Атмосфераның ластануы және қоршаған ортаға әсерін бағалау

Мазмұны

Негізгі бөлім
1. Атмосфераның ластану және қоршаған
ортаға әсерін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
2. Атмосфераның ластаушы көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
3. Ауа ортасындағы Шекті Мөлшерлі Концентрациясы (ПДК) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
Атмосфера бүкіл әлемнің тіршілік ортасы Атмосфера ауасының шекарасы болмайды. Ол жер шары халықтардың ортақ байлығы болғандықтан оның сапасы, тазалығы адамзат үшін ешнәрсеге теңгерілмейтін биосфераның құрамдас бөлігі. Атмосфера бірнеше қабаттан – тропосфера (10-12км), озон қабаты стратосфера (40-50км), мезосфера (70км), термосфера (80км) және экзосферадан (800-1600км) тұрады. Әр қабаттың өзіне тән атқаратын қызметі, газдық құрамы, тіршілік нышаны болады. Әсіресе, тропосфера мен озон қабатының тіршілік үшін маңызы ерекше.
Бүгінгі таңда атмосфера ауасының тазалық сапасы бұрынғы кезден ауытқуда. Оның негізгі себептері – ауаға адамның антропогендік іс-әрекетінен болатын әртүрлі газдардың шығарлыуы. Оларды ауаны ластағыш заттар деп атайды.
Негізінен атмосфераның адам үшін атқаратын қызметі жоғары Атмофера – бұкіл әлемді таза ауамен қамтамасыз ете отырып, тіршілікке қажетті газ элементтерімен ( оттегі, азот, көмір қышқыл газы, аргон т.б) байытады және жерді метеорит әсерлерінен, күн және ғарыштан келетін түрлі зиянды сәулелерден қорғайды, зат және энергиялық алмасуларды, ауа райының кызметін реттеп, жалпы жер шарындағы тұрақтылықты үйлестіріп отырады.
Бірақ, адам баласы үшін орасан зор пайдалы ауа бассейіні соңғы жылдары күрделі өзгерістерге ұшырап отыр. Ең басты себеп ауаның ластануы. Атмосфера ауасының сапалық күйінің көршеткіштері оның ластану дәрежесі болып саналады. Егер атмосфера ауасында ластағыш заттардың шекті мөлшерлі концентрациясы ШМК қалыпты құрамынан асып кетіп сай келмесе, онда ауаны ластанған деп саналады.
Ластағыш заттардың негізгі көздері - өнеркәсіп, автокөліктер, зауаттар, жылу энергетикасы, қару жарақтарды сынау, ғарыш кемелер мен ұшақтар т.б. Жоғарыда аталған объектілерден атмосфераға түскен заттар ауа құрамындағы компоненттерінің қатысумен химиялық немесе фотохимиялық өзгерістерге ұшырайды. Содан соң пайда болған химиялық өнімдер суға, топыраққа түсіп, барлық тірі организімдерді, ғимараттарды, құрлыс материалдарын бүлдіреді.
Атмосфера құрамындағы оттегі мен көмірқышқыл газының тұрақты болуы жалпы ауа бассейінің тепе-теңдігіне әсер етеді. Мысалы, оттегі тірі организімдер үшін тыныс алуды қамтамасыз ете отырып, топырақ пен судағы бүкіл химиялық реакцияға қатысады. Оттегі жетіспеген жағдайда жануарлар мен адамдар тұншыға бастайды.



Оның өндіруші көзі – жасыл өсімдіктер әлемінде жүріп жатқан фотосинтез процесі. Көмірқышқыл газының да ауадағы шекті мөлшері көбейсе адамдар мен жануарлардың тыныс алуы нашарлайды. Сондықтан ауа құрамындағы негізгі екі газдың тепе -* теңдік мөлшері қатаң сақталуы тиіс. Міне, осы жағдайлардан бүкіл әлемдік атмосфера экологиялық дағдарысқа ұшырап отыр. Ауаны ластауға жер шарындағы мемлекеттер өзінің экономикалық даму деңгейіне қарай түрліше үлес қосып келеді.
Біздің республикамызда атмосфера ауасына шығарылатын зинды заттар мен газдар, т.б. бөгде химиялық қосылыстар Казгидромет ғылыми-зерттеу институтының үнемі бақылауында болып отырады. Ол көршеткіштер әр жылға және тоқсанға жіктеліп « Ақпараттық экологиялық бюллетень» журналы арқылы көпшілікті хабардар етеді.
Атмосфераның ластану индексін (АЛИ) бағалау бойынша 1995-2000 жылдар аралығында ауасы ең көп ластанатын қалаларға Ленингор, Зырян, Алматы, қалалары кіреді. Әрине бұл үнемі өзгеріп отырады.
Өйткені аталған қалалардағы өнеркәсіптің т.б. ластану көздерінің жұмыс істеу қарқыны бірдей емес. Мысалы, 1995 жылдары ең көп ластанған қалалардан бірінші орынға Жезқазған, Балқаш қалалары шықса, ал 1999-2001 жылдары Ленингор мен Өскемен шығып отыр. Бұл жерде қара металлургияның ластағыштары және түсті металлургия кәсіпорындарынан шығатын қалдықтар көп. Алматы мен Зырян қалаларының зиянды заттарды сейілтуге метрологиялық жағдайы қолайсыз.
Республика жағдайында атмофераның ластануына өнеркәсіптің техникалық жағынан жабдықталуынан нашар болуы әсер етеді. Яғни, ескерген технологиялық процестер нәтижесінде құрамында қатты және сұйық бөлшектері бар газ тәрізді заттар орасан көп мөлшерде бөлінеді, әрі осы химиялық қосылыстар өте қауіпті, улы келеді. Оларт негізінен күкірт диоксиді, көміртек оксиді, азот оксиді, күкіртті сутек, аммиак және әртүрлі қатты және сұйық заттар.
Атмосфера тұрақты көздерден шығатылатын зиянды заттардың мөлшері (АЭБ-келтірілген деректер) қалалар бойынша : Павлодар (763,0 мың т.), Қарағанда (601,6 мың т.), Жезқазған (487,0 мың т.), Шығыс Қазақстан қаларында (170,0 мың т.), Қостанай (170,0 мың т.), Ақмола (120,0 мың т.), Атырау (90,0 мың т.) облыстары болды. Бұл аймақтарда жылу энергетикасы,
металлургия, мұнай-газ кәсіпорындары шоғырланған.
Қолданылған әдебиеттер



1. Бродский А.К. жалпы экологияның қысқаша курсы. Алматы: Ғлым, 1998.
2. Жумадалиева С., Баешов А., ЖарменовА. Қоршаған орта химиясы. Алматы,1998.
3. Баимбетов Н.С. Правовые основы экологической экспертизы в РК. Алматы: Қазақ университеті, 2001.
4. Сағынбаев Г.К. Экология негіздері. Алматы, 1995.
5. Руководства по оценке воздействия промышленности на окружающую среду и природаохранные критерии при размещении предприятий:Программа ООН по окружающей среде. Новосибирск:ГПГБ СО АН СССР, 1989.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Реферат
Тақырыбы Атмосфераның ластануы және қоршаған ортаға әсерін бағалау
Тексерген:
Орындаған:
Мазмұны
Негізгі бөлім
1. Атмосфераның ластану және ... ... ... ... Ауа ... ... Мөлшерлі Концентрациясы
(ПДК)..................................................................
.........................10
Қолданылған
әдебиеттер................................................................19
1. Атмосфераның ластануы және қоршаған ортаға әсерін бағалау
Атмосфера бүкіл ... ... ... ... ... ... Ол жер шары халықтардың ортақ байлығы болғандықтан оның ... ... үшін ... ... ... ... бөлігі.
Атмосфера бірнеше қабаттан – тропосфера (10-12км), озон қабаты стратосфера
(40-50км), мезосфера (70км), ... (80км) және ... ... ... Әр ... ... тән атқаратын қызметі, газдық ... ... ... ... ... мен озон ... тіршілік
үшін маңызы ерекше.
Бүгінгі таңда атмосфера ауасының тазалық сапасы бұрынғы ... Оның ... ...... ... ... іс-
әрекетінен болатын әртүрлі ... ... ... ауаны ластағыш
заттар деп атайды.
Негізінен атмосфераның адам үшін атқаратын ... ... ... ... әлемді таза ауамен қамтамасыз ете отырып, тіршілікке ... ... ( ... ... ... ... газы, аргон т.б) байытады және
жерді ... ... күн және ... ... түрлі зиянды
сәулелерден қорғайды, зат және энергиялық алмасуларды, ауа райының кызметін
реттеп, жалпы жер ... ... ... ... адам баласы үшін орасан зор пайдалы ауа бассейіні соңғы жылдары
күрделі өзгерістерге ұшырап отыр. Ең басты себеп ... ... ... ... күйінің көршеткіштері оның ластану дәрежесі болып
саналады. Егер ... ... ... ... ... ... ШМК ... құрамынан асып кетіп сай келмесе, онда ауаны
ластанған деп саналады.
Ластағыш заттардың негізгі көздері - өнеркәсіп, автокөліктер, ... ... қару ... ... ... ... мен ... т.б.
Жоғарыда аталған объектілерден атмосфераға түскен заттар ауа ... ... ... немесе фотохимиялық өзгерістерге
ұшырайды. Содан соң ... ... ... ... ... ... ... тірі организімдерді, ғимараттарды, құрлыс материалдарын бүлдіреді.
Атмосфера құрамындағы ... мен ... ... ... ... ауа ... тепе-теңдігіне әсер етеді. Мысалы, оттегі ... үшін ... ... ... ете ... ... пен ... химиялық реакцияға қатысады. Оттегі жетіспеген жағдайда жануарлар мен
адамдар тұншыға бастайды.
Оның өндіруші көзі – жасыл өсімдіктер ... ... ... фотосинтез
процесі. Көмірқышқыл газының да ауадағы шекті мөлшері көбейсе адамдар мен
жануарлардың тыныс алуы ... ... ауа ... ... ... тепе -* ... ... қатаң сақталуы тиіс. Міне, осы жағдайлардан
бүкіл әлемдік атмосфера экологиялық ... ... ... ... ... шарындағы мемлекеттер өзінің экономикалық даму деңгейіне қарай түрліше
үлес қосып келеді.
Біздің республикамызда атмосфера ауасына ... ... ... ... т.б. ... химиялық қосылыстар ... ... ... бақылауында болып отырады. Ол көршеткіштер әр жылға
және тоқсанға жіктеліп « Ақпараттық экологиялық бюллетень» ... ... ... етеді.
Атмосфераның ластану индексін (АЛИ) бағалау бойынша 1995-2000 жылдар
аралығында ауасы ең көп ... ... ... ... ... ... Әрине бұл үнемі өзгеріп отырады.
Өйткені аталған қалалардағы өнеркәсіптің т.б. ластану ... ... ... ... ... ... 1995 жылдары ең көп ластанған қалалардан
бірінші орынға ... ... ... ... ал ... ... мен ... шығып отыр. Бұл жерде қара металлургияның ластағыштары
және түсті металлургия кәсіпорындарынан шығатын қалдықтар көп. ... ... ... ... заттарды сейілтуге метрологиялық жағдайы қолайсыз.
Республика жағдайында атмофераның ластануына өнеркәсіптің ... ... ... болуы әсер етеді. Яғни, ескерген технологиялық
процестер ... ... ... және ... ... бар ... заттар орасан көп мөлшерде бөлінеді, әрі осы химиялық қосылыстар
өте ... улы ... ... ... күкірт диоксиді, көміртек оксиді,
азот оксиді, күкіртті сутек, аммиак және әртүрлі қатты және сұйық ... ... ... шығатылатын зиянды заттардың мөлшері (АЭБ-
келтірілген деректер) қалалар бойынша : Павлодар (763,0 мың т.), ... мың т.), ... (487,0 мың т.), ... ... ... ... т.), Қостанай (170,0 мың т.), Ақмола (120,0 мың т.), Атырау (90,0 мың
т.) ... ... Бұл ... жылу ... мұнай-газ кәсіпорындары шоғырланған.
Сондықтан, атмосфераға көтерілген қоқыстар мен газдардың көпшілігі осы
облыстар мен ... ... ... ... ... жер
ресурстарын, ғимараттарды жалпы қоршаған ортаны ластап жатыр. Қазгидромет
мәліметі бойынша ... ... ... ... ... орта ... тонна зиянды заттар келетіні байқалған.
Қазақстан жағдайында көптеген ... ау ... ... ... ... ... ... 2001 жылдың мәліметі бойынша Өскемен қаласының ауасында күкірт
диоксиді және ... ... азот ... ... денгейден 1-4 ШМК-
ға артып отыр. Сол ... ... ... ... ... ... ... өсе түсуде. Әсіресе, улы формальдегид (3 есе көбейгені ... ... және ... қалаларында байқалып отыр. Ауадағы аммиак пен
фенолдын ... ... (2,3 ШМК), ... (3 ШМК)жетсе, ал
Астанада фторлы сутегі 4 ШМК мөлшеріне жеткен.
Қ ... ... ауа ... ... ... қатаң
континентальды ауа райына да байланысты. ... ... өте ... ... ... ... нашар. Мысалы, Алматы, Шымкент,
Ленинагор, ... ... ... ауа ... ... ... ... соның себебінен қалалар үнемі қалын зиянды улы тұманмен
оранып жатады.
Ауа бассейінің құрамында ауыр ... ... да өте ... кадмий, қорғасын, мырыш, сынап, мөлшері үнемі бақылауға алынады.
Ауыр металлдармен ... ... ... ... жоғары болмағанмен
жекелеген қалалар бойынша жағдай жақсы емес. Мысалы, ... ... – 17 ШМК, ... – 8, ... – 6 есе ... ... ... кейбір жылдар 17-81 ШМК- ға жеткен.
Қазақстан ауа бассейінің ластануы көршілес мемлекетердің ... ... ... ... де ... түседі.
Өйткені, ауа бассейінің бәрімізге ортақ екені айқын.
Төмендегі мәлімет осыны дәлелдейді. Мысалы, ... өз ... ... және ... ауа арқылы өткен ... ... ... ... ... елдердің
көздерінен ... ... ... ... ... Азот ... Азот
(тотықсызданған) ... ... ... ... ... ... өз ... кезегінде Қазақстанның ауа бассейінің де Ресей,Қырғыз,
Өзбек республикаларына да күкірт пен азот қосылыстары өтеп ... ... ... ... мөлшері дүние жүзі бойынша жылына 200
млн тоннаға жетіп отыр. Ал, оның құрамы 20-дан астам ... ... ... ... ... ... мен мырыштыңауада таралуы және онымен
адамдардың улануы жиі байқалуда. 2Олардың мөлшері ауада 0,0003 мг/м3 ... ... көзі – ... қорғасын аккумуляторы, қару-жарақ
технологиясы. Осы заттармен адамдардың улануы жиі ... ... ... ... аулауда, аккумулятор және ... ... ... пайдалануды шектеп отыр.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... және ... қайта өңдеп пайдаға асыру бүгінгі күнің қатаң талабы болмақ.
2. Атмосфераны ластаушы көздер
Атмосфера ауасының шекарасы болмайтындықтан ло бүкіл жер шары ... онда ... ... ... ... және тірі организмдер мен
өсімдіктер дүниесі үшін ортақ байлық болғындықтан, оны ластамау, сапасын
тіршілікке зиян келтірмейтін ббиосфераның ... ... ... ... ... ... ондағы түрлі газдар және басқа
қалдықтар бөлніп шығарлуда. Ол ластағыш заттар атмосфера ... ... ... ... адам үшін ... ... орасан зор,
Атмосфер бүкіл әлемді таза ауа мен ... ете ... ... газдармен, басқа химиялық элементтермен (О2, N2, СО2 және т.б.)
байытады. Жер планетасын күн мен ... ... ... зиянды
сәулелерден, метеориттерден қорғайды, климатты, ауа райын, зат ... ... және т.б. ... ... жер шарындағы тұрақтұлықты
жоғары дәрежеде үйлестіріп отырады.
Адам кез келген қызметі жердің жалпы ресурсына әсер ... ... ... жер ... ... керек сияқты.
Бірақ, жердің үнемі күн сәулесінен жаңа энергия алынатынын естен шығармау
керек.
Адамзатқа орасан зор пайдалы ауа ... ... ... ... ... ... Ең басты себебі ауаның ластануы болып отыр.
Атмосфера ауасының сапалық ... оның ... ... Егер ... ... ... ... ШМК-сы қалыпты
құрамынан өсіп кете сай келмесе, онда ондай ауаны ластанған ауа ... ... ... ... ... ... ... мұнай, газ, көмір өндіру, өндеу орындары, космос және т.б.
өндіріс салалары. Бұл аталған обьектілерден ... ... ... ... компоненттердің қатысумен химиялық немесе фотохимиялық
өзгерістерге ... ... ... ... ... ... (шу,
тербеліс, әр түрлі сәуле шығарулар) және химиялық (әр ... ... ... ... және ... суда және топрықта ауыр металлдардың иондары)
деген екі ... ... ауа ... ... ... ... үшін ... кестелерге көіңл аударайық.
Таза ауа компоненттері
| | | ... ... ... ... |
|1 ... (N2) |78,08 |
|2 ... (O2) |20,94 |
|3 ... (Ar) |0,93 |
|4 ... ... (CO2) |0,03 |
|5 ... (O3) |0,00005 |
|6 ... ... ... және | |
| ... ... аз неон |
| ... ... | ... ... ... ... ЮНЕП ... ... ластағыштар
жылына 25 млрд т болса. Оларға:
| | | ... ... ... ... ... |
|1 | ... ... мен ... |
| ... | |
|2 ... ... (NxOy) |60 |
|3 ... ... |200 |
|4 ... (C8Hy) |80 |
| | | |
3. Ауа ... ... ... Концентрациясы (ПДК)
1. ШМКж.з – жұмысшы зонадағы ауаның құрамындағы ластаушы ... ... ...... ... Бұл ... ... 8 сағаттық
жұмыс күнінде (жексенбіден басқа ... ... ... ... ... аспайтын жұмыс істеген кезде жұмыс жасының соңына дейін (25-30
жыл) ауырмаған, немесе ... ... ... оның ешқандай ауруын
тіркемеген немесе ... ... ... болмаған шаманы
білдіреді. Жұмысшы зона деп , еденнен немесе жұмысшы тұрақты тұратын жерден
2 м ... ... ... ...... ... орналасқан ауадан ауасындағы максимальді бірреттік
шектік концентрациясы, мг/м3 (ПДКм.р – максимально ... ... сол ауа мен 20 ... ... ... ... ... рефлекторлық (субсенсорлық) реакция бериеуі керек.
3. ШМКо.т – тұрғын үйлер орналасқан аудандағы ауа құрамындағы үлы заттардың
орташа ... ... ... ... ... (ПДКс.с -
среднесуточная). Бұл концентрация адам ол ауамен қанша уақыт тыныс алса да
тікелей немесе жанама ... әсер ... ... ... ... ... көптеген зиянды заттар бар. Олар қатты бөлшектер,
мысалы күл бөлшектері, асбест, көмірсутектердің суда еріген ұсақ ... әр ... ... Бұл ... барлығы адам организміне
биологиялық әсер етіп, тыныс ... ... ... жүйесінің
жұмысын тежеп ауруға шалдыұтырады. Ауадағы күкірт диоксиді мен көміртек (2)
және (4) оксидтерін қарастырып көрейік.
Күкірт (4) оксиді SO2 суда еруі ... ... ... ... Бұл газ негізінен жылу электр станциясы ... ... ... ... мұңай өнімдері) жанғанда бөлінеді.
Көмір немесе мұнайды жаққанда олардың құрамындағы ... ... ... ... ... және ... түзеді. Отынның алғашқы жануы
кезінде күкірттің триоксидіне бар болғаны 3%тотығады. Қышқыл жаңбырлар
өсімдіктер ... ... ... пен ... ... ... ... 1980 жылдары қышқыл жаңбырлардан көптеген
балықтар қырылып қалған, ... ... көбі ... “Северо-никель”
комбинатының кінәсінен болған.
Күкірт диоксидінің 1м3 орташа мөлшері 100 мкг болғанда, ал біздің ... ... SO2 ... ... ... ... жоғары екенін
тәжірибелер нәтижесі көрсетіп отыр, ... бұл ауа ... ... ... ... алу органдары ауруларының көбейгені байқалған.
Азот оксидтері(NxOy) көбінесе ормандар өртенгенде,ЖЭС (ТЭС) ... азот ... ... мен ... ... ... ... бөліну көзі болуы мүмкін.
Бұлардың ішінде NO – азот оксиді 2 ... нерв ... әсер ... әрі
қандағы гемоглабинді азайтып, оттектің жетіспеуіне себеб болады.
NO2, N2O4 – ... су мен ... азот ... ... . ... ... жолдарын қабындырып, өкпенің қанауына
жол ашады.
Азот оксидтері ... ... ... ... ал ... ... , оның 0,1-0,5 мг/м3 мөлшері ... ... ... ... жол ... ... ... дәрежесі әсіресе, автокөліктердің жиі
қозғалыстары уақытында, таңертен мен ... ... ... ... мен азот ... көп ... ... (2) оксиді (СО)-қала ауасында басқа ластағыштардың
барлығынан концентрациясы жоғары. ... бұл ... ... түсі, дәмі
болмағандықтан біздің сезу органдарымыз оны байқай алмайды.
Оның қаладағы ең үлкен көзі-автокөліктер. Оның ... ... ... ... ... ... толық жанғанда С+О2=СО2.
АҚШ-та 1960 жылдарда автокөлік әрбір 1,5 км 73г көміртек оксидің
бөлген, ал 1981 жылы ... СО ... 15 км, ... дейін азайған.
Автокөліктерден СО бөлінуін белгілі стандарттарға дейін жеткізу үшін көлік
түтінін ... ... ... Рt және Pd ... арқылы өткізу
тәжірибесі жиі қолданылады.
Көміртек (4) оксиді СО2 инфрақызл сәулелерді сіңіруі ... ... ... ... парниктік азауы болуымен залал келтіреді.
Өйткені, жер беті барлық энергиясынан ... ... ... ... ) ... ... ал ИҚ ... ұзын толқындар түрінде
шағылдырады.
1850 жылы адамзаттың техногндік әрекеттерінің нәтижесінде СО2-нің
атмосферадағы мөлшері 0,027-ден 0,033 %-ке ... ... ... ... ... табиғи отындарды жағу мөлшері оның 20 ғасырға дейінгі бүкіл
жаққан отын ... ... ... ... атмосфераға бөлінген топырақтың эрозиясынан, вулкандардан, шанды
борандардан түзіліп, 20%-тей шамада ... ... ... ... ... цемент және басқа құрылыс ... ... ... ... ... ... 3%-ті шаң ... ... 100 ... тасталады екен. Индустрияның қалалардағы қонған
шаң құрамында 20%темір оксиді(Fe2O3), 15% кремний оксиді (SiO2) және 5% ... ... ... көптеген ауыр металдардың оксидтері мен улы қосылыстары
(марганец оксиді, қорғасын, ... ... ... ... ... ... орыдарынан бөлінетінің ескеру керек.
Бұл орайда американдық эколог О. ... ... ... ... ... : екінін бірі не адамзат атмосфераға ... шаң ... ... ... ... жер ... адам саны ... –тозан тек денсаулыққа тыныс алуды ... қана ... ... де ... ... етеді, өйткені ол күн сәулесін
шағылыстырып жерден жылыудын кетуін қиындатады.
Сонымен, адам әрекеті ... ... ... ... ... ... ұшырайды. Бұл өзгерістердің атмосфераға онша
қатысы болмағаны мен, ортаның биотикалық бөлімі оның ... ... ... әсер ... ... ... ... саналады.
Атмосфера (ауа ортасы) 2 аспектіде бағаланады:
1. Климат және оның табиғи ... ... ... ... ... климат) натижесіндегі өзгерісі және ұсынылып отырған
жобаның ... ... ... ... Бұл ... іске
асырылайын деп отырған жобаның антропогендік қызметіне климаттын
ықтимал әсерін болжауды да көздейді.
2. ... ... ... оның ... ... кешенді
көрсеткіштердің біреуінің көмегімен бағаланады: атмосфераның ластану
потенциалы (АЛП), атмосфераның сейілту ... ... ... ... соң, сол ... ... ластану деңгейін бағалау
жүргізіледі. ... ... ... туралы мәліметтерді сол ауданның гидромет қызмет і орталығынан
алады. Нақты түрде алынған ластағыш көздерімен бағалар негізінде ... ... ... ... ... бағалары арнайы
компьютерлік бағдарламаларда (Эколог, ... және ... ол тек ... ... ғана есептеп қоймай, сонымен бірге
ластағыш концентрацияның карта сызба-нұсқаларымен сол алаңға түсе
алатын ластағыш заттар туралы деректерді де ... ... ... ...... ... (ШМК)
(ПДК) болып табылады. Ауадағы ластағыш ... ... ... ... ШМК ... мен ... сөйтіп
атмосфераның ластануы ШМК ... ... ... ауаның
санитарлық сапасын анықтау үшін, ондағы ластағыш заттардың мөлшерін көлемі
1 м3 ... мг- мен ... ... ... бұл ... ... ... заттың кез-келген
агрегаттық күйін анықтауға қолдануға болады. Шет елдерде, ... ... ... ... ... / ... ауаның 106 көлемі =10-4%
(көлемдік)
Мг/м3 = млн-1 М / 22,4
Мұнда: М- ластағыштың малекулалық массасы:
22,4-1 моль газдың 25оС және 760 мм сн. Бағ. ... ... ... ортаға өндіріс орындарының әсерін бағалау негізгі болып,
атмосфераға қоспалар тарағанан ... іс ... ... ... ... ШМК ... ... болып табылады.
Атмосфералық ауада ШМК –ның сәйкес мәндері белгіленген.
Өндіріс ғимараттардың ауасындағы зиянды заттардың концентрациясын
ШМКж.з мөлшерлі ... ... ... ... 0,3 ... ... атмосфера ауасында ШМКм.б, демалыс және курортты жерлерде
-0,8 ШМКм.б болуы қажет.
ШМК нормалар және құрал жабдықтар, машиналар, жаңа ... ... ... жобалау, оларды сараптау үшін, сонымен бірге
ауа тазаландырғыштар, газ, шаң-тозаң ұстағыштармен ылғалдандырғыштар,
суытқыш жүйелері, ... ... және ... жасауда бастама негізі болып саналады.
Өндіріс орындары мен фабрикалардың және басқа да объектілердің
атмосфера ауасына ластағыш заттарды шығарып тастауын санитарлыұ-
эпедемиялық станциялар, ... ... ... ... мен ... ... ... аудандық бөлімшелері бақылау жасайды.
Атмосфера ауасын ластаудың алдын алу үшін ластағыштырдың барлық көзі
тізімге алынып, қатаң қадағалау үшін ... ... ... ... және т.б.) ... ... Әрбір өндіріс орны мен жеклеген
объектілер үшін әрбір аудан, әрбір шаршы метірге дейін ШМК-ның ... ... ... ... ... түріне, белгілі уақыт
аралығында сол аудандағы барлық ластағыштардың мөлшерінің суммасы адам
денсаулығына әсер етпейтін шамдан (ШМК) аспауы қатаң түрде қадағалап
отыруы ... ... ... ... ... ... көзі үшін ... және бүкіл өндіріс орнына жалпы мөлшер болып
бекітіледі. ШМК белгіленгенде,ластағыштардың фондық концентрацияларын
ескеру шарт.й
ШМК есептеу әдісі ластағыштың ... ... ... ... ... (ШМКм.б): фондық концентрациясы Сф; ластағыш көзінің
геометриялық өлшемдері (һ-биіктігі, м; Д- аузының ... м) ... газ ... шарттары (Т- қоршаған ауа температурасы мен шығарлатын
қоспа температуралар айырмасы, V – ... ... ... ... ... ... ластағыштың тіке және көлбей таралу шарттары;
Ai - салыстырмалы агрессивтілік көрсеткіші;
F - ... ... қалу ... ... ... - жердің рельефін ескеретін коэффициент.
Атмосфера ластану дәрежесі ... ... ... отырып ШМК-мен
салыстырғанда қандай жиілікте қайталанатын мен еселігі және ... ... ... ... ... анықталады.
Ауаның әр түрлі класс ластағыштармен ластану дәрежесін кейде оларды
концентрацияларын ... ... ... ... ... сәйкестіндіріп анықтауда қолданады.
Ауадағы ластағыштардың адам денсаулығына ықтимал кері әсерін
бағалауды 4-класқа ... ...... қауіпті;
2-ші класс - өте (жоғары) қауіпті;
3-ші класс - орта ... ... - ... қауіпті.
Ауаны ластағыштың жалпы және ... ... ...... ... ... ... жылдық кешенді индексі (КИЗА- комплексный
индекс ... ... ... ... Олар атмосфераның
күйіне байланысты ластану дәрежесіне қарай төмендегідей ... ... ... – ҚР ... ... ... ... дәрежесінен
төменге сәйкес деңгей.
2. Қауіп клас – орта дәрежедегі деңгей ... ... ...... ... ... деңгей.
4. Апат класы – орта деңгейде әлдеқайда жоғары.
АЛОКИ – көбінесе қала немесе ... ... ... ... ... дәрежелерін салыстыру үшін немесе
атмосфераның ластану тенденциясындағы ... ... ... бақылау
үшін қолданылады.
Атмосфераның ластану дәрежесін кешенді индекс (АЛОКИ) критерийлері
бойынша бағалау
|Атмосфера |Атмосфера экологиялық күйінің класы ... | ... | |
| ... (н) ... (Қ) ... (К) ... (А) |
| | | | | ... | | | | ... ... ... |5-8 |8-15 ... ... | | | ... |
| | | | | ... ... ресурстық потенциалы (РП) деп ауаның іс жүзінде
ластануын ШМК шамасына дейін қоспаларды сейілту ... ... ... ... ... сейілткіш қабілеті, кешенді климаттық және
лабараториялық көршеткіштерден атмосфераның ластану ... АЛП және ... ... АПП ... ... Бұл ... ластану
деңгейлерінің жасалу ... ... ... ... ... ... соң ... анықтайды.
АЛП әр түрлі жағдайдағы әр түрлі деңгейдегі ластану мүмкінділігі
сипаттайды, ал ... ... мұны ... ауа ... ... ... ... қайталанғыштығының кешенді
сипаттамасы деп қарастырады. Мысалы, шет ... ... АЛП – ның ... үшін жер ... ... ... ... және тұрып қалу
қайталанғыштығына ... ... мен ұзақ ... ... ... қарай 5
класқа бөледі.
Ауа пайдалану параметірі (АПП)- ауадағы ... ... ... ауа мен ... ... ... ... молшерлі
концентрацияға дейін қажетті таза ауа көлемін сипттайды. Бұл ... ... ауа ... ... ... ... іске асырылатын
жағдайға қажет. Бұл ... бір ... ... ... ... ортақтасып, әрбіреуіне ластағыштар мөлшерін нормалауға, сөйтіп
жалпы ластағыш көлемі аз болатын болса, басқа ... ... және ... ... ластағыш шығару құқығын сатуға да өз ... ... ... ... потенциалы (АРП) ... ... ... ... ол территорияны рекреациялық және
селетебті мақсатта қолдану ... ... ... ... ... ... құрам бөлігі – жылдың суық және жылы
кезеңіндей ауа райының (яғни ауа ... күн ... ... т.б. ... ... ... ... ауаны кейбір зерттеушілер қоршаған ортаны ластаушылар
тізбегінде бастапқысы деп қарастырады. Топырақ пен жер беті ... ... ... ... ... ... көзі ... немесе, керсінше оның
ластануының жанама көрсеткіші болуы мүмкін. Бұл жай, атмосфераның тікелей
ластануын қарастырған ... ... бір ... ... ... ... отырып, атмосфера күйін интегралды бағалаудың анықтаушы
негізі болады.
Атмосфераның ластануының жанама көрсеткіші ... ... ... ... және су ... ... ... қатар атмосфералық
жауынмен олардың жуылуы қабылданған. Бұл бағалаудың белгісі белгілі уақыт
аралығындағы ауалардың қоспалардың түсу мөлшерінің ... ... ... ... мемлекеттерден сараптамашылар торы тарапынан қышқыл
орман топырақтары және жер беті, жер асты ... үшін ... ... (бұл ... ... өзгерістер мен биологиялық эффекттердің
бірлескен өзгерістерін ескеріп) ұсынылған.
1. ... ... үшін 0,2-0,4 ... Азот ... үшін ... ... ... ластануына кешенді бағалау, техногенді
процестердің динамикасының талдануы және ... кері ... ... ... ... ұзақ ... ... шағын алқаптағы немесе
үлкен бір аймақтағы бағалау болып табылады.
Кеңістіктік ерекшеліктерді ... ... және ... ... динамикасының адам денсаулығы мен экожүйеге әсерінің салдарын
анықтау үшін картографиялық ... ... ... ) ... ... ... ішінде аймақтын табиғи ерекшеліктерін
ескеретін сипаттаманы (қорықтар және басқа да ... ... ... ... ... оптималды компоненттерінің интегралды
кешенді жүйесі төмендегілерді қамтуы қажет:
1. Санитарлық-гигениалық тұрғыдан (ШМК) ... ... ... ... ... потенциалының бағалануы (АРП) және АПП).
3. Белгілі басқа орталарға әсері дәрежесінің ... ... ... қар, ... ... әсерлердің табиғи-техникалық жүйеге әсерін
интинсивтілігі ... ол ... ... ... және ұзақ ... ... әсердің кеңестік және уақыттық ықтимал кері әсердің
көлемін анықтау.
Жоғарыда айтылғандарды ... ... ... ... негізден
бағалау үшін мемлекеттік экологиялық сараптау жүргізу үшін ... ... ... ... ... заттардың таралуын ... ... мен ... Ластағыш заттардың парметірлері, қондырғылар толық істеп тұрған
кездегі ластағыш ... ... және ... көрсеткіштері.
3. Ластағыштар мөлшерінің азайтылуы ... ... ... ... ... жетілдіру, газ сорғыш,
сіңіргіштердің сапасын ... және ... Бір ... ... ... ... сипаты.
5. Жиынтық (суммалық) зиянды әсер етеін ... және ... ... ... мөлшердегі шығарылу нормативін енгізу туралы ұсыныс.
7. Озық ... ... ... ... ... шығарлатын ластағыштар мөлшерін азайтудың ... ... ... ... ... мен жобаланып отырған объектінің
ықтимал ластағыштарына сипаттама (тиісті есептеулері ... ... ... Қабылданған санитарлық нормалардың негіздемелері.
10. Технологиялық режимді ... ... ... ... ықтимал қауіптің нәтижелерін болжау тізімі.
11. Болуы мүмкін апаттардың көлемі және оның салдарын жоюдың шаралары.
12. Аномальды ... ... ... атмосфераға
шығарлатын ластағыштардың мөлшерінің шектеп тыс тарамауын
реттейтін, қадағалайтын ... ... ... ... ... ... әдебиеттер
1. Бродский А.К. жалпы экологияның қысқаша курсы. Алматы: Ғлым, 1998.
2. Жумадалиева С., Баешов А., ЖарменовА. Қоршаған орта химиясы.
Алматы,1998.
3. Баимбетов Н.С. ... ... ... ... в РК. ... университеті, 2001.
4. Сағынбаев Г.К. Экология негіздері. Алматы, 1995.
5. Руководства по оценке воздействия промышленности на ... ... ... критерии при размещении предприятий:Программа ООН по
окружающей среде. Новосибирск:ГПГБ СО АН ... 1989.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атмосфераның антропогендік ластануы6 бет
Көлiк құралдарының қоршаған ортаға қолайсыз єсер етулерiн кемiту єсерлерi11 бет
Көлiк құралдарының қоршаған ортаға қолайсыз әсер етулерiн кемiту әсерлерi15 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Қоршаған ортаны қорғау және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету4 бет
Қоршаған ортаны қорғау туралы ақпарат10 бет
Қоршаған ортаның радиоактивті ластануы және атом энергетикасы37 бет
Атмосфераны ластайтын заттектер және олардың қоршаған ортаға әсері25 бет
Оңтүстік Қазақстан өңірінің ірі қалаларының геоэкологиялық жағдайы46 бет
Атмосфера туралы түсiнiк жəне биосфера мен адам өмiрiндегi маңызы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь