Есмағамбет Ысмайыловтың шығармашылық мұрасы

Кіріспе
1. Е.Ысмайыловтың шығармашылық өмірбаянын қысқаша шолу
2 Есмағамбет Ысмайыловтың ақындық қыры
Қорытынды
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы: Бітіру жұмысында Есмағамбет Ысмайыловтың қалтарыстарда қалып келген ақындық қыры қарастырылады. Есмағамбет өлеңдерінің өзімен тұстас өзге де ақындардан еш кем еместігі, өмір шындығын суреттеудегі, қоғам қайраткерлерінің бейнесін көрсетудегі шеберлігі, поэзиядағы көркемдік дүниетанымның көріну формасы, оның парасат биігімен анықталып, сарапталады. Ол жазған өлеңдердің көркемдік жетістіктері мен өзі сүрген замана келбетінің шынайы бейнесін жасап, өз замандастарының арман–тілегін, жан–дүниесін, ғажайып ерлік істерін сырттай суреттеп қоймай, көз алдыңа жайып салады. Айтпақ ойы, сезім мен толғанысын қаз қалпында суреттеуі анық көрінеді.
Жұмыстың өзектілігі: Ақынның поэтикалық тілінің табиғаты да өзгеше, онда символикалық сипат та жатады. Құбылысты образ арқылы береді. Әр нәрсені тек сөз мағынасында айту поэзия дәстүрі емес, бейнелей, өрнектей, астарлай, тұспалдай да айта біледі. Ишара мен бейнелей айтуда оның өзінің тұрақты дәстүріне айналған өрнектері, образдары бар. Өнерге өмір материалын алып, оны ұлттық өзгешеліктермен өрнектеп бере алады. Көркемдік танымның тұтастығы ақынның логикасымен ұштасып жатады. Ақын философиясын тек аналитикалық ойлаумен шектеліп қалмай көркем образдар арқылы бейнелей ойлауға, нақтылы шындықпен жанастыра шынайы түрде жеткізеді. Сөз қолдануындағы көрк
Көркемдік амал-тәсілдерді орнымен пайдаланған. Ақындық парасаттылық, өлеңдегі терең ойлылық, сезім бейнелілігі әдемі көркемдік өрнек арқылы жарасым табды. Сөз қолдануындағы, тіліндегі көркемдіктер мен сұлу өрнектердің символдық дәреже биігінен көрінуі ақын логикасының ерекшелігін байқатады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеті: Бітіру жұмысының басты нысанасы қазақ әдебиетінде қалтарыста қалып келген Е.Ысмайыловтың ақындық қырын, орнын айқындау болып табылады. Ол үшін алдыға мынадай міндеттер қойылды.
1. Әбілев Д. Майданнның жалын жұтқан солдатындай. (Е.Ысмайыловқа) өлең// Коммунизм таңы// –1961. –29–шы желтоқсан. Кәкішев Т. Қазақ әдебиеті сынының тарихы. Алматы: Санат, 1994,- 448 б.
2. Ысмайылов Е. Заманымызға сай асқақ жыр жазайық. Соц. Қаз. 1960. 30 қазан.
3. Жұмағұлов С. Мен қазақтың баласы. Ақиқат 2006. – №8 42 – 48б.
4. Жұмағұлов С. Өшпес өрлік, өр тұлға. Ақиқат №7 21-27б.
5. Жұмағұлов С. Е.Ысмайылов – сыншы. Алматы. –1999.
6. Ысмайылов Е. Сын мен шығарма. Алматы: ҚМКӘБ, 1960. – 377 б
7. Нүрпейісов Н. Е. Ысмайылов және қазақ әдеби тарихының жылдардағы зерттелуі. Алматы, 1998. –148б.
8. Ысмайлов Е. келелі үш мәселе //Социалистік Қазақстан, 1939,23,05
9. Кәкішев Т. Талантқа тар қапас жоқ. Фемида. 1997. – №8 –27–34.
10. Тұрысбек Р. Жыр мен сыр. Қазақ тілі мен әдебиеті. 2003. –№ 5 62 – 72
11.
12. Ысқақұлы Д. Сын шын болсын. Алматы: Қазақ угиверситеті, 1993.– 128 б
13. Сейдаханов К. Әдебиет жанашыры. Алматы: Ғылым, 1972. – 73 б.
14. Кәкішев Т. Оңаша отау. Алматы: Жазушы, 1982. – 224 б.
15. Бердібаев Р. Замана сазы. Алматы: Жазушы, 1985. – 322 б
16. Тәжібаев Ә. Үлкен досы өлең жырдың //Е.Ысмайлов. Әдебиет жайлы ойлар. Алматы: Мектеп, 1968. – 320 б
17. Кәкішев Т., Дүйсенов. м. Ұлы Октябрь шуағы. Алматы: Мектеп, 1981. – 280 б
18. Ысмайлов Е. Шұғаға жасалған кейіп //Қазақ әдебиеті, 1935,12,12
19. Ысмайлов Е. Теміртас // Социалистік Қазақстан,1935.12.12
20. Ысмайлов Е. Шын поэзияны қалай тану керек // Қазақ әдебиеті, 1936.10.01
21. Ысмайлов Е. Сәкеннің поэзиясы //Әдебиет майданы, 1936,Н5-68-84б
22. Белинский В.Г. Шығармалар. Алматы: Жазушы, 1969-444б
23. Кәкішев Т. Тұлғалы тұтастық //Қазақ әдебиеті,1994,01,04
24. Ысмайлов Е, Қазақ поэзиясының тарихы//ХІХ-ХХ ғасыр әдебиеті туралы ///Қазақ әдебиеті, 1936,27,06
25. Ысиайлов Е. Әдебиет танудың негізгі мәселелері //Жұлдыз//Н7, 1959,102-114б
26. Е. Ысмайловтың контробандалық қаталарына қорытынды жасайтын мезгіл жетті //Қазақ әдебиеті, 1937,16,11
27. Кәкішев Т. Санадағы жаралар. Алматы: Қазақстан, 1992-264б
28. Лениншіл жас, 1939,26,05
29. Ахметов З. Әдебиеттану саласындағы ғылыми ұғымдар мен терминдер //Әдебиеттану терминдерінің сөздігі. Алматы; Ана тілі,1996-240б
30. Қабдолов З. Сөз өнері. Алматы: мектеп,1976.-374б.
31. Жұмалиев Қ. Әдебиет теориясы. Алматы: Мектеп,1964.-250б.
32. Ысмайлов Е. Әдебиет теориясының мәселелері. Алматы: ҚМБ,1940-216б.
33. Ысмайлов Е. Тұлпар жыры 1-өлең жинағы. Қызыл орда қаз баспасы: 1933. –107 бет
34. Ысмайылов Е. Жігер Алматы, 1934. – 47б.
35. Ысмайылов Е. Жаз еркесі. Алматы, 1936.
36. Ысмайылов Е. Ақындар монографиясы
37. Ысмайылов Е. Әдебиет жайлы ойлар. Алматы. Жазушы
38. Ысмайылов Е. Қанатты жылдар сыры. 1964. 2 –қазан.
39. Сейдеханов К. Әдебиет жанашыры. Алматы. Ғылым. 1972. –73б.
        
        Кіріспе
Жұмыстың жалпы сипаттамасы: Бітіру жұмысында Есмағамбет Ысмайыловтың
қалтарыстарда қалып ... ... қыры ... ... ... ... өзге де ақындардан еш кем еместігі, өмір
шындығын ... ... ... ... ... ... көркемдік дүниетанымның көріну формасы, оның парасат
биігімен ... ... Ол ... ... ... мен өзі ... замана келбетінің шынайы бейнесін ... ... ... ... ... ... ... сырттай
суреттеп қоймай, көз алдыңа жайып салады. Айтпақ ойы, ... мен ... ... ... анық ... ... Ақынның поэтикалық тілінің табиғаты да өзгеше,
онда ... ... та ... ... ... ... ... Әр
нәрсені тек сөз мағынасында айту поэзия дәстүрі емес, бейнелей, өрнектей,
астарлай, тұспалдай да айта ... ... мен ... ... оның ... ... ... өрнектері, образдары бар. Өнерге өмір материалын
алып, оны ұлттық өзгешеліктермен өрнектеп бере ... ... ... ... ... ... ... Ақын философиясын тек
аналитикалық ойлаумен шектеліп ... ... ... ... ... нақтылы шындықпен жанастыра ... ... ... Сөз
қолдануындағы көрк
Көркемдік амал-тәсілдерді орнымен пайдаланған. Ақындық ... ... ... сезім бейнелілігі әдемі көркемдік өрнек арқылы
жарасым табды. Сөз ... ... ... мен ... ... ... ... көрінуі ақын логикасының ерекшелігін
байқатады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеті: Бітіру жұмысының басты нысанасы қазақ
әдебиетінде ... ... ... Е.Ысмайыловтың ақындық қырын, орнын
айқындау болып табылады. Ол үшін алдыға мынадай міндеттер ... ... ... қол ... ... ... өлеңдерін талдай отырып, сол тұстардағы уақыт талабын,
замана ... ... ... ... пен ... ... өткір
көтерілуіндегі ақын өлеңдерінің өзектілігі талқыланып, талданды.
Тақырыптың ... ... ... Ысмайыловтың шығармашылық
мұрасы жайлы бұрын сөз болмады деп айта алмаймыз. Т.Кәкішев, ... ... ... ... ... Н.Нүрпейісов,
Р.Тұрысбек т.б. ғалымдар Есмағамбет Ысмайыловтың әдебиетшілдік,
фольклористтік, ... ... ... ... ... жұмысымыздағы
қарастырылып отырған басты нысана ақындық қырын таныту.
Зерттеудің әдістері:Ақынның 1933–1934–1936 ... ... ... өлеңдерді жинақтау. Сонымен қатар, жинақталған ... ... ... ... ... ... ... барысында
ақынның «Жігер», «Тұлпар жыры», «Жаз еркесі» атты жыр жинағындағы ... ... ... ... ... ... ұлттық әдебиетіміздің әр қилы мәселелеріне байланысты
еңбектердегі тұжырымдарын, ... ... төл ... ... дереккөзі болды.
Жұмыстың құрылымы: Бітіру жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытынды және
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. ... ... ... ... ... 1911 жылы ... Көкшетау облысы Еңбекшілдер ауданындағы
Құлбек ауылындағы Жартас ... ... ... ... ... ... ... жастайынан-ақ тартады. Ол анасынан ... ... ... ... ... жас Есмағамбетті маңдайынан сыйпамаған,
әлпештемеген қайта оған ... ... ... баланы қанатының астына
алған, оған білім беріп, өмірдің жарқын ... ...... өкіметі,
Коммунистік партия. Жас Есмағамбет ... ... ... ... әдебиетке, халықтың сөз өнеріне деген құштарлық сол кезден бастап
– ақ оянады.
Алғаш ауылдық ... ... ... тәрбиеленіп оқыған Есмағамбет
білімін тереңдетуді арман етеді. Қазақ ... ... ... ... оқып ... ... ... сыншы шарқ
ұрып ізденумен, әдеби білімін өсіріп, ой – ... ... ... ... ... ... өлеңдер жазады.
Отызыншы жылдар Есмағамбет Ысмайылов екі –үш өлеңдер жинағын шығарады.
Кейін ол өлең жазуды қойып кетеді. Бұл жайында ол: ... неге ... жаза ... ... ма, тәп – ... нәрселерің бар емес пе? ... ... ... ... ... жылы таңдамалы өлеңдеріңді
басайық деген ұсыныс та болды. Бірақ поэзия ... ... ... ... – деп еске ... университетте және институтта әдебиет тарихынан лекция
оқиды, доцент атағын алады.1943 жылы ол ... ... ... ...... ... ... қазақ ССР Ғылым
академиясының әдебиет және ... ... ... тіл және
әдебиет институты) тікелей байланысты. Ол онда аға ғылыми қызметкер, ... ... ... істейді. Кейін ол совет әдебиеті бөлімін басқарады.
Есмағамбет Ысмайылов өзінің докторлық диссертациясын да сол ... ... ... ... Ал 1959 жылы ... ... ССР
Ғылым академиясының корреспондент – мүшесі болып сайланды.
Есмағамбет Ысмайылов сыншы әрі ғалым. Әдебиет ... ... ... ... ... ... да толғанады, бірдей жазады. Қазақ ... ... ... ... ... ... және ... да үлкенді – кішілі өкілдерінің әр ... ... ... ... оның өткендегі әдебиетіміздің алыптары –– Абай, Шоқан,
Сұлтанмахмұт творчествосы туралы толғаулы ойлар қозғауына ... ... ... аяғы мен ... ... бастап Е.Ысмайыловтың
ғалымдық қызметі кеңінен өрістейді. Ол «Әдебиет теориясының мәселелері»,
«ХХ ғасырдағы қазақ әдебиеті», ... ... ... тәрізді оқулықтар
жазды. Бұл кезеңде ол әдеби сынмен де көп ... ...... өткір
актуальді мақалалар жазады. Солардың ішінен: «Әдебиеттегі формализм ... ... ... сөз ... ... талант өз орнына
жұмсалсын» және басқа да бірнеше мақаласын атап ... ... ... ... шындап жаны ашитындығы, ... ... ... ... ... сезіледі.
Е.Ысмайылов 1948 жылы академик М.Әуезовтың басқаруымен шыққан ... ... атты аса ірі ... ... ... фольклоры» деген
тарауын, 1949 жылы профессор Қ.Жұмалиевтің редакторлығымен шыққан «Қазақ
совет ... ... ... деген көлемді зерттеудің жекелеген
тарауларын, «Қазақ ССР тарихының» кей ... ... ... – ақ ... ... қазақ және орыс тілінде басылып шыққан «Қазақ совет әдебиеті
тарихының очеркі» атты жаңа ... ... ... Жабаев,
А.Тоқмағамбетов творчествасына арналған бөлімдерінің авторы.
Сыншы – ғалым қазақ ауыз әдебиетінің үлгілерін жинап бастыру ісімен де
көп шұғылданады. Ол ... ... ... ... ... ... ... және басқа да жинақтарды құрастырып, соларға алғысөз жазды.
Ол ... ... ... ... ... жинағын
құрастыруға, даярлауға да белсене атсалысты.
1957 жылы Е.Ысмайыловтың ... атты ... ... көрді.
Күрделі де, көлемді бұл ... ... ... ... баға ... да, қазақтың халық поэзиясы өкілдерінің творчествосын, олардың
ақындық ... мен ... ... терең де ғылыми тұрғыдан
талдаған бұл монография қазақ совет фольклористикасына ... үлес ... Бұл ... ... Москва әдебиетшілері құп алып, лайықты бағасын
берді.
1960 жылы Е.Ысмайыловтың «Сын және шығарма» атты жинағы шықты. ... әр ... ... ... мен ... ... арнап жазған
мақалалары, әр уақытта, әр жайда жасаған баяндамалары енген.
Сыншы даңқты революционер – ақынымыз ... ... ... мен
творчествосына арналған көлемді еңбек жазып, бітірді. Бұл монографияда
С.Сейфуллиннің ... және ... ... сөз ... оның мол мұрасы, әр
жанрдағы шығармалары, творчествосының жаңашылдық сипаты, ... ... ... сырлары талданады. Зерттеуші ақынның поэзиясын, басқада
шығармаларын сол кездегі бүкіл әдеби ... ... ... ... алып ... ... Б.Кенжебаев сияқты қаламдас серіктерімен бірге
Е.Ысмайылов республикада жас ғалымдар, жас ... ... ... көп
үлес қосты. Ол өзі танып баулыған жас ... ... ... ... ... бағыт сілтей де білді. .
Атақты академик – жазушы М.Әуезов Есмағамбет Ысмайыловты ... ... ... ... ... ... жүрсе арымас
жегіндісі – еңбек торысы» деп ... еді. Бұл баға ... мол ... ... жолын жақсы да, дәл сипаттайды. Ғалым –
сыншының елу жасқа толуына ... әрі оның ұзақ ... бойы ... ... ескеріп, Қазақ ССР Жоғарғы Советінің Президумы оған «Қазақ
ССР – нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері» атағын берді.
Әдебиет сыны – ... ... мен ... реніші мен қиындығы
мол жанр. «... Сыншы таланты өте ... ... оның жолы ... ... ... ... сын ... осы қиындығын айтса керек [1. 3].
Қазақ әдебиетінің ірі зерттеушісі – Есмағамбет Ысмайылов әдебиеттану
ғылымының әр саласында-ақ аса құнды мұра ... Ол ... ... аға ... ... еңбектеріне, құлашының кеңдігіне, ғылыми
қызығуларының молдығына қайран қалмасқа, ризалықпен еске алмасқа ... – деп ... ... да, ... ... – жан-жақты
дарын иесі. Ол – ақын, ол – беллетристік прозашы, эссеист, ол- ... ол - ... ... ... ол – ... ... ... тарихын жазуда көрген құрметтен гөрі шеккен бейнеті мол. Сол
жолда жалалы болып, сотталып келгені де көпке ... ... ... ... – жапа ... де « Мен қазақ әдебиеті тарихын әдейі бұрмалап ... ... мен ... феодалдарды әдейі мадақтап жазды деген айыпты
мойындамаймын. Ондай кінә менде болған емес» - деп ... ... ...... Қанша қиындық көрсе де ғалым 20 ғасыр
басындағы қазақ әдебиетіне әріден ... ... ... сарындарды
сыртқа теппей, «сыншыл реалистік әдебиет» атап, тарихта қалдыруға тырысқан.
Нармамбет, Ғұмар секілді дарындар (тәуелсіздік алғанға дейін ... ... ... қателік ретінде қаралды) ғалым зерттеулерінде
тиісінше дұрыс, әділ бағаланған. Е.Ысмайыловтың бұл ... ... ... ... ... көрсететін, күні бүгін де маңызын жоймаған
бағалы зерттеулер болып табылады. ... - ... ... ... тұсында өмір сүріп, еңбек етті, қиындықты көп көрді. Кезеңдік
саясаттың ... ... да, ... ... бар. Сондай, солақай
саясаттың әсері болар, әрі социализм тәрбиесін ... ... ... бар - әдебиет тарихына, тарихи тұлғаларға ұлт ... ... ... ... ... ... ... сәттері
жиі. Е.Ысмайылов сөз өнерінде аса ... ... ... ... ... ... ... мейлінше кең өріс алу қажеттілігін баса
ескертеді. Сол арқылы өмір шындығын типтендіріп көрсету, тың тақырыптарды
ақындық ... ... ... заңдылықтарды сақтау сияқты өзекті
мәселелерді ... ... ... ... ізденісте және поэзияда
романтиканың мейілінше қажет екеніне терең бара ... ... ... ... ... тек ... ... ғана емес, романтикалық бояуда
суреттеудің ұтымды тұстарын зер сала ... ... ... ... оны ... жолмен қайта екшеп, жаңа ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... керек, жаңа сюжет,
жаңа ақындық мәдениет керек» ... ... ... алға ... ... ... жетілдіру, жаңа заманды жаңаша жырлау жөнінде жүйелі ой
қозғаған Е. Ысмайылов, біріншіден, қазақ ... ... ... ... ұйқас, музыкалық құрылыстары, жаңа сөз ... ... ... ... ... он бір буынды қара өлең және ... ... ... ... ... сынайды. Поэзиядағы
романтика өмір ... ... ... ... ... ... мың да бір ... құбылысы. Совет әдебиетіндегі ... ... ... жат ... ... оны ... түрлендіріп,
құлпырта түсетіндігі туралы М.Горький, А.Фадеевтен бастап барлық әдебиетші
толассыз қағида ретінде айтып ... ... ... айға, жұлдызға ракеталар жіберіп,
төбемізде жер серігін, аспан кемесін құстай ұшырып, ... ... ... ... отырған советтік ғылым мен техниканың керемет
жаңалықтары іске асқан, ... ... адам ... ... ... ... ... ұлы ерліктері әлемді қайран қалдырған біздің ... ... ... ... ... ... өмір шындығын
асқақты жыр қиялына бөлеп суреттеудің маңызы аса зор.
Социалистік болашақ жолындағы ... ... ... мен ... ... тудырушы совет адамының тамаша өмірлері мен жаңа
характерлері ақынның творчестволық қиялына кең өріс ... Бұл ... жүзі ... ... ... дәстүрі де қазіргі ақындарға
сара жол. ... ... ... ... ... Асау ... ... елестеткен Сәкеннің романтикасы да жаңа поэзиямызға өз
үлесін қалдырды.
Қазіргі поэзияға романтика керек пе, керек емес пе ... ...... керек деп шешкенбіз. Әңгіме сол романтикалық сарын – күйлерді,
суреттеу тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... өмірде кездесетін, немесе, ... ... ... ... ... ... ... жырлаудан туады.
Ең негізгі мақсат – совет адамдарының бүгінгі және ... ... ... жыр ... ... ... ... отыр. Бізде өмір
жаңалығын, бүгінгі ұлы мақсатты насихаттау түрінде өлең – ... ... ... мол. Біз ... ... ... қауымды коммунистік
рухта тәрбиелеуге пайдалы туындылар дей отырып, сонымен ... ... ... ... ... ... ... арманымен қанаттаса түссе
екен дейміз. Ақын өмір құбылыстарын қаншалық биіктен қарап ... ... ... оның ... да ... ... ... келеді.
Шындықты романтикалық тәсілмен суреттеудің өзінің логикалық заңы, ... ... ... ... ... екінші бір сұлу поэзия әлеміне жеткізе жырлау –
ақын творчествосындағы өзекті мәселе. ... ... ... айырмашылығы да, оны үнемі қанаттандырып, қарапайымдылықтан биікке
шырқауында. Ал, биікке өрлемеген, қанатты сезімге, алыс ... ... ... ... ... ма? Адам әрдайым қайран қалатын ерекше бір
қызықты ... ... ... құштар. Поэзиялық туынды жалпы көркем
шығарма бір мезгіл бізді қиял дариясына алып ... жай – ... екен ... ... күнде өмірден көріп жүрген жай – күйлерді,
сол қалпында, ұйқасқан қара сөзбен қайта ... ... ... жан ...... сырларын, табиғаттың алуан түрлі құбылыстарын екінші бір
қызықты ... ... ... берсе, ол әрқашан кімді болсын қызықтырмай
қоймайды.
Ғажап ерлік оқиғаларға толы коммунистік дәуір адамдардың ... ... ... ... ... ... талабы суреткердің творчестволық
қиялы, шабытты ойлары, қанатты сезім дүниесі, көркемдеу ... ... ... ғана іске ... ... ... ... социалистік реализмдегі көркемдік
стиль, формалардың әралуан ерекшелікте гүлденіп, дамуға апаратын – ... ... ... ... ... ... ... жыр, романтика – революциялық дамуымыздың жарқын айнасы совет
әдебиетінің барлық дәуіріне тән ... ... ... ... ... тумайды, заманымыздың өмір шындығынан туады.
Бұдан ширек ғасыр бұрын алысқа ұшудың ... ... ... ... ... ісі ... ... романтикамен жырланады.
Реализм шеңберіндегі мақтаулы көркем шығармалардан да көп ... ... ... ... ... «романтизмнің негізі
алдымен адамның сезім дүниесі, адамның жүрек сырларын ашып ... де ... ... ... өмір бар ... адам бар, адам ... ... болады, адам жақсылыққа, асқақ арманға қиялымен талпынбай
отыра алмайды» деп түсіндірген. А.Фадеев «өмір шындығын социалистік реализм
әдісімен суреттеуде ... ... ... жоқ онда әр ... ... ... ... кең жол ашылу қажет» деп біледі.
Махаббаты мәңгілік сөнбеген, ажалды жеңген, ... долы ... ... тілдескен керемет ұлы ерлердің тұлғасын реалистік
тұрғыдан да, ... ... да жан – ... ... ... ... ... дегенде өнер мен әдебиеттің нағыз толықсып
кемелденуі, социалистік реализмде ... ... ... тек ... ғана ... мың да бір негізгі ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан емес, қайта оны толықтыру,
гүлдендіру тұрғысынан қабылданады. ... ... ... ... бәрі ... сол ... социалистік реализмнің бойына
жарасымды бола бермейді.
Ғылым мен ... ... ... алға ... ... заманында,
әсіресе Айға, жұлдызға ракеталар жіберіп, төбемізде Жер ... ... ... ұшырып, басқа планетаға бару мүмкіндігін тудырып отырған
советтік ғылым мен ... ... ... іске асқан коммунизм
дәуірінде өмір шындығын асқақты жыр ... ... ... ... ... де поэзиямызда оқиғаны әсірелеу, жандандырып суреттеу әлі де
болса жетіспейді, өмірлік оқиғаларды, ғажап ерліктерді асқақ ... ... ... болған фактіні сол күйінде баяндап шығатын өлең
очеркті жазу көбірек орын алып отыр. Мұхит теңізінің толқынымен, ... ... төрт ... ұлы ... ... ... поэмасында
да, А.Тоқмағамбетовтың осы тақырыпқа арнаған толғауында да, қазіргі ... ... ... ... өлең – ... біразында да болған
фактіні оңай көшіру тұрғысынан жазуды ... ізгі ниет – ... ... ... ... безенбейді деп Е. Ысмайылов сөз өнерінде аса
маңызды болып табылатын романтикалық ... ... ... ... кең өріс алу ... баса ... Сол ... өмір шындығын
типтендіріп көрсету, тың тақырыптарды ақындық мәдениетпен ... ... ... сияқты өзекті мәселелерді өткір көтере
отырып, шығармашылық ізденісте және поэзияда романтиканың ... ... ... ... суреттеудің ұтымды тұстарын зер сала
баяндаған ... ... ... ... оны творчестволық жолмен ... жаңа ... ... ... ... ... Ол үшін ... шабыт керек, жаңа сюжет, жаңа ақындық мәдиенет керек ... ... алға ... Ақындық шеберлікті жетілдіру, жаңа ... ... ... жүйелі ой қозғаған Е. Ысмайылов, біріншіден, қазақ
поэзиясында өлеңнің ... ... ... ... ... ... сөз образдарын аз және жеті буынмен ұйқастыра берудің жеткіліксіздігін
дұрыс сынайды.
Поэзия жанрының өзіндік табиғатын теориялық ... ... ... ... ... ... сөз өнері, сол себепті де оның ... ... ... еш ... ... да өрелі талаптар қояды.
Мысалы, «Ақындық өнер тіпті оңай сияқты, кімге болса да оның ... ... көп ... көп ... ... жету ... емес ... егер
жазуға аздеп икемі бар екен; ол ... ақын ... шыға ... ... ... көбі ... әрі ұзақ, әрі көп жазады, сөзге сараң ... ... ... өзі ... ... кетіретін қылық» деп поэзияда
орын алған басты ... ... ... ала ... ... кәсіп емес,
өте жауапты творчестволық жұмыс. Еліктеумен, болар-болмас икемдікпен ... ... ... үйренумен ешкім ақын бола алмайды, ақын болу үшін
бойға біткен талант керек, талантқа қосымша білім, өмірді білу ... ... ... » ... тереңде, келелі түйіндеу пікірін айтты.
Өмір шындығын асқақты ... ...... сөзбен айтқанда –
романтикалық әсірелеумен ажарлап, қызықтап суреттеу деген сөз. Романтизм
негізінде қиялдау, арман ету, ... ... ... тепе – тең ... ... сезінген деректерді асқақтата көрсету сияқты творчестволық
принциптер жатыр.
Әдебиет тарихына көз ... ... ... ... ... ... Шиллер, Гюго, Гогольдің романтикалық шығармалары өмір шындығын
асқақты, қанатты жыр ... ... ... қол ... ... ... дейсіз бе, отаны мен адамдық ар – намысты ... ... ... бе, жауыздық пен ізгіліктің майдандасқаны ... бе ... да ... кең ... ... өмірден түңілуге
шақырмайды, ізгі арманға ... ... ... ... жан ... ... ... [2, 3].
Имперализм және пролетарлық револяция заманында бұрынғы кертартпашыл
және өршіл ... сол бір – ... ... ... дами ... ... ... түрлі идеялық, көркемдік сипат ... ... ... ... символистік ағымдарға айналды. Ал азықты халық өмірінен алған
өршіл романтизм революцияшыл романтикаға ұштасты. Кертартпашыл романтизмнің
түрлі ... ...... ... ... ... салт – санасына сәйкес «таза» өнерді, мистиканы, ... ... ... ... реализмге ұштасқан революцияшыл
романтика халықтардың азаттық, ... ... пен ... күрестерінің биік идеяларын бейнелеуде Есағаңның мақалаларынан
үзінді келтіре отырып, қай ... да ... ақын ... ... өзі
өмір сүрген қоғамының талап тілегінен тысқары тұра алмайтындығын көреміз.
Қазақ әдебиеттану ғылымы тудырған алғашқы ... ... ... ... жаңа ... ...... тұрғысында желісін үзбей
өнерпаздық арнамен ...... ... ... де ... ... ... жүктеген ауыр да, қастерлі міндет болды.
Шындап келгенде, зобалаң ... ...... ... ... қазақ әдебиеттану ғылымының интеллектуалдық, ғылыми
зерттеушілік потенциялы ойсыраған тұста ... ... ... мамандарға мұқтаж, әрі аса зәру еді. Отызыншы ... ... ... ... сай ...... әдіснаманы қатаң
басшылыққа алғанымен де, жиырмасыншы жылдардағы Алаш ... ... ...... ... ... ... ой – пікір
сілемдерінен де тарихи сабақтастық тұрғысында нәр ... ... ... жылы ... тұтқындалып, абақтыда азап шеккен. Е.Ысмайылов тек
1954 жылдың маусымында ... ... Бұл ... әдебиетшінің Семей
түрмесінен сол ... КСРО ... ... Президиумының төрағасы
К.Е.Ворошиловқа жазған хатындағы тергеу барысында көрген ... ... ... жан ... ...... жүйенің боямасыз
болмысын танимыз. Мұның өзі ... ерте ... ... ...
талайын танытумен қатар, еркін ойлы зиялыларымыздың өмір мен өлім беттескен
небір қиын асулардан сүрінбей ... ... ... ... алуы үшін ... ... ... «Мені жеке камераға жапты. Тұтқындалған сәттен бастап мені күні – ... ... ... дем ... ... маза бермей тергеді.
Тергеудің осы тәсілі жүз қырық тәулікке ... Өзім ... және ... ... осы ... кезінде әбден арыдым,
кейбір кезде ақыл – есімнен адасып ... ... ... түскен сәттерім көп
болды. Міне, осындай кездерде тергеуші ... күні ... ... ... қол ... ... етіп, есімді одан әрі шығарды.
3. Тергеуші Е.Соловьев тергеу ... ұрып – ... ... аузына келгенін
іркілмей айтып, орыс ... ... бар ... ... ... ... Ол ол ма, тергеуші Соловьев күні ... ... ... тезірек қол қойдыру үшін, мені қабырғаға теріс қаратып
қойып, құлап түскенімше аяғымнан ... ... та ... ... ... деп, ... ... қол қойдым». Мұндай зорлық –
зомбылықты айтқанымызда кешегі жүйе қыспағы мен ... ... ... ... тепіріш көре жүріп те, ұлттық мүддеге тамыр тартқан
шығармашылық ізденістерімен көрінген небір асыл ағаларымыздың жасампаздық
өмірлерінің ... ... ... ... мол екеніне қаныға түсеміз.
Е.Ысмайылов пен Қ.Аманжолов өмірдегі жетімдік тағдыр талайы мен өнердегі
қуғын сүргінді шығармашылық шырғалаңдары да ортақ замандас ... ... ұл ... ... бағам деп, ой баққан құба жонда.
Ой бағам деп, қозыны ... ... ... нені ... орнына, сол бүгін, том көтеріп,
Келе жатыр .Қуанам соны көріп, –
деп Есағаңа ... ... ... ... «У меня тоже были ошибки. Однако
я никому не делал подлости» деп жазады Олжас. Осы ... ... ... ... ... да ақ адал достықтарына кірбің түсірмей, сол киені бойтұмар
етіп ұстанады, бір – ... ... ... ... жігерді мұқалтып,
қайратты қажытқан тар қапастан ... ... ... ... ... ... жыл ... сағынышпен қайта қауышқан сәтіне назар аударайықшы. Бір сәт
және бүкіл ғұмыр! Ол – ... ... ... ... ... тамұқтан,
тозақтан оралған тұсы болса, ақынның сырқаты дендеген, әрі ... ... ... кезі ... ... осы ... өмірдің өзінен туған
ақиқатты Есағаң былай жеткізеді: «Мен ... 1954 жылы 27 ... ... ... Үйге ... он ... өтпей Қасым маған телефон соқты.
Бір – бірімізбен саулық ... ... ... ... ... ... ... естілді. Қатты сағынғандығын, менің тез келуімді
өтініп ... ... ... күні ұзақ ... Ол жас ... ... ... жүдеу, бір жапырақ еті ... жақ ... ... ... бос ... ... да ... қауырсын қаламның сабағындай
жіп – жіңішке, шашы мен мұрты буырлана бастаған, бірақ екі ... ... ... жалт – жұлт от ... Қазіргі тіршілігінің таусылмас
қуаты да осы екі ... ... ... пен ... шекаралас, Ойсыз пенде екеуін айыра алмас.
Жаздым мұны жанымен түсінер деп жері ... ... қаны ... ... музаға бөленген ұлы жүректің соңғы лүпілінен ... ... ... ... ... ... ... ба? Өмірімнің ... ... ... ме ... ... ... дүниелерімнің көбін іске
асыра алмағандығым өкінішті... – Адамның тегі ... ... ... біреумен араздастық, біреумен жамандасып алыстық, көрместей
өкпелестік, онан не ... Оның арты ... ... жоқ. ... ... да, ... жолдастарым да аз емес қой, ... ... ... болып қалса екен. Көрсем көрдім, көрмесе сәлем де. Бұрынғы өкпе
– наздарымды кімге болса да кештім», –– ... ... сол ... тіпті аралары
бірталай алыстап, суысып кеткен жолдастарын да ол көргісі келіп жатты...
Күннен күнге халі нашарлаған ... ... ... жақындарын да, дос –
жарандарын да атын атап – атап шақырып есіне түсірді. Не ... ... ... оларға жылы сөздерін арнайды»деп жеткізеді. Бұл «Адам
болып туғанмын, адамша өтем...» деген азамат ақынның өз ... адал ... биік ... да ... ... да, ... досы Қасымның ақтық демі үзілер ең соңғы
сәтте де қасында болды. «... 15-16 қаңтарда күні – түні ... ... және ... ... ... деп сол үйде отырдық. Қасым бірде
қатты – қатты жөтеліп, ауыр азап буындырғандай тыныс тарлығынан бір түрлі
ашынулы, ... ... ... ... ... 17 қаңтар күні
күндіз Қасымның есі кіріп, келген бірталай ақын – жазушылармен бір – ... тіл ... Сол күні 18 ... ... түні сағат бірдің кезінде
Қасым келмес сапарға жол ... ... ... 19 ... күні Алматының
мәдениет жұртшылығы зор ... ... ... деп ... ... өмірі мен шығармашылық әлемін, әсіресе ақындық
қуатын тұсаулаған тоталитарлық жүйе ... жан ... ... ... да тың ... ... «Өмір мен өлең» атты ... ... ... бізге осындай сыр түйеді.
Ұлт мүддесі мен мерейін мұрат тұтқан дарындардың мұрасы мәңгі ... «Ей, ... ... ... да бір ... ... ба сен ... Мен
қазақтың баласы» деп жырлаған Қасым ақын мен ... ... ... адам
оның өткен күні мен бүгінгі күнін түгел ... ... ... ... де ... сүйсінерлік қасиетті табады. Қазақты жақсы көру үшін
алдымен оның ерте күннен ... ... ел, ... ... ... ... ... мәдениетін жақсы білу керек. Өзінің ата – ... ... адам ... ... ... толық жақсы көре алмайды»
деген Есағаң аманаты да отаншыл рухтағы ұлт перзенттерінің санасына тоқылар
ұлағат ... қала ... Ең ... ... ... айбары мен айбыны болып
табылатын әдебиет мүддесі тоғыстырған ... өмір мен ... ақ ... ... «Біріңді, қазақ, бірің дос, Көрмесең істің бәрі бос»
деген тағылымын жадымызда жаңғыртады.Осы нақыл сөздің айғағын Б.Момышұлының
қазақ зиялыларына майданнан ... ... ... ... тыс ... ... мұра – ... ғалым Е.Ысмайыловпен қазақ әдебиеті мен
тарихына және ұлттық тәлім – ... ... ... алысуларынан көруге
болады. Мұрағат қойнауында жатқан хаттар жарты ғасырдан соң ... ... ... «Қазақ әдебиеті» газетіне ұсынған Сапар Байжанов:
«Хат иесі әдебиетші ғалым, ол кезде майданда ... ... ... хат ... ... Хат иесі ... көкейіндегісін, жан әуезін,
көзқарастырын, мақсат – мұратын әріптесіне ағынан жарыла ақтарады, баян
етеді. Біз ... ... ой, ... ... егемен, тәуелсіз ақ
таңда шаттықпен дабырлап айтып жүргеніміз бекер ... Ал, ... ... өзекжарды ойларды сол бір қысаң, қырбай замандарда – ақ ... ... те, ... ... бой ... бір ... қайран қалсаң, бір
есептен сүйсінесің!» деп жазды [3, 2].
Ғалым хатында Ұлы Отан соғысының қан ... ... ... ... ... ... айта ... сол кезеңнің өзінде аттары
аңызға айналған ұландарын ерекше бағалайды. «Қазақтың батырлық ... ... ... аз ... ... қайратты, өжет қазақ баласы
осындай ... ... ... ... зор абырой, атақ алып өтті ғой.
Бұған қуанып, сүйсінбейтініміз бар ма?! Ерлік көрсеткен ер азаматтарымыздың
ішінен ... ... ... жақын қамқор досымыз, бауырымыз сияқты
болып тұратын сіз, Мәлік ... ... ... айрықша сын,
айрықша баға керек» деп ... атын ... ... ... ... ... майдандағы қайсар да, өр намысты болмысын дөп басып
танығанда оның кешегі ата ... ел ... үшін жан ... ... ... ... яғни Есағаң қатал қайрат иесі деп бағалаған ... ... ... деп ... ... ... ... иесі
адамдар деп тек өжет, мықты батырлар емес, ақылы, айласы қайратына сүйеу
болып отыратын, қиын – ... ... ... ... үстінде елі – жұртын,
әскерін тас қамау, тас асулардан абыржымай алып ... ... ... ... Мұндай қасиеттерге қазақта Абылай мен Кенесары ие
болды» ... ... ... төл ... алар ... қалың
қатпарын көрсетсе керек.
Ұлттық патриотизм өз тарихыңды қастерлеу, ата – бабаларыңның асыл
қасиетін ардақтау және елдік сана ... ...... ... ... ... сіңіру сияқты келелі мәселелермен қашанда сабақтас. Міне,
Е.Ысмайылов ... ... ... та ... ... яғни халықтың өткен
ерлік шежіресін ұрпақ санасына еш ... құю ... ... ... елдік арқауын отаншылдық рухта жаңғыртудан туындайды.
«Қазақты жақсы көру үшін, ... оның ерте ... ... ел, ... ... ... ... болған тарихын білмеген адам
еш уақытта өзінің халқын толық жақсы көре алмайды» деп білген ... ... ... ... ... ССР тарихы» ата тарихымызды бұрмалаудағы ғылыми
таяздыққа, шовинистік танымға берілген соққы ... ашық ... ... «Абылай» бөлімі М.Әуезов редакциясымен, ал «Кенесары» бөлімі
Е.Ысмайылов тарапынан жазылған болатын.
Ол еңбекте Кенесары Қасымұлының ... ... ... ... ... дұрыс тануда бүгіндері жетекші бағыт болып табылатын құнды
тұжырымдар жасалды. Әсіресе, қазақты ... ... деп ... империялық
сипаттағы астамшылдық пікірді терістеу және ғылыми негізді түзетудегі
ғалымдар мақсатын Б.Момышұлына еш ... ... ... ... ... ... – соңғы жақсы қасиеті толық, дұрыс айтылып жетілген жоқ.
100 – ден бес пайызы ғана ... ... ... ... ... ... мен тура бір ... етіп жаздым. Осы күнге дейін қазақ өз
алдына мемлекет ... па? ... ... жауынгер әскері болып па?
Революцияға дейін хат таныған ба? Баспасөзі ... па екен ... ... ... ... Жалпылама «Октябрьге дейін мешеу, түгел сауатсыз,
надан, даласы құлазыған меңіреу, құм арасында айуан ... аш – ... ... ... ... ... өте шығатынбыз. Сөйткен ел ХVІ ғасырда
Қасымның ... бір ... ... ... ... ... Зайсанға, Ертістен
Тянь – Шаньға дейінгі жерлерге, қазіргі ... ... ие ... ... ... ... ... ірі мемлекеттің бірі болды. Мына
тарихта сондай шындықтың бәрі ... ... рет ... ... Енді ... ... қазақ айуан» деген мырзалар не дер екен деп ... ... етер ... істің маңызын үлкен тебіреніспен жеткізеді.
Қатал қайрат иесі ... ... ... ... ... ... маңызды орын алады дегенде ғалым басты орынға ... ... ... ... ... ... қайрат иесі
адам елі – жұртын басқалардан артықша жан – тәнімен сүйетін, ... ... ... ... анда – санда бір алып, Аманкелдіні қосып айта
салатын бірлі – ... ... елін – ... ... ... ... дей
келіп, қатал қайрат пен намысты ту еткен азаматтардың ел береке – бірлігін
нығайтудағы ... ... ... ... ... ... Әсіресе,
отаршылдық танған ала ауыздық, бірін – бірі ... ... ... ... еске сала ... осындай жаман мінезден халықты
арылтудағы текті тұлғалардың тағылымын ой безбеніне ... ... елді ... ... мықты, қатал қайрат иесі адамдар ғана
тура жол тауып ... ... ... ер ... қанды қырғын үстінде
мінез – ... ... ... ... елі ... ... ... елдігі,
келешегі туралы талай жақсы, игі ой қасиеттерді бойына сіңіріп жатқаны
сөзсіз. Бірақ ... ... ... иесі ... басшылығы керек.
Қазақстаннан да, Суворов, Кутузов, Жуков сияқты қолбасылар шыққан, енді де
шығуы ... деп ... ... ... өмір ... кешегі Абылай мен Кенесарыдай даңқты перзенттер ... Алаш туын ... ел ... ... ... қажет екенін
нығырлай түседі.
«... Кешегі 40 жылдай Сарыарқаға ... ... ... беттетпей,
қазақты ел қылған атақты хан Абылайдай ардагер, он жыл бойы Ұлы ... ... ... ... ... ... ұлы адамдарымыздың
көзін дәл таппағанмен, бейнесін, соларға ұқсас жарқын сәулесін көрем – ау
деп жазып ... ... ... пікірінің де айтар астары мол. ... тән ... пен ... рух үйлесімін Бауыржандай батырдың бойынан
табылып отырғанын да әдептен аспай байыппен жеткізеді.
Е.Ысмайылов Б.Момышұлының майданнан ... ... ... әдебиеті мен тарихына қатысты даулы ... ... ... ...... ... маңызы тұрғысынан бағалайды. ... ... ... игілігі үшін шын жаны ашыған адамның сөзі ... ... ... ... шара бар ма, ... батыл, әділ тура
сөздерді? Бұл жалтақ емес, жағымпаздықты білмейтін қайрат иесі адамның ... деп ... ... ... әдебиеті мен тарихына қатысты даулы
мәселелерді ... ... ... орын алып ... ... де ... ... іштегі шемен шерді тарқатады.Осы
жолдағы ғылыми принциптілікті байыптай келе, ... ... ... ... ... де ашық ... Сол тұстағы рухани
әлемде болып отырған айтыс – ... да ... ... ... мына бір
өзекті толғанысын мысалға келтіруге болады: «Міне, сол айтыстың кезінде екі
–үш ай бойы ... ... ... арып – тозып, архивтің арасында отырып,
барлық жүйкені тоздырып жүрген кездер болды. Сол не үшін еді? Ата – ... ... кір ... ғой. ... ... ... ... жүз жыл бұрын өліп ... ... не ... ... ... ... ... бастарын аршып алу жолындағы айтыс
– тартыстардың шегі жоқ» [4, 22-23].
Осындай жоталы ойларды ортаға салғанда Е.Ысмайылов ұлттық ... ... ана ... ... ету, өз ... ... ... көріністерді
жаны қынжыла жазып, Б.Момышұлының тіл тағдырына қатысты айтылған пікірлерін
толықтыра түседі. Өз ... ... ... ... ... ... ... жазған «Қазақ тілі туралы пікір» атты
толғанысында «Барлық оқу ... ... ... ... ... ... ... сабақ болуы керек» дей келіп, ана тілін менсінбей ұмытуға
бет ... ... ... ... қажеттігін «Қазақ ана тілінің беделін
түсіріп, бұрмалап, бүлдіріп ... ... ... ... ... салт – санасына өте қауіпті, зиянды болғандықтан, барлық орыннын
тіл ... тіл ... ... болып кеткендер бетің бар, жүзің
бар демей мейірімсіз түрде, масқаралана қуылып, қолдарына таяқ ұстатып, қой
бақтырған көп олжа болар еді» ... ... Ал, ... ... ... отырып, өз кезегінде мынадай көзқарасын білдіреді: «Қазақтың
тілінен, әдет – салтынан жиіркеніп, ... ... оқып – ... ... ... ... ... қуанып, «жетіліп» кеткен қазақтың жігіттері аз
емес. Олар – қазақтың ана тілі неге ... орыс ... да ... ... ... не бар бізде, бұрын түгелінен қараңғы, айуан сияқты болып
едік, сол айуандықты күлкі етіп, ... айта ... осы ... ... екен ... ... ... аз емес, міне, мұндайларға ақыл айтудың
қажеті жоқ, ... ... ... ... үкімі ғана қажет. Мұндай
топастарды ... ... иесі ... ... ... беруге тиіс». Батыр
мен ғалымның басты мақсаты ... ел ... ... ... ... ... санада жаңғырту, қазақтың басты қасиеті ана ... ... ... тәрбиесінде халықтық дәстүрлерді орнықтыру болды. Осындай батыл
пікірлер ... ... ... ... ... тілінің көсегесін
қайтсе көгертеміз, қоғамдық дамуды қазақ мүддесіне ... ... ... биігін де айқындай түседі. Перзенттік парыз ел мұраты деген
басты мәселені ... ... еш ... ... қашан да өрелі
болатынын ұқтыра ... ... ... бастан – аяқ әрбір адам біле
беруі қажет емес, ... ... ... ... ұлттың өткендегі жақсы салт,
мінездер көп қой –– ат шабыс, айт, той, ... ... ... ... ... ... ... меймандостық сияқты
бүкіл адам баласына ортақ мұра боларлық қасиеттеріміз көп қой, біздің
замандастарымыз ... ... ... несіне ұялады, несіне қаймығады?».
Есағаңның хатында, сонымен бірге, ... ... өмір ... ... ... тән ... ... тыс қалмаған.
Мысалы «Жалғыз – ақ сөз: әдебиетімізге шын мәніндегі шындықты суреттеу ... ... ... айғай сөздер басым. Қазақ әдебиеті әзірше осы
соғыстың ... ... ... ілгерілей алған жоқ» деп әдеби
дамудағы іркілістер себептеріне үңіледі. Соның ... ... ... жеткізеді. Ғалымның «Орындамайық, шабандық істейік,
жақсы жазбайық деген ниет бір де бірімізде жоқ. Бірақ орындалуына келгенде
толып ... ... бар ғой. Оны ... – ақ ... де ... дегені шығармашылық еркіндікті шідерлеген дәуірдің боямасыз
шындығы болатын.
Иә,Б.Момышұлы мен Е.Ысмайыловтың сонау сұрапыл ... ... ... ... ... ... толғаныстары бүгіндері де ... ... ... ... ... ... ұлттық тәлім –тәрбие,
ата дәстүрі, қазақ тілі және төл ... ... ... ... ... Ел ... ... парыз, ұлттық мүдде халықтық
қасиеттер сияқты уақытпен үндес толғаныстары өсер ... ... ... ... тәрбиелеуде қашанда ұстанар темірқазық болып қала бермек.
Ең бастысы, халықтың адал перзенті бола ... ... ... ... ... ұрпаққа аманат етіп қалдырды [4, 24-25].
1937 жылдың 7 ... ... ... ақын – ... ... ... ... істерімен күресу және жас
кадрларды өсіру туралы» тақырыптағы ... ... ... ... ... қазақ кеңес әдебиетінің міндеті «қазақ ұлтшылдығы мен алашшыл
идеологиясын аяусыз соққының астына ала беру ... ... ... ... сол тұстағы жалпы саяси ахуалды танытып қана қоймайды,
сонымен ... ұлт ... ... ... жазалануына, атылып –
асылуына себепкер болғаны бүгіндері ашық ... ... ... ... жалажапқыш тұрпайы
сындар Д. Ысқақұлы сөзімен айтқанда: «отыз жетінші жыл орыны ойраны немесе
қазақ ... ... ... жазықсыз жазалануы» нысанына Е.
Ысмайылов та ілікті. Әдеби сында эстетикалы, принципті сын мақаларымен
танылған, Абай ... ... ... поэзиясын ғылыми негізінде терең
зерттей білген сыншыл-ғалымның бұл ... ... ... ... ... ... ... жинағының «жаз еркесі»,
«Жігер» «Тұлпар ... ... әсем де ... ... ... «символистік күйректік» деген қателіктер табылды.
Сол кездегі айбарлы да сұсты, айыптау мен ... ұлт ... ... деп ... ғана мақсат еткен мақалалардың бірі әдебиет
сыншысы Е.Ысмайловқа арналды. 1937 ... 16 ... ... ... жарияланған «Ысмайловтың контрабандалық қатарларына ... ... ... атты ... ... «жаз ... өлеңдер жинағы
«буржуазиялық стиль-символизм күйректікпен жазылған, бұл совет әдебиетінің
социолистік реализміне қарсы. Ысмайылов совет жазушыларының атын ... ... май ... ... шындығына жанаспайтын осындай зиянды
пікірлерін таратып келеді» деген саяси айып тағылады. Сонымен бірге аталған
мақалада Е.ысмайлов ... ... ... еш ... ... зобалаңға
тап болған С.Сейфуллин, І. Жансүгіров сыбайласы деген ... ... ... ... ... ... мен ... халық
тілегіне қарсы шығармаларын ... ... әрі ... ... жауы ... ... ... әлі
де болса, жазушылар маңынан түгел аластанып жойылып бітпегендігіне ... ... ... ... бола ... 59/ деп оның ... ... әшкерлей келе, Ысмайловтың бұл қаталары туралы
талай сигнал болса да ... ... ... осы кезеңге шейін тиісті
қорытындысын жасамай отыр» деп сыншы-ғалымды репрессияға ұшыратуды басты
мақсат етіп ... Бұл ... ... ... ... келер
болсақ, біріншіден, Сәкен поэзиясын, шығармашылық тұлғасын тұрпайы
сындардан арашалап, ... ... ... ... 1937
жылы, яғни «ұлтшылдыққа» қарсы күрес биік шыңына жеткен тұста Ілиястың
«Құлагер» поэмасын ... ... даму ... ... ... ... ... деп объективті бағалауы Е. ... ... ... айыпталудағы бірден-бір факт болғанын байқау қиын
емес. Мұның өзі өмірінің мұрат-мақсаты әдебиеттану ... мен сыны ... оның ... ... ... ауыр ... ... де терістей алмаймыз [5, 10-15]. «Сын мен ... атты ... алғы ... Е. ... ... ойраны мен 40-50 жылдардағы қуғын-
сүргіннің сүреңсіз күндерінен сыр ... ... ... ... ... жайма шуақ ашық күн бола бермейді. Оның дауылдатқан,
желдеткен бұлтты күндері де ... ... ... бар ... да
маған қызықты, тіпті қызу айтысы мол ... өзі де жаңа ... ... ... ... ... ... жазады [6, 377].
Бұдан сыншы-ғалымның небір қиын-қыстау күндер мен қилы кезеңдердің өзінде
де мұқалмаған ... ... ... ... ... өршіл тұлғасын еш
боямасыз танимыз.
Міне, таза адамгершілік, биік парасаттылық таразыланар 30-жылдардың
тар кезеңінде Е. Ысмайлов ... тән ... ... танылып, сол тұста
бклкң алған тұрпайы ... ... ... ... ... көріне білді. Ал ол кездегі басылым беттеріндегі мақалалар
зерттеушілік, сыншылдық ... гөрі ... ... ... ... ден қойғаны белгілі. Е. Ысмайлов ... ... ... білгірі профессор Т. Кәкішев «Е. Ысмайлов не ... атты ... және ... ... ... ... ... «37-жылдың ойраны жөнінде «Жалын» журналының екі санында жарық
көрген шындықтарды газет-журнал бетінен теріп жазған Дандай ... Е. ... ... дақ ... түсер деректер келтірілмеген.
Ондай материалды архив ақтарған уақытта мен де кездестірген жоқпын» ... ... ... ... Т. Қожакеевтің «Касірет»,
Б. Дәрімбеттің «1937 жыл ойраны» мақалаларын, Д. Ысқақұлының «Сын
сонар» еңбегінен де Е. Ысмайловтың сол ... таза ... ... келбетін ғана байқаймыз. Бұл сыншы-ғалым ... ... ... ... сол ... ... әдеби сынның да бірыңғай
идеология ағымымен кетпей, өзінің ғылыми сипатын ... ... ... ... ... ... қырларын тазалау үшін де
аса қажетті мәселе болып ... ... ... ... зобалаң
жылдардағы жеке дарындардың тағдыр-талайын таразылау арқылы олардың өнегелі
тұлғаларын көрсету-кейінгі үрпақтың тағылым алуы үшін де ... ... 1937 жылы ... ... сын мақалалар көркем шығарманы талдауды
емес, авторларын «ұлтшыл» деген ... ... ... ... мақсат
еткенін айтар болсақ, таза әдеби сын табиғатына мүлдем жат ... ... Е. ... ... кездестірмейміз. Мысалы, 1937 жылы
ғалым «Кілең жастар» /М. Әуезовтың «Алма бағында» пьесасы ... ... ... ... ... ... үстінде өсу»/ Ғали Орманов
туралы/ сын мақалаларымен көрінді.
Осы жолы жазылған халықтық поэма атты принципті ... ... ... поэмасын «Қазақ совет поэзиясының өрлеу дәуірінің
өмірі өлмейтін алтын ескерткіштерінің бірі» // деп жоғары ... ... айту үшін ... ... ... ... жете түсініп, әді де
принципті болу керек десек, бұл мақала Е. ... ... ... ... ... де боямасыз танытады [7, 148].
1937-38 жылдары Е. ... ... ауыз ... жариялау, зерттеу
істеріне үлес қоса білді. А.С. Пушкиннің қайтыс ... жүз жыл ... ... және ... ... ... және ... жариялады. Ал 1938 жылы «Қазақ ... ... ... ... 1939 жылы ... «Батырлар жыры туралы» мақаласында
батырлар жырын дәуірлей көрсетіп, 14-15 ғасыр аралығындағы басты ... ... ... Ысмайловтың ғылыми зеттеушілік талантының басты ерекшелігі – сын
саласында сондай-ақ қазақ фолклористикасында да зерттеу ... ... Бұл оның ... білімдарлығын, әрі әдебиет танудың бар
саласында өнімді ... және оның ... ... ... бара білетін әдебиетші ғалым екенін де айғақтайды.
Дарынды ақындардың таза лирикалық туындылар жазудағы тақырып аясын
саяси мәселелерге ... ... ... де бар еді. ... ол тұста
терең сезім, ... ... ... ... поэзияға идеологиялық
қырағылықпен қаралды. Сол ... де ... ... ... мәні бар
тақырыпқа басты мән берді. Және де поэзияға бұл ... келу ... да ... ... жауап берді. Тек сол кездегі ғана емес,
кейінгі әдеби даму барысында да байқалған осындай ... ... ... зобалаңынан соң қазақ әдебиеттауының ғылыми-зетттеушілік потенциялы
төмендегенін, шын ... ... ... сын ... құлдырағанын
сол кезеңнің өзінде-ақ батыл сынға ... ... Мұны ... ... ақын ... ... ... мүше болып өтеді, өйткені
поэма» «патриотизм», «отан қорғау» жайында жазылған үлкен ... ... де, ... әрі ... пікірінен байқауға болады. Сондай-ақ, қазақ
поэзиясының құндылығын көтеру сияқты өрелі ... ... дер ... әрі ... ... келелі міндеттер жүктеуінен де,
мақаланың проблемалық сипаты еселене ... ... ... ... ... ... сезімсіз, жансыз жазудан айырылатын
уақыт жеткен жоқ па, ақын жолдастар-ау».
Сыншы-ғалымның ... ... ІІ ... ... ... үш мәселе» атты проблемалық сын мақаласы, біріншіден, ... ... оның ... де ... ... ... ... дамуымыздың көркемдік деңгейін көтеру, классикалық мұраны
ғылыми жолмен ... ... ... ... ... ... әдеби
сынын дамыту, ондағы олқылықтылардан арылудың практикалық ... ... ... ... ... талаптары, қоғамдық өзгеріске
байланысты рапорттар науқанын кешті. Шынайы шығармашылық ... ... еш ... ... Алайда, көркемдік сапасы төмен
үгіт-насихатқа, таза идеологияға толы ... ... ... ... даму ... ... десек те, әдеби даму процесі
ілгерлеген сайын қоғамдық өскелең эстетеикалық ... ... ... ... ... шабыт, сұлулыққа толы өршіл поэзия ... ... ... ... шын ... керек», «Поэзиямызды сөз еткенде
» проблемалық сын мақалаларындағы көркем де әсем бояумен дамыту, ... ... ... ... ... дәйекті ой пікірлермен
баяндады.
Асқақ шабытты, терең сезімге толы, ой толқынын дөп басар ... ... ... М.Әуезов алашшыл әдебиеттің
көрнекті өкілдерінің шығармашылығына қатысты айтқан болатын. Алайда жеке
басқа табынушылық ... ... ... ... ... ойын ... айта алмады, өмірдің күнгей жағын, табыс пен жеңісті біріңғай мақтау
ғана мүмкін болды», Сондықтан да ... ... ... ... ... сезімге құралып, өлеңнің кестелі өрілуіне қазақ ... ... ... жатсына қарап, ұлтшыл ақындарға еліктеу, солардың үрдісі
деген қасаң таным-түсінік шығармауының ұзақ жылдар бойы ... ... Сол ... ... ... ... ... шынайы поэзия
беделін безбендеу әдебиет сынына жүктелген басты міндет еді. ... ... ... сын мақалалары қазақ поэзиясын өркендетуге
шынайы ғылыми-эстетикалық бағыт-бағдар беруімен ... ... шын ... ... мақаласында поэзияның ... ... ... ... ... ... ... табиғаты,
байыпты, ой-толғамдармен әсерлі баяндалған. «Шын поэзияны ... ... жан ... танитын, оны образды сезімде бере ... ... ... ... күйге бөленген шабыт болу керек. Шабыт - дегеніміз
ақын жүрегінен шалқып тасып шыққан ой толқыны, өмірге жан ... ... Бұл ой ... мен ... ... өршіл жігермен ұштасқан жүректі
тербейтін лирика арқылы ... ... Ақын ... жаны-лирика,
лириканың қуаты ақын шабыты» деген терең мағыналы ой өрнектері қай кезеңде
айтылса да құндылығын ... ... да ... ... сәні ... сыншылдық десек, өлең өрісінің кең құлашты, ақындық мәдениетпен
дамуы үшін ... ... ... Бұл өлшемдер, яғни поэзия табиғатына тән
талап-талғам жетіспеген жерде лириканың да ... ... ... ... бар. ... бұл ... ... сыншы
зер сала талдап, шынайы өлең өрісінің арнасымен ақындардың бар шабытымен
ілесе дамуына ... ... ... ... ... ... ... «Поэзиямызды сөз еткенде» мақаласында тереңдей түскен.
Сыншы «сұлу образ, сұлу манера арқылы берілмеген поэзия, ал ... ... ма?» ... проблемалық сұрақ қоя отырып, қазақ поэзиясы жанрындағы
көркемдік ... ... ... ... көрсетеді.
«Бізде өлең өте көп жазылады. Тіпті қисынсыз. Осы көп өлеңнің маңызын
салмақтап, нағыз көркем поэзияға тән ... ... ... бастасаң,
бізде бүгінгі жұртшылығымыздың тілегіне жауап бере алатын өлеңдер аз екенін
көреміз» деп ... ... ... ... ... ... шығармашылығының өзіндік бір ерекшелігі, тек поэзия, проза
сынын ғана емес, сондай-ақ ұлттық драматургия, театр ... ... ... білуде. «Амангелді», «Шекарада», «Отан үшін» пъесалары жайында ... ... және оның ... туралы», Шекспирдің «Отелло» пъесасының
М.Әуезов аудармасымен қойылған спектаклі туралы «Мәдениет биігіне жол» атты
сын мақалаларымен ... ... 1939 жылы ... айында өткен
Қазақстан жазушыларының ІІ съезінде қазақ драматургиясының даму ... ... ... ... [5, ... ... Ысмайыловтың ақындық қыры
Ұлттық құндылығымыз бен ... ... ... ... даламыздай кеңдік, тарих тағылымында адалдық,
батыр баба, би – шешендеріміздің үлгі – ... ... ...... ... өнерге, шешеендік пен шеберлікке құштарлық терең
танылады.
Бұл белгі –ерекшеліктер ұлттық сөз өнерінің даму кезеңдерінен, ... ... ...... ... ... қаламгерлерінің
өмірі мен шығармашылығынан да айқын аңғарылады. Осы тұста өткенге ... ... ... сөз ... ...... өлең – жырсыз, яки
поэзиясыз еске алу, ... ... ... ... ... ... өмір – тұрмыс сырларын, адам мен оның іс – ... ... да ... ... ... ән ... өлең – ... тілімен жеткізгені анық. Бұл ... ... әр ... ... өсу бел ... де мың сан мысал,
деректерді көптеп кездестіруге әбден болады. мұның ... де ... ... ... ... – ақ ... кезең көріністерін
бейнелеудегі ... ... ... ... қосқан үлкен үлесі терең
танылады.
Әдебиеттің идеологиялық құрал ретінде ... ... ... ... ... 1925 жылы Партияның көркем әдебиет саласындағы
саясаты ... ... ... ... ... қаулысы негізінде
ұйымдастырылған ВОАПП,РАПП,КазАПП т.б бірлестіктерін 1932жылы 23 апрельдегі
«Көркем әдебиет ұйымдарын қайта құру туралы» деген қаулыға ... ... құру ... ... ... Советтік платформаны жақтап, оған адал
қызмет етуге талаптанатын барлық жазушылардың бірыңғай советтік жазушылар
одағын құру туралы ... ... Осы ... сай ... ... 1932 жылы ... Каз АПП-ты таратып, оның орнына қазақ совет
жазушылар одағын ұйымдастыру ... ... ... 1934 жылы ... ... съезі өткізіліп, онда маркстік әдеби ... ... ... дамуы жайлы күрделі мәселелер қаралды. Көркем
сөз шеберлерінің шығармашылығында ... пен ... жанр ... ... ... ықпал етумен қатар, көп ұлтты бір идеялы совет
әдебиеті өкілдерінің шығармашылық қарым-қатынас жасауына жол ... ... ... жаңа ... яғни жас мемлекетті нығайту жолында жасап
отырған әрбір іс-шаралары поэзиямыздың да ... ... ... еді. Бұл жаңа ... сол ... мүддесі үшін аянбай қызмет етіп
жүрген еңбекші халықтың қажетінен туып ... ... ... ... поэзиядан тыс қарауға болмайды. Бұл белгі, ерекшеліктер айтулы
әдебиетші, ұстаз – ғалым, сын сардары Есмағамбет ... ... ... ... ... көрген «Тұлпар жыры» (1933), «Жігер»
(1934), «Жаз ... (1936) атты ... ... аңғарылады.
Осы кезеңде Е.Ысмайылов қаламынан да өмір – өнерге, әсемдікке
құштарлыққа туған, ой – ... сыр – ... ... ... әр ... ... туындады. Есмағамбеттің өлеңдерінің тақырыбы алуан түрлі. ... ... ... әдебиетінің, оның ішінде жауынгер жанр болып ... ... ... ... мәні бар – ескі дүниенің осал
жақтарын сынай отырып жаңа заманның жыршысы болу, ... елді ... ... ... отанын сүюге шақыру міндеті тұрды. Поэзияда ... ескі мен ... ... ойып орын алды. Атап айтқанда: «Октябрь
жалыны», ... ... ... ... ... қайық», «Егіске»,
«Командир», «Сенікі», «Өзі» т.т. ... ... ... ... ... ... ... адам мен оның еңбегін,
көзқарастарын танытуда ... ... ...... бар. Ол, ... ... ... ой – сөз жүйесінен,
көркемдік таным арналарынан кеңінен көрініс береді.
Ұстаз – ... ... ...... осы ... еске ... ... – қаламын әуелі өлеңмен ұштаған дарын. Есақаңның 1933-
1936-жылдары «Тұлпар жыры», «Жігер жыры», «Жаз еркесі» атты өлең ... ... ... ... поинер кезімізде талай рет шырқап ... ... ... ... пионер жас батыр» өлеңдері көпшіліктің
есінде болар, бүгінгі пионерлердің аузында әлі ... ... ... көңілі толмау әрқашан озық та ілгерінді ... ... ... ... ... әлі сөз бола ... тың сала, ал өлеңнің
шымырлығы мен көркемдігі өзімен бірге әдебиетке келген ақындардан еш төмен
емес» [9, ... ... ... ... әл – Фараби атындағы Қазақ ұлттық
университетінде ... ... және ... ... ... өзекті
мәселелері» атты республикалық конференцияда «Е.Ысмайылов өзінің ақындық
қабілет – қуатына қиянат ... ...... ...... – шыны ... сөз болғанымен шындық сырлары да жоқ ... ... ... ... ... да жанрларында өнімді еңбек
етті. Ұлт ... ... ...... , сыншы ретінде үлкен үлес
қосты. Алайда, Е.Ысмайылов ақындығы айрықша сөз ... жеке ... ... әбден бролады. Біріншіден, ақын үні, өмірдегі өрнек –
үлгілері ... ... ...... оң ... ықпал етеді.
Екіншіден, ақындық ізденіс пен ой – сөз сырлары кең көлемде көрініс тапқан.
Үшіншіден, ақынның өлең ... ... ... ... ... үн
осып, өзіндік көзқарас, ізденіс іздерін айқын аңғартады.
Қазан төңкерісі – адамзат тарихында айтулы оқиға, құбылыс болды. ... ... адам ... мен ... де айрықша әсер етті. Руханият әлеміне
де ықпалы зор болды. Е.Ысмайылов өз замандастары мен ... ... ... оның азаттық, теңдік әкелген сыр – сипаттарын, адам еңбегі мен
орнына, өмір – тұрмысқа, ақыл – ... әсер ... ...... ... «Октябрь жалыны» өлеңінде:
Бұлт пердесін сыпырып,
Күлмең қақты Күн – Ана,
Сағымдаған сарғая,
Сарынды сары ... ... ... ... ... ... дөн ... далалар жүзінде
Сонау жансыз арқада,
Тау тулатып толғана,
Жетті Октябрь дауылы, –
деп елдегі, жер жүзіндегі, адам ... мен ... ... уақыт –
тіршілік тынысын өлеңмен өрнектейді. Азаттық, теңдік тақырыптары, еңбекке,
өмірге ... ... ... ...... ... жеңісімен
табиғи байланыстырылады. Ең негізгісі, Е.Ысмайыловв Қазан төңкерісінің алыс
– жақын елдерге, адам өмірі мен еңбегіне, ақыл – ... ... ... ... ... ... ... Ақын сол арқылы бостандық,
теңдік мәселелерін адам әлемімен, ... ... ... ...... ... ақыл – парасат еркіндігі өмір мұратына
жеткізіп, еңбекк қуанышына ... Адам мен оның іс – ... ой – ... ...... де азаттық, теңдік өрнегіне, өлең өлкесіне кең
өріс ашады. Өлеңдегі өмір көріністерінің бірі – осы.
Өмір – ... үн ... ... ... ... қоғам – кезең
көріністерін, адам санасы мен ... ...... шабытпен,
шаттықпен жеткізеді:
Темір тұлпар шар болатты,
Тебіренгенде тау құлатты .
Тегеуіріні жер сілкінтіп,
Тербеп теңіз толқындатты.
Сол тұлпарға ... ... деп алға ... қайсар алмас,
Тұяғымен тасты уатты.
Желдй есті, гулеп тұлпар
Жел маядай жортып қатты:
Арындады, асқақтады.
Кейде аспанға шапшып атты!
Бұлтпен ойнап, күн арқада,
Қызыл нұрды шарықтатты.
Қырандайын ... ... ... ... ... ... ... арнасынан,
Ұлы табыс тасқындатты...
(Темір тұлпар). [11]
Өлеңдегі қоғам, кезең көріністері, адам өмірі мен ой – ... ... ... ... ... ... уақыт талаптары
тұрғысынан жырланады. Осы өлең сырттай қарапайым, ... ... ... үн ... ... сәулесі, жүрек дүрсілі, сыр – сезім
мөлдірлігі жан – дүниемді ... ... ... мейірім шуағын төгіп,
рухани нәр береді. Ақын толғанысы, ... ... ... ... ... – сезімдері, адам мен оның еңбегін, ерлік істерін аялау ... ... да ... Маңыздысы: қоғам, кезең көріністерін, адам
болмысы мен еңбегін, өмір мұратын үлгі ету, ... тұту ... ... мұраты – қоғам кезеңге көзқарас білдірумен қоса өмір уақытқа үн қату,
өлең өнері мен адам ... ...... ... Бұл мақсат–
мұратты ақын өмір оқиғаларын, уақыт сырларын тамыршыдай тап басып, адам
еңбегін, іс – ... ... ... Мейірім – нұрды, құрметті
адам ... ... мен ... ... ... ... – міндет бүгінде
мәнді.
Ақын өлеңдерінің арасында адам мен табиғат, уақыт сырлары үндесіп,
сабақтас өріс ... ... ... ... ... ... ... бетінде,
Жиһанға жалғыз жалтылдап,
Алтын қайық жүзеді.
Толқын есіп қалтылдап,
Түн ... ... ... көміліп,
Жасырына біледі.
Теңіз төсінде өрмелеп,
Толқынды кес тіледі.
Көк толқынға көміліп,
Жанына жақын келеді.
Қайық ... ... ... ... ... қуанып,
Әлдекімдер күледі.
Алтын қайық тербеліп,
Сәулесі алтын еркелеп,
Аймалайды дүниені,– деп
табиғаттың таңғажайып сәтін, көгілдір аспан ... көк ... бен ... ... Адам ... ... ... әрекет – қимылдарымен
келісті, көркем жеткізеді. ... ... мен ... ойлау жүйесінен: адам мен табиғат, болмыспен
сырласу табиғи, өрісті өрнек құрайды; теңіз бен толқын көріністері көңілдің
тебіреніс, тербелістерімен үндестік ... ... ... бейнесі мен орны
өмір – уақыт сырын, адам әлемінің қыр– сырын да кең көлемде ашады; ... ... адам ... мен уақыт бедері ұлттық ерекшелікке, дәстүрлі
мәдениет мұраттарына, ең негізгісі қоғам, кезең шындықтары көркемдік шешім,
ойлы өрнектерімен мәнді.
Ақынның «Жігер тасқыны» атты ... ... ... мен өмір
өзгерістерін, адам әлемінің иірім–сырларын асқақ көңілмен, ... ... ... таудан
құласын,
Толқыны жігер туласын.
Сағынта атқан алтын таң,
Сақылдап күлсін Сәулетай.
Сәулет берсін күн мен ... соны жыр ... ... жаңа ... жас ... қылы ... құлпыр, сілкін ай.
Сөзімді ұста шаттық той,
Шырқалсын шыңға ескекті ән.
Немесе:
Күрес таптық өмірден,
Жігерім іске жегілген.
Балаға балар кім мені,
Бала емеспін ... ... ... ... ... болайын!
Жүрегімнің сүйгені,
Махаббат күйге талайын,
Шаттық ән шырқап салайын.
Ол өмірім күлгені,
Жігерім жалын жанамын,
Өмірге төгіп жанармын.
Шұғыласын шашып ... ... ... іске ... ... жігер қия ма?
Тасып толқын түйдегі,
Қайрат қарқын үдеді.
Құйылып бір ұяға!
Ұя –– жаңа өмірім!
Күйі асқақтаған көңілім,
Көтеріл көкке қияла!
Өлеңде қоғам ... жаңа ... ... адам
әлеміндегі өзгеріс–сырлар ... ... ... ... ... ... өзгеше екпін –серпінмен, ойлы өрнектермен кең
өріс алады. Ақынның ... ... ... ... мен іс– ... ... суреттеудегі ізденіс арналары, салыстыру сипаттары,
шеберлігі мен ... ... ... ... Ең негізгісі, адамның
жастық жігері, жан сыры, ақыл–қайраты, өмір, уақыт, ... ... ... ... басты қасиеті: «Ыстық қайрат, нұрлы ақыл,
жылы жүрек»(Абай). Өрісті өлеңдегі өмір өрнектерінің өзгеше ... ... ... ... енген «Ағын су», «Жаңа қала», «Қара алтын»,
«Тұлпарым», «Түрлі керуен», «Кекті жүрек», «Кім үшін?, «Сын ... ... ... мазмұны қарапайым көрінгенімен ел ... ... адам ... ... ерекшеліктерді көрсетуде ізденіс пен
суреткерлік, салыстыру сипаттары бар. Айталық, «Біздің майдан» өлеңінде
жаңа өмір, уақыт ... ... ... ... ... ... ... жорық,
Бай – құлақты –
Жаншып тепті.
Мүйіз саусақ, сом жұдырық,
От қайратты,
Іс қайнатты.
Біздің майдан ұлы ... ... ... ... ... ... қылды айран,
Бастады күрес,
Жоқ бір тұрыс! [11]
Ақын ... ... адам ... ... ... ... арқылы
жаңа өмір, уақыт тынысын терең танытады. Қалың көптің ортақ ... ... ... ... та ... ... Ақын ... –суреттер негізінде қоғамдық – кезеңдік ... ада м ... ... қатынасын, ортақ мұрат жолындағы жарқын да кәделі істерді:
шебер де шымыр, серпінді суреттейді. Ең ... ... ... ... ... көзқарас эволюциясы да терең танылатынын ... ... ... адам – ... перзенті. Оны қоғамнан тыс қарау –
қиянат!
Өмірдегі еңбек мұраты мен осы ... ... ... күші ... ... жаңа уақыт талаптарына үн қосып, сырлы ... ... ... ... ... ... ... саусақ, сом
жұдырық, от қайратты, іс қайнатты» деген жолдармен ... те, ... ... Бұдан азаттық жолындағы майданның мұң –шері де, бостандық,
теңдіктің сыры да, жыры да ... ... «Ақ бұлт » ... бұлт ... ... ... бетінде,
Бейне ақ көбік ағындап.
Көк жиекті құрсанып,
Тұтасқандай тамырлар.
Күн көзінде торланып,
Қозғалды тамырлар.
Мейлі ақ бұлт ... ... ... ... ... ашад еркелеп.
Мейлі көкті бұрқансын,
Жерді жұмақ қылады,
Лезде нөсер себелеп, –
деп табиғатпен сырласу арқылы аспан әлемінде, жер – ... күн көзі мен ... үн ... Ақын ақ ... ... ... көк жүзіндегі
бейне–суретін, алуан көрініс–құбылыс сырларын сипаттау арқылы айнала
–әлемдегі, табиғаттағы ... де ден ... Ой ... ... ... ... жұмақ қылады, Лезде нөсер себелеп» деп ақ бұлттың
нұр боп жауатын, сәуле –шуақ боп ... ... ... ... Ақын ақ бұлттың көкті торлап, нөсер боп жауатын көпке
белгілі сыр–сипаттарын қарапайым ... ... пен күн ... ... бен жер бетіндегі нұрлы суретін, байлық –берекеге берер ... ... ... ... сөз ... «Жаз еркесі» жинағындағы «Біздің жігіттер», «Жаз құшағында»,
«Жастық марш», «Жас шағым», «Жас ... ... ... ... өлеңдерінде кезең көріністері, уақыт бедері, табиғат сырларын, жыл
мезгілдерін сырттап қызықтап ... ... ... қозғаушы күші, шешуші
тұлға ретінде үн қатады. Әрбір көрініс –құбылысқа, мезгіл мінезіне, адам
мен оның ... орын – ... де ... ... жасайды. Өмір
уақыттың талап, талғамына өзіндік ізденіс, көзқарасын да ... ... ... ... ... өлеңінде:
Көктем келді, күн келді,
Көктем нұры төгілді.
Жер бусанып жатқандай,
Ақ ... ... ... ақ қар ... ... ... ғой.
Ағыл– тегіл кетті еріп. [13]
Ақынның өнер – мұрасы тақырып алуандылығымен, ой – сөз ... ... ... ... ден ... ... де, ... де – аллегория мен символ, ... ... ... ... ... ... ... Осының бәрі салыстыру яғни, екі
нәрсенің өзара жалғастық жанасымдылығы негізінде ... ... ... ... ... ... ... жерге деген сүйіспеншілігінің
тереңдігімен тебірентіп отырады. Ақындық қиялдан өрбіген ... ... ... ...... көркемдік тәсілдер арқылы бізді иландырып
тұр. ... ... да ... ... ... ... стиль сырларына
қанықтыра түседі. Мұндай астарлай айту, тұспалдау бар ... ... ... тән ... жер ... ... ... адамның
сүйіспеншілігі орасан деудің орнына ақын ... ... бір ... тән
ерекше қасиетті соған өзінше сөйлеп, бір құбылысқа тән ерекше қасиетті
соған өзінше жалғастығы бар ... бір ... ... ... ... келгенде
табиғат жаратылысының ақын ой-қиялының нәтижесінде өзгеріске ... ... ... ... табады. Адам баласының қиялына қанат
бітіріп, көңілін өсіретін шабыт жебесі.
«Кейде» өлеңінде:
Кейде өзіме ... ... ...... шалқып, өрлеймін,
Сірә, жүрек жанады – ау.
Кейде құлаш сермеймін,
Сірә, қуат толады – ау.
Кейде жеңсік бермеймін
Сірә, ойым саналы – ау! ... адам ... өзге ... ... ... психалогиялық құбылысты
аңдатады.
«Жырынан» өлеңінде:
Жанбаса жүрек от болып,
Дауылынан долы өмірдің
Айтпас ем менде жыр ғылып,
Саналы зарын көңілдің
Ұсталмаса ұстара,
Сезімімнің сырынан,
Сөйлер ме еді тіл ... ... ... ... ... ... өр рухты, асқақ келбетін танимыз.
«Еркелет» өлеңінде:
Жанасып келген
көктемдей,
Сәулетің берді сәнді өмір.
Сілкініп ұшқан аққудай,
Айдыннан асты шат көңіл.
Еркелеп көкте ... ... он бес ... ... ... күн,
Мерекесі келіп тұр.
Көңілім бүгін жаз –
жайлау,
Күй тасып жыр тербелед.
Көк сілке, ән шырқайын,
Еркелет өмірім, еркелет! [13]
деген жыр шумақтарындағы ... ... ... ... ... өлең жолдарын оқығанда біз бірден ақын сүйіктісіне арналған болар
деп жорамалдаймыз. Алайда ақынның қиялының ұшқырлығы соншалық, жалғанды
жалпағынан басып, ... ... ... ... ... асқан сүйіспеншілікпен
паш етеді. Ақын жастайынан көрген қайғы қасіретін ұмытып, «Өмірдің» өзіне
еркелейді. Жақсылықтан күдер үзбей, жан сарайын оқырмандарына айқара ашып
салады.
«Өмір ана мен ... ... ана мен ... ... ен ... жетіп, өскен еркелеп,
Ақылым да, ой – сана.
Көз жүгірткен төңірек,
Сәулетті сыр айнала,
Ой жүгірткен кеңірек
Қиялым ... мен ... де, ... күйді толғана,
Жырды төкті жас жүрек,
Басты перне домбыра!
Өмір ұлы мен бала,
Анамды сүйген жан жаңа,
Жүрегінен тербеп ... ... ... ... ұлы мен бала! [12]
Е.Ысмайыловтың шығармашылығымен әлемін, өмірдің ... мен ... ашып ... осы ... ана мен ... ... ... ой-
өріс кеңдігі, ақынға тән сезімталдық жарасымды үйлесім тапқан. Ұлы өмірдегі
өлместей көрінетін пенде біткенге үлкен ой ... ... ... ғұмырдың беймәлім тұстарын ашып көрсетіп, жетімдік мен жоқшылықты,
заман қыспағы мен ... ... және ... ... ... ... әр ... адамға тән арман, өкінішті ғана емес, адам деген
ардақты атқа дақ түсірмей ... рух ... ... ... қатар, «Мен
» өлеңінде:
Мен,
Отпын,
Күн көзінен шашылған.
Мен:
Оқпын,
Найзағайдан атылған.
Мен:
Шоқпын,
Жұлдыздардан ... жан ... ... ... алмастан, –
деген жыр жолдарындағы ақынның «Мені» ол өз атынан емес, халық атынан асқан
мақтаныш, поэтикалық ... ... ... – өзі ... ... көрмеген.
Өзгелер жатса, ду күліп,
Оны да ойы сезбеген.
Өз ақылына өзі бай,
Өзге ге жөн ... ... бір ... ... ... деген.
Өзі өктем, өзі төс,
Өзегін «қуат» кернеген,
Өмірі еш кідірмес,
Өрге орғып ... ... өзі ... ұдай күн ... – өзі тор ... де ... сезімсіз лас жүрек,
Өзін – өзі кірлеген.
Өжетсіз өр көк терек,
Өмірден үлгі ілмеген.
Өзінде жоқ от жігер,
Рухы тірі, жан өлген
Өмірден әуре өзі ... оған ...... өлең ... ... адамның бойындағы қасиетсіз
кемшіліктерді сынап аулақ ... ... ... ... ... ... көрсеткен.. Ол көркемдеу құралының көп
түрлігін, троптарды талғамға сай қолдана ... Ақын ... бір ... нәтижесінде белгілі бір көріністі нақты детальдармен меңзейді.[11]
«Оқушы серті» өлеңінде:
Жаңартамын ескі тұрмыс ауылымды,
Ағартамын еңбекші тап бауырымды.
Тудырамын ... өмір ... ... тебемін.
Көпке гүлдей білім нұрын себебін
Сергітемін, серпілдіре санасын!
Социалдық қарқын күшпен ентелеп,
Күткен ауылым көтерілген коллектив.
Күні болып көгертемін даласын,
Білім бере еңбекші елге ... ... ... жаңа ... ... ... ... шыққан қайраттан
Таудай міндет атқарамын, жайнатам.[11]
20-30жылдардағы поэзия тақырып жаңалығынан да, жаңа мазмұнға сай өлең
түріндегі өзгерістерде де, сан жағынан да ... ... ... ... бір сөз ... ... салыстыру нәтижесінде барып, олардың
стиль ерекшеліктерін ашу мүмкіндігі туындайды. Мысалы, ... ... ... Сұлтанмахмұттың «Кім болам»:
Қараңғы қазақ көгіне,
Өрмелеп шығып күн болам.
Қараңғылықтың көгінде,
Күн болмағанда кім болам?
-деген жыр жолдарымен салыстыра қарайтын болсақ, екі ... да ... ... ... ... келешегін ойлап, қараңғылық ... күн ... ... ... сепкісі келетінін көреміз. Бұл жыр
жолдарында қараңғылық пен жарық мерзімдік ... яғни ... ... ... ... күн мен ... ұғымдарының символы
болғандықтан, ойын бейнелі көркем сөзбен әдемі айтып ... ... ... ... ... ұя едің мен ... қақтым сілкіндім,
Сен гүл бақша, мен өрімтал,
Түлеттің, өстім құлпырдым.
Сен танытқан өмірдің,
Қиясына ұмтылдым.
Сен жайратқан ... ... жыр ... ... ... ... ... ұсындым [12]
деп жетімдік тақсіретін тартқан шағында қанатының астына алған «Коммуна
мектебіне» деген ыстық лебізін білдіріп, жыр ... ... ... ... ... мылқау тілім,
Шалқып салып жырлауға шықпай үнім.
Жаңа өмірде, жаңа күй, жаңа дабыл,
Қалай ... ... ой ... ... ... жаңа күйлер,
Талқан қылды талабым тұсау кірін.
Жүрегімнің жанындай тербелетін,
Ой түбінде ол алтын мәңгі жырым! [11]
Жастықтың жалынды қуатымен жырланған ... ... ... жаңа ... ... ... жырлайды. Кез келген өлеңін оқып қарасақ,
өлеңдерінің мазмұны терең ... ... ... ... арқылы
беріледі. Халықтың ауызекі сөйлеуде қолданып жүрген тұрақты сөз ... ... ойын ... ... етіп береді. Бұл ақын шығармасының құдіретін
көтереді.
«Діңгекке» ... ... ... те, соқсын кеп.
Қайырып қанат қағамын,
Тірегім өмір сен діңгек.
Алғыр қыран аспанда,
Тұяғым болат, тепсінед.
Толғанамын қиялдан,
Тұғырым өмір сен ... ... сел ... ... екпіндеп,
Ескекті қарсы есемін,
Тірегім өмір сен діңгек.
[13]
Қазақ халқы әдеби тілінің сөздік қорын еркін игерген ақын бейнелілік ... ... ... ... ойып ... ... ... қалпында қағазға
түсіреді. Сондай-ақ суреткердің бейнелеу құралдары да сан ... ... мен ... ... озық ... бар. ... құрылым мен
түрлі түр-түс, реңк бояулар да мағыналы қызметте.
Поэзиядағы түр-түс, бояу-реңк символикасына(сииволика цвета)да мән
берген ... ... ... ... ақ, қара ... шығарманың
идеялық-эстетикалық рухын түсінуде ұшан-теңіз қызмет атқарады.
Ақын поэтикасындағы қара ... ... ... бір ... ... тозған, көнерген, әділетсіз қоғам мен
ондағы құбылыстарды аңғартады. Ақ бояу–жақсылық, ... ... ... ... Реңк-түс кейде нақты көрінбнуі де мүмкін. Бірақ
оны күн, түн сөздері арқылы аңғаруға да болады.
«Ал ақын...» өлеңінде:
Ал ақын ... ... ... ... мен ... ... ... құлаш ұрып,
Болдың ба топшың болат қыран сынды.
Ал ақын шертемісің жүрек қылын,
Пернесін басып қатты, бірде ақырын.
Тоғысқан электрдей жүрек жаны,
Ақтарып сол ... жан ... ... ақын ... ойды толғаймысың,
Кемең қиял жүзіп терең бойлаймысың?
Жер аспан, ай әлемді бәрін кезіп,
Дүниенің алды ... ... ақын әсем ... ... үшін бір ... бір ... ізгілікті құрмет қылып,
Шындықтың алдында бас иемісің?
Ал ақын қиямысың маржан сөзді,
Кестелеп көңіл – күйін әрбір ... ... ... сезіне алмай,
Ысырып тастаймысың арзан сөзді?
Ақыным бұл өмірде сөзің өткір,
Шешініп суырлар не шешен тіл.
Сүйсініп көппен бірге тыңдар едім,
Өмірдің бақшасында ... ... ... жатқызылмаған ұзақ өлең шолу өлеңі түрінде көрінген
туындыларында ... ... кең ... ... етіп, жанр мүмкіндігін
ескермей, бір өлең аясында көп ой сыйғызуға ұмтылу басымырақ болды ... ... жаңа ... ... тың ... ... жасаймыз
деген сенім әсер еткені баршаға мәлім. ... ... ақын Т. ... ... ... ... «Тұтқындағы қыранға» өлеңінде:
Қыраным отырсың ба тұтқын торда?
Жауыздық дүниесіне салып олжа.
Қапастың қара түні басса – дағы,
Ер көңілің алып – ... ... ма? ... жыр ... сұрау арнауларын қолдана біледі. Осы шумақта алдымен
сұрақ қойып, жауабын Есмағамбеттің өзі ... ... ... қорытынды
өлеңдеріндегі сұрай рнаудың түрі – төтеп ... ... ... оның
жауабы аңғарылады деген сөз. Ақынның поэзиялық ... ... осы ... ... табады. Ақын бұлардан қоғам
құбылысын, адам мінезін, сезім көріністерін ашуға тырысады.[13]
«Қара құдық» өлеңінде:
Көрінсе ... сұлу ... ала ... ... орман торғын.
Көлі айна, күміс бұлақ, жері жібек,
Аясын қоныстанған елі ... жер бар ... ... алап ... ... ... ... орай, көк қияғын белден орып,
Еңбекші ел, еңбекпенен қылған табыс.
Жайқалып жер жұпарын аңқытады,
Шаруа малын жайлап шалқытады.
Шалғыны ... суда ... ... ... ... [13]
деп ақын табиғаттың сұлу көрінісін құлпырта жырлап ... ... ... ... ... ... ... Аспанның жұлдызы мен найзағайы
да, жер бетінде толқындатқан адам мен ... ... да ақын ... ... Туып ... ауылымен,бала күнінен сырына қанық жер мекендерімен
тығыз ... ақын ... ... ... ... алуан
салалы кең. [25]
«Сенікі» өлеңінде:
Жүрегімнің жыры да,
Ойдың алтын сыры да –
Комсамолдар сенікі.
Домбыраның тілі де,
Әсем ән – күй, үні де ... ... ... ... ... түйіні,
Комсамолдар сенікі.
Тұрмысымның гүлі де,
Айы менен күні де
Комсамолдар сенікі ... ... ... да ... ... ... ... жатқан өрнектердің, яғни фигуралардың орнын ерекше айқындайды.Ақын
өлеңінің динамикалық, серпінділік, эмоциялық әсерлілігі осы ... ... ... Сол ... өрнектеудің түрлері көп. Соның ішіндегі
арнауларға ақын да өзіндік ... ... ... ... ... ... ... толы сезімімен лап еткен көрінісінің куәсі болса,
екіншіден, ақынның өзге ... әсер ... де өзін ... ... ... ... ... тәсілі екені сөзсіз.
«Жаным сүй» өлеңінде:
Тербеп ойды,
Терең мый
Толқындатқан әсем күй.
Әсем күйде, әсер би
Биге перне қосылсын.
Әсерлі әнді ... ... ... ... сый,
Жалындасын жігерім,
Жадырасын шалқып ой
Тасқындасын жырларым!
Асқақтасын әсем күй,
Әсерлі ән, әсем күй, [11]
Есмағамбет ... ... ... сөз бейнелілігі,
ұйқас, мазмұн байлығын жасап, өлең құрылысының тамаша бітімін жасайды.
Сөйтіп ... өлең ... ... ... де көрінеді. Ақын
өлеңдерінің, сыңғырлап, өңкей келісімді болып келетіні де сондықтан. Ақын
өлең ... өте ... ... ... ... ... ... келе
жатқан бар ұйқас түріне өзіндік ізін қалдырып, өлең қасиетінің парқын
түсіне танимыз.
Ақын ... ... табу мен оның ... ... ақыл – ... көңіл сәулесі мен жүректің толғаныс, ... ... ... тақырыбы қарапайым, мазмұны таныс болғанымен баяндау,
суреттеу тәсілдеріне ізденіс, көркемдік, шеберлік ... ... ... ... ... өмір ... ... бейне, сырлы сурет, ... ... ... ... мұратынан өмірге, өнерге құштарлық, айнала – әлемнен мән мен сыр
іздеу, адам мен оның ... ... ... нұрлы да сырлы шуақ сыйлау
сипаттары терең сезіледі.
Е.Ысмайыловтың ақындық ...... ... қаламы өткір
журналистігіне, сындарлы сыншылығына, қалың көпке таныс ұстаз – ... жол ... ... ... көп ... талант табиғатын жан–жақты байытып,
толықтыра түсті.
Қорытынды
Т.Кәкішевтің: «Ғалым – сыншының ... ... ... ... өсіп–өркендеуінің және әдеби сынның толыса ... ... ... ... ... сыншы келбетін, шығармашылық қырын
тануда және әдеби сынның тарихында алар орнын ... ... Ал ... әдебиеттің қалыптасу мәселесін зерттеуші Р.Бердібаев Е.Ысмайыловтың
сыншылдық ой – ... ... ... «Сол ... ... дамуымызға
көшбасшылық пікір айтқан ең беделді, «ең дуалы ауыз» жетекші, сенімді ... ... ... деп ... ... ... табиғатын байыптағанда, оның жеке басының дара
қасиетін, рухани жан дүниесін, дүниетанымы мен мен ой–өрісін, білімі мен
мәдениетін, ... ... ... ... ... ... ... мәдениетінің дарабоз дүлдүлдері қанат қаққан сұлу Көкшенің ақындық
ортасында туып, рухани нәр алып өскен жас дарын: «Біржан сал, Ақан ... ... ... Тезекбай, Орынбай ақындардың ... ... ... Әліш ... атақты әншілер Бекахмет пен оның қызы
Мәрияны, Бекеннің Хамитін, Телжанның Қажыахметін, Еркесарынның ... ... неше рет ... ... ... ... қызыға тыңдаған
болатын». Мұның өзі Е.Ысмайылов бойындағы ақындық ... ...... ... ... ... түсуде, сөз өнерінің қадір –
қасиетін терең сезіне қалыптасуына елеулі ықпал жасады, екіншіден, ... ... ... ... ... алып, ұстаздық ұлағатын көруі де
сыншы бойындағы талант пен ... ... ... де ... ... ... өзге
де белгілі ақын – жазушылармен сыйластық пен сырластығы, өнер мен өмірде де
әсем өрнектелген ... ... ... ... ... ... атанған Қ.Жұмалиев, М.Қаратаев, М.Ғабдуллин сияқты дарындармен
қатар оқу да ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Мұның өзі сыншы тұлғасындағы талант пен ... ... ... орын алып, шығармашылық ізденісінің де
өрісін кеңейте ... ... ... мол ... ... ... бола алады.
Шығармашылық ізденісі арқылы жазылған поэзиялық төл жинақтарына өрелі
талап – талғаммен қарағанын баса ... ... және де оның ... ... сөз өнерінің әсемдік әлемін терең пайымдау, бар болмысымен
зерек аңғарудағы шығармашылық тұлғасына белгілі бір тұрғыда ықпал ... ... ... ... ... туралы жазатындардың ақын болуы
шарт та емес, алайда ақын жанын, сырын ұға ... ... ... ... бұл ... ... тоқталудағы басты мақсатымыз –
Е.Ысмайылов бойындағы ... ... ... ... ... және сын ... шығармашылық ізденісіне айырықша ықпал еткен
ақындық қырын ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Әбілев Д. Майданнның жалын жұтқан солдатындай. (Е.Ысмайыловқа) өлең//
Коммунизм таңы// –1961. ... ... ... Т. ... ... тарихы. Алматы: Санат, 1994,- 448 б.
2. Ысмайылов Е. ... сай ... жыр ... Соц. Қаз. 1960. 30
қазан.
3. Жұмағұлов С. Мен қазақтың баласы. Ақиқат 2006. – №8 42 – ... ... С. ... ... өр тұлға. Ақиқат №7 21-27б.
5. Жұмағұлов С. Е.Ысмайылов – сыншы. Алматы. –1999.
6. Ысмайылов Е. Сын мен ... ... ... 1960. – 377 ... ... Н. Е. Ысмайылов және қазақ әдеби тарихының жылдардағы
зерттелуі. Алматы, 1998. –148б.
8. Ысмайлов Е. келелі үш мәселе //Социалистік Қазақстан, 1939,23,05
9. Кәкішев Т. ... тар ... жоқ. ... 1997. – №8 ... ... Р. Жыр мен сыр. ... тілі мен ... 2003. –№ 5 62 – 72
11.
12. Ысқақұлы Д. Сын шын ... ... ... ... 1993.– 128 ... ... К. Әдебиет жанашыры. Алматы: Ғылым, 1972. – 73 б.
14. Кәкішев Т. ... ... ... ... 1982. – 224 б.
15. Бердібаев Р. Замана сазы. Алматы: Жазушы, 1985. – 322 б
16. Тәжібаев Ә. Үлкен досы өлең ... ... ... ... ойлар.
Алматы: Мектеп, 1968. – 320 б
17. Кәкішев Т., Дүйсенов. м. Ұлы Октябрь шуағы. Алматы: ... 1981. ... ... Ысмайлов Е. Шұғаға жасалған кейіп //Қазақ әдебиеті, 1935,12,12
19. Ысмайлов Е. Теміртас // ... ... ... Е. Шын ... ... тану ... // Қазақ әдебиеті,
1936.10.01
21. Ысмайлов Е. Сәкеннің поэзиясы //Әдебиет майданы, 1936,Н5-68-84б
22. Белинский В.Г. Шығармалар. ... ... ... Кәкішев Т. Тұлғалы тұтастық //Қазақ әдебиеті,1994,01,04
24. Ысмайлов Е, ... ... ... ... ... туралы
///Қазақ әдебиеті, 1936,27,06
25. Ысиайлов Е. Әдебиет танудың негізгі мәселелері //Жұлдыз//Н7, 1959,102-
114б
26. Е. Ысмайловтың контробандалық қаталарына қорытынды жасайтын ... ... ... ... ... Т. ... жаралар. Алматы: Қазақстан, 1992-264б
28. Лениншіл жас, 1939,26,05
29. Ахметов З. Әдебиеттану саласындағы ғылыми ұғымдар мен терминдер
//Әдебиеттану ... ... ... Ана ... ... З. Сөз ... ... мектеп,1976.-374б.
31. Жұмалиев Қ. Әдебиет теориясы. Алматы: Мектеп,1964.-250б.
32. Ысмайлов Е. ... ... ... ... ... Ысмайлов Е. Тұлпар жыры 1-өлең жинағы. Қызыл орда қаз баспасы: 1933.
–107 бет
34. Ысмайылов Е. ... ... 1934. – ... Ысмайылов Е. Жаз еркесі. Алматы, 1936.
36. Ысмайылов Е. Ақындар монографиясы
37. Ысмайылов Е. Әдебиет жайлы ойлар. Алматы. ... ... Е. ... ... ... 1964. 2 ... ... К. Әдебиет жанашыры. Алматы. Ғылым. 1972. –73б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақан сері өмірі мен шығармашылығы37 бет
Қуат Терібаевтің айтыстары мен аудармалары42 бет
«М.Сералин шығармашылығы»4 бет
Абай Құнанбаев жайлы7 бет
Абай Құнанбайұлы өмірі1 бет
Абайдың әдеби мұрасы9 бет
Абайтану ғылымы туралы75 бет
Абайтануға кіріспе13 бет
Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»6 бет
Дулат Бабатайұлы өмірі3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь