талдауына жетекшілік етеді, сонымен қоса
жастар қоғамдық топ ретінде класс тудырушы белгілер ... ... ... ... ... ... спецификалық адамдардың әлеуметтік-демографиялық топ ретінде
өзіндік әлеуметтік құрылымы бар. Жастарды жұмысшы, ... ... ... ... т.б. бөлу ... әлеуметтік сипаттағы
жастар ортасын көрсетеді.
Жастар құрылымы анықтамасының негізі болып әр ... ... ... ... ... ... ... бөлуге болады: өндірісте ... ... ... жұмыс істейтін жастар, қызмет көрсету саласында
еңбек атқаратын жастар т.б.
Жастар құрылымының негізі ретінде ... ... ... ... ... жағдайда құрылым келесідегідей болады: қала жастары; ауыл
жастары. ... ... ... тобы ... ... ... құрап,
ішкі дифференциациясымен сипатталады. ... да ... ... ... ... ... ... түр-
әлпетінің ерекшеліктері мен өмірлік спецификасын анықтайтын келесі белгілер
бойынша ... ... ... ... ... ... жасы, отбасылық жағдайы.
Осыған байланысты, зерттеудегі қажетті талап қандай да бір ... ... ... ... ... бөлу ... саналады.
Ғылыми зерттеудің тәжірибесі көрсетіп отырғандай, берілген ... ... ... ... ... ... типтерін
бөлгенде туындаған принциптік қайшылықтар қайшылықтар мен ... ... ... ... ... типтері мен
олардың арасындағы қатынастарға байланысты көптеген авторлар құрылымның
келесі типтерін бөліп ... – оған ... жасы мен ... ... ... ... топтар, әлеуметтік-
этникалық – ұлттар, халықтар және басқа ... ... ... - әлеуметтік топтар мен ... ... ... ... – оған ... ... ... топтар кіреді;
әлеуметтік-корпоративті – қоғамдық ұйымдар және т.б. ... ...... және ... ... ... ажыратылатын адамдар тобы;
әлеуметтік-территориялық – региондық ерекшеліктері мен орнығу ... ... ... мен оған ... элементтер мен субмәдениеттердің
түрлілігі. Мұндағы негізгі міндет зерттеу пәнінің барлық байланыстары ... ... ... ... ... алу болып табылады. Сондықтан
айтылған көптеген ... ... ... басқаларға қарағанда
мәндірегін таңдау міндетті, ал менің ... ... ... - ... ... ... ... тәсіл, біріншіден өзіндік маңызды ... күші мен ... ... ... ... пен ... дамуының экономикалық, қоғамдық-саяси, сонымен ... ... ... ... және ... белгілер
спецификасын қамтитын әлеуметтік топ болып есептелінеді; жастардың ... ... даму мен ... ... және ... топтың
мобильділігі - әлеуметтік құрылым динамикасына әсер етеді.
Демографиялық статистика анализінің көрсетуінше, елдің толық халқымен
теңестіргенде жастар құрылымында ... ... Егер де ... құрылымында әйелдер жынысы еркектерге қарағанда басымырақ болса, ... тен 29 жас ... ... ... ... ... ... “Жастар” ұғымын анықтауда ғылымдарға сүйену.
“Жастар” ұғымына анықтама беруде ынта ... ХХ ... ... ... ... ... ... бірнеше
мінездемелерін атауға болады. Ғылыми ... ... ... анықтама
бергендер Ю.Р.Вишневский мен ... Олар ... пен ... ... кеңінен аша отырып, төмендегілерді атап
көрсетеді:
➢ Жастар нақты жас өкілі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық
амалы;
➢ Психофизикалық амалы, жастарды тұлғаның даму периодындағы
жыныстық пен толық ... ... ... ... амал ... оларға тиісті рольдер мен
статустық позициядағы ерекше әлеуметтік-демографиялық ... ... ... ... ... ... ... келіспейтін,
үнемі конфликтіге түсетін “әке мен бала” аралығындағы ... ... ... ... жағы жастық кезеңді ... ... ... ... ... ... адам бала емес, бірақ
ересек әлі де ... ... ... ... – олар ... өмірлік образы мен
әрекет стилі, нақты мәдени нормалары мен құндылықтары бар;
➢ Әлеуметтенушілік ... ... ... - ... даму ... ... периодқа келетін өмір кезеңі;
➢ Субъективті амал: жастық кезең – болашақ жоспарлармен, өмір
сүйгіштікпен, ... ... ... ерекше
дүниетаным;
➢ Интеракционистік амал: жастық кезең - әрбір ... ... үш ... ... ... мен ... күйінен
айырмашылығы спонтанды, ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде барынша
көпмәнділігімен түсіндіріледі.
“Жастар” ұғымының ... ... ... ... ... ... - ... топ екендігі белгілі, әртүрлі
әлеуметтік-психологиялық, физиологиялық және жас, ... ... ... ... жасы биологиялық тұрғыдан жан-жақты,
бірақ өмір жағдайларының объективті нақтылығымен детерминацияланған болып
табылады .
Заң ғылымдарында ... ... ... ... ... ... Жастар әлеуметтік топ ретінде бұл ғылымда оған аса ... Бұл ... ... ... ... жас зонасы өкілі
екендігін қарастырады. Мұнда оның жасы ... бір ... ... ... Жас 14 ... ... күннен 18-ге толғанға бір күн қалғанда
аяқталады.
Медицинаның кейбір бөлімдерінде ... ... ... шығады.
“Жастық” ұғымының медициналық интерпретациясы индивидтің физикалық
дамуымен байланысты, бұл ... ... ... ... ... ... ұғым дамудың нақты биологиялық ... ... ... ... ... ... екінші өзгерісін қатыстыруға болады.
Медиктер “жастық” периодын ... ... ... ... ... ... Осыған орай, “жастар” термині медициналық
мағынаға ... ал ... ... жас ... ... ... анықталады.
Жас адамды ғылыми және жүйелік зерттеулер ХХ ғасырдың ... ... Бұл ... ... ... ... В.Хоффманның жұмыстарын
айтуға болады. Бірақ, олар өздерінің жас ... ... ... алдымен өткен философияға және де педагогикалық әдебиеттерге
негіздейді. Жастар психологиясының қалыптасу ... ... ... ... әлі де болса да қолданылмады, соның салдарынан ... ... ... сол ... ... ... ... сенімді болады. Кейбір концепцияларда жастық шақтың циклдық
анықтама тенденциялары байқалады. А.Швенк ... ...... ... ... өту деп сипаттайды. Яғни метаморфоздың динамикалық кезеңі.
Э.Шпрангер ұл бала 14-21 жас аралығын, қыздардың 13-19 жас ... ... ... ... ішкі ... ... Бұл ... фазасы – балалық қажеттіліктерден босатылған кризиспен сипатталады.
Психологияда жастық кезең эмпирикалық мәліметтер негізінде анықталады.
Төменгі жас ... ... ... тұсымен қатысты
болуымен байланысты. Ол физикалық даму процесімен басталып, жастық шақтың
ішкі ... ... ... психологиясы жастық шақтың 18 бен 22 жас аралығының жоғарғы
шекарасын анықтайды. Осы ... ... ... ... ... Жас ... бұл ... дүниетанымдық позициялары, өмірлік
жоспарлары, өзінің болашақ жұмысының айқын ... бола ... ... ... жас 22 ... ... жас ... ерекшеленеді. Және осы жерде сол
немесе өзге жасқа қатысты ... айту ... ... ... ... ... ... өткізетін, нақты ішкі немесе ... ... ... ... түсетін жасөспірімдерді кіргізеді.
Д.Бромлей жастық циклді екі стадияға ... ... ... жетілу (ерте жастық кезеңі), бұл 11- 13 ... 15 ... ... ... кеш ... жастық, ол 15 тен 21 жасқа дейін болатын кезең.
Бірінші стадияда логикалық құрылымдар мен ... ... жаңа ... ... мен ... ... ... нормаларға бағытталады немесе ересектікке жақындау ... ... ... ... алу және ... ... ... кәсіби
рольдерді қалыптастырумен сипатталады. Бірақ шешуші болып – ... ... ... өту ... ... ұғымының әлеуметтанулық амалдарын қозғайтын болсақ, онда ол
алдыңғы келтірілген ... ... ... табылады. Әлеуметтанулық
амал: жастарды қоғамдық топ ретінде болуымен, нақты-тарихи ... және ... ... ... немесе соны анықтап көрсетеді.
Жастарды анықтауда онтогенез дамуындағы этап ... ... ... ... ... байқалуы.
ХХ ғасырдың шамамен 50 жылдары батыс әлеуметтануында жастар
мәселелеріне ... ... ... ... болды. Жастар
әлеуметтануының облыстарында осындай теоретикалық ... ... ... ... ... К. ... шығармалары “Ұрпақ
проблемасы” жатады. “Жастар” ұғымының өзі және оның ... ... ... ... еңбектерінде
кездеседі. Айзенштадтың ойынша, жастар жас аралық топ ретінде отбасы мен
басқа да кіші ұжымдар арасындағы “байланыстырушы”, ... ... ... ... ... ... болып саналады.
“Жастар” ұғымының толық анықтамасын бірінші рет Ресейдің атақты
әлеуметтанушысы, зерттеушісі В.Т.Лисовскимен ұсынылған. Оның ... – олар ... ... өтіп ... адамдар ұрпағы, ал есейген
шақта танымдық, кәсіби, мәдени және басқа да әлеуметтік ... ... ... “жастар” ұғымына берген түсіндірмелерінде, жастарды
антропологиялық және психологиялық ... ... ... ... ... біріншіден оның объективті, әлеуметтік табиғаты
бар. Сондықтан да болар, осы ... ... ... ... ... ... ... оған берілген ішкі ... тек ... ... мен ... тану негізінде ғана “жастар” ұғымы
кеңінен қамтылады.
Жастар проблемасы жөніндегі кеңестік ... ... ... ... жас ... ... ... яғни “жастардың” кең
таралған анықтамаларынан бас тартуы.
“Адам өмірінде жастық шақ ... ... ... бар ... – деп ... жазады. Жастар әлеуметтік топ ретінде және
жастық өмірдің нақты кезеңімен ... ... ... ... ... Оның ... ... “проблема” сияқты,
әлеуметтік және мәдени конфликтілердің қайнар ... ... бір ... ... “жастар ұғымының “ересектіктің” дәстүрлі дүние
нормаларымен қауіптендірілгендігімен байланысты. Сонымен ... ... ... ... ең ... ... ... мен
байланыстырылады. Осы жағдайда “ертеңге” деген ашық ... ...... ... құпиялы және жарқын ... ... ... ... ... ... ... құрылады, бекітілген
мүмкіншіліктер мен осы кезеңді ... ... созу ... ... ... ұғымы нақты-тарихи мағыналылығы
мен түрлі тарихи кезеңдерде әрқилы мән-мағыналарды өзімен алып ... ... ... ... кең ... ... ... және физиологиялық мағыналарда қолданылады.
Бірнеше авторлардың пайымдауларын жүйелей келе, В.Н.Боряз төменгі жас
шекарасындағы 14 тен 35 ... ... ... арасында ауытқушылықты
байқады. Қазіргі таңда жоғарғы шекарадағы жас өзгерісі 24 тен 29 ... ... ... ... ... және педагогика
оқулықтарында да әртүрлі ... ... ... ... «Возрастная психология» атты ... ... ... 10-11 ... ... 14-16 жас аралығы жатқызылса, ерте
бозбалалық ... ... 20-ға ... жас ... жатқызылады.
А.В.Петровскийдің басқаруымен ... ... ... ... ... и педагогическая психология» атты
оқулықта жасөспірімдік шақтың шегі 11-12 жастан 14-15 жас ... ... ... шақ 14-15 ... 17-ге дейінгі жас аралығын қамтиды.
Профессор Р.М.Грановский жасөспірімдік ... ... ... 25 жас ... ... ... ... «В мире подростка» атты
психологтармен, ... ... және ... ... жазған еңбегінде бізді қызықтырып отырған өмір жолдарын мынадай үш
кезеңге бөледі: бірінші – ... ... шақ – ... ... жас ... ... ... – бозбалалық шақ – 15-16-дан 18-ге дейінгі
жас аралығы, ал ... ... ... ... өзін іс ... ... кезеңі
деп аталып, ол – 17-18-ден 23-25-ке дейінгі жас ... ... ... да осы ... ... ... ... жоқ.
Белгілі неміс психиатры, жасөспірімдердің кері мінез-құлықтары ... ... ... ... көптеген еңбектердің авторы
Хельмут Ремшмидт өзінің «Подростковый и юношеский возраст: ... ... атты ... ... ... ... шақ – 14-18 жас ... бозбалалық шақ – 18-21 жас аралығы,
ал жетілген жастық шақ – 18-25 жас аралығы.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... кезеңдерін қарастыра отырып, мынадай жас ... кіші ... шақ (10-12), ... жасөспірімдік шақ (12-
14), ерте бозбалалық шақ (15-17), бозбалалық шақ (18-23), ... шақ ... ... ... жас ... ... ... тегін емес, өйткені
балалық шақтан ересек шаққа өтудің өзі шартты. Жас шектерінің ... ... ... Белгілі психолог Л.С.Выготский атап
өткендей өтпелі кезең (балалықтан ересек жасқа өту) ... екі ... ... ... ... ... организмнің биологиялық жетілу
процесінен, соның ішінде жыныстық жетілуден тұрса;
2) ... ... ... ... ... ... ... қамтиды. Бұл процестер бір-бірімен өзара
тығыз байланысты болғанымен үйлесімді емес [3].
Социологияда «жас мәртебесі» деген ... бар, ол ... ... қоғамнан алатын орнын білдіреді, яғни адамның туғаннан бастап
өмір сүрген жылдары. Кез-келген қоғамда жасқа берілетін ... ... ... ... үміттер жиынтығы бекітіледі. Мысалы, балалар,
бозбалалар 5-6-дан 16-17 жас ... ... ... ... деп ... ... талап та етіледі).
Адам жасына сәйкес рөлдерді берудің биологиялық негізі де ... ... ... мен ... ... ... инженер рөлін беруге
болмайды. Адам әлеуметтенудің (оқыту,тәрбиелеу) өзіне ... ... ... ғана ... жасқа жетеді, сонда ғана қоғам оған ... және ... ... ... алатын рөлді береді. Жастар
өмірін циклдерге бөлудің қиындықтары мен ... ... ... ... ... ... ... көруге
болады :
|Өмірлік |Негізгі ... ... ... қорлары |Даму ... ... | | ... | | | |ы ... ... ... ... |Әлеуметтік |
|шақ(13-17жа|құрдастары|жетілуі,абстракты|ақпарат,проблемаларды |тәуелділік |
|с) |, ... |лы ... ... шешу және ... |
| | ... ... жасау |әлеуметтік |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... | |
| | ... |және олардың мәдени | |
| | ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | ... ... өмір ... ... ... басты |
|шақ(18-22) |мектеп |сүру,мансапқа ... ... мен ... ... ... |барар жол туралы |іскерлік,шешімдер |сенімсіз |
| ... ... ... |
| ... |қабылдау,моральды|ың тұрақтануы,таңдауға |сәйкестенді|
| ... ... |ру |
| ... | ... ... | |
| ... | | | ... ... ... жыныстық|Отбасылық қаржыны |Әлеуметтік |
|жас(23-30) |отбасы, |қатынастар,қарым-|жоспарлай білу және ... |
| ... ... ... ... ... |қабылдау |арасындағы келіссөздер |к ... |
| ... | ... мен |оны ... ... | ... шеше | |
| ... | ... | |
| | | ... ... | ... жас ... ... ... аяқтай отырып мынадай
қорытынды жасауға болады: жастардың жас ... ... ... жоқ, ... ... әлеуметтік қызметкердің,
әлеуметтік педагогтің белгілі-бір жастар ... ... ... ... ... ... ... Ол жайлы белгілі ірі
социолог П.А.Сорокин де былай деп атап ... «Жас ... жеке ... мен ... ... мен ... ... мен мүдделеріне, олар
арқылы оның ... ... әсер ... ... ... байланысты, осы мінез-құлық арқылы оның ... ... әсер ... – адам дамуының бағытына әсер ететін өзара әрекеттестікті, ... ... мен ... жағдайдың бір-біріне тәуелдігін бақылап
тұратын индикатор.
Осыдан-ақ әлеуметтік педагогика мен ... ... ... ... өз жұмыс объектілерінің, соның ішінде жастардың жас
«шекарасына» үлкен мән беруі тегін еместігін көреміз.
Жастардың ... ... ... ... ішкі ... салалануы жатады. Егер жас шегі «жастар түсінігінің жзасьарды
қоғамдық даму үстіндегі құбылыс ретінде ... жас ... осы ... ... ... ... жас ... өту сәттерін бір жастан
екінші жасқа өту «секірісі» деп атайды.
Жалпы алғанда жастардың ішкі ... ие ... үш ... ... ... кезеңде жастар қоғамдық әртүрлі әсер ету объектісі ретінде
көрінеді. Екінші кезеңнің бастапқы кезі ... ... ... ... қоғамдық қарым-қатынастардың сақтаушы ретінде қалыптасу кезеңіне
сәйкес келеді, яғни ... ... ... ... объектісі бола отырып,
әлеуметтік әрекеттердің субъектісі бола бастайды. Дамудың үшінші кезеңі
жастардың ... ... ... рөлінде болып, өзін жас емес ересек
ретінде көрсетумен аяқталады.
1.3 Жастардың даму ... даму ... үш ... ... балалық шақ,
жасөспірімдік, жастық шақ.
Жасөспірімдік кезең адамның өз болашағына айрықша үңіліп қарайтын
кезең, яғни ... ... ... дүниесіне үңілуге құштар” шағы деуге
болады. Адам ... ... ... ... оның ... өз ... ... өз жан дүниесінің жұмбақты сырларында ... ... ішкі жан ... ... ... ... адам өзі жақсы білсе, ол
сыртқы дүниенің тәнге күнбе-күн жасайтын ықпалын түсініп, адамзат ... ... ... ... Адамдардың өмір сүру құштарлығы, олардың
мақсаттары, бірі адамның өзін-өзі тани білумен сабақтас.
Жасөспірімдік кезеңде балалардың психикалық дамуының ... ... пен ... ... ... мен ... ... даму
дәрежесінің арасындағы қайшылықты айтады. Бұл ... ... ... ... ақыл-ой және шығармашылық күштерін үйлесімді
дамыту жолымен ... ... ... ... санасын дамыту
арқылы моралдық-психикалық қасиеттерін бағалап толық түсінуіне бірыңғай
талаптар игі әсер етеді. ... ... жеке ... ... ... ... ... мінез-құлығына сәйкес ... ... ... Әр ... ... ... балалардың кейбір
ерекшеліктері еске алынады. Олар: өзін-өзі тәрбиелеу, келешек мамандақ
таңдау, жолдастық, сезім, ... ... ... махаббат сезімі,
т.б.
Өмірдегі еңбектің, білім алудың, ... өмір сүру ... ... ... ... ... беріктігіне,
тұрақтылығына байланысты. Адамның өз мінез-құлығын аңғара алуы оның ар-
ұжданына байланысты. Егер адам өз ... ... ... оған ... ... оның көңілі ылғи да көтерінкі болады, өзіне-өзінің сенімі
арта түседі.
Білім беру ... жаңа ... және ... бағыттарын жүзеге
асыру үшін оларды өзін-өзі тәрбиелеу идеяларымен толықтырып, сондай-ақ оқу-
тәрбие әдістерін жаңарту, оқушы мен ... ... ... ... адамгершілік дамудың жоғарғы деңгейіне жету көзделу
қажет деп ... ... ... мектеп оқушысының оқуға, ... ... ... ... ... ... ... қатынастарға жиі
көңіл бөлініп келді. Алдағы уақытта, біз білім беру ... ... ... жеке ... ... көңіл аударып, оларға
көмектесу, дұрыс педогогикалық көңіл, ... ... ... ... ... қажет. Атап айтқанда, баланың өзін-өзі құрметтеуі
мен ... ... ... т.б. ... өзін-өзі бағаламауы
немесе құрметтемеуі өзінің тұлғалық қасиеттерін ... ... ... ... ... ... бағыт-бағдарын анықтай алмай, өзін
құрметтемей, абыройын ойламайтын дәрежеде ол нашақорлыққа, ... ... ... қол ... себепкер болады. ... ... ... оның бойында сенімсіздік пайда болып, қоғамнан
немесе ата-анасынан кек ... ... ... оларға ешқандай жазалау,
қорқыныш, ... әсер ... ... ол өзінің болашағына ... ... ... ... өзін-өзі құрметтеуден қалады.
Жасөспірімдік кезеңдегі жастар өз өмірінің ... ... баға ... және ... ... ... өзіне маңызды сұрақтар қоя бастайды,
мысалы, “Мен 16 жастамын, ал мен ... ... үшін не ... ... ... ... ... керек?”, “Отбасының, ата-ананың алдындағы
менің борышым неде?”, т.с.с. Мұндай сұрақтар жасөспірімдерді ойландырып, өз
бойларына талдау ... ... дара ... ... ... өзін-
өзі ашуы осы адамдар өмір сүруге тиісті әлеуметтік дүниені ... ... ... ... - өзінің “Менін” ұғынуы,
яғни “Мен кіммін?”, “Мен қандаймын?”, “Менің қабілеттерім ... ...... ... ... ... мен ... реттеуі, яғни
“Менің өмірлік мұратым қандай?”, “Кім болғым ... осы ... ... ие.
Жасөспірім өзіне-өзі сұрақтар қояды. Осыған орай ол өзіне-өзі талдау
жасау, ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы ұғымдар жүйесінің бұзылуына және өзінің
жеке ... ... ... ... ... жеке бас ... ... қаралады. Жасөспірімдер көбіне көтеріңкі, болмысқа сай келмейтін
талаптар қояды, өз қабілеттерін, ұжымдағы алатын орнын т.б. ... ... және ... ... ... ... ... сенімділік көбіне
айналасындағыларды мезі етіп, ... ... мен ... Жас ... өзінің нақты мүмкіндіктерінің шамасын көптеген
сынаулар мен қателесулерден кейін барып, әдетте мектепті аяқтағаннан ... ... ... ... ... ... әрі бір мағынада
болмайды. Тіпті толық қалыптасқан жеке адамның өзін-өзі ұғынуы да қарама-
қайшылықсыз болмайды және ... ... бірі деп ... ... ... ... сәл ... тану адам жанының тереңдігін тілейді. ... ... ... екі деп ұлы Абай ... “Мен” дегеннің
мағынасы әр түрлі. Адам бойында “меншіктік мен” және “әлеуметтік мен” бар.
“Меншік Мен” - бұл ... ... ... ... қуаныш-қайғысы
менің де қуаныш-қайғым болады, сондай-ақ менің кітабім, үйім, киімім және
т.б-лар.
“Әлеуметтік Мен” – ... ... ... ... Мен ... ... “әлеуметтік Меннен” “меншіктік Мен ” жоғары ...... ... ішкі ... ... жан дүнием, рухым.
Жас стратификациясы
Жастық шақ – адамның балалық пен үлкен өмір аралығындағы қалыптасу ... ... ... ... шақтан үлкен өмірге аяқұ басуы екі кезеңмен
өтеді: жасөспірім және жастық бұл кезеңдердің ... ... ... ... ... жасөспірім 14-18 жас, жастық 16-18 жас
аралықтарын ... ... ... жас ... адамның
хронологиялық жасы емес, оның әлеуметтік мәртебесін белгілейтін ұғым ... ... ... ... адамның жасына қарай, оның қоғамдағы
орны белгіленеді.
Қоғамдық еңбек бөлінісі ... жасы мен ... ... ... ... еңбек түрлері адам жасына тікелей тәуелді. Жастық шақ
әдетте білім алу немесе отбасын құру сияқты ... ... ... ... ... ... ... атқарады.
Жас стратификациясы әлеуметтік-психологиялық күтілістер мен санкциялар
жүйесінен тұрады. Адам жастық ... ... ... қалайтынын және өз
жауапкершілігін сезіне бастайды. Адамның ... мен ... ... ... ... ... әзір ... қоғамда жастар әлеуметтік қызметтер мен ролдерді тез игереді.
Күрделі қоғамдарда жастар белгілі бір уақыт аралығында ... ... ... ... сай жастық шақ адамның өз ... ... ... ... соң адам ... ... пен жауапкершілік
пайда болады. Қазіргі таңда жастардың жеке таңдау ... ... ... ... ... ... ... психологиялық
жетістігі тек өз ортасымен ғана шектелмейді. Бұл жастардың әлеуметтік орта
туралы жан-жақты хабардар болуын қамтамасыз етіп, ... ... ... ... ... тегі мен ... әлеуметтік мәртебесі, оның
психологиялық және физиологиялық дамуына үлкен әсер етеді. Сонымен қатар
бұған ұлттық мәдени ... ... ... де ... Әдетте жастар
әлеуметтік өмірдің белсенді қатысушысы емес, тәрбиеге зәру адамдар ... ... ... ... ... ... мен ... топтар
бұл тұжырымның қателігін дәлелдеді.
Жастық шақ теориялары
Жаңа фрейдизм теориясы. Жастық шақтың теориялық мәселелерін ... ... ... әсер ... Оның негізін австрия ... ... Ол ... жыныстық, сезімдік дамуына арналған бірқатар
ғылыми тұжырымдар енгізді.
Фрейд тұжырымдарын дамытып жаңа ... ... ... белгілі американ психологы Эрик Эриксон (1902-1982) болды.
Жас адамның дамуы бір-біріне байланысты үш үрдістен құрылады. ... ... ... ... ... ... дамуды әлеуметтану
зерттейді.
Эриксон пікірінше негізгі даму заңы «эпигенетикалық ... ... ... әрбір жаңа даму кезеңінде жаңа ... мен ... ... Жаңа ... өту ... жас адам ... тоқырауға
ұшырайды. Біреулер мұндай кезеңді үнсіз көтерсе, біреулер өзін қоршаған
адамдармен ... ... адам ... ... ... ... Әрбір кезеңнің адам үшін
пайдалы немесе пайдасыз шешілетін ерекше мақсатары болады.
Жастар ... ... ... ... ... ең белсенді
зерттеліп жатқан бағыты болып табылады.Бұған 1960 ж. Кейін ... ... ... ... жастар шерулері үлкен әсер етті. Социологиялық ғылыми
зерттеу ... ... ... ... ... ... еңбек
жолына түсуі, құндылықтық танымдарындағы өзгерістер, жастардың бейресми
бірлестіктері, жастар ... ... және ... ... ... социологиясы жеке ғылыми сала ретінде тұңғыш рет 1970 ж. ... ... ... ... конгресте мойындалды. Бұл осы
салада теориялық та, қолданбалы-тәжірибелік те ... ... ... көрсетті.
Жастар өзекті мәселелерін зерттеумен Л.Розенмайер, К.Штарке, Э.Гидденс
сияқты белгілі социологтар айналысты.
Әлеуметтану ... ... ... мәселелері бүкіл қоғамның негізгі
құрылымдық өзгерістерімен байланыстағы ерекше әлеуметтік топ ... ... ... ... ... ... ... жатқан
ғаламдастыру, урбанизация, ұлттардың қартаюы, дүниеге бала әкелудің кемуі
мәселелерімен байланысты.
Жастық – бұл ... ... ... ... ... ... ( ... шекарасы 15 – 16 дан 21 – 25 ). Бұл период адам өзiне
сенiмсiз, әрi ... ... ... шынайы есеюге алып
келетiн жол.
Жастық шақта жастарда өмiрлiк құндылықтарын таңдауда ... ... ... ... өзiне, басқа адамға, моральдiк құндылықтарға
деген iшкi позицияны қалыптастыруға тырысады. Нақ ... ... жас ... ... ... пен ... категориялары арасына өзiндiк орнын
қалыптастырады. “Ар”, “намыс”, “құқығы”, “парыз” және де басқа ... ... ... осы жастық кезiнде көп алаңдатады. Жастық
кезеңде өз - өзiн ... ... ... ... ... мен ... кездерi, яғни күрес, қоғамдағы өз орнын табу мен сол орынды ... ... бұл ... ... де, ... де ... ... дәл осы
қателiктер арқылы адам есейедi.
Iшкi позицияны таңдау – қиын рухани жұмыс. Оған өз ... ... ... кезеңдердегi iс әрекеттерi тигiзедi. Ол өзiне ... ... ... адаптивтi емес позицияларды таңдайды, сонымен
қоса өзi ... ... ... әрi ... ... болып көрiнедi.
Бiрақ та, қандай сенiң бағытың шынайы, нақты, ... ... ... оның ... аз, мiне сондықтан да жастық шақта өмiрдiң
соққысына соқтығады. Сонымен бiрге дәл ... ... ... ... ... өкiлiне ұмтылыс, талпыныс пайда болады. Бұл ... ... мен ... ... ... жас ... тура жолынан
тайдыруы мүмкiн. Жастық кезеңде – бұл басқа сезiмдерге, өмiр ... ... ... құмарлық билеу мүмкiн.
Жастық шақта жас адам өзiнiң ... ... ... оның
мағынасына оның өзi, досы, жiгiтi немесе қызы және де түгел адамзат кiредi.
Жасөспiрiмдiк кезде бастаған ... ...... жолдарын
қалыптастыруды ол жастық ... ... ... ... жетiлдiрудi
жалғастырады. Бiрақ бiреулерде – рухани дамуын ... ... - ... ... ... ... ... өзiнiң тұлғалық
дамуын сонымен байланыстырады.
Ол жастық шақта оңай жараланатын болып қалады, тек ... ... ... ... механизмi пайда болады, ол оны сыртқы, басқалардың
араласуынан ... және де ... iшкi ... ... көмектеседi
(14(.
Жастық – адам өмiрiнiң мағыналы, маңызды кезеңi. Жасөспiрiм ... ... ... ... жас адам бұл кезеңдi шынайы ... яғни ол өз ... ... ... ... ... мен өмiрлiк
жолын таңдайды. Бұл кезеңнiң өзiндiк ... бар: ... ... ... жас адам ... немесе “суық” болып келедi. ... ... ... және ... ... өз ... ... жастық шақта адамзаттық пен руханилық позициясының шырқау шегiне
жету немесе дәл осы жаста адам адамзатқа сай емес ең ... ... ... ... туылған жолын басынан кешiрiп, жасөспiрiм балалық шақтан өсiп,
жастық шаққа аяқ басқанда тұлғаның екiншi ... ... ... Адам
қоғамдық өндiрiске, еңбектiк қызметке қатыстырылған тұлға және адам ретiнде
өзiн - өзi анықтауға ұмтылады.
Жастық ... ... ... ... ... ... кiргенде,
өзiне жақын адамдардан тәуiлсiздiгiнен босалғанын сезедi. Бұл тәуелсiздiк
қатты ... мен көп ... алып ... Ал ... ... әрi ... ... адам дүниетаным, құндылықты ... ... ғана емес ... ... тәуелдiлiктiң керектiгiн
түсiнумен сипатталады, өйткенi тұлға өзiне қоғамдық ... ... ... ... дүние жүзілік өркениетке ұмтылу ... ... ... беру ... ... ... меңзейді.
Ұрпақты дана да, тәрбиелі етіп тәрбиелеу үшін – оның тұлғалық ерекшелігін
қалыптастыру қажет. Дүниедегі ең бағалы асыл ...... Ол ... ... мен ... ... негізі, ол – жер шарындағы небір
ғаламат табыстардың қайнар көзі, ақыл ой ... ... ... тұлға ретінде дамуын бір жағынан оның тұлғалық ерекшелігін
қадағалай отырып, екінші жағынан жастардың оқуы мен ... ... ... әсер ... ... ... ... әлеуметтік жағдайға тәуелді екенін 16-17 ғ.ғ
байқаған тұңғыш гуманист социал-қиялшылар Томас Мор және ... ... жеке ... ... негізі жалпыға бірдей және міндетті
оқу, оқуды ана тілінде жүргізу балаларға ғылымның әр ... ... ... ... оның ... ... деп “Утопия” деген еңбегінде
сипаттаған. Кампанелло адам ... ... оның ... ... ... ... қабілетін дамытуда игілікті, қажетті жағдайлар
жасау арқылы, бақытты өмір сүруіне ... ... ... ... белсенді даму кезеңі бұл студенттің әр түрлі
шешімдері. ... өз ... шеше алу ... ... яғни ... ... ... және іскерлік деңгейінің қаншалықты екенін,
тұлғаның құндылықтары және қаншалықты дамығандығын анықтайды.
Студент қоғамда белгілі бір орын алады, белгілі бір ... ... ... және ... тән ... және ... психологиялық
ерекшеліктерімен ерекшеленетін индивид.
Студент: тұлғалық түр –сипатының ... жеке ... ... өте ... ... ... де өздері тәріздестер /өздерінен басқалар/ ... ... бір ... ... жемісі. Олай болса, студенттердің жеке
басының қалыптасуы туралы түйсік-түсінік те дара ... ... ... ... ... ... ... яғни студенттерді қоғамдық
қатынастардың жиынтығы ретінде қарастырады.
Дара тұлға - әлеуметтік адами қадір-қасиеттердің биологиялық ... ... ... ... ... Әрбір жеке адам – дара тұлға, өйткені
оның бойынан көрінетін әлеуметтік белгілер ... ... ... қадір-қасиеттердің, оның қоғамдық табиғатының жиынтығы, көрінуі,
білінуі. ... да ... ... ... ... сипаттау үшін
социологиялық ғылыми әдебиетте «индивид», «жеке адам», ... ... ... ... ... ... ... «Дара тұлға» термині
адам баласының бір ғана өкілін даралап көрсету үшін ... ... - жеке ... өзіндік ерекшеліктері, өзіне тән мінез-құлқы, сезім-
түйсігі, интеллектісі, ақыл-парасаты, бітім болмысы бар ... иесі ... Осы ... ... ... адам, тіршілік иесі бір-біріне
ұқсамайды. ... ... ... жан, ... ретінде
қарастырылады.
Дара тұлғаның жеке басына тән сипаттық белгілер мен қадір-қасиеттерді
ерекшелеп, зерделеу оның ... ... ... құрылымдық
компоненттерін анықтап, талдауды ... ... ... ... дара тұлғаның бітім-болмысы туралы ... ... ... жеке ... ... ... ... адами қадір-қасиеттерді жинастырған. Олар
мыналар: 1) Жеке тұлғаның ... 2) ... ... 3) ... ... ... компонент екі топтан тұрады: а) ... ... ... б)
бағыттаушылық, таным, еңбек, қарым-қатынас, эстетикалық ... ... ... ... ... ... атты
кітабында зерттеуші А.Ә.Әбілқасымова жеке тұлға бітімі ... ... ... ... сәл де ... ... ... бірнеше зерттеушілердің еңбектеріне сілтеме жасайды.
Қорыта айтқанда, дүниеде қанша адам болса, сонша мінез, сипат бар.
Әркімнің жеке ... тән ... ... ... атап ... ... тән ... жүріс-тұрысы, білімі, дағдысы, бет пішіні, түр-
сипаты, азаматтық-адамгершілік қадір-қасиеттері бар.
Сонда адамның ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастардың, болмыстың идеалдық бейнесі ретінде
қалыптасатындығын қалай түсінуге ... ... ең ... адамның
бойындағы даралық, кісілік қасиеттердің жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... адам – ең алдымен адамзат қауымның мүшесі. Шыққан нәсілінен,
ұлтынан, жынысынан, ... ... ... ... ... ... ортақ
жалпы адамзаттық қасиеттері болады.
2. Әр адамның физиологиялық ерекшеліктерінен жоғары ... ... ... және оның өз басына тән психологиялық өзгешеліктері ... оның ... ... ... ... ... қимылдары
мен жүріс-тұрысында, сөйлеу ... ... ... ... ... адамдармен қарым-қатынасында т.б. тіршілік
әрекеттерінде байқалады. Осы қайталанбайтын ... ... ... ... ұқсамайтын өзіндік қырлары туады. Бұл қырлардың негізі
физиологиялық ерекшеліктерде жатқанымен, ... ... өмір сүру ... да
елеулі ықпал жасайды.
3. Адам белгілі бір елде, тарихи дәуірде, белгілі дәрежеге жеткен
материалдық және ... ... ... ... ... Оның ... этникалық ортасы болады. Сол дәуірде, тарихи ортада қалыптасқан
білім – тәрбие жүйесінен тағылым ... ... ... ... ... жан – ... ... ізін қалдырады.
Сонымен, дара тұлға, кісі дегеніміз жаңа сапалы, индивидтің өзімен
бірге ... ... ... ...... ... ... өмір барысында
қалыптасатын әлеуметтік-психологиялық және ... ... ... ақиқат болмысты тануға және өзгертуге бағытталған
жасампаз әрекет субъектісі. Басқаша айтқанда, ол өзі өмір ... ... өмір ... мен ... ... ... сіңдіріп, жан-
жақты әрі үйлесімді кемелденген тұлға, жетілген адам. Студентердің ... дара ... ... ... ... ... дамытатын орта
– ол жоғары оқу орны, оның ұжымы, профессор-оқытушылар ... ... оның жеке ... ... ... мен ... ... белсене
қатынасуы, яғни өз бойында белсенді өмірлік позицияны қалыптастыра отырып,
өзін-өзі тәрбиелеуі. Бұл ... ... ... ... ... ... болады. Себебі, әлеуметтендіру индивидке сырттан еріксіз
таңылатын нәрсе емес, керісінше, оның ... ... ... ... мен ... ... ... лайықтап, үнемі дұрыс жолға салып,
өзгертіп ... ... іске ... ... – бұ ... ... ... айқын
байқалатын балалықтан ересектікке өтудің кезеңі [4].
Студентті тұлға ретінде қарастыратын болсақ, онда 18-20 жас – ... ... ... сезімдердің дамуы, мінез-құлықтың құрылуы
мен үлкен адамның толық ... ... ... ... ... т.б.) ... байланысты.
Студент тұлғасын қалыптастырудағы өзін-өзі тәрбиелеудің ролі
Жаңа типтегі оқу жүйесінің мақсаты – студенттерге ... ... ... ... қана қоймай, сонымен қатар, өмірдегі өз орнын
анықтай алатын, ... ... ... ... ... асыратын, үнемі
даму үстінде өз-өзін өмір бойы оқуға, жетілдіріп отыруға қабілетті ... ... ... ... күні жоғары оқу орынындағы оқу-тәрбие үрдісі
студенттердің өзін-өзі жан-жақты жетілдіру, өзінің қоғамдағы орны мен ... ... ... ішкі сезімдері мен сапалы қасиеттерін тану,
қабылдау, ... ... ... сала ... ... ... қажет.
«Адамдар тұлға болып, өзіндік жеке бас ерекшелігімен ... ... ... жеке тұлғаны қалыптастыру, тәрбиелеп жетілдіру қажет. Өзіне
немқұрайлы қарайтын кейбір қоғам мүшелері, басқалар қалай өмір сүрсе, мен
де ... өмір ... ... принципті ұстағанымен шын мәнінде олай емес.
Жеке тұлғаның ерекшелігі дегеніміз- ол оның ... тән ... ... ... ... ... - деп көрсетеді
профессор ... даму ... - ... ... ... атқаратын міндетін,
қазіргі және болашақ ... ... ... ... ... түсіну және өзін-өзі үздіксіз, бір қалыпты жетілдіру.
Соңғы жылдарда гуманитарлы ... ... ... дамыту идеясына
ерекше көңіл бөлінуде. Өзін-өзі дамыту тұлғаны өзгеден даралындыратын басты
ерекшелік. ... ... ... ... ... өзгелерден
ерекшеліндіреді. Осыдан туындайтын тәрбиенің ...... ... ... ... ... ... өзгеге көрсетуі және оны
басқаға үйрете ... ... ... өз ... өз ... ... олардың қайталанбас даралық сипатына құрмет білдіру, осы қасиеттерді
студенттің санасында орнықтыруы оқытушының бірден-бір мақсаты ... ... ғана ... өз ... ... ... ... Студент өзінің
даралық сипатын түсінуі арқылы өзін-өзі танып білуге, ... ... ... ... ... жол ашады. Сонымен,
жастардың бойында рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру арқылы ... ... ... ... ... ... басты нысана - студент
тұлғасын ... Оның рух ... ... Жаратқанның ұлы қуаты бар – Кіші
ғарыштық әлем, ғарыштың тіршілік иесі ... және ... мен ... ... ... ... оған бой ... оны мұғалім солай
қабылдауы шарт.
С.А. Назарбаеваның басшылығымен ... ... ... ... ... ... ... ішкі жан дүнисінің бай,
рухани болмысының жоғары дамуына терең жол ашатын ... ... ... бағдарламасының негізін қалады. Көптеген қазақстандық ғалымдар
Х.Т.Шерьязданова, Т.А.Левченко, М.Х.Балтабаев, А.А.Семченко, Е.Е.Бурова,
А.Н.Нысабаев, ... өз ... ... ... тану және
тәрбиелеу мәселесі бағдарламасының негізін қалауға ат салысты.
Бұл еңбектерде өзін-өзі тәрбиелеу тәрбиелеу тұлғаның өздігінен дамуын
мәдениеттендіру мен ... ... ... ... ... Бөлім . Жастармен әлеуметтік жұмыстың негізгі технологиялары
2.1 Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыстардың мәні ... ... ... ... ... спецификасы.
«Технология» түсінігі объектіні өндеу және ... ... ... мен ... ... ... жүйесі дегенді білдіреді. Алғашында
бұл түсінік тек объектісі табиғат материалдары ... ... ... қолданылған. Қазіргі уақытта оны қолдану әлеуметтік салада жүріп
жатқан прцесстер ... ... ... ... кеңейіп отыр.
Әлеуметтік жұмыстың технологиясы әлеуметтік технологиялардың бір
саласы. Ол қиын өмірлік жағдайға ... ... ... ... жасау мен әлеуметтік қызмет көрсетуге бағытталған. «Әлеуметтік
технологиялар» ... ... ... жаңа ... есептелінеді. Дегенмен
де, бұл әлеуметтік технологиялармен айналыспады ... ... ... ... ... ... болғанына дейін қолданған.
Мысалы, ұзақ уақыттар бойы адамдар қоғамдық істерді басқарды, ... ... ... мен ... ... ... отырды. Алайда
әрқашан көп жағдайларда арнайы өңделмеген жеткілікті түрде қарапайы және де
әлеуметтік байланыстардың өзі технологизацияларды талап етпегендіктен ... ... ... ... ... ... түрде бөлуге болатын болды.
Адамзаттың дамуы қарсаңында әлеуметтік байланыстар қиындатылды.
Сонымен қоса әлеуметтік орта ... ... ХХ ғ. ... ... ... ... ... Осы периодта ғалымдардың
көңілі - әлеуметтік технологияларды енгізу, құрастырумен ... ... Осы ... ... ... ... ғылыми
құрылғылар пайда бола бастайды. «Әлеуметтік технология» ұғымы қарастырылған
алғашқы жұмыстардың бірі Н.Стефанованың «Қоғамдық ... және ... (1976 ж) ... ... Онда әлеуметтік технологиялардың
мәні – білімнің, әлеуметтік қатынастар мен ... ... адам ... ... ... ... соғады деген
пайымдау айтылады.
Ал, В.Г.Афанасьев әлеуметтік технологияларды «басқару ... және ... ... ... нақты тілге аударылу құралы...
алға қойған ... ... деп ... А.Зайцев – «әлеуметтік
процесстер ұйымдастырылуының құралдары мен тәсілдер білімінің жиынтығы, осы
әрекеттер қойылған ... ... ... ... ... ... ... көзқарасымызша «әлеуметтік технологиялар»
ұғымына әмбебаптырақ дәл анықтама берген сияқты. Әлеуметтік технологиялар ... ... ... ... мақсатымен оған кәсібилік әсер ететін
тәсілдердің жиынтығы.
Әлеуметтік жұмыстың ұйымдастырылуы, әрине қазіргі ... ... ... ... етеді.
Әлеуметтік технологиялар көмегімен (саяси, басқару, ақпараттық және
т.б.) қоғамда масштабы бойынша, ... ... ... ... шешуге
болатындығына қазіргі заманғы әлемдік тәжірибе куәгер. Әлеуметтік ... ... мен ... қиындығы, әлеуметтік жұмыс
проблемасының кешендігі оның ... ... ... ... ... оның ... жеке процедуралар мен операцияларға
бөлуге мүмкіндік береді. Сондықтан, әлеуметтік ... ... ... ... ... бірнеше қарапайым проблемаларға бөлінеді.
Әлеуметтік жұмыс технологиясының объектісі - ... ... ... ... олар түрлі деңгейлердегі процесстер. Әлеуметтік
технологиялар мен әлеуметтік жұмыстың ... ... ... ... ... ... ситуациясын өзгерту үшін әлеуметтік
жоспарәрекет ететінін жүргізу қажет, яғни – ... ... ... ... ... ... беру.
Әлеуметтік жұмыстың технологиясы әдетте екі мағынада қарастырылады.
Кең ... - ... ... объектісіне әсер ететін ұйым,
бағдарлама, құрал, тәсілдерінен ... ... ... мен ... ... ... ... әдетте әлеуметтік жұмысты жалпы мемлекеттік ... ... ... ... қолданылады. Ал тар мағынасында –
жеке технологиялар жиынтығы ретінде, яғни ... ... пен ... ... ғана ... белгілі-бір, нақты тәсілдер мен
құралдар болып табылады. ... ... ең ... ... ... мекен-жайы, оқуы, жұмысы және т.б. бойынша әлеуметтік
жұмысты ... ... ... ... ... екі жол жастармен әлеуметтік жұмыс
технологияларында ... оны ... ... ... пен ... ететін белгілі-бір категориясына, оларды өмірлік қиындықтардан алып
шығу мақсатында қолданатын тиімді ... ... ... ... жүйесі деп анықтауға болады. Жастармен әлеуметтік
жұмыстың технологиясында екі форманы бөлуге болады:
1) процедура мен операциялардан ... ... мен ... тұратынбағдарламалар;
2) осындай бағдарламаларға сәйкес құрылған іс-әрекеттің өздері.
Жастардың әлеуметтік жұмысының ... әр ... ... ... ең көп ...... (жастар ортасында, жастар
тобында және т.б. болатын құбылыстар, ... ... ... ... ... ... ... отырып, белгілі-бір әсер ету
тәсілдерін қолдану арқылы олардың тиімді қызмет етіп, дамуы мен ... ... ... жұмысының технологиясының жіктелуі олардың жаңа
дәрежесіне де байланысты. Осы түріне қарай жаңа ... және ... ... ... деп ... ... технологияға
«жастардың әлеуметтік жұмысының мобильдік» (басқаша атауы – «көшедегі
әлеуметтік ... ... ... ... бұл ... уақыттары
батыс елдерінде кеңінен тараған технология, ал ТМД елдерінде, соның ішінде
Қазақстанда аз танылып ... Оның мәні – ... ... ... ... ... немесе басқа да жастар қызметінен көмек сұрамайтын, бірақ
девиантты мінез-құлық танытатын, ... ... бір ... ... Осындай жастарға «рокерлер», спорттық және музыка «фанаттары» және
т.б. жастар тобын жатқызуға болады. Бұл ... ... ... ... қызметкерді осындағы «тусовкаға» енгізу, оның қатысушыларымен
өзара қатынасқа түсіп, ... ... ... ... осы
негізде ондай топтардың көбеюіне жол бермеу, таралуына әсер ету, ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық және тактикалық
сипаттағы технологиялар ... ... ... ... көп ... олардың өмір деңгейін жақсартуға, білім алып, жұмысқа орналасуға
және т.б. мүмкіндік жасауға бағытталған технология. Екіншісі – ... ... ... ... ... ... пен қорғауды қажет
ететін топтарымен жұмыс жасау технологиясы. Қазіргі ... ... ... ... технологиялар анықтаушы ғана болып отыр,
себебі, ... ... ... ... ... ... алдын-ала
саралайтын стратегиялық технологияның жұмыс істеуін қамтамасыз етуге
мемлекеттің қаражаты ... ... ... жүргізілетін
әлеуметтік жұмыстың жүйесінде адрестік әлеуметтік көмек тұжырымдамасына
ғана сүйенеді.
Соған қарамастан, ... ... ... ... табысты
жүзеге асыруда тактикалық технологияны алдын-ала саралайтын ... ... ... ... ... ... балалар мен
жасөспірімдердің қамқорсыздық проблемасын шешу үшін үйсіздерге нақты көмек
көрсетудің жеке, тактикалық ... іске ... ... ... ... пен ... билік органдарының мүмкіндіктеріне
қарай, балалар мен жасөспірімдердің ... алып ... ... оны болдырмау шараларын қолдануға бағытталған стратегиялық
технологияны да ... ... ... ... ... ... жалпылау осы салада
қолданылатын көптеген технологиялар негізделетін басты ... ... ... ... ұйымдастырушылық тәсіл жұмыс нысанының, жобаларының әр алуандығына
бағыттылығымен сипатталады, оны ... және ... ... ... ... ... ... да, оған қажетті қаржы
бөледі, оның жұмсалуына ... ... және ... ... нәтижесін бақылайды;
• кезеңмен қолдану тәсілі жұмыстың шартты түрде екі ... ... ... ... ... ... алынған технологияның
объектісі – жастардың белгілі-бір тобы немесе жеке жасөспірім,
бозбала, ... ... ... ... жағдайларды
терең зерттеумен байланысты. Осы кезеңде барынша маңызды, алдымен
шешуді талап ететін проблемалар анықталады. Бұл ... ... ... әлеуметтік қызметкердің клиентімен бірге
проблеманы шешудің жоспарын құрудан тұрады. Екінші ...... ... жұмыс жасау, ол психо-әлеуметтік және ... ... ... ... және басына түскен жағдайдан ... ... ... ... ... реттеу сияқты істерді
атқаруға бағытталған;
• кадрмен қамтамасыз ету таңдап ... ... ... ... мамандарды – психологтарды, ... ... және т.б. ... ... ... ... тұлға
жастармен жұмыс істеуге арнайы дайындалған, клиентпен ... ... оның ... ... ... зерттеп, оның
проблемасын шешуде қолайлы әсер ететін адамдарды, ... ... ... ... және ... ... осы
жоспардың жүзеге асуына бақылау ... ... ... ... табылады.
Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыс технологиясының тағы ... ...... ... тәсілі қағидасы, ол жоғарыда
аталғандардан басымырақ түсетіндіктен жеке ... ... ... ... әлеуметтік-демографиялық тобы ретінде және әлеуметтік
жұмыстың объектісі ретінде – күрделі және ... ... ... Ол ... ... ... ... табылады. Жастардың күрделі, жүйелі сипаты соған
сәйкес келетін адекватты көзқарасты қажет етеді. ... ... ... ... ... осы ... жатады және ол адам
немесе адамдар ... ... ... мен сипаттарына қарай
ерекшеліктерін ... алу мен ... ... ... ... ретіндегі дифференциялық тәсілінің негізіне
әлеуметтік дифференциялау сияқты әлеуметтік түсінік жатыр, ол - ... және ... ... ... ... ... негізде бөлінетін
жеке тұлғалар арасындағы айырмашылық.
Әлеуметтік жұмыстың тәжірибесінде ... ... екі ... бар. Оның бірі ... жеке ... ... оның
теңдесіздігін, өзін-өзі көрсете алуын, топта, қоғамда автономиялығын
мойындайды. Мұндай ... жеке ... өз ... өз таңдауы үшін
жауапкершілігін сезінуге ... ... ... әлеуметтік
дифференцияның әлеуметік ... ... ... және ... ... көзі деп қарастырады. Бұл жағдайда
жеке тұлға, тағдыры үшін қоғам мен мемлекет ... ... ... ... ретінде қарастырылады. Әлеуметтік қызметкер үшін осы айқындамаларды
қарама-қарсы қоймай, ол ... мен ... ... ... ... жұмыс істейтіндіктен, оларды үйлестіріп, біріктіруі керек.
Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыстың дифференциялық тәсілі жас
ұрпақтың ... жеке ... ... ... ... ... ... барынша тануға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... объектінің, бұл жағдайда жастардың
дифференцияланғанын сезінуі керек;
• әлеуметтік қызметкер жұмыс ... ... ... мен сұраныстарының ерекшеліктерін есепке алуы тиіс;
• жастардың осы ... тән ... ... ... ... сай ... ... керек.
Жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыстарда дифференциялық тәсілін
жүзеге асыру ең ... оның ... да бір ... ... ... ... ... негізделумен байланысты. Дені сау, еңбекке ... ... үшін ... мен ... оқу, ... ... кәсіпкерлік,
өзін-өзі жұмыспен қамту, өзін-өзі қамтамасыз ету жүйесіне енуіне мүмкіндік
жасау керек. Жастардың әлеуметтік ... ... мен ... ... пен ... ... қажет. Жастардың ішінде шынымен де қоғамнан
әлеуметтік қолдауды қажет ететін ... жас ... ... мен ... жатқызуға болады. Жастардың мұндай санаттарына,
яғни әлеуметтік ... ... ... ... жас жұмыссыздарды жатқызуға
еңбек пен еңбекпен қамту туралы заңдылықтарда бірнеше түсініктер берілген,
десе де олар ... ... ... ... ... деп ... қолдауды қажет ететін жастардың санаттарына жас жалғыз басты
аналарды, жас жезөкшелерді, тіпті ... ... ... ... ... айқындамаларына байланысты шешіледі.
Әлеуметтік қолдауды қажет ететін объектіні анықтағаннан кейін келесі
адым нақты жастар санатына ... үшін ... ... ... ... ... таңдау болып табылады, оның маңызды құрамдас
бөлігіне мыналар жатады: - ... осы ... ... ... ... талдау жасау; - онымен жасалатын әлеуметтік жұмыстың
мақсаттары мен міндеттерін негіздеу және түсіндірме беру; - ... ... ... ... ... мақсаттарын тиімді шешу үшін қажетті
әлеуметтік-қорғау инфрақұрылымын (еңбекпен қамту орталықтары, ... және т.б.) ... ... мен ... анықтау; -
бағдарламаны ресурстық (қаржылай, кадрлық, ақпараттық) қамтамасыз етуін
дамыту жағдайы мен ... ... ... ... ... жұмыс технологиясы дифференциялық
тәсілінің үш деңгейін есепке алуы ... ... ... ... жастар, жас нашақорлар); ... ... ... ... «команда», «фанаттар» тобы және т.б.); жеке ... ... ... жеке ... ... білімі, мінез-құлқы),
осы деңгейлердің әрбірі әлеуметтік қызметкерлерден соған сәйкес білімі ... ... ... ... ... әлеуметтік жұмыстың теориясы мен әдістемесі
нақты жастар санатын қорғау мен қолдаудың тиімділігі үшін ... ... ... ... ... ... ете алмады, әсіресе,
әлеуметтік-экономикалық реформалар кезінде өздері ... ... ... ... ... ... және ... жастармен әлеуметтік жұмыста дифференциялық тәсілді жүзеге асыру
үшін өзекті оның мақсаттарына бұрын қолданылған технологиялардың қазіргі
кезге ... жаңа ... ... осы ... де ... жаңа артықшылығына бағдарлау, яғни жергілікті ресурстары мен
мүмкіндіктерін барынша қолдану және ... ... ету ... ... ... ... ... да жоғары бағалануда, ол
нақты жастар санатына арналып, әлеуметтік-психологиялық, ... ... және ... да ... ... ету тәсілдерін қамтиды.
Жастармен жүргізілетін әлеуметік жұмыстарында дифференциялық тәсілі
технология қағидасы ретінде әлеуметтік қызметкерден, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... аймақтың ерекшеліктерін білу
және есепке алу талап етіледі. Мысалы, ... ... ... ... ... ... қарағанда жұмыссыздықпен көбірек кездесіп, ал
соңғылары нашақорлыққа, жезөкшелікке, қамқорсыздыққа көбірек ұшырайтыны
белгілі. Кіші ... ірі ... ... қарағанда
жастарға дамуы, әрі қарайғы жұмысқа орналасуына мүмкіндік ... ... ... аз жағдай жасайды.
Осыған байланысты, ... ... ... ... диффернциялық тәсілді кәсіби тұрғыда қолдану әлеуметтік
қызметкер үшін қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... жағдайын, жастардың осы топтарына тән
әлеуметтік құбылыстардың ... болу ... осы ... ... технологиялардың негізгі қағидалары мен әдістерін де ... ... ... ... деп - әлеуметтік қызметкердің
өзінің іс-әрекетіндегі қойылған мақсатына жеткізетін ... ... ... ... ... ... әлеуметтік технологиялары
қарапайым (арнайы мамандығы жоқ адамдар да ... ... ... ... болып бөлінеді.
Әлеуметтік технологиялар іске асқан кезде бірнеше түрлерге ... ... ... және ... бағдарламаларды іске
асыру, бейімделу мен әлеуметтік ағарту (реабилитация) технологиялары.
«Диагностика» термині (грек тілінде ... ... ... тану және ... қою ... ... Әлеуметтік ауру туралы
түсінік - әлеуметтік жұмыстың пайда болуымен бірге қалыптасты. ... ... ... арқылы жұғатын аурулар көбінесе адамдардың
материалдық жағдайының нашарлығымен байланысты. Сонымен ... ... ... және тағы ... әлеуметтік ауруларға жатады.
Диагностика кезінде ... ... ... ... ... ... ... қажеттілік туады. Әлеуметтік жұмыста осы
эксперт психиатр, заңгер, психолог, тәжірибелі әлеуметтік жұмыскер де ... ... ... 4 ... тұрады : диагностикалық
(клиенттің жағдайын анықтау); ақпараттық бақылау (клиент ... ... ... ... болатын жағдайы анықталынады); жобалық (
шешім қабылдауға ұсыныстар шығару).
Әдістер – бұл мақсатқа тез ... ... ... ... жұмыстағы
әдіс – бұл клиенттің қорғау мен көмек ... ... алға ... ... ... жұмыста, басқа ғылымдардағы тәрізді, жалпы
айқындау әдістері : анализ, синтез, салыстыру, ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен тығыз
байланысты социология (сауалнама, социометрия), психология (тес ... ... ... ... Осы ... ... жұмыста клиентті тәрбиелеу әдістері де қолданылады. ... : ... ... және
ұйымдастыру басқару әдістер түрлеріне бөлуге ... ... ... ... мен ... ... қанағаттандыруға
байланысты, яғни онда азық-түлік, заттар, ақша, ... т.б. ... және ... әдіс – тура ... ... ... мінез-құлқы мен көңіл-күйіне әсер ету арқылы ... ... ... ... ... ... : ... түсіндіру, кеңес
мысалдармен таныстыру, әлеуметтік ... ... ... ұғым ... ... ... ... «күту» деген мағынаны білдіреді).
Әлеуметтік терапия адамды ... оның ... ... ... ... Әлеуметтік терапияның бірнеше түрлері бар: жеке,
топтық, отбасылық. Жеке ... ... ... ... ... айта ... ... отбасылық қақтығыс) индивидпен
жүргізілетін жеке жұмыс.
Топтық, әлеуметтік терапия – бұл ... ... 6-8 ... топқа әсері. Ол әйелдердің, ер адамдардың, ата-аналардың – бәріне
ортақ мәселелерді талқылайды.
Отбасылық ...... ... ... ...... ... жақсарту.
Кеңес беру әлеуметтік көмек беру әдісі ретінде
Кеңес беру әлеуметтік жұмыстардың маңызды әдісі мен технологясы болып
табылады. ... ... ... ... ... шешу . дәрігер,
заңгер, психолог сияқты көптеген мамандармен ... ... ... ... ... ... мен ... қоғамдық тұрғыдан мойындау
көбінесе кеңес берушілер ретіндегі ... ... ... ... беру – бұл іс ... ... өтініш жасаған адамға пайда
болған мәселелердің мәнін түсіндіріп және ... ... оны ... ... ... түрлі амалдарды ұсынатын әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... кеңес беру
– бұл азаматтардың, жеке ... ... ... ... бір ... анықтау мақсатын және оны қамтамасыз етудегі көмек
көрсетудің ... ... ... ... беру ... әлеуметтік
қызметте жиі пайдаланылатын шара.
Әлеуметтік кеңес берудің түрлі әдістері ментәсілдері бар. Солардың
арасынан: қадағалау, тестілеу, көндіру, ... ... кіші ... ... атап ... ... ... деген терминнің өзі бірнеше жағдайда қолданылады. Мысалы,
кеңес ... ... бір ... ... дайындық ретіндегі, психологиялық
процесс ретіндегі көмек көрсетудің ерекше ... ... ... ... ... алғанда «кеңес берудің» анықтамасы негізгі деген
бірнеше ережелерден тұрады:
1. Кеңес беру адамға өзінің ... ... ... бір ... ... ... сол бойынша әрекет етуіне көмектеседі.
2. Кеңес беру жаңа мінез-құлыққа үйренуге көмектеседі.
3. Кеңес беру тұлғаның дамуына жағдай ... ... ... ... иесінің жауапкершілігіне деп қойылады, яғни тәуелсіз
жауапты адам тиісті бір ... өз ... ... ... ... ал ... ... болса, өтініш иесінің еріктілік мінез-құлқына
ынта-жігер қойып, жағдай туғызады.
5. Кеңес берудің өзегі филостфияның ... ... ... иесі мен кеңес берушілердің арасындағы «кеңес беру
өзара әрекеттестігі» болып табылады.
Мақсаты бойынша бірі ... ... және ... қызмет түрлерінің
техникасы – консалтинг, психотерапия, ... ... ... ... беру түрлерін бөліп қарау қажет.
Кез келген кеңестік көмек ... ... ... ... ... Бұл ... алғанда екі негізгі мақсат туралы айтуға
болады:
– өтініш иесінің жеке өмір сүруіне ие ... ... ... ... ... ... ... және қолдағы мүмкіндігін молайту
қабілетін дамыта түсу;
Кеңес беру мақсатының қорытындысы - ... ... ... үйрету және осылайша оны өзіне-өзі кеңесші бола білуіне баулу.
Кеңес брудің мақсатын анықтау ... ... ... ... кңнс берушінің теориялық бағдарына байланысты болады.
Әлеуметтік қызмет ... ... ... теоретиктердің азды-көпті
дәрежсіне сүйенген әмбебап мақсаттар көрнеді:
1. Өтініш иесінің салиқалы өмір сүруге және өмірге деген ... ... ... ... ... ... ... және талабымен беттесіп ... ... ... ... Өмір үшін ... дегн ... тимд қабылдауды қамтамасыз ту.
Кеңес алу мен беру кзінде өз бтімен шешім қабылдай білу, ... ... ... ... ... бір ... ... орнын бағалай білу, құндылық дәрежесін айыра білу,
ашу-ызыға ерік ... ... ... ... ету ... ... ... болады.
4. Тұлғааралық қатынастарды бастау мен қолдай білуді дамыту. Адам
өмірінде біреулермен араласа білудің өзі де ... ... ... және ... ... өзн-өзі тиісті дәрежеде қадірлей
алмаудың немесе әлеуметтік дағдыларының жоқтығынан кейбіреулер
үшін қиынға түседі. ... ... ... ... ... ... ... мәселелер – бәрі де
тұлғалар арасындағы қарым-қатынастарды жақсартуға үйренуі арқылы
адамның өмірге деген көзқарасын өзгертумен шешіледі.
5. Тұлғаның ... ... және оны ... ... Кеңес беру
кезінде өтініш иесі мейлінше еркіндікке ... ... ... ... ... ), ... ... мен арандатушылығына өзінің әсерін
байқай білу қабілетін арттыруға тырысуы қажет. Кңес беру бұл
төмендегідей бірнеше кезеңдерге ... бір ... ... ... иесін кеңес алуға итермелеген себептерді анықтау;
– талдау, бағалау, анықтау мәселелері;
– мәселенің құрылуын және ... ... ... ... ету жоспарын белгілеу;
– тиісті әрекеттерді жүзеге асыру;
... ... ... ... және ... ... беру түрлері, оны жүргізудің технологиясы
И.Г.Зайнышев кеңес берудің мынадай түрлерін бөліп ... ... ... ... ... мамандарының жалпы
кеңес беруі;
– әлеуметтік қызмет мамандарының ... ... ... ... кеңес беру;
– жоғары тұрған ұйым қызметкерлерімен ... ... кеңс ... ... ... беру ... заңдардың, бағдарламалардың мазмұнын түсіндіру
жатады);
– түрлі ұйымдастырушылық, кәсіптік және өзге де ... ... ұйым ... ... ... ... теехнологиясы мен нысанына қарай кеңес беру кеңес берушінің
өтініш иесіне арнайы ... мен ... ... ... екі немесе бірнеше
адамның өзара әрекеттестігін ... ... ... кеңес берудің
топтық және жеке, ал мазмұны жағынан нақты және бағдарламалық түрлері
болады. ... ... беру жеке ... ... ... және басқалардың
тар мағынадағы мәселелері жөнініде сөз қозғалғанда жүзеге асырылады. Бұл
жерде, әдетте, кеңес алатын ... ... ету ғана ... ... ... ... ... мен қолдау жағынан да көмек көрсетіледі. Бағдарламалық
кеңес беру соның ... ... ... ... ... ... ... субъективті бағалауға бармай-ақ, объективті түрде талдауға және
солардың негізінде ... ... ... ... арттыруға
көмектесетін мәселелерді шешудің екі жақты процесін ... ... ... ... ... ... ... алушының тұлғалық мәселелеріне емес,
жоспардағы ... ... ... ... ету ... Мерзімдік өлшемі бойынша кеңес беру шұғыл, қысқа мерзімді, ұзақ
мерзімді болуы мүмкін. Кеңістік тұрғысынан алғанда ... ... ... ... ... екі ... ... («тура») және
дистантты («сырттай») деп бөледі. Контактылық кеңес беру кезінде кеңесші
кеңес ... ... ... ... арасында әңгіме-дүкен құрылады.
Дистанттық кеңес беру кезінде кеңес алушымен тура ... ... ... ... ... арқылы немесе хат жазысу арқылы жүзеге
асырылады. Контактылық нысандағы кеңес берудің кең тараған түрі ... ... ... Оны ... технологиясы белгілі бір
кезеңдерге бөлінеді. Бірінші ... ... ... мен ... ... байланыс қалыптастырылып, бірін-бірі түсінуге қол жеткізіледі,
бұл жерде кеңес беруші кеңес ... ... ... ... ... Одан әрі ... ... туралы ақпарат жинау мен істің мән-
жайын ... ... ... Одан ... кеңес беруші кеңес алушының
мәселелеріне байланысты (істің мәні ... ... ... ... ... ... осы мәселелерінің шешілу мүмкіндігін анықтайды. Бұл жерде ең
маңыздысы – кеңес алушының өзінің ... ... ... сене
білуі. Ең соңғы ... ... ... ... ... ... адамның мінез-құлқын өзгертуіне байланысты нұсқау
беретіндей ұсыным ... ... ... ... ... ... ... қажетті дағдылар қалыптастыруы мақсатында ... ... ... ... ... ... алушыға жағдайға байланысты
«ұылуын» ұсынады да, кейіннен оның қателіктерін талқылайды. ... ... ... ... ... ... ... түріндегі кеңес
беру кең қолданысқа ие болды. Әлеуметтік кеңес беру ... оның ... бар: ... қамтылу мәселесі бойынша кеңес беру, отбасылық кеңес
беру және басқалары.
Кеңесшінің әрекеті жұмысты ... оның ... мен ... ... алушыға түрлі баламаларының себептерін түсіндіретін,
мінез-құлықтардың мүмкін деген ... ... ... ... ... және ... ... бағалауға көмектесетін
қозғаушы ретінде бағаланады. Кеңесші сондай-ақ кеңес алушыға бұрын ... жаңа ... ... ... оның ... ескі ұғымдары
мен түсініктерін жаңартады. Кеңесші кеңес алушының көбірек алаңдататын
мәселелері ... ... жаңа ... ... ... ... да, олар бәрібір жетімсіз болып жататын немесе кеңес алушының жаңадан
естіп-білгендерін өмірег жаратуына ... ... ... ... ... да жиі ... Кеңес беруде белгілі бір жағдай бойынша басты
назар кеңес алушыға – ... ол не ... не ... не топ ... ... ... беру әлеуметтік қызметтің
технологиясы ретінде. Психологиялық-әлеуметтік кеңес берудің мазмұны.
Білім берудегі әлеуметтік қызмет ... ... ... ... соңғы редакциясына отандық теория мен ... ... ... ... жаңа ұғым енгізілген болатын. Кез келген басқа
да кәсіптік қызмет ... ... ... ... жұмыстың да
өзіндік технологиясы мен әдістемелік құралдары бар.
Дегенмен дәл бүгінгі ... ... ... ... туралы оқу
әдістемелік және ... ... ... ... ... заң ... немесе ең болмағанда әлеуметтік қызметтің
интегративті технологиясына қойылады. ... ... ... жұмыс
жүргізудің тәжірибелік және жекелеген әдістерінің негізгі түсіндірмесін
беретін құралдар жоқ деп айтуға ... Бұл ... ... ... әлеуметтік қызметтегі кеңес берумен теңестеріліп, халықтың әрқилы
әлсіз, қорғалмаған немесе солқылдық ... ... ... ... ... ... ... туындаған жағдай
болар.
М.Ричмондтың пайымдауынша, әлеуметтік қызметтің психологиялық-
әлеуметтік әдістеріне емдеудің тура және ... ... ... әдіс кеңес алушының өзіне ұсыныстар, кеңестер айтумен қатар оның
назарын аудару мен шешім қабылдауы үшін тартымды ... ... ... ... ... қамтиды. Өзіне серіктік қарым-қатынас орнату
көмегімен маман кеңес алушының шешім қабылдауына әсер етеді, сонымен ... ... ... мен ... алушының мүдделерін қорғайтын шараларды
ойластырады.
Жанама әдіс әлеуметтік қоршаған ортаға ... аз да ... ... әсер ету ... ... ... өмірлік көзқарасына
қолайлы ықпал ететін әрекеттерді қамтиды.
Сонымен бірге кеңес беру - ... ... ... ... ... ... өндірістік қоғамның мәдениетіне мығым әрі терең
бойлаған және әлеуметтік институттарға ... ... ... өмір ... ... ... ... сипатына немесе мәселенің ... ... ... ... ... кеңес беру өткізудің 4 негізгі стратегиясы бар:
1) жағдайдың өзін өзгерту;
2) жағдайға бейімделу үшін өзін ... оның ... ... сол жағдайда өмір сүру жолдарын таба білу.
Қазіргі ... ... ... берудің Дж.Иген моделі кеңірек
тараған. Иген ... ... ... ... ретінде, яғни
мәселелерді басқарушы ретінде (нақ ... ... ... бәрі ... шешіле қоймауы мүмкін) қарастырып және ... ... ... негізгісі үшеу болып табылатын 9 сатыға бөледі:
1) мәселелерді анықтау мен айқандау:
1. кеңес алушының өзінің тарихын мазмұндауға көмектесу;
2. орнықтыру;
3. шоғырландыру;
2) мақсаттарды ... жаңа ... мен ... ... ... мақсаттарды бағалау;
2.3. нақты бір әрекеттер үшін мақсат таңдау;
3) әрекеттерді жүзеге асыру:
3.1. әрекеттердің стратегиясын жасау;
3.2. стратегияны таңдау;
3.3. стратегияны ... ... ... ... 1-саты сенімді қарым-қатынас тудырумен
және «ағымды көріністің», яғни пайда ... ... ... ... ... ... ... кеңес алушының түсінігінде «жаңа
көрініс» пайда болады, көбінесе ол кеңес алушының ... ... ... ... ... мақсатқа қол жеткізудің стратегиясымен
байланысты және «ағымды көріністен» одан да гөрі ... өту ... ... ... мен іске асыруға бағытталған.
Шындығына келгенде, көптеген мамандардың атап өткенінідей, кеңес ... ... игі ... ... мақсаты бар терапиялық әңгіме
әдісіне ұқсас. Алайда оған ...... ... ... ... және
диагностикалық әңгіме (белгілі бір қызмет көрсетудің дұрыстығы ... ... мен ... ... ... ... қосылған. Соған сәйкес
терапиялық әңгіменің мақсаты кеңес алушының әлеуметтік жағдайындағы ... ... мен ... ... ... ... ... одан да тиімдірекке өзгерте түсу болып табылады. Проблемалық
жағдайды шешуде, ... ... мен ... ... ... ... мен оны ... кеңес алушының жеке жауапкершілігі қажет
екендігін атап өткен жөн.
Әлеуметтік қызметкер-кеңесшінің ... және ... ... ... беру мен іс ... әлеуметтік қызметтердің әр ... және ... ... ... ... ... бір
жағынан – кәсіби қызметтердің мақсаты, міндеттері мен ... ал ... ... - ... ... ... ... пәндерден алынып, қолданбалы пәнаралық сала болып табылатын
фактілерге бпйланысты.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... синтез идеясы барлық деңгейде – халыққа әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... қызмет
бойынша мамандар даярлаудың мемлекеттік білім беру қалыптық талаптарында
бақыланып ... ... ... ... ... іс ... қызмет туралы нормативтік құжаттарда да, ... ... ... де ... ... оларда
қызметкердің азаматтарға білікті әлеуметтік-психологиялық көмек көрсетуі,
әсіресе кеңес беруді жүзеге асыруы; кеңес ... ... ... ... ... ... көмек көрсету; туындаған проблемаларды
өз бетімен шешу мен кездесіп отырған қиындықты жеңу үшін ... ... ... ... ... ... ... шеңберін ұлғайту;
кеңес алушыны дағдарысты күйден шығуы үшін оның ... ... ... және ... ... ... етуге
көмектесу, кеңес алушының өзін-өзі қадірлеу мен өзіне өзі сенімділігін
ынталандыру сияқты ... ... орын ... жүзінде әлеуметтік қызметің басты міндеті адамдардың, жастар мен
топ халықтың әлеуметтік ортаға, әсіресе өзінің қоршаған ... ... ... ... табылады.
Әлеуметтік қызмет көрсету шеңберінде, әсіресе терапиялық көзқарасты
қажет ететін кеңес ... ... ... ... ... мен бейімділікке үйретуі үшін әрқилы кеңес берушілік дағдыларды
пайдаланған дұрыс. Жастарға кеңес берудің негізгі мақсаты – ... ... ... мен оның ... ... әсер ... жүйеаралық
қатынастар арасындағы тепе-теңдікті сақтау. Осыған орай іс ... ... ... кәсіби қызметіне қатысты жастармен жұмыс
жүргізгенде кеңесшінің, ... ... ... ... ... және ... ... (қызметін) атқаруы мүмкін.
Жоғарыда айтылған факторлар Британдық әлеуметтік қызметкерлер даярлау
жөніндегі орталық кеңесінің әлеуметтік ... ... ... ... ... алушының құқықтары мен мүдделерін қорғау, келіссөздер
жүргізу, дағдарыстық ... ... ... ... беру ... ... үшін ... мақсаттарды, әдістер мен теорияны білуі және түсінуі
тиіс деген талаптарымен ... ... ... ... ... ... мен
біліктілігінің қатарында төмендегі мынадай қабілеттіліктер болуы тиіс:
• іскерлік, қызметтік өзара қарым-қатынас құру мен оны ... ... ... ... оның ... және ... адамдарға
ықпалын санасына тоқи білу;
• басымдылық, өшпенділік және ашу-ыза көрсету арқылы жұмыс жүргізу
өзі үшін және ... ... үшін аса ... екенін түсіне білу;
• мінез-құлық пен мақсатты анықтап, ... және ... ... ... ... ... ұсынылатын әдістер
Қазақстандық еңбек нарығындағы жастардың жағдайын ... екі ... ... ... ... ... ... халық
құрылымындағы 15-24 жас аралығындағы азаматтар үлесі 26,3 % ... ... ... ... 17,4% ... Екіншіден, ең негізгісі – жастар
ел болашағы. Жастар қоғамның саяси, ... және ... ... сол ... әсіресе біздің елде олар ең қорғансыз топтардың
бірі болып табылады. Аталған мәселелердің ... ... ... ... өте көп ... ... ... сайын елімізде оқу орындары түлектері есебінен ... ... өсе ... ... ... оқу ... Қазақстанның жоғарғы оқу
орындары ... саны 123,9 мың ... ... Оқу ... ... ... ... механизмнің болмауы айтарлықтай
қиындықтар тудырады. Жастардың ... ... жете ... ... ... ... жастардың арасындағы ешқайда жазылмаған
ұрандары – «Қандай жолмен болса да, ақша ... ... ... пен ... ... ... ... өзіндігінен жол табуын
ғана күтіп отырмай, жастарды жұмыспен қамтуды ... ... ... оның ... қол жеткізуге тиіс. Жастарды жұмыспен қамту
тиімділігіне қол жеткізу мақсатында әлеуметтік-еңбек қатынастары саласында
жастардың ... ... ... оған ... ... ... отырып, жастардың еңбек нарығының кешенді мониторингін жүргізу
қажет.
Еңбек өнімділігінің ... ... ... ... тән ... ... ... болып қалыптасуда. Олар әлемдік
стандарт деңгейіне сәйкес, өз еңбектеріне сай ақы ... ... ... ... алатындарына сенбейді. Еңбек мотивациясы
түбірімен өзгеруде. Білікті жас ... өз ... жиі ... бұл ... күшінің кәсіби құрылымында теңсіздікке әкеліп соғуы ғажап
емес. Өндірістегі мазмұнды жұмысқа емес, кез-келген ... ... ... ... ... бағытталған, қарқындылығы төмен еңбек алдыңғы
қатарға қойылып келеді.
Соңғы кездері ... ... ... ... ... ... мәртебеге және жоғарғы ... ... қол ... ... ... кепілі деп біледі. Кәсіби оқу еңбектің
тепе-тең сұранысы мен ұсынысын қолдайтын, жастарды жұмыспен қамту саясатын
жүзеге ... ... ... анықтайтын, еңбек нарығының
инфрақұрылымының маңызды ... ... ... және ... ... бюджеттік қаражаттармен қатар
жеке кәсіпорындардың, инвесторлардың қаражаттарын тарта ... ... бар, ... салаларында жұмыс орындарын ашуды ... ... ... Сонымен қатар әлеуметтік сауалнама мәліметтері
негізінде еңбек нарығында жастарды жұмыспен қамтуға мүмкіндік ... ... ... отыр:
1. Жастарды еңбек нарығына дайындау. Кешенді зерттеу ... ... ... ... көрсетілген. Қазіргі әлеуметтік-
экономикалық жағдайдағы жастардың ... ... ... ... ... қамту мәселесін шешетін кәсіби бағыт саласындағы мамандар дайындау
мәселесін шешудің тиімді жолы – аймақта жаңа ... ... ... ... ... ... ... Сауалнама
нәтижесі көптеген жастар жұмысқа орналасу мәселесі ... ... ... ... да білмейтінін көрсетіп отыр. Бұған респонденттердің
69,7% жұмысқа орналастыру ... ... ... ... ... ... дәлел бола алады. Сондықтан мемлекеттік
жұмыспен қамту ұйымдарының жұмысын ... және ... ... тегін
қызметін пайдалануға мүмкіндік беру үшін оларға ақпарат, жарнама тарату
және облыстың ... ... ... ... ... назар
аударған жөн.
Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, жастар қазіргі еңбек нарығы, ... ... ... ... ... қатынастарындағы өз құқықтары
мен міндеттері туралы толық ақпарат ала ... ... ... ... ... ... және ... ретінде қызмет етуге дайын емес.
2. Оқу орындары түлектерін жұмыспен ... ... ... ... ... оқу орындарының түлектері көп жағдайда оқу
бітіргеннен кейін жұмысқа ... ... ... ... ... оның ішінде облыстағы ЖОО түлектерінің 60,1% –ға жуығы негізгі
мамандықтары ... ... ... ... ... нәтижелері
мемлекетік емес ЖОО түлектері жұмысқа орналасу мәселесіне келгенде, өздері
білім алып жатқан оқу орындарына, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мүлдем сенбейтінін, керісінше,
жақындарының ықпалына сенетінін көрсетті. Осыған ... ... шешу ... оқу ... ... ... мемлекеттік және
қоғамдық қызметтерімен арадағы қатынастарын жақсарту ... ... ... ... Әлеуметтік саладағы аймақтық
ұйымдар жастардың аяғынан тік ... және ... ... қолдау
көрсету жүйесін белсендірек қалыптастыру.
4. Жастардың кәсіби дайындығына ықпал ету. ... ... ... етуге төмендегілер жатады:
• жастар үшін жаңа жұмыс орындарын ашатын кәсіпорындарға ... ... ... ... ... жасөспірімдер мен жастарды екінші рет ... ... ... тудыру;
• жастарды жұмыспен қамтуға арналған ... мен ... ... де ... нәтижелері өткізілген шараларға қарамастан,
жастардың ... ... ... ... қиындықтардың әлі де
болса, азаймай отырғандығы ... ... ... ... таңдағы ЖОО-
ның оқу жоспарларына белгілі өзгерістер енгізу қажет сияқты, яғни болашақ
жас маманды кәсіби, ... және ... ... ... ... курстар енгізілсе, менің ойымша ... ... ... кезінде кездесетін бірқатар қиындықтарды жеңуге жол
ашылар еді.
Жастармен жүргізілетін әлеуметтік ... ... ... (лат. – ... ... ... ... жалпы құрылымының бөлшегі, құрамдас бөлігі, осы жүйенің
қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз етуші ... ... ... ... ... қоғамның әлеуметтік-демографиялық тобына
қолданылатын әлеуметтік қолдау, қорғаудың ... ... ... ... әлеуметтік қызметтермен, жастармен жұмыс істеуге
кәсіби түрде дайындалған кадрларының ... ... оның ... ... ... ... болады.
Әрбір елде ол елдің ерекшеліктері мен мүмкіндіктеріне (әлеуметтік-
экономикалық, саяси және ... ... ... ... ... өз инфрақұрылымы бар. Ол үдемелі,
ондағы кейбір элементтер «өледі», кейбірі – ... ... ... ... мақсаттары мен қызмет ету жағдайларымен және жалпы
жастармен жүргізілетін әлеуметік жұмыстары жағынан ... ... ... ... ... ісі ... ... қызмет көрсету жүйесінің
органдарының мынадай құрылымы бар: - жастарға әлеуметтік-психологиялық
көмек көрсету ... - ... үшін ... беру Орталығы; - еркінен
айыру ... ... ... мен жастардың қайта әлеуметтендіру
Орталығы; - Жасөспірімдер мен ... ... ... - ... баспана.
Қазақстан Республикасында жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыс
жүйесі республиканың Министрлер Кабинетінің «Жастарға ... ... ... ... құру ... (1993 ж.) ... ... және
ақпарат, қоғамдық келісім Министрлігі, білім, мәдениет және де денсаулықты
сақтау Министрлігі, еңбек және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... көрсету орындарын дамытудың
Ведомствоаралық бағдарламасы (1998 ж.) негізінде қалыптасады. Қазіргі
уақытты ... ... ... әлеуметтік қызмет көрсетудің өзіндік
құрылымы қалыптасқан:
• жастардың еңбек биржасы, оның ...... ... ... ... ... қамтамасыз ету, жастардың еңбектегі
қабілеттері мен мүмкіндіктерін толықтай қолдануға жағдай жасау;
... және заң ... ... ... ... бастарынан кешіріп, бастары дау-жанжалда
жүрген жастарға көмек көрсету, жастар ортасындағы девиантты,
суицидалды мінез-құлықты ... ... ... ... ... толмағандарға арналған баспаналар, объективтік ... ... ... отбасында, тәрбие
мекемесінде, қоғамда дамудың қолайлы жағдайынан қағажу ... ... ... ... тұрмыстық,
психологиялық, эмоционалдық жағдайларды қамтамасыз ету
мақсатында ... ... ... Орталықтар түзету мекемелерінен оралған
жас азаматтар мен кәмелетке толмағандарға мекен-жайын, еңбекке
орналасуын анықтауда, ... ... ... орта ... психологиялық реабилитациясына көмек көрсетуге арналған;
• «сенім телефондары», телефон арқылы жедел ... ... ... көмек көрсетуге арналып құрылған.
Жоғарыда аталған қызметтерден басқа республикада мүгедек балаларға
арналған медико-әлеуметтік ... ... ... беру ... мен ... және т.б. ... арналған әлеуметтік қызмет көрсету әрекеттері мен оларды
құрудың көкейкестілігінің мысалына Қарағанды ... ... ... ... 8 мың ... ... ... еңбекке орналасу
жағынан және психологиялық қолдау көрсетілгендігі жатады. Алматыда кеңестік
білім беру Орталығы ... ... ... ... ол нашақорларға қолдау
көрсетуді мақсат ... ... ... ... ... ... ... қан
тапсыруға, мамандардан кеңес алуға, жұмыс табуға ... ала ... ... бірлістігінің ұйымдастыру және тікелей қатысуы
бойынша жұмыс істейтін бұл ... ... ... ... да жұмыс
істейді.
Қазақстандағы жастарға арналған әлеуметтік ... ... ... процесі баяу болғанымен ықтиярлы ... ... ... ... ... жаңғыртып, жастардың қазіргі ... ... ... ... ... ... ... жастарға арналған әлеуметтік қызмет көрсету ... ... ... ... Ол негізінен жаңа құқықтық негіздерге,
мемлекеттің жаңа ... ... ... кадр ... жүргізілетін әлеуметтік жұмыстардың инфрақұрылымының негізгі
құрауышына халықтың осы санатымен жұмыс істеуге арнайы дайындалған кадрлары
жатады. Қазіргі ... сай ... ... ... ... ... дамытудың Ведомствоаралық бағдарламасында
республикадағы жастарға арналған әлеуметтік қызмет көрсету жүйесін ... үшін ... ... екендігі тегін емес:
• Орта арнаулы және жоғарғы оқу орындарының ... ... ... ... іске ... кадрларды дайындауды қамтамасыз ету;
• Жастарға ... ... ... ... мен ... үшін біліктілігін арттыру
курстарын өткізуді қамтамасыз ету;
• Осы ... ... үшін ... ... ... ... жыл сайын ұйымдастырып тұру.
Жастармен жұмыс жүргізетін әлеуметтік қызметкерлерді дайындау,
жастармен ... ... ... ... ... ... Қазақстанда қалыптасу дәрежесінде ... ... ... ісінің әлемдік үрдісінен қалып қоймау
үшін, үдемелі дамуды талап етеді.
2.2 Қазақстанның Мемлекеттік жастар саясаты
Бүгінгі ... ... ... әлеуметтік-демографиялық топ ретінде
олардың қызығушылықтары мен қажеттіліктерін мойындау ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдер
мен азаматтық қоғам – мемелекеттік жастар саясатын жүргізу ... ... ... саясаты – бұл мемлекеттің жастар қарым-қатынастарын
және мемлекеттік қадағалап отыратын ... ... ... ... үші ең ... ... бірі. Соған қарай, жастар саясаты
әлеуметтік саясатың ажырамас бөлігі болып таылады.
Қазақстан Республикасыдағы мемлекеттік ... ... он алты ... ... ... даму ... мақсат-міндеттерін оңтайлы айқындаудың
егізінде қалыптасып, тұрақты дамып келеді. Лдің ... ... ... үстіндегі қазақстандық қоғамның талаптарына
сәйкес, халықаралық тәжірибемен үйлесімдегі отандық модель де құрылуда.
Жаһандық үрдістердің жақсы ... ... ... ... әлемдік сахнадағы мемлекетіміздің бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... ескерсек,
жастар саясатының шаралары бүгінгі өмір шындығы егізінде ел ... ... ... ... ететін стратегиялық мәнді міндет арқалайды.
Себебі «жаһаданудың негізінде ... ... ... сандық технология, ақпараттық жүйе, т.б. ғылыми-технологиялық
процестер мен жаңалықтар жататын болғандықтан, жаңа заманды жастар ... ... ... ... ... жастардың бейімделгіш және
ұшқыр ой-өрісімен ... ... ... ... мен ... ... ... алуынан бұрыырақ басталды деуге болады. Кеңестер Одағының «қайта
құру» реформасына сәйкес ... ... ... ... ... Заңы ... арқылы кеңестік жастар саясатын түбірлі
өзгертті. Аталмыш құжаттың негізінде ҚазКСР да 1991 ... 28 ... ... ... ... ... ... қабылдады. Бұл заң
мемлекетіміз тәуелсіздігін алға жылдары да өқз күшін ... ... ... ... ме ... жүйесі түбірлі өзгерістерге ұшырап,
түбегейлі реформаланып жатқан жас Қазақстан қоғамы әлі Ата заңын да анықтап
үлегермеген еді. ... ... ... ... ... Заң, ... жаңа қаланған, қалыптасу, бағытын іздеу ... ... ... ... ... бірден дәрменсіздік
танытты. Ол жаңа құрылған мемлекеттің ... ... ... ... құжат күйінде ғана қалды.
1991 жылы Мемлекеттік жастар саясатын жүзеге асыру мақсатында ... ... жәе ... ісі ... ҚазКСР мемлекеттік комитеті
құрылды. Комитет ұзақ ... ... 1993 жылы ... ... ... ... ел ... мен қоғамның саяси
ұйымында түбегейлі ... ... ... ... ... ... және жастар ісі жөніндегі министірлігі болып қайта құрылды.
1995 жылы Қазақстан Республикасының жаңа Коституциясының қабылдануыме
биліктік жүйе қайта ... ... ... ... ... ... ... – Қазақста Республикасының Білім және мәдениет
министірлігіңің Үйлестіру жәе бақылау Департаментінің жастар ісі ... ... ... ... жылы ... орган Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Ішкі саясат Департаметінің жастар саясаты
бөліміне ауысты.
Бүгінгі таңда ... ... ... және ... ... ... ... Департаменті – мемлекеттік жастар
саясатын жүзеге асырушы уәкілетті орган болып табылады.
Жастар саясатын реттейтін нормативтік-құқықтық құжатар да ... ... ... ... ... ... – 2004 ... 7
шілдесінде қабылданған «Қазақстан Республикасындағы мемелекеттік жастар
саясаты ... Заң. ... ... ... Парламентте 4 рет талқыланып,
қабылданбай, кейінге қалдырылып ... Кеш ... да, Заң ... ... әрі бағдарлы жүзеге асыру ісін дұрыс жолға қойды. Соның
негізінде жастар саясатын ... ... ... ... да
әзірленіп, жүйелі жұмыстар жүргізіліп келеді. Алайда аталмыш ... ... ... тыс ... ... ... ... әлеумет,
әсіресе, жастар тарапынан анықтала түсетін олқы тұстары жоқ ... ... ең олқы ...... категориясына 14-29 жас
аралығындағы әлеуметтік топтың ғана жатқызылуы. Яғни жастар саясатының
басты міндеті – ... ... және ... ... ... заң ... әлеумаеттену процесінің тиімді жүзеге асатын жас
мөлшері «балалық» пен ... ... ... ... ... ... болып, бояуы сіңіп қойған» кезеңдік жасты ғана ... оған ... жас ... өскелең ұрпақты әлеуметтік қорғауды
мақсат етпейді.
Біздің қазіргі жас буын -  мемлекетік Тәуелсіздігімізді алып, күшейген
кезде, демократиялық реформалар мен ... ... ... ... ... ... жаңа ... өсіп келеді.
Мемлекеттік жастар саясаты жастардың әлеуметтік-экономикалық, саяси,
өзіндік құқық пен бостандық, ҚР ... және ҚР ... ... ... актілеріне негізделген. Жастардың құқықтары мен
қызығушылықтарын қорғау, жастар саясатында жүзеге асырылады. Ол ... ... ... ... ... ... қадірлеу, мемлекеттің
дамуы үшін заң мен негізі идеяларды қосу, өз ... ... ... ... ... үлес ... тәрбиелейді.
Жалпы алғанда, мемлекет пен оның құрылымы өзінің күшін
жастардың ... ... ... ... ... толық қалыптасуына,
дәлірек айтқанда білім, еңбек саласында жастарды жұмыспен қамтамасыз етуді,
әлеуметтік жағынан қорғауға және тағы ... осы ... ... қаласы жастар саясатын дамыту мемлекеттік қоры өз
жұмысында ... ... ... ... ҚР ... ... мен
жасөспірімдер» атты Алматы қалалық мақсаткерлік бағдарламасына негізделіп
жұмыс ... ... ... ... АЛМАТЫ ҚАЛАЛЫҚ «ЖАСТАР ЖӘНЕ ЖАСӨСПІРІМДЕР»
МАҚСАТТЫ БАҒДАРЛАМАСЫ
«2008-2009 жылдарға ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік жастар саясатын
жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... тұлға ретінде жан-жақты дамуының шарттарын, қоғамдық ұйымдардың
қолдауын ... ... ... ... республика бойынша жастардың
астанасы ретінде саналады. Біздің қаламыздың үштен бір бөлігін 14-29 ... 380505 ... мен ... ... ... ЖОО мен
ОАОО негізгі бөлігі Алматы қаласында шоғырланған. Республикалық маңызы бар
жастар ұйымы штаб-пәтерлерінің көпшілігі осында орналасқан. Айта ... және ... ... 2001 жылы ел ... тарапынан
жоғары бағаға ие болды және Қазақстанның басқа да ... үлгі ... ... жетістіктері – жастар саясатының мекендік
сипатында, өйткені ондағы негізгі ... ... жер ... ... ... ... аясында жастармен жұмыс жүргізу үшін арнайы орган
- Алматы қаласы Жастар саясатын дамыту мемлекеттік қоры ... ... ... ... ... ... құрылды.
Алматы қалалық «Жастар және ... ... ... ... асуы ... осы ... ... қаласында
тұрғылықты жері бойынша әлеуметтік қызметтер аула клубтары ретінде құрылды.
Бүгінгі таңда Алматы қаласының 6 ауданында 33 аула ... ... ... ... ... есебінен жөнделіп, жабдықталған. Аула
клубтары жұмысына шамамен 4000 балалар мен жасөспірімдер ... ... 7 мен 21 жас ... ... ... Аула клубтарының
тәрбиеленушілері барлық аудандық, қалалық, сондай-ақ ... ... және ... ... қатысады. Алматы қаласының жастар мен
жасөспірімдерімен тұрғылықты жері ... ... ... ... ... ... және ... құрылды.
2003 жылы Алматы қаласында жастардың мәдени-көпшілік, сауықтыру және
бос уақытын ... ... ... ақпараттық орталық ретінде
Жастар Үйі ашылды. Студент жастардың ... ... ... ... ... ету мақсатында жыл сайын бос жұмыс орындары Жәрмеңкесі
өтеді. 2005 ... ... бос ... орны ... ... ... жұмыс берушілерге бағыт беретін ... ... 2006 жылы бос ... орын жәрмеңкесін жұмыс берушілер мен
ізденушілер үздіксіз байланысы түрінде ... ... ... ... ... ... ... штабы туралы»
Алматы қаласы Әкімінің қаулысына сәйкес және ... ... жыл ... ... ... ... ... ЖОО-нан
Студенттердің құрылыс жасақтары (СҚЖ) ... ... ... құрылыс
жасақтары жатақханаларға, оқу орындарына ... ... оқу ... ... ... ... СҚЖ ... ірі құрылыс
компанияларының қаладағы және қала ... ... ... ... ... ... СҚЖ ... жастар арасында танылып, 2005 жылы 4
бағыт бойынша жұмыс ... тек қана ... ... ғана емес, сондай-
ақ педагогикалық, медициналық, теміржол
жасақтары құрылды.
Бағдарламаның аясында жергілікті атқарушы ... мен ... ҮЕҰ және ... ... ... ... қарым-қатынас орнады.
Мысалы, қазіргі таңда Алматы ... ... ... аса жастардың
қоғамдық ұйымдары тіркелген, олардың көбісімен Алматы қаласы ... ... ... ... ... ... шараларды біріге өткізеді. Жыл ... ... ... ... жастар ұйымдары өкілдерінің қатысуымен «Алматы – жастар ... өмір ... «Жас ...... қатарына қабылдау
фестивалі», «Тәуелсіздік ұрпақтары» жастар акциясы, ... және ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, қалалық,
республикалық және халықаралық КТК ойындары өтеді. Жастар саясаты жөніндегі
түрлі жобалар мен бастамаларды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... басымдықтарының бірі. Алматы қаласында Мемлекеттік
Жастар саясаты Конституцияда және басқа да Қазақстан Республикасының Заңдық
актілерінде ... ... ... ... жеке
құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуі негізінде жұмыс ... ... ... мен құқығының қорғалуы, жастар саясатының толыққанды
жүзеге асуы, қоғамдағы жалпы құқықтық мәдениеттің ... ... ... негізгі идеяларын дамытуға ... ... ... тану ... ... ... ... қалыптасуын Жастар саясатының тиімді жұмысы
деп болжайды.
Бағдарламаның жүйелі жүзеге асуы қаламыздағы ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаттарына:
-Рухани-адамгершілік жағдайында өзін-өзі басқару және дамыту үшін ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету;
-Құқықтық-нормативтік және материалдық-техникалық базалардың, ғылыми-
әдістемелік құралдардың көмегімен ... ... және ... ... ... үшін ... арасында серпінді үдерістерді қалыптастыру;
-Жастарды азаматтық-отансүйгіштікке тәрбиелеу, жастар арасында ... ... ... алу, ... мемлекеттік жүйелерді әрі қарай дамыту
мен күшейту;
-Жастардың ғылыми және шығармашылық бастамаларының ... ... ... және ... ... ... ету;
-Ауыл жастары және жас отбасылар, оқушы жастардың студенттік және кәсіптік
біліктілігін ... ... ... ... ... жас ... ... қызмет кепілдемесі
ретінде ұсынылатын конституциялық құқығымен қамтамасыз ету;
- Жастардың қоғамдық-саяси белсенділігін арттыру, оларды мемлекеттік ... ... ... жастардың заңды және атқарушы органдардағы қызметіне
әсер ету;
-Жастардың азаматтық ... ... мен ... ... ... аймақтың тарихи және мәдени мұрасын құрметтеуге баулу; -Жастардың,
оның ішінде мүмкіндігі ... ... ... ... және ... шығармашылық қабілетін жүзеге асыру;
-Жастардың денсаулығының жақсаруы, дене бітімінің өсіп-жетілуі, ... және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызмет және клуб жүйесі, демалыс пен
бос уақытты тиімді өткізудің жаңа түрлерін дамыту;
-Жастар арасындағы ... ... ... алу, жас ... салауатты
өмір салтын насихаттау;
-Жастар саясаты аясында жұмыс ... ... ... біліктілігін
арттыру;
Бағдарламаның орындалуынан күтілетін нәтижелер:
1. Жастар саясаты саласында бүкіл өңір үшін біртұтас ақпараттық
кеңістік ... үшін ... ... ... ... ... ... қаласы жастарын отансүйгіштікке тәрбиелеудің түрлі
жұмысының сапасын ... ... ... танымын
қалыптастыру, балалар мен жастарды отансүйгіштікке тәрбиелеу мәселесі
туралы қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... жастар ұйымының дамуы мен өсуіне жағдай жасау, жастар
саясатын жүзеге асыру мен қалыптастыруға жас ... ... ... ... ақпараттандыруды қамтамасыз ету, мемлекеттік
тапсырыстардың орындалуы үшін қоғамдық ... ... ... ... ... жағдай жасап, шығармашылығының дамуына қолдау
көрсету, жастар шығармашылығының байқауларын, фестивальдерін ұйымдастыру
арқылы ... ... ... және ... ... Жастар мен жасөспірімдерді уақытша жұмыспен қамту ұйымдарына
ықпал ету. Жастарды әлеуметтік тұрғыдан қолдау. Қазіргі нарықтық ... ... мен ... жаңа ... ... мен ... алуын жүзеге асыру;
6. Жастар саясатының жас отау құрғандармен жұмыс ... ... ... жас ... ... бейімдеу;
7. Жастардың өмір салты мен өміріне өте маңызды ... ... үшін ... ... ... туған елі мен қаласы туралы мәселелердің шешілуін
азаматтық тұрғыдан жауапкершілікке алуына және ... мен ... ... ... ... туғызу;
9. Алматы қаласында жастар ... ... ... мақсатында
мемлекеттік, қоғамдық және кәсіби ұйымдардың одақтасуына күш ... ... ... ... ... тапсырыстардың таралуы мен жастар
бастамасы секторының дамуында қаржы құралдарының рөлін арттыру (6(.
2008 ... 28 ... ... ... ... жастар саясаты туралы” Заңның орындалу барысына құрылған
парламенттік тыңдау болып өтті. Оның ... ... ... ... ХДП өкілдері, Президент Әкімшілігінің, Премьер-Министр Кеңсесінің
жауапты қызметкерлері, министрлер, ... ... ... мемлекеттік
орган қызметкерлері, Ақтөбе, Қарағанды облыстарының ... ... ... ... ... ... ... мен үкіметтік емес
ұйымдар өкілдері, сондай-ақ РФ Қоғамдық палатасы жастар кеңесінің мүшелері,
т.б. қатысты.
Парламенттік ... ... ... - ... ... негізгі
құрамдас бөлігі екеніне ерекше тоқталынады. “Қазақстан-2030” стратегиялық
құжатында аға буын мен ... ... ... ... ... ... әрбір өңірінде жастар парламентінің ... ... ... “Жас Отан”, “Қазақстан Жастарының конгресі” және ... ... рөлі ... ... ... ... ... проблемаларға да назар аударылды.
Қазіргі таңда жас отбасыларды қолдау әлі де ... ... ... ... ... ... алып келу мен ... тәрбиелеу жұмыстары жолға
қойылмаған. Өңірлік денгейдегі жастар ... ... ... Материалдық-техникалық және кадрлық жағынан қамтамасыз етуде
қиындықтар бар. Бұл ... ... іске ... кедергі болып отырғанын
айта кету керек.
1999 жылы 15-29 жастағылар жалпы ... 25 ... ... ... бұл ... 28 ... жеткендігін тілге тиек етті. ... ... екі ... бір ... қамтамасыз ету мәселесі толық ... ... Оның ... жеке ... баспанасының болмауы өткір
проблемаға айналып отыр. Осы ... ... ... ... сәл де ... ... айтпай кетпеске болмас. 2000 жылы 7-17 жастағыларды ... ... 96,2 ... құраса, 2005 жылы оның ... ... ... ... және ... министрі Ж.Түймебаев пен
Мәжіліс депутаты Б.Сыздықова жасады. Министр қазір ... ... ... ... ... ... жуығы соңғы екі жылда құрылғандығына ерекше
тоқталды. Жас отбасыларды мемлекеттік қолдау, ана мен ... ... ... ... жәрдемақысын төлеп отыр. Тұрғын үй құрылысын
дамытудың 2008-2010 жылдарға арналған бағдарламасы шеңберінде “жас отбасы”
санаты белгіленген. ... ... ... басым бағыттарының бірі –
дарынды балалар мен жастарды дамыту. Президенттің бастамасы ... ... ... ... ... ... ... Алайда
жастар саясатына қатысты бағдарламаларды жүзеге асырудың орындалуын
қадағалау үшін ... ... ... ... ... ... ... жастар саясатының орындалуын тиімді ету үшін
жоғарыдан төмен басқаратын агенттіктің, артынан отбасы, ... және ... ... ... қажеттігін ортаға салды. Мұндай пікірмен
келіскен Айткүл Самақова бүгінгі таңда жастар ісімен көптеген ... ... ... ... мән бере сөйледі (7(.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жастар саясаты тұжырымдамасы
Жалпыға бірдей адам құқықтары ... ... ... ... БҰҰ   Бас Ассамблеясының "Жастар дамуының 2000 жылға дейінгі
дүниежүзілік іс-қимыл бағдарламасының 50/81 ... Сәби ... ... ... ... ... және ел
Президентінің Қазақстан ... ... " ... ... ... ... және ... артуы "
атты Жолдауына сүйенеді. Мемлекеттік жастар саясатының ... ... ... ... ... ... өз құқығын иелеумен, оның алдында
жауапкершілік арқалау ... ... ... өмір ... ... ... қалыптастыра отырып, мемлекет жастардың келешекте
маңызды салмаққа ие болар ... ... ... тобы ... ... өзі жастардың мемлекет құрылысындағы рөлі мен ... ... жол ... ... ... саясатының дәстүрлі әлеуметтік саясаттан айырмасы
ол тек өтелу тетіктерін әзірлеуге ғана сайымайды. Ол жастардың еңбек ... ... ... ... де ... өндірушілік
аспектілерден тұрады. Бұл мемлекеттік жастар саясатын қоғамның стратегиялық
ресурстарын дамытудағы бірден-бір маңызды ... ... ... ... ... ... жас азаматтардың әлеуметтік
жағынан ... ... жас ... ... барлық қалтарысына
әсерін тигізді. Дөстүрлі жастар ... ... ... мен ... жаңа тарихи жағдайларда мүлде өзге қырынан қарастырылуға тиіс
болғандықтан түбегейлі өзгерді.
  ... жас буын ... ... ... ... ... ... ізгілікті, рухани өркендеуіне, сондай-
ақ, ... ... ... ... әлем өркениеті
жетістіктерін игеруіне жол ашпай әлеуметтік ұстанымдағы ... ... ... құру ... емес. Мұндай мақсаттарды жүзеге асыру
жастарға, ... ... ... ... ... мен ... ... жастардың өздерін белсенді түрде тартуды көздейді. Мемлекет жастарға,
олардың материалдық деңгейі мен ... ... ... өмір ... мен жеке ... жету үшін мейлінше мол мүмкіндіктер ашуға
тиіс. Сонда ғана ... ... ... ... - ... ... қамтамасыз етуі іске асатын болады. Осы ... ... ... ... бірі ... ... ... және экономикалық тетіктерін құқықтық жағынан ... ... ... - жас ... ... мен ... қоғамдық
бірлестіктерінің қатысуымен өтетін түрлі қарым-қатынастарды реттейтін
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... құрылымы шетелдік және отандық озық тәжірибелерді ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік жастар саясатының ... - ... ... ... ... ... қалыптасуын
жүзеге асыру үшін қажет құқықтық, экономикалық, ұйымдастырушылық
жағдайларды ... мен ... ... ... жүзеге асыру ... ... ... басылымдық беруді көздейді:
1. Жастар бойынша патриотизмді қалыптастыру, ... ... ... ... ... ... беру және денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық қажеттіліктерін дербес жүзеге
асыруына жағдай жасау.
4. Жастардың ... ... ... дамуына жағдай жасау.
   5. Жастардың қоғамдық игі бастамаларын қолдау мен ынталандыру.
6. Қазақстандық жастарды ... ... ... ғылыми және
білім беру процестеріне тарту.
Мемлекеттік билік органдары тарапынан ... ... ... іске асыру мәселесінде біртұтас көзқарас қалыптастыру төмендегі басты
қағидалар үддесіне орай іске асырылуы ... ... ... жас азаматтардың құқықтары мен ... мен ... ... ... ... нақты әрі
тиімді іс-қимыл; жалпыға ортақтық - ... ... ... ... жағдайына және діни ұстанымына қарамастан ... ... ... мен ... ... проблемалары ескерілетін сараланған
көзқарас; жастардың әлеуметтік ... ... аз ... ... ... ... ... денсаулығы дімкәс балаларды, жетім
балаларды, көп балалы, жағдайы ... ... ... ... және ...    ... саясатын қалыптастырудағы осы басты қағидалар
заңнамалық және атқарушы биліктің орталық және жергілікті ... ... ... ... бағалаудың бір өлшеміне айналуы
тиіс. Осы ... ... ... ... саясатында жүйелілікті
қалыптастырып, біртұтас әрі нақты ... ... және ... ... ... ... оның ... бағыттарын іске асыруда
бірыңғай әдістемелік пен ұстаным жасауға мүмкіндік туғызады. Білім, еңбек
және ... ... ... ... қамтамасыз ету. Мемлекет күш-
жігерін біліммен, еңбекпен және жұмыспен қамту саласында кепілдік беруге
бағыттайды. Бұл ... ... ... ... қарамастан жеке ұйымдармен жетім балаларға, денсаулық мүмкіндігі
шектеулі балаларға арналған оқу ұйымдарын бітірушілерді, ... ... ... ... өтеу орнынан оралғандарды; сәтсіз
отбасылардың жас азаматтарын; ... ... ... қызметшілерді жұмысқа
қабылдау туралы келісім-шарттарын жасасуын көздейді. Аталған нормалардың
сақталуы, өз кезегінде, жастардың әлеуметтік жағынан аз ... тобы ... ... ... ... ... базаны жасау мен
жетілдіруді талап етеді.
     ... жеке ... ... ... ... олардың шағын және
орта бизнес саласына белсенді араласуын, жас кәсіпкерлерді, әсіресе,
фермерлерді, ... ... ... мен ... көздейді.
   Жастарды ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерді ескере отырып, белсенді түрде жүргізу
керек.
   Мемлекет жастар мен жас ... ... ... ... ... ... көтеру, ұзақ мерзімді несие берудің кезеңдік ... ... да ... ... ... ... ... алу мүмкіндігін
кеңейту, іскерлік белсенділігін арттыру, ... жайы мен үй ... ... үшін ... ұйымдастырушылық жағдай жасаудың барлық
шараларын қолданатын болады. Оқушы жастарға кәсіби бағыт беретін, қазіргі
талаптарға сәйкес жастарды уақытша және ... ... ... жүйе
жасалатын болады. Жастардың кәсіптік, рухани және дене ... ... ...    ... тән, жан саулығы - елдің стратегиялық қоры және
оның қазіргі дамуының шешуші ... ... мен ... ... рухани құндылықтарды қалыптастыру әлемдік, ұлттық мәдени
құндылықтарды насихаттауға иек артып, жас ... ... ... ... тән ... ... жас ... тағдыры мен тұрмыс жағдайының
әркелкілігін, құндылықтар жайлы ... сан ... ... эстетикалық, ізгілікті талғамының қалыптасуына бұқаралық ақпарат
құралдарының, әсіресе, электронды ақпарат құралдарының ... ... ... ... ... ... уағыздау жастардың
мінез-құлқына жан-жақты қысым етіп, өмірді қабылдауы барысында сондай ... ... ... күшке табынушылықты, шылымды, спиртті
ішімдіктерді жарнамалауға шектеу қою - мемлекет алдындағы жас ... ... ... ... ... шаралары.
   Ақпарат құралдарының, озық ойлы ... ... ... бағыттылығы қоғамда отансүйгіштік, іскерлік, үлкенді сыйлау, өзін
қастерлей ... жеке басы мен ... үшін ... ... ... ... ... оңтайлы орта қалыптастыруға септігін тигізу
қажет.   Жастардың төл мәдениеттен нәр алуы, еліміздің тарихи өткенін ... ... ... ... мен бейбітшілікті, рухани келісімді
нығайту жас ... ... ... ортақ Отанымызға - Қазақстан
Республикасына деген ... ... ... ...   ... ... мәдени инфрақұрылымды материалдық қамтамасыз
етуге, білімінің мектептерден, студенттік оқу ... тыс ... ... ... өткізуге мүмкіндік жасайтын театр, кітапхана, ... ... оқу - ... ... ... ... оқу орындарын компьютерлендіру, дене тәрбиесі мен
спортты дамытудың мемлекеттік, аймақтық ... ... ... құндылықтарды, салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталады.
Жастарға рухани, патриоттық ... беру ... ... ... ... ... ... оқытып-үйретудің жаңа, тиімді тәсілдерін жасап,
енгізуге ерекше мән берілетін болады.
Жастарды отаншылдық, ... ... ... ... ... діни экстремизм мен фанатизмнің залалды ықпалынан
қорғау аса маңызды бағыт алуы шарт. Осы ... ... ... ... ... еніп ... ... тетіктері жасалуы керек.
Жастарға әлеуметтік көмек көрсету мен ... ... ... ...    ... мен жастарға әлеуметтік көмек көрсету және
оларды қолдау жүйесі қиын, ... ... тап ... ... ... ... қанағаттандырудан, оларды әлеуметтік жағынан
сауықтыру мен соңыра толыққанды тіршілік жасауына жағдай жасаудан ... ... ... әлеуметтік шиеленісті бәсеңдету жөнінде,
жасөспірімдер мен ... ... ... маскүнемдікке, қоғамға
қарсы және ауытқу құбылыстарымен күресте кезек ... ... ... арасында құқық бұзушылық пен қылмысты болдырмау ... ... ... беру және ... ... алу ... ... жоғары және орта арнаулы оқу орындары негізінде жедел жастар
отрядтарын ... орта ... ... бастап 11-сыныпқа дейін
құқықтық тәрбие жөнінде факультативтік сабақтар, ... ... мен ... ... ... ... ... әлсіз
санаттарына айрықша көңіл бөлінуге тиіс.   Жастарға әлеуметтік ... ... ... ... ... ... және ... бос уақытын
ұйымдастыру, білім алу, отбасында, мектепте, ұжымда бір-бірімен қарым-
қатынас проблемаларын шешу, өмірлік ... ... және ... ... бойынша консультациялық, практикалық, ұйымдастырушылық көмек
алуында жәрдем беретін мекемелер жүйесі ... ... ... ... ... қалыптасқан жүйесін дамыту ... ... ... Бұл ... ... ... ... наркологиялық көмек көрсетуге, жас мүгедектерге, уақытын өтеген
әскери ... ... ... ... ... ... қатысты сауықтыру шараларын ... ... ... ... ... ... қызметтер
кешенін, оның ішінде: жастардың еңбек биржаларын, ... ... ... ... ... мен ... ... жасы кәмелетке толмаған құқық бұзушыларды әлеуметтік сауықтыру
мекемелерін, заңдық көмек көрсету және ... беру ... ... көмек көрсету қызметтерін, демалыс орталықтарын құруды кеңейтеді.
Жастар мен балалар бірлестіктерін ... ... ... ... ... - ... ... рөлін көтеруге,
демократиялық, азаматтық қоғам құруға жәрдемдесетін үкіметтік емес ... ... ... ... және олармен ынтымақтасуға мүдделі.
   Жастардың оң нышандағы қоғамдық бастамаларын қолдау мен ... ... ... көтеруге, отаншылдық сезімін, ... ... ... ... әлеуметтендіру процесіне оң
ықпал жасайды. Тек ... ... ... ғана жас ... ... ... белсенділігін жүзеге асыруы үшін
барынша қолайлы жағдайлар қалыптасады.   Қолданыстағы заңдарда ... ... ... мемлекеттік қолдауды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ретінде жастар мен ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктері мемлекеттік қолдауда тең мүмкіндіктерге ие. Балалар
және жастар ... ... ... тыс мекемелердің,
мәдениет мекемелерінің үй-жайлары, спорттық және өзге де ... ... ... ... шеңберінде өткізілетін шараларды
қаржыландыруда ... ... ... аса ... қоғамдық
бастамаларына басымдық берілетін ... ... мен ... ... ... ... ... жастар
ынтымақтастығына, халықаралық жастар алмасуына ... ... ... оң нышандағы қоғамдық бастамаларын дамыту және көтермелеу
үшін өкілетті орган жанынан Жастар ұйымдарының кеңесін құру жөн болады ... ... ... ... ... құрылымында
әлеуметтік ерекше топ ретінде қоғамда жетекші орынға ие.
Жастар мәселесі қай уақытта да ... ... ... ... енді ... тәжірибесі жоқ, қоғамның әлеуметтік және экономикалық сипатын танып
біле қоймаған жас ... ... өзі үшін де, ... орта үшін де ... емес. Мәні мен мазмұны жағынан тіптен бөлек қоғам ... ... ... қайта қаралып, жаңаша бағаланып жатқанда жастар мәселесі
бұрынғыдан да күрделене түседі.
Қоғам алдындағы басты міндет – ... ... ... ... ... ... шараларын жасау, бүгінгі күннің өзекті ... мен ... ... ... алдын алу және болдырмау
шаралары, жастарды мемлекеттік құрылымда және азаматтық ... ... ... жастар категориясының жағдайын толық ... ... ... ... арқылы жұмыс жасалуда.
Қоғамымыздың өсіп-өркендеуіне қарай жастар ... ... ... ... ... ... жастар туралы заң КСРО дәуірінде де болған
емес!
Қазақстанда қазіргі кезде жастар арасындағы қатынастарды реттейтін
түрлі заңдар ... ... ... ... ... сай ... ... отыр.
Жастардың құқықтық мәртебесін анықтайтын жеке нормативті актінің
болмауы, жастар арасында ... ... ... Бұл ... ... ... мүмкіндік бермейді, себебі жастардың құқықтары
мен міндеттерін реттеуші құқықтық нормалардың көптігі және олардың әртүрлі
нормативті актілерде болуы, маман емес ... өз ... ... ... оқып білуіне мүмкіндік бермейді.
Дегенмен, соңғы уақытта жастардың әлеуметтік мәселелерін зерттеуде
жаңа әдістер, пікірлер пайда болуда.
Оңтүстік ... ... ... құқықтық сауаттылық дәрежесін
анықтауда 14-25 аралығындағы жастар ... ... ... Бұл ... ... тест және сұрақ түрінде іске асырылады.
Жастардың біліміне және жинаған құқықтық тәжірибесіне байланысты, олардың ... ... ... оқушылары, колледж, өндірістік техникалық
мектептер оқушылары, студенттер, жоғары білім алған қызметтегі ... ауыл ... ... саны – 900. ... ... «өз құқықтық
мәртебеңіз жөнінде хабарыңыз бар ма?» деген ... ... ... ... ... білемін-31%, тіпті білмеймін-25% жауап
берілді. Сонымен бірге «өз құқықтық ... ... ... ... ... ... ... болды: Конституция мазмұнынан-16%,
Конституцияда бар екенін білемін, бірақ айта алмаймын-16%, өз ... ... ... ... ... ... ... бірақ
Конституциядағы жастардың мәртебесін білмеймін-22%, өз құқықтық мәртебемді
сипаттай аламын-15%.
Бұл көрсеткіштерден ... ... ... көптеген жұмыстар
жүргізудің қажеттілігі көрініп тұр.
Жастардың құқықтық өмірге ұмтылуы ... ... ... күші
десек, ал оның тірегі азаматтардың өз құқықтары мен міндеттерін білу десек
қателеспейміз. Ендеше жастарға ... ... ... ... ... ... ісі мемлекет алдындағы аса маңызды бағыттарның бірі
болып табылды.
Бұл заңға ... ... ... ... байланысты.
Жастар құқықтық мемлекетте құқықтық құбылыстарды өз бетінше шеше білуге
тиіс.
Жастардың ... ... ... ... ... ... оғаш қылық жасауы заң талаптарын, құқық негіздерін білмегендігі
немесе одан бейхабар екендігі. Сонымен ... ... ... ... ... ... күштілігі.
Құқықтық сауатсыздықты жою қоғамның құқықтық негзін, демократиялық
заңдылықты және құқық тәртібін одан әрі нығайтудың ... ... ... ... ... өмірдің барлық салаларында қолданылып отырған
бүкіл заңдарды әрбір жас азамат білуге тиіс. ... ... ... талабы ретінде заңдылықты нығайту және заңдарды жетілдіру.
Парламент өз заңдарында жастар үшін ... ... база ... ... ... 1990 ... 2003 ... арасындағы жастар туралы заңдардың өз
ерекшеліктері бар.
Біріншіден, ... ... ... көпшілігіне жаңа нормалар
және құқықтық институттар енгізілген. Екіншіден, қабылданған ... ... ... ... ғана жастарға тиісті. Қазақстан
Республикасының нормативті актілерінің құқықытық ... ... жас ... ... ... құрайтын барлық азаматтарға
арналған: ҚР-сы Азаматтық кодексі, ҚР-сы Қылмыстық кодексі және ... ... ... ... құжаттар БҰҰ және басқа халықаралық
ұйымдарға ... ... ... ... тұрған мемлекеттердің
нормативті актілерінде ерекше орын алады. Қазіргі кезде жер ... ... ... ... ... ... олар арасындағы қатынастарды
реттейтін маңызды құқықтық институттар қалыптасқан.
1948 жылғы 10 желтоқсандағы БҰҰ-ның Бас ... ... ... ... ... бірдей Декларациясында, 1966 ... ... ... ... Бас ... ... маңызды екі
құжаты: Азаматтық және саяси құқықтар туралы ... және ... және ... ... ... ... 1989 жылғы 20 ... Бас ... ... Бала ... ... Конвенцияда жастарға
қатысты құқықтар туралы айтылды. Бұл ... ... ... ... іске ... ... берілді. Мұндай келісімдердің бірі
1933 жылғы 24 қыркүйекте Волгоградта өткен бұрынғы КСРО мемлекеттері ішкі
істер ... ... «О ... ... ... дел
в вопросах возвращения несовершеннолетних в ... их ... ... Сонымен қатар, жастар және жасы ... ... жаңа ... ... ... ... отбасылық қатынастар және білім беру туралы мәселелер де
қарастырылды.
Қазақстан Республикасы Өкіметі, Белорусь Республикасы Өкіметі, ... ... және ... ... ... ... 1998 ... 24
қарашада мынадай келісімге қол ... «О ... ... ... ... об ... ... степенях и званиях» және
« О предоставлении равных прав ... ... ... ... ... ... в ... и гуманитарной ... ... в ... ... 1996 ... 29 наурыз, 1994 жылғы 4 тамызда
«О ... ... и ... ... по гражданским, семейным и
уголовным делам» ТМД елдерінің конвенциясына қол қойылды. ТМД ... ... ... ... және негізгі бостандығы туралы» 1995 жылғы
4 қарашадағы конвенциясы жатады.
Бұл халықаралық нормалар декларативті ... ие. ... ... тетігі
тек ұлттық заңдарға ғана байланысты [9].
Жастар ... ... ... ... ... келгенде
оның белгілі бір объектіге, жастардың кейбір санаттарына және мүмкін болса
толық есепке, жағдайларға, проблемаларға, олардың өмірлерінде жүзеге асатын
жағдайларына ... ... – ел ... ал жастар саясаты – болашақты қалыптастырушы
және қамтамасыз етуші негізгі тетік. Оның ... ... ... ... болмысы соған байланысты болмақ. Демек, елдің ... ... ... ... мақсатында жастар мәселесінің ғылыми жан-
жақты негізделуі кезек күттірмейтін міндеттердің бірі.
2.3 ... ... ... әлеуметтенуінің ерекшеліктері
Он сегіз мың ғаламның ішіндегі ақыл, зерде иесіне тұрақ болған ... ... – Жер. ... оның ... Осы Жер ... өмір ... адам баласын қоғамдық-өндірістік қарым-қатынастарға сәйкес іс-әрекет
жасай аларлықтай етіп өмірге даярлауды ғылыми тілде ... ... ... жас ... ... ... мән-мағынасын ой
елегінен өткеріп, зерделеу теориялық міндеттер қалай зәру ... ... ... де ... маңызды. Қоғам дауының жаңа арнаға
түсіп бағыт-бағдар сұранысынан, ізгі ... ... ... өзгерістерге ұшырап, осының өзі жастардың ой санасына, өмірлік
ұстаныдарына ... ... ... ... ... сөзсіз.
Қоғамның әлеуметтік-демографиялық тобы ретіндегі жастардың қасиетін
сипаттудағы аса маңызды таы бір ... ... ... Балалық шақтан ересектік шаққа өту кезеңін басынан кешіретін
жас ұрпақ әлеуметтену, яғни «адам қоғамдағы ... ... ... ... ... Әлеуметтену жеке тұлғаға дайын әлеуметтік
«қалыпты» кіргізе салу емес. Жеке тұлға әлеуметтенудің ... ... ... ... субъектісі, жаңа қоғамдық нысандарды
жасаушы болып табылады.
Әлеуметтену процесі әлеуметтік детерминацияның ... ... бір ... бағдарлама негізінде жүзеге асатын әлеуметтік-бақылау
процестерін де (тәрбиелеу, білім алу), алдын-ала болжанбаған, жеке тұлғаға
жол-жөнекей әсер ету ... де ... ... ... ... ... ... мен білім берудің әртүрлі ұйымдары, т.б.) әрекеттерімен, ... ... әсер ету мен ... ... ... ... ... дәстүрлер, әдет-ғұрыптар, санкциялар және т.б.)
тығыз байланысты.
Көптеген авторлар әлеуметтенудің негізгі қызметіне ... ... ... ... ... ... бастау деңгейіне жеткені жатады деп
есептейді.
Жастардың әлеуметтену ... ... үшін ... ... ... ... маңызын білу керек. Соған байланысты
белгілі психолог К.К.Платоновтың екі ...... ... ... ... тұлғаның әлеуметтік кемелденуінің минимумын» ажыратып алуды
ұсынуы орынды. «Жеке тұлға минимумы» - баланың өз ... ... ... «Мен ... дегенге белсенді түрде қарсы тұруымен анықталады. ... ... ... ... ... ... ... арасындағы
орнын таба білуімен, өзі жататын қоғамдағы өмірге белсенді және өзбетімен
араласып, саналы түрде өзіне ... ... ... ... өзін-
өзі жетілдіруге саналы түрде ұмтылуымен анықталады.
Әлеуметтік психологияда әлеуметтенудің үш ... ... ... дейінгі; 2) еңбек; 3) еңбектен кейінгі. Еңбекке дейінгі саты екі
кезеңнен ... ... ... ... ... шақ) және оқу ... ... прцесін жеке, тұлғаның бүкіл өмірін қамтитын, уақыты ... ... екі ... ... бөлу де ... ... саты – жеке
тұлғаның қоғамның мүшесі ретінде қалыптасуында ... ... бір ... ... қалыптасу кезеңі. Бұл сатыда: а) баланың қарапайым немесе
алғашқы әлеуметтенуі; ә) жасөспірімнің нормативті-фрагментарлы, маргиналды
(аралық, тұрақсыз) ... б) ... ... жастық
шақтан ересек жасқа өту – ... – 23-25 ... ... кезеңін
әлеуметтендіру.
Жастарды әлеуметтендірудегі маңызды ... ... ... ... ... табылады. Жеке тұлғаның әлеуметтік сатысында
көрінетін объективтік көрсеткішіне оның ... ... ... игеруі және
белгілі-бір экономикалық тәуелсіздікке қол жеткізуі жатады. Жастардың
көпшілік санаты ... үшін ... ... – еңбек ету кемелдену
мерзімі ұзақтау болып келеді. Азаматтық кемелдену ... жас ... ... ... ... ... ... (сайлану, сайлауға
қатысу 18 жастан басталады) кешеуілдейді. Жас ... ... жеке ... ... ... ... ... туындаған
кемшіліктерді жеңуіне көмектесу - ... ... ... ... пен ... қызметкердің маңызды міндеті.
Адам тұлға болып тумайды, ол әлеуметтену үрдісінде тұлға ... Адам ... ... қажеттілікті түсініп, кез-келген
шектеулердің ... шыға ... ... Бұл үшін ол ... ... ... іс-әрекет жасап, өзінің ерік саналарын қолданады.
Әлеуметтену адамзат баласынан қоғамда қалыптасқан адамгершілік, салт-
дәстүр, ... ... ... ... ... ... өмірлік құндылықтар мен талғамдарды, рухани байлықтарды
бойына ... ... ... етеді. Соның нәтижесінде адам бойында
өзінің мінез-құлқын, жасаған іс-әрекетімен салыстыру, ... ... ... ... келе ... кім, ... ... түсіну, адамның өзін-өзі танып
білу ... ... Адам ... өз ... ... оған пайда келтіруге
тырысады.
Бүкіләлемдік өркениет тарихынан ерекше орын ... ... ... ... ... ең бірінші білім емес, тәрбие ... ... ...... қас ... - ... ... Сондықтан да жеке тұлғаны
өмірге бейімдеп, әлеуметтендіріп Отанын, ел-жерін, тілін ... ... бай, ... ... ... ... ... тәрбиелеуде
халқымызды ертеңгі болашаққа, мақсат-мұраттарға жетелейтін, тарихымыздан
бастау ... ... ... мәселелріне, ақыл-парасатқа,
мәдениетімізге жүгінген азақ ... ... бар. ... ... ... әлеуметтендіру қазіргі заманға қажет-ақ...
Дүниежүзіндегі көзқараспен пікірлердегі талдау өз ... жеке ... ... ... ...... ... толқын – інілерге,
яғни ересек, егде кісілердің ... ... ... ... ... ... жас ... деген Абай атамыз сияқты олар да күдікпен
үрке қарап жүрген жоқ па? Бүгінде жасы келген сол ... ... ... кеше ... ... ерекше өсиет еткендей, бесігімізді ... бет ... ... ... ... ... ... Бүкіл әлемнен хабардар,
техника жетістігімен көргені де, естіп жатқаны да жетерлік – бүгінгі ... ... ... ... ... да ... мән ... қажет
етеді және олардың барлығына толық, нақты жауап беру оңай емес, ол уақыттың
еншісінде [10].
Сонымен, жас ... ... ... ... қоғамда қалыптасуының
алғаша іргетасы болатын әлеуметтенудің бірінші саласы – іс-әрекет болса,
жастарды әлеуметтендіруге зор ықпал ... ... сала – ... ... түсінісу құралы арқылы пікір таластырып, алмастырып, ... ... ... ... ... ... ... тағылымдарды бойларына сіңіреді, өмірге белсенді араласуға үйренеді.
Тілдің арқасында білім ... ... ... ... ... ... ғалым Л.А.Байделдиновтің пікіріне сүйенсек: «... қазақ лексикомында
туған тіл – «ана тіл», яғни шеше тілі. Бала ... мен ... ... сөзі ... ... – ең ... инстинктивті байланысы».
Адамдарды жас шағынан бастап салауатты, өркениетті тіршілікке
тәрбиелеп дағдыландыру – ... ... ... ... мен ... ... есірткіге құмарлық көріністер мен әркелкі
ауытқушылықтар туа ... ... ... Отбасында және әлеуметтік ортада
көргені, әлсіздігі, ... ... ... бағдарлап тәрбиелеуі,
көңілден шығатын іс-әрекеттер кеңістігінің жетіспеуі, рухани таяздықтың
қанат жаюы салдарлары. Осы ... өз ... ... ... бағдармен
әлеуметтенуге аса маңызды ықпалын тигізеді.
Өткен ғасырдың елу жеті – ... ... ... жастар «қой
үстіне бозторғай жұмыртқалаған ... ... ... ... ... ... өсті, жас ұрпақтың ... ... мен ... ... ... ... өмір ... өзіне тән сипаты біріккен
қоғамдық еңбек жағдайында жүзеге асты. Бірақ ортаға ұран ... елу ... одан да көп ... сауатсыздығы бар халықты басқару қиын болмады.
Өйткені, ол заманның өз мақсат-мүддесі, әлеуметтенудің өз негізі бар ... ... ... Кеңес дәуіріндегі жастардың ұлттық сипатта
әлеуметтенуінде көптеген тосқауылдар болды. Сонымен ... ... ... ... ғылымы ЖОО-ы студенттерінде оқытылуға тыйым салынып,
саяси сауаттылықты ашуға кедергі ... еді. Біра ... яғни ... ... өткен өмір адамдарынан үйреніп, ғибрат алатынымыз ұшан-
теңіз мол әрі маңызды екені ... де ... ... ... ... ... тарихи үш толқынын талдап
көрсетеді. Бар болмысы «идеалистік философияға» негізделген бұл ең ... тән ... ... пен түсіністік қасиеттері басым болғандар.
Екіншісі – «уайымшыл» деген шартты атқа ие болған ұрпақ. Жастардың ... ... ... ... ... ... ... үшін саналы түрде бірігіп, алға қойған мақсатарын жүзеге
асыруға ... ... ... ... – қоғамдық мұраттар мен құндылықтарға
деген сенімсіздікті бойына сіңіріп ... ... ... ... ... ... әртүрлі негіздері және сонан бастап
тралдауларды ... ... ... бар. ... ... зерделеуге болатын мәселелерді сан-алуан сұрақтарға ... ... ... жастардың бір толқынынан басқасының өзгешелігі
неде? Өмір тәжірибелерінің артықшылығын неден көруге ... Ең ... ... ... ... саяси әлеуметтік, мәдени
экономикалық ... ... оның әр ... кезеңіндегі нақты даму
артықшылықтарына тікелей байланысты.
Өткен дәуір жастарына қарағанда, бүгінгі жастарға тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ... көбірек
еліктейді. Бүгінгі Еуропаның кертартпа ақпарат ағымына ... ... ... ... ... кинофильмдерінің ықпалы зор – мұның
бәрі идеологиялық қысым, мұның құдіреттілігі сол ... ... ... ... мынадай сұрақтар туындайды: көптеген жас Батысқа
еліктейді, неге? Батыс ... ... ... еліктеуші қыздар мен
жігіттердің осал жері неде?
Француз ғалымы Жан Жак Руссо былай деген: «Біз әлсіз ... ... күш, ... ... біз ... күйде туамыз, бізге қамқорлық керек;
біз мәнсіз мағынасыз туамыз – бізге пайым керек. ... ... ... ... тек ... ... ғана беріледі». Психолог ғалым Э.Эриксон
тұлғаның әлеуметтену мәселесіне ... ... ... ... ... әлеуметтену тұжырымдамасын жасады (1966). Ол адамның
әлеуметтеніп, ... ... ... ... түрлі жас «дағдарыстарын» жеңу
барысында орындалатынын көрсете ... ... даму ... ... ... ... кезеңі |Әлеуметтік ... ... ... ... |
| ... | | |
| ... | | ... шақ ... |Сәйкестік немесе |Сенім немесе күмән |
|(12-20 жас) | ... | ... ... ... ... ... немесе |Ынтымақтастық, |
|(20-25 жас) |сүйгені ... ... ... ... осы ... жас ... ... ең шешуші позициясына
мықты ден сипаттайтындай шамамен ұрпақ аражігін көруге болады. Осы ... бөлу ... сай, ...... ... ... 1905 ж. ... азамат соғысымен, кеңестік құрылыстың
басталуымен ... ... ... ұрпа – ХІХ ғ. 90-жылдарында туғандар
құрайды, олардың ... ... ... және ... соғысына қатысу
кезеңдерімен айқындалады, жастық шақтары Ұлы Отан соғысының ауыр жылдарымен
сабақтас. Индустрияландыру және ... - ... ... ... ұрпаққа шамамен 1910 жылдан 1929 ... қоса ...... өкіеті тұсында өсіп, тәрбиеленген жастар жатады. Ұлы
Отан соғысының ... ... ... ... ... ... кезеңі солардың еншісіне тиді. Төртінші ұрпақ – 30-шы және 40-шы
жылдары ... ... Олар тың ... ... және алғаш ғарышқа ұшу
жылдары қалыптасты. Субъективизм, жеке басқа табынушылық, қоғамдағы күрделі
саяси және экономикалық ...... ... ... өмір кезеңдерін
бастан кешірулеріне тура келді. Бесінші ұрпақ – 1950ж. ... ... ... шаруашылық және мәдени құрылыс жоспарын жүзеге ... ... ... ... Бүгінгі жастар – алтыншы ұрпақ. Тұзы ... ... ... ... жұрдай, тек техникалық жетістіктерге
сүйеніп отыр деп текке ... ... ...... пен
парықсыздыққа, білімсіздікке, ойсыздыққа жетелемейді, керісінше алаңсыз
ізденуге, өнер қуып, білім ізденуге мүмкіндік жасайды деп ... ... жас ... ... ... кейбір бұрынғы ата-аналар
да балаларын қорғаштап, өмірдің ащы жағдайларынан, күнделікті тірліктен өз
бетімен ... ... ... ... қойып, сол
«жаңашырлықтардың» нәтижесінде ұрпағының селқос, енжар, ақсаусақ ... ... ... ... ... жол ... ... дамуында жеке тұлғаның қалыптасып, жетілуі
жасөспірімдік шақта ... ... ... ... ... – бұл дамудың қарама-қайшы тенденциялары айқын
байқалатын балалықтан ересектікке өтудің кезеңі. ... ... ... дамуында қарым-қатынас маңызды рөл атқарады.
Студентті тұлға ретінде қарастыратын болсақ, онда 18-20 жас – ... ... ... сезімдердің дамуы, мінез-құлықтың құрылуы
мен үлкен адамның толық комплексті ... ... ... ... т.б.) ... ... ... жеке адамның қарым-қатынастағы қажеттілігі жоғарылайды.
Студенттік кезеңнің өзіндік ... бар. Олар ... ... ... ... алу ... қарым-қатынасты құра білуі
интеллектуалдық қабілеті арқылы ерекшеленеді.
Студенттік кезеңнің ... ... ... ... Адаптация – бұл бұрынғы стереотиптердің өзгеруі, топқа үйрену.
Оқуға түсіп, жаңа ... ... ... ... өмір ... бір
жауапкершілікті, шешімділікті, өз бетімен қызмет етуді, тәуелсіздікті талап
етеді. Бұлардың барлығы бірігіп ... ... өз ... ... ... студенттердің оқу процесіне әсер ететін фактор ретінде
олардың өзара қарым-қатынасын атауға болады, бұл оқу ... ... ... ... әкеледі. Әлеуметтік адаптацияның екі түрі бар:
кәсіби адаптация және әлеуметтік-психологиялық адаптация. ... ... оқу ... ... білім алу ерекшелігіне, мазмұнына, әр пәнге, жалпы
алғанда мамандыққа үйрену. Әлеуметтік-психологиялық ... ... ... қарым-қатынасқа бейімделуімен сипатталады.
Қарым-қатынас - өте маңызды, әрі күрделі де ұзақ мерзімді қажет ететін
көкейкесті мәселелердің бірі. Қарым-қатынасқа ... ... жеке ... ... оның ... ... дамып жетілуін талдау мүмкін емес.
Сондықтан да тұлғаның дамуында қарым-қатынастың орны ерекше.
А.А.Леонтьев «қарым-қатынас» ... ... ... бір ... түрі ... ... керек деп айтқан.
В.М.Бехтерев қармы-қатынасты адамдарды топқа біріктіру механизмі,
тұлға ... ... ... ... арасындағы қарым-қатынастың басты мақсаты - өзара түсіністікке
қол жеткізу. Қарым-қатынас көп жақты ... Оның ... ... өзін ... Қазіргі таңда қарым-қатынас жеке ... ... мен ... ... отыр ... жағдайындағы жас толқын – бұл бүгініміз, ал біздің
балаларымыз – ... ... - ... ... ... Қазақстанда 150-ден
астам жастар бірлестігі жұмыс ... ... ... ... ... ... экологиялық, мәдени ағарту, салауатты өмір салтын
насихаттау деп бөлуге болады. Одан ... ... ... ... ... бос уақытын өткізуңді ұйымдастыруға маманданған
мәдени құндылықтардың ортақтығы жөніндегі ... де ... ... ... жастарға дер уақытында өмір шындығы ... ... ... ... санасып, тәжірибемен бөлісу қажет. Жас
мемлекетімізге білімді ғана емес, ... ... ... ... ... идея мен ... ойлап табатын білікті ... ... ... ... ... ... ең ... арта қалды деп айта аламыз. Мен мұны неге сүйеніп айтып отырмын?
Егемендігіміз, аумақтық тұтастығымыз халықаралық ... ... ... ... ... Қазақстан әлденеше ұйымдардың мүшесі болып отыр.
Қазақстан Республикасы үшінші мыңжылдықта табалдырығын ... ... ... ... мемлекет негізін қалыптастыруға
кірісті. Нарықтық ... ... ... ... ... енуі,
еркін жұмысшы күші мен меншіктің әр ... ... ... ... ... тың ... ... саяси сала
азаматтық қоғам институттарының өркендеуімен, сөз бостандығы, ... ... ... ... ... ... форумында Президентіміз
Н.Ә.Назарбаев: «Біздің жас мемлекетіміз ... ... ... ... бағыттары бойынша жүзеге асыру үшін қомақты материалдық
ресурс бөле алмайды. Бірақ, біз әйелдердің ... ... ... жас ... неке – ... қатынастарын бекіту, жас ұрпақты
тәрбиелеу үшін ... ... ... ... ... баса ... боламыз» деп атап көрсеткен болатын.
Елдегі демографиялық ахуалдың бірден-бір басты ... неке ... ... ... ... ... отбасылық қатынас бүгінгі
таңдағы аса маңызды қоғамдық-саяси ... бірі ... ... - ... ... өсіп келе ... ... ата-бабаларымыз мұра еткен саяси-әлеуметтік тәрбие мен ... ... өте ... рөл ... ... ... ... Ал жастар – қоғамның қозғаушы күші.
Бүгінгі жастарға, олардың ... ... ... ... ... көбірек еліктейді, кертартпа ақпарат ағынына
әуестігі басым, батыстың әуейі ... ... ... ықпалы
зор – мұның бәрі идеологиялық қысым, оның құдіреттілігі сол – ... ... ... ... улайды (1(.
Ұрпақ алмасуына орай қоғамдық санадағы өзгеріс үлкендерді мазаламай
тұрмайды. Қазіргі жастар, сөз жоқ, қоғамдық өмірде батыл да ... ... ... және сабыр жетпейді, өткеннің тәжірибесі көп еңбектене
отырып үйренуді ... ... ... ... ... ... дейінгі
тәжірибені толық меңгеру үшін уақыт бар, ... ... ... ... дұрыс түсіну деген сөз. М.Мид ұрпақтардың мәдени сабақтастығы
мәселесін зерделей отырып, мынаған назар ... ... ... ... ... атап айтқанда, бейнелі мәдениет, ең бастысы, ... ... Дәл осы ... ... өз балаларынан, яғни жастардан
үйренеді. Жас адамдар қазір өз аталары мен әжелері, ... мен ... ... үлкендердің айтқан ақылдарынан ғибрат алып қана ... де ... бар ... жауап іздеуге тырысады. Сондықтан
өмірлік, мәдени және білім деңгейі, саяси мәдениеті, ... ... ... жаңа ... оның кемшіліктеріне қарамастан, әрине аға
буындардың жас кезіндегі деңгейімен салыстыруға ... ... ... ... ... ... қоғамдағы әлеуметтік жағдайдың
объективтілігінің маргиналдығына, шекаралығына байланысты оңай ... ... ... күрделі жағдайда болады. БҰҰ Бас Ассамблеясының 1985
жылды Халықаралық жастар жылы деп белгілеуі тегін емес, ал оның ... ... мен ... ... ... ... ... елдерінің, соның ішінде Қазақстан жастары, дамудың күрделі ... ... ... ... отыр.
Бұл жағдайда жастарға олардың өмірлік бағытын жүзеге ... ... ... ... ... өздері белсенді
әрекет етіп, ізденіп, өздері немесе жастар ұйымдары арқылы көмектесе алса,
екіншіден ... ... ... ... ... ... ... (қоғамдық өзін-өзі басқару, қайырымдылық және арнаулы қорлар,
т.б.) арқылы азаматтық қоғам ... ... Осы үш ... ... ... ... саясатын құрайды, ол – жастар сияқты халықтан
шыққан ерекше топ ретінде мемлекеттік және қоғамның ... ... ... ... ... ... сөз етілген жайларды талдай келе, біз сеніммен былай
дейміз: жас толқын - бұл ... ал ... ... – болашағымыз.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің ... ... ... еді: ... жас мемлекетіміз өсіп, өркендеп келеді,
біздің балаларымыз бен немерелеріміз де онымен бірге өсіп ... ... ... ... ... бар, өз ... жауапты және қажырлы
өкілдері болады. Олар ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге дайын болады. Олар қазақ тілін де, орыс тілін де,
ағылшын ... де ... ... ... Олар ... ... өмір ... жедел дамыған, бүкіл әлемге белгілі және құрметті елдің болашақ
патриоттары болады» [12].
Қазақстандық осындай ... ... үшін ... ... өз үлестерін қоса алады дегенге кәміл сенемін.
Жұмысымды қорытындылайтын болсам, жастар әлеуметтік-демографиялық топ
ретінде жаңарып жатқан қоғамда ерекше орын алатын және ... да ... ... ертеңі. Қоғам өзінің жастарына қандай талаптар қоятын
болса, жастарда өзінің өсіп ... ... ... да ... жоғарғы
талаптарды қойып, аса назар аударуды талап етеді. Елдің ... және ... ... мен ... ... ... қоғамның басқа да әлеуметтік топтарына қарағанда қиын екені бәріне
белгілі. Сондықтан да, ... ... ... ... оларға жасалып
отырған мемлекеттік саясаттың бағыттары - жас азаматтардың ... ... ... мен ... ... жасалынуы тиіс деп
ойлаймын.
Жастар еліміздің ертеңгі ... ... да ... ... ... ... ... бірін құрайды. Жастарға қарап
ертеңгі мемлекетіміздің даму бағытын, бейнесін көруге ... ... ... ең ... ... ... ... жүргізіліп жатқан реформалар қалайда болмасын белгілі
уақыттар ... ... ... ... ... ... және ... қырынан
өзіндік ізін қалдыратындығы айқын. Міне, бұл жастар ісіне, оны тәрбиелеуге
немқұрайлы қарауға болмайтындығын білдіреді.
Жастардың ... өте ... ... ... ... ... ... өркендеуінің бірден-бір негізгі жолының бірі.
Қазіргі жеткен жетістіктерді одан әрі ... ... ... де ... ... Г. С. Жастар жаңарып жатқан қоғамда: кеше, бүгін,
ертең. // Саясат №9, 2004 г. [36-38 ... ... Б.Б. ... ... ерекше әлеуметтік-демографиялық тобы
ретінде. // ҚазҰУ хабаршысы, Философия сер. 2(18) 2002 ж. ... ... С. ... деген кім?. // ҚазҰУ хабаршысы, Заң сер. 1(29)
2005 ж.[ 32-34 бет].
4. Қабдрахманова А. Студент: ... ... ... //
Саясат 8, 2007ж.[40-42]
5. Ерғалиева Г.А. Студент тұлғасын ... ... ... // ... ... ... ... 18-2006ж.
6. www.google.kz. 2008-2009 жж. Арналған Алматы қалалық «Жастар және
жасөспірімдер» ... ... // ... ... 27 ... ... ... Қазақстан Республикасының Жастар саясатының
тұжырымдамасы
9. Бейсебаева С.Б. Қазақстанда азаматтық ... ... ... жастар
туралы заңдар. // ҚазҰУ хаб. Заң сериясы 2(13) 2004 ж. ... ... Е. ... ... ... // Da Қазақстан 2-2007 ж.
[19-23].
11. Байғожин Д.С. ... оқу ... ... ... ... 8-2007. ... ... Н.Ә. Евразиялық одақ: идеялар, тәжірибе, перспективалар.
М., 1997 г. [402-403]
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Агафонов А.Н., ... Қ.Н. ... ... ... ... 2005 ж. Ешпанов Д. О некоторых современных ... ... ... №6, 2003 г. [12-15 ... ... ... ... Казахстана: состояние и проблемы. //
Психология-Социология-Политология.8-9,2007ж. 85-87 бет
3. Абдирайымова Г.С. ... ... ... молодежи. Изд.
“Баур”. Алматы 2005 г, [93-106, 109-120 бет.]
4. Абдирайымова Г.С. О многозначности понятия ... // ... ... Психология и Социология. Алматы 2003 г. №2(11), [105-109
бет.]
5. Зайниев Л. ... ... ... как ... ... №4, 2004 г. [4-6 ... Ешпанов Д. О ... ... ... ... ... №6, 2003 г. [12-15 ... Бейсебаева С. Жастар деген кім?. // ҚазҰУ ... Заң сер. ... ж.[ 32-34 ... ... И.Ю. ... ... М, 1997г. ... Мухина В.С. Возростная психология. М, Академия 1999 г. [420-423 ... ... Б.Б. ... ... ерекше әлеуметтік-демографиялық тобы
ретінде. // ҚазҰУ хабаршысы, Философия сер. 2(18) 2002 ж. ... ... А.В. ... ... М, ... 1999 г. ... Тұрманова Ж. Жасөспірімдердің өзін-өзі реттеуі және өзіндік ... // ... ... №2(4) 2005 ж, [21-23 бет.]
13. Абсаттаров Р.Б ред. Әлеуметтану. Оқу-әдістемелік құралы. Орал, 2005ж.
[70-73]
14. Агафонов А.Н. Социальная работа : ... и ... ... ... Социальная работа: Введение в профессиональную деятельность М, 2005 г.
[126-127]
16. Баймұқанова М.Т. Отбасымен әлеуметтік-педогогикалық жұмыс. Астана, 2005
ж. [126-137]
17. Хамбар Б. ... ... ... ... // ... 11-2005 ж. ... Р.М. Специфика социальной молодежной политики в
Республике Казахстан и за ... // ... ... 2-2006 ж. ... ... Статистика агентігі. Қазақстан
өңірлерінің демографиялық жылнамалығы демографиясы. ... А., 2006 ... ... ... ... ... ... Заңы. 7- 2004 ж
19. Абдирайымова Г.С. Студенческая ... как ... ... А., 1999 г.
20. Лисовский В.Т. Социология молодежи. Изд. СПб Университета. 1996 г.
21. Габдуллина К.Г. Казахстан и современный мир. А., 2001
22. ... В.Н. ... // ... ... исследования. Л.,
1973
23. Запесоцкий А.С. Молодежь в современном ... ... ... ... С-П., ... ... ... адаптации современной молодежи
// Вестник КазНУ. Серия психология и социология. 2004-1 (12).
Қосымша-1
2003 жылдың басындағы халық құрылымындағы жастар
|Жас |Екі ... ... ... ... |
| ... |%-ғы ... |%-ғы ... |%-ғы |
| |адамдар ... ... ... ... ... |
| | ... | ... | ... ... ... |100 |7148969 |100 |7692973 |100 ... | | | | | | ... |1220452 |8,2 |611819 |8,6 |608633 |8,0 ... |1079326 |7,3 |538920 |7,5 |540406 |7,0 ... |780022 |5,3 |385898 |5,4 |394124 |5,1 ... |1173622 |8,0 |590898 |8,3 |582724 |7,6 ... |4253422 |28,7 |2127535 |29,8 |2125887 |27,6 ... ... ... гендерлік құрамы
|Жасаралық топтар |Еркектер ... ... |2184,7 |2089,4 ... |1901,2 |1886,4 ... ... |2000 жыл |2001 жыл |2002 ж. |
| | | ... ... ... халықтың ішкі |98,7 |106,5 |35,6 ... мың. | | | ... ... |40,7 |41,1 |43,1 ... | | | ... ... қоныс тепкен |38,2 |106,5 |44,5 ... | | | ... ... |51,0 |47,9 |6,8 ... ... ... |32,5 |33,3 |40,5 ... | | | ... ... ... | |93,8 | ... темптері | | | ... ... ... ауыл мен қала ... ... жастардың
үлесі
|Жас ... ... ... ... |
| | |%-ғы ... ... |%-ғы ... үлесі |
|Барлық жастар |14841942 |100 |100 ... |1220452 |7,3 |9,3 ... |1079326 |6,7 |8,1 ... |780022 |5,2 |5,4 ... |1173622 |8,7 |6,9 ... |4253422 |27,9 |29,8 ... және ... ... өлгендердің саны
Алматы облысы
|Барлығы | ... |
| Жас |
| Жас |2003 ж |2004 ж |2005 ж ... |41 |46 |62 ... |134 |98 |137 ... |161 |231 |240 ... |274 |309 |344 |

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жастардың ауытқитын мінез-құлық стереотиптерінің әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктері мен себептері37 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
«Мемлекеттік қызметтегі мемлекеттік саясат»96 бет
Авторлық құқық. Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік28 бет
Авторлық құқықты реттеу15 бет
Азаматтық істер бойынша міндеттемелерді орындау негіздері53 бет
Азаматтық құқықтарды қорғау19 бет
Азаматтық құқықтың обьектілері29 бет
Алғашқы қауымдық және дәстүрлі өнер дегеніміз не?4 бет
Арифметикалық ұғымдарды оқыту арқылы оқушылардың құзыреттілігін дамыту41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь