Нарықтық экономикадағы еңбекақы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 4
I БӨЛIМ. НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ЕҢБЕКАҚЫ
1.1. Еңбекақының экономикалық мәнi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2. Еңбекақының нысандары мен түрлерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

2. «МҰНАЙГАЗҚҰРЫЛЫС» ААҚ.ДА ЕҢБЕК ПЕН ЕҢБЕКАҚЫ ЕСЕБIН ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.1. «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ.да еңбек және еңбекақы есебiн ұйымдастырудың мiндеттерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
2.2. Жұмысшылар құ´рамы және жұмыс уақытын пайдалану есебi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 32
2.3. «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ.да өнiм өндiру мен еңбекақының есебiн ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
2.4. «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ.ында еңбек ресурстары мен еңбекақы қорын пайдалануды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63

III БӨЛIМ. «МҰНАЙГАЗҚҰРЫЛЫС» ААҚ.ДА ЕҢБЕКАҚЫ АУДИТI ҰЙЫМДАСТЫРУ
3.1. Еңбекақыға аудиторлық тексерiстi ұйымдастырудың тәртiбi.. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...74
3.2. «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ.ында еңбекақысының аудитiн ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 79

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .87
ҚОЛДАНЫЛҒАН ...ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..90
Нарықтың экономика жағдайында кәсiпорын жұмысының нәтижелiгiн анықтайтын экономикалық механизмдердiң бiрi – еңбек және еңбекақы есебiн ұйымдастыру, оның рөлiн жоғарлату объективтi қажеттiлiк болып табылады.. Жұмыс берушiлердiң кәсiпорынның негiзгi қызметiнен алынған табысы мен жалданбалы жұмысшылардың еңбекақысы шығарылған өнiмнiң, жасалынған жұмыстың өтiмiне, оның бағасына және өзiндiк құнына байланысты, басқаша айтқанда рынок тауарларының, жұмыстары мен қызметтерiнiң көбеюiне, сұрыпталымының ұлғаюына, тұтынушылардың сұранысына және олардың сапасы мен бағалылығына байланысты. Оған еңбек пен еңбекақы есебiн ұйымдастыру механизмдерiн дұрыс басқару және оны дұрыс қолдану арқылы жетуге болады.
Еңбек шығындары ресурстардың шығын төмендетуге, Ґнемдi пайдалануға әсер етедi. Кәсiпорындардың қызметтерiнiң жалпы экономикалық нәтижесi мен еңбектi қолдану нәтижелiгiнiң өзара байланысы еңбек шығындарының төмендеуiн қажет етедi, кәсiпорындардағы еңбек пен еңбекақы есебiн ұйымдастырудың рөлiн жоғарылатады.
Еңбекақы – жұмысшының жасаған еңбекгiнiң қґны, яғни бағасының ақшалай өлшемi. Кәсiпорынның еңбекақы төлеудегi саясаты кәсiпорында басқарудың құрамды бөлiгi және оның қызметiнiң тиiмдiлiгi оған елеулi ықпал етедi. Себебi, еңбекақы жұмыс күшiн тиiмдi пайдаланудағы ынталандырудың маңыздысының бiрi. Мiне, сондықтан да, мұны еш уақытта естен шығаруға болмайды.
Еңбекақы жұмыскерге оның еңбегi үшiн сапасына, санына және шығарған қажеттi өнiм көлемiне сәйкес берiлетiн төлем.
Нарықтың экономика жағдайындағы кәспорындар жұмысын ұйымдастыруда еңбек пен еңбекақынық есебiн диплом жұмысының зерттеу объектiсi болып табылады.
1. Қазақстан Республикасының Ата Заңы, 30 тамыз 1995 жыл. – Алматы: жетi жарғы, 1996
2. Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңы, 10 желтоқсан 1999жыл. – Астана, №494-1 КРЗ
3. Мамыров Н.К. Проблемы развития экономки и образования в Казахстане. – Алматы, 1998
4. Управление персоналом организации. Под ред. А.Я. Кибанова.- М.: 1997
5. Тимошенко Л.С. Трудовые отношения в Казахстане. – Алматы. 1999
6. Скобара В.В. Аудит: методология и организация. – М.: 1998
7. Ковалева О.В., Константинов Ю.П. Аудит. – М.: 2000
        
        МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ
............................................................................
...... 4
I БӨЛIМ. НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ЕҢБЕКАҚЫ
1. ... ... ... ... ... ... ААҚ-ДА ЕҢБЕК ПЕН ЕҢБЕКАҚЫ ЕСЕБIН ҰЙЫМДАСТЫРУ
1. «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ-да еңбек және еңбекақы есебiн ұйымдастырудың
мiндеттерi.......................................................27
2. ... ... және ... ... пайдалану
есебi..................................................................
........................ 32
3. «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ-да өнiм өндiру мен ... ... ... ... ... ... мен еңбекақы қорын
пайдалануды талдау.......................................63
III БӨЛIМ. «МҰНАЙГАЗҚҰРЫЛЫС» ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың тәртiбi..
............................................................................
...................................74
2. «Мұнайгазқұрылыс» ... ... ... ... ТIЗIМI..........................................90
КIРIСПЕ
Нарықтың экономика жағдайында кәсiпорын жұмысының нәтижелiгiн
анықтайтын ... ... бiрi – ... және ... есебiн
ұйымдастыру, оның рөлiн жоғарлату объективтi қажеттiлiк ... ... ... кәсiпорынның негiзгi қызметiнен алынған табысы мен
жалданбалы жұмысшылардың еңбекақысы шығарылған өнiмнiң, жасалынған жұмыстың
өтiмiне, оның ... және ... ... ... ... ... тауарларының, жұмыстары мен қызметтерiнiң көбеюiне, сұрыпталымының
ұлғаюына, тұтынушылардың сұранысына және олардың ... мен ... Оған ... пен ... ... ... механизмдерiн дұрыс
басқару және оны дұрыс ... ... ... ... ... ... ... төмендетуге, Ґнемдi пайдалануға
әсер етедi. Кәсiпорындардың қызметтерiнiң жалпы ... ... ... ... ... ... ... еңбек шығындарының төмендеуiн
қажет етедi, кәсiпорындардағы еңбек пен еңбекақы есебiн ұйымдастырудың
рөлiн жоғарылатады.
Еңбекақы – ... ... ... ... яғни ... ... ... еңбекақы төлеудегi саясаты кәсiпорында басқарудың
құрамды бөлiгi және оның ... ... оған ... ықпал етедi.
Себебi, еңбекақы ... ... ... пайдаланудағы ынталандырудың
маңыздысының бiрi. Мiне, сондықтан да, мұны еш ... ... ... ... оның ... үшiн ... санына және шығарған
қажеттi өнiм көлемiне сәйкес берiлетiн төлем.
Нарықтың экономика жағдайындағы кәспорындар ... ... пен ... есебiн диплом жұмысының зерттеу объектiсi болып
табылады.
Жоғары айтылғандарға байланысты ... ... ... ... экономика жағдайындағы кәсiпорындардың ... ... ... пен ... есебiн ұйымдастырудың есебi, оның алатын
рөлi, кәсiпорында еңбек пен еңбекақының ... ... мен ... ... ... еңбекақы жөнiнен және есеп ... есеп ... ... ... ... жҐргiзiлуi табылады.
Осы мақсатқа сәйкес диплом жұмысын орындауда төмендегiдей мiндеттер
қойылады:
• Еңбекақының ... ... ашып ... ... ... мен ... анықтау;
• Жұмысшылар құрамы және жұмыс уақытын пайдалану есебiнiң ... ... ... ... және ... есебiн ұйымдастырудың
негiзiн көрсету;
• аталған қоғамдағы өнiм өндiру мен ... ... ... қарастыру, сондай-ақ «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ-ында еңбек
ресурстары мен еңбекақы қорын пайдалануға ... ... ... ... есеп ... ... тексерудi анықтау;
• Кәсiпорынның еңбек ресурстарымен қамтамасыз етiлуiн және жұмыс уақытын
тиiмдi пайдалануына және еңбекақы қорын ... ... ... ... ... ... ... мынадай нәтижелер алынды:
• Еңбек және еңбеақының есебiн тиiмдi ұйымдастыру ... ... ... ... ... табылады;
• Аталған кәсiпорында еңбек пен еңбекақыны есебiн ... ... ... жүйесiне негiзделген;
• Еңбек және еңбекақының есебiн ұйымдастыруды ... ... ... есеп ... ... ... ... тыс қорлармен уақытылы және толық есеп айырысуын ... ... шарт ... ... ... ААҚ-ында еңбек және еңбекақының есебiн ұйымдастыру
заңнамаға сай жүргiзiледi, бухгалтерлiк ... ... ... ... ... ... ... тәжiрибе жүзiнде кәсiпорындар қызметiнде
қолданылып, елiмiздiң әлеуметтiк-экономикалық ... ... ... ... ... ... көбейтуге зор ықпал ететiнi сөзсiз.
Жұмыстың қорытындысында кәсiпоырндар жұмысының тиiмдi ... ... пен ... ... ... ... ... жолдар
қарастырылып, дипломдық жұмыс бойынша қысқаша қорытынды жасалған.
I БӨЛIМ. НАРЫЅТЫЅ ... ... ... ... ... экономиканың және нарықтық қатынастардың ең маңызды ... ... ... ... жандандыруында. Еңбектiң табиғаты,
қоғам дамуындағы рөлi ... де, ... және ... ... ... байланыссыз болса да, нарықтық экономика ... ... ... ... ... есептеудi ұйымдастыру
жолдары түбегейлi өзгердi. Егер нарық қатынастары ... ... ... ... сапасына, адамдардың еңбекке деген
көзқарасының өзгеруiне әсерiн тигiзбейтiн ... онда ... ... жоғары деңгейлi мәнiн жоғалтқан болар едi.
Нарықтық экономика жағдайында адамның кез келген еңбек қызметi, атап
айтқанда, ой қуаты, энергиясы, ... ... ... ... ... ... болып есептеледi.
Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңында: «еңбек қатынастары
– тараптардың әдетте жеке еңбек және ұжымдық шарттар ... ... ... қызметiн жүзеге асыруы жөнiнде туындайтын жұмыс берушi мен қызметкер
арасындағы қатынастар» делiнген.
Адамның алдына қойған мақсаты, оны ... ... зор ... ... ... ... жұмыс күшiн ақшалай бағалау.
Еңбекақы – еңбек құнының, яғни бағасының ақшалай өлшемi. Еңбекақы
жөнiндегi саясат кәсiпорында ... ... ... ... табылады және
оның қызметiнiң тиiмдiлiгi оған елеулi ықпал етедi. Себебi, еңбекақы жұмыс
күшiн тиiмдi ... ... ... бiрi. ... да, мұны еш ... ... шығаруға болмайды.
Еңбекақы жұмыскерге оның еңбегi үшiн сапасына, санына және шығарған
қажеттi өнiм көлемiне сәйкес ... ... ... ... еңбекақы
қажеттi өнiмнiң құнына тең және оның ақшалай түрi болып табылады. Нарық
жағдайында ... ... ... ... ... мойындаған еңбекақы төлемi
жұмсалған шығындарға емес, еңбектiң нәтижесiне ... ... ... ... ... өндiрушiлердiң еңбегiнiң саны мен сапасын
бағалаудағы және олардың жеке ... ... ... ... ... ... табылады.
Еңбекақы кәсiпорын қызметкерлерiнiң жалақысына баратын өнiм өндiруге
және сатуға кеткен шығындардың бiр ... ... ... ... факторлар анықтайды:
Жұмыс күшi, яғни құны. Бұл қызметкердiң өмiрiне қажет және оның еңбек
қабiлетiн қалпына келтiруге жәрдемдесетiн заттардың ... ... ... ... қажеттiлiгiн қанағаттандыратын мүлiк құны;
• оны мамандыққа оқытуға ... ... оның ... өмiр ... ... заттардың құны.
Нақтылы жұмыс күшiнiң құны қажеттi өнiм көлемiн анықтайды. ... ... ... құны әр елде әр ... және ... өткен сайын өзгерiп
те отырады.
Жұмысшының еңбек өнiмдiлiгiнiң өсуi ... ... ... Бiрақ, оның өзiнде еңбек өнiмдiлiгiнiң өсуi еңбекақының өсуiндей
шапшаң болады. Мысалы, күрделi, қиын жұмыстардың ... ... ... Ал ... және ... ... немесе ерекше талантты адамдардың
шығармашылық еңбектерi және т.б. ... ... ... қажеттi өнiмнiң барлығы ... жеке ... ... ... өнiмнiң бiр бөлiгi әлеуметтенедi (қоғамданады)
және әр түрлi салық, есептеп беру арқылы мемлекетке қоғамдық тұтыну қорына
кетедi (денсаулық ... бiлiм ... ... ... ... ету
және т.б.).
Кәсiпорында жалақы саясатын әзiрлеуде және оны ұйымдастыруда ... ... ... ... ... ... және ауыр ... есебi, еңбек сапасына және еңбекке қатыстылығының адалдығы үшiн
ынталандыру, ақаулық жiбергенi және ... ... ... ... ... ... үшiн ... жазалау, еңбек
өнiмдiлiгiнiң өрлеу қарқыны орта жалақының өрлеу қарқынына қарағанда озық
жүруi, ... ... сай ... ... ... ең ... ... қамтамасыз ету үшiн үдемелi нысананы ... ... ... қағиадалары қолданылады.
Мемлекеттiк және мемлекеттiк емес кәсiпорындағы еңбекақының
айырмашылықтары:
• мемлекеттiк ... ... ... ... актiлерiмен
реттеледi, ал жеке кәсiпорындарда кәсiпорын ... ... ... аз жалақы жөнiндегi белгiленген заңнан кем болмауы керек);
• мемлекеттiк кәсiпорындарда ... ... яғни ... ... (арту
индекстеу есебiнен тұрады);
• мемлекеттiк кәсiпорындарда жұмыс орны мен жалақы кепiлдi, ал ... ... олар оның ... жағдайына қарай анықталады.
Қазiргi уақытта, Қазақстанда ... ... ... ... ең қысқа күнелту деңгейiн қамтамасыз етумен және
ақы төлеудiң жоғарғы ... ... ... түрде алып тастаумен
байланысты.
Еңбек қатынастарын реттеудiң нормасы болып тарифтiк келiсiмнiң және
ұжымдық келiсiм – ... ... ... ... ... ... арасындағы, жұмысшылар мен қызметшiлердiң ... ... ... ...... қағидасы табылуы керек.
Реформада мiндеттi төлемге жататын мемлекеттiк әлеуметтiк норматив
тәрiздi еңбеақының ең аз ... ... Ең ... ... ең ... ... негiзiнде тағайындалады және әлеуметтiк факторларға
байланысты сараланады.
Ең төменгi еңбекақының экономикалық мағынасы ... ... ... күшiн үдайы өндiрудегi жұмысшының қабiлеттiлiгiн қолдауды бiлдiредi.
Еңбектiң бүгiнгi бағасы экономикалық дәлелденген деңгейiнен тым алыс.
Статистикалық мәлiметтер бойынша ... ... ... ... ... ... қызметкерлердiң орташа номиналдық (көрсетiлген) еңбекақысы
12724 ... ... ... Қазақстан Республикасының ұлттық Банкiдегi АҚШ
долларының орташа өлшенген курсы бойынша 85$ ... ... ... ... абсолюттiк деңгейi өз - өзiнен төмен емес,
оған ... ... әсер ... яғни өнiмдiлiк деңгейi ... ... ... ... 3-5 есе төмен, ал еңбекақының
деңгейiндегi қарама-қайшылық 10-15 есеге тең. Төмендегi ... 3 ... ... ... даму ... ... қызмет
көрсету және өнiм өндiру салаларындағы ... ... ... ең ... ... ... жылдардағы Қазақстан Республикасы бойынша ең төменгi
еңбекақы мөлшерi
1.1. - кесте
|Ең төменгi еңбекақы мөлшерi ... жыл |6000 ... ... жыл |6500 ... ... жыл |7000 ... ... Республикасының аралас әлеуметтiк бағытталған нарықтық
экономикаға көшу кезiнде ең төменгi ... ... ... мемлекет
кепiлдендiредi және жоғарғы деңгейдегi еңбекақыға шек қойылмайды. ... ... ... және еңбек өнiмдiлiгiн арттырудың басты
құралы болып, қоғамдық өндiрiстi ... ... ... етедi. Еңбекақы
деңгейi халық шаруашылығы саласына қарай өзiндiк ерекшелiгiмен ... бес ... ... ...... ... ... бiлiктiлiктi еңбек жай
еңбекке қарағанда молдау құнды ... және оған ... ақы ... ... ... – еңбек жағдайына қарай жiктеу. Еңбек жағдайы жеңiл және
ауыр; қалыпты және зиянды болуы мүмкiн. ... ... ... еңбек
еткендерге қарағанда, ауыр әрi зиянды жұмыс iстейтiндер жалақыны көп алуы
тиiс.
Үшiншi қағида – ... ... ... ... ең ... ... ... өсiм мен ақы төлеу жоғары болады.
Төртiншi қағида – экономикалық аудан мен ... ... ... ... ... ... экономикалық
аймақтарда аудандық коэффициент белгiленiп, ... ... ... Қазақстан Республикасында бұл коэффициент 1,15 құрайды. Демек,
елiмiзде барлық салаларда жұмыс iстейтiндер жалақысына 15% ... ... ... 2000 ... 9-шы қаңтарындағы «Қазақстан
Республикасы экономика саласындағы жұмысшыларға еңбекақы төлеу туралы»
қаулысына сай, ... ... ... ... ... аудандық
коэффициенттер мөлшерi сақталады. Таулы, құмды және суссыз жерлердегi ... ... ... ... ... коэффициенттер сақталады.
Бесiншi қағида – қызметкер өзi еңбек ететiн жердегi және жалпы ұжымның
еңбек нәтижесiмен байланысты.
2004 жылдан бастап экономиканың ... ... ... ... ... керек туралы еңбекақы төлеудiң сұрақтарымен үкiмет ... да, ... ... ... ... болуы заң және
нормативтiк актiлердiң жоқ болуына ... ... ... мәселе
шешiле қоймайды, сондықтан еңбектiң мәртебесiн көтеретiн, мамандардың ... ... ... ... ... ... дұрыс
анықтай аламыз.
Еңбекшiлер табысын кепiлденген деңгейiн ... ... ... ... тор ... төлеу реформасының негiзi болып табылады.
Осының нәтижесiнде, оның базалық ... ... ... ... ... ... кепiлденген минималдық еңбекақы табылады.
Еңбекақының екiншi бөлiгi (бонустар, өтемдiк және тағы да баста ... ... және ... балдық жүйемен ... ... ... ... және ... ... жұмысшылардың
еңбек стаждарына, бiлiктiлiктерiне, қабiлеттiлiктерiне және ... ... ... байланысты төленедi.
Еңбек сипатының сандық және сапалығын есепке ала отырып, тарифтiк жүйе
еңбекақыны ... және ... ... ... ... ... мен тарифтiк тор және тарифтiк өсiм енедi.
Тарифтiк-квалификалық анықтамаға шаруашылық саласының көптеген жұмыс
түрлерiнiң сипаттамасы мен ... ... ... ... ... ... ... бөлiнедi және жұмыс атқарушының бiлiмi ... ... ... ... ставка жұмысшының разрядқа байланысты уақыт өлшемiнде
еңбекақы мөлшерiн айқындауға мүмкiндiк бередi.
Тарифтiк тор кез ... ... ... еңбегiнiң бiлiктiлiгi мен
бiлiксiздiгiнiң арасын ... ... ... Тор ... сандық
разрядтардан тұрады және оған сай ... ... ... ... ... тарифтiк торда бiрiншi ... ... ... ... ... ... тарифтiк
коэффициенттерiнiң мәтiнi көрсетiледi.
Бiрыңғай тарифтiк торда 21 тарифтiк разряд бар. 21 тарифтiк разряд
халық ... ... ... ... ... ... 21
тарифтiк разряд шаруашылықтағы жүргiзу нышанына, меншiк ... ... ... ... барлық кәсiпорындарға арналған:
• 1-8 разрядтар бойынша – жұмысшыларға төлемдер;
• 6-15 разрядтар бойынша – сызықтық қызметкерлер;
• 4-11 ... ... – орта ... ... 7-15 ... бойынша - жоғары бiлiмдi мамандар;
• 10-20 разрядтар ...... ... ... ... ... 9-21 разрядтар бойынша – ғылыми қызметкерлер.
Жұмысшылардың дәрежесi халық шаруашылығының барлық саласындағы еңбек
процесiнде ... ... ... ... байланысты болған соң,
жұмысшылардың дәрежесi бiр топта көрсетiледi.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... тор ... дәрежесiн,
мiндетiн, разрядтар санын (21) және ... ... ... ... ... әр ... ... қызметкерлердiң
еңбекақысындағы ара- қатынастардың мәтiнiн көрсетедi.
Траифтiк ... ... ... ... қанша ретке өскендiгiн
1-шi разряд ставкасымен салыстыра көрсетедi.
1.2. - кесте
|Еңбекақы төлеудiң|Тарифтiк ... ... ... ... |коэффициенттер ... ... |
|1 |1,0 |12 |2,20 |
|2 |1,07 |13 |2,37 |
|3 |1,15 |14 |2,55 |
|4 |1,24 |15 |2,74 |
|5 |1,33 |16 |2,95 |
|6 |1,43 |17 |3,17 |
|7 |1,54 |18 |3,43 |
|8 |1,66 |19 |3,67 |
|9 |1,78 |20 |3,94 ... |1,91 |21 |4,24 ... |2,05 | | ... ... ... ... ... және ... разрядтардың саны және диапозон (ауқым) жатады.
1) жұмысшыларға разряд диапазоны 1-ден 8-шi разряд арасында;
2) мұғалiмдерге 6-дан 13-шi разряд арасында;
3) Жоғарғы оқу ... ... ... 21-шi разряд арасында
болулары шарт.
Қазақстанда экономикалық ... ... ... ... ... ... ... реттеген. Мемлекеттiң бюджет саласындағы
қызметкерлерге еңбекақы ... ... ... ... тор ... күрделi еңбектi жақсы жақсы ынталандыру үшiн, ... ... ... жұмыстың күрделiлiгi, қызметкердiң
бiлiктiгi және еңбекақының деңгейi арасындағы тiкелей ... ... ... мен ... түрлерi мен нысандары өз алдына еңбектiң нәтижесiн қамтып
көрсететiн, сандық және ... ... ... көмегiмен
жұмсалған, еңбектiң санына және ... ... ... ... ... көрсетедi.
Мақсаттың iшiнен басты нәрсе болып еңбек өлшемi мен еңбекақы өлшемi
арасындағы дұрыс арақатынасты қамтамасыз ету, ... ... ... еңбекте
жұмысшылардың мүдделерiн көтеру болып табылады.
Қазiргi кезде барлық әлемдiк қауымдастық елдерiнде еңбекақының
негiзiнен екi ... ... ... және ... ... ... ... әрқайсысы жүйелерге жiктеледi.
Кесiмдi жалақы қажеттi сапада шығарылған өнiмнiң мөлшерiне қарай
төленедi. Жұмысшының еңбегiн нормалау мен ... ... ... ... ... ... жеке өнiм жұмысшының өзiне ғана емес бүкiл
технологиялық процеспен байланысты болғанда мерзiмдi еңбекақы қолданылады.
Еңбекақының ... ... ... көлемдiк, сандық көрсеткiштi
жақсартуды ынталандырады. Ол өндiрiс учаскелерiнде қол ... ... – қол ... ... ... қолданылады, дәл осы
жағдайда өндiрiлген өнiмнiң көлемiн және оның сапасын арттыру және ... ... ... ... ... ... ақы ... еңбек өлшемi – пайдаланылған уақыт болып табылады, ал табыс болса,
нақты пайдаланылған ... ... ... ... ... ... есептелiнедi.
Еңбекақы мына формула бойынша есептелiнедi:
ЕА = ЕА + ПУ, (1)
мұндағы: ЕА – еңбекақы;
ТС – бiлiктiлiк разрядындағы жұмысшының меншiктенген тарифтiк ...... ... ... ақы ... ... еңбек өлшемi жұмысшының өндiрген өнiмi болып
табылатын және белгiленген (тиiмдi) кесiмдi бағалауды ... тап ... ... ... ... ... ... есептелiнедi, сондықтан
табыс өндiрiлген өнiмнiң санына және ... ... ... мына формула
бойынша есептелiнедi:
ЕА = КБ х ‡М, (2)
мұндағы: ЕА – еңбекақы;
ЅБ - өнiм ... ... ... - ... ... ... төлеудiң кесiмдi немесе мерзiмдi нышанын талдау бiрнеше
факторларға тәуелдi:
... ... ... ... ... ... еңбектi және өндiрiстi ұйымдастыруға;
• материалдық және еңбек ресурстарын пайдалануға;
• өнiм сапасына қойылатын талаптарға байланысты.
Кесiмдi нысаны мына жағдайларда қолданылады:
• тiкелей ... ... ... ... ... сандық
көрсеткiштерiнiң бар болуы;
• жұмысшының өндiрiмiн немесе орындалған жұмыстың көлемiн ... осы ... ... өнiм ... немесе орындалған жұмыстың
көлемiн онан әрi арттыруды ынталандыру қажеттiлiгi;
• орындалатын жұмыс көлемiнiң дәлме – дәл ... ... ... ... ... ... ... кесiмдi нысаны мына төмендегi жағдайларда пайдалануды
ұсынуға болмайды, егер ... ... ... ... техникалық тәртiптемелер бұзылса;
• жабдықтардың қызмет көрсетулерi нашарланса;
• қауiпсiздiк техника талабы бұзылса;
... және ... ... ... ... ... қызметкерлерге еңбекақы белгiленген
тарифтiк мөлшерлемеге ... ... ... ... ... уақытындағы
қызмет ақысына қарай белгiленедi.
Еңбекақының мерзiмдiк нысаны ... ... ... көтеру
және еңбек тәртiбiн нығайтуды ынталандырады.
Еңбек мерзiмдiк ақы төлеу нысанын қолдану жағдайы:
• егер де ... ... ... ... ... арттыру
есебiнен өнiм шығаруды молайтуға ықпалын тигiзе алмаса;
• егер де қажеттi келiсiмдi бағалауды белгiлеу үшiн ... ... жоқ ... ақы ... ... ... қолданған жағдайда:
• еңбекке мерзiмдiк ақы төлеу нысанын қолдану шарттары:
• учаскелердi жұмыс орындарында жұмыстың бас ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету;
• жабдықтарға қызмет көрсетудегi орындалған жұмыстар, сол ... ... ... ... жұмыстарда көп қажет ететiн шығындарды есептеу және ... ... ... ... сол ... қызметкердiң еңбегi толық
мөлшерлеуге келмейдi;
• жұмыстада нысандық мөлшерлеудiң болуы және ... ... ... бұл ... ... орындалуы негiзгi көрсеткiшке
жатпайды.
Еңбек ақының мерзiмдiк нысаны үшiн ... екi ... ... тән: ... және ... ... ... мерзiмдiк жүйесiнде уақыттың бiр бөлiгiнде
анықталуы мүүмкiн:
ЕАжм = M x T, (3)
мұнда: М – ... ... ... ... ... ... - ... нақты орындалған жұмыстың уақыты, сағаты (күндерi).
Қызметкердiң еңбекақысының мерзiмдiк сыйлықақы жүйесiнде мына ... ... ... = М х Т (1 + М + К + П / 100), ... М – белгiленген ... ... ... ... ... сай ... сыйлық мөлшерi (%).
К – белгiленген көрсеткiштердiң ... ... және ... сай ... ... ... (%).
П - белгiленген көрсеткiштердiң артығымен ... және ... ... ... үшiн ... ақыны реттеу ұжымдық шарт ... ... ал ... мен ...... ... ... төлеу жағдайын өзара шарт арқылы көрсетедi. Ол белгiлi бiр кезеңге
жұмыскер мен әкiмшiлiк арасында жасалады.
Еңбек нормалары (жұмыс iстеу, уақыт, ... ... ... еңбек
шығынының өлшемi болып ... және ... үшiн ... еңбек өндiрiсiн ұйымдастырудың қол жеткен деңгейiне сәйкес
белгiленедi.
Еңбек нормаларын енгiзудi, ауыстыруды және қайта қарауды жұмыс ... ... ... iстеу нормаларын орындауы үшiн жұмыс
берушi қалыпты еңбек ... ... ... ... ... жағдайында жалақы жүйесiн дұрыс қолдану
принциптерiн түсiну үшiн мына ... ... жөн: осы ... ... ең ... деңгейi «ең төмен жалақы» - тұтыну игiлiгi
және ... ... ... ең төменгi мөлшерi қабылданған заңмен
анықталады және дүркiн – ... баға ... ... байланысты
үйлестiрiп, қайта есептелiп отырылады.
Ең төменгi жалақы – меншiк нысанына қарамастан экономиканың ... мен ... ... ... ... болып есептелiнедi.
Бұдан шығатын қорытынды кез келген ... ... ... ... төменгi жалақыдан кем болмауы керек.
Еңбекақының мерзiмдiк және ... ... ... әр ... ... қолданылады.
Қазiргi кезде еңбекақының мерзiмдiк – сыйлық және жай мерзiмдiк
жүйелерi кең тараған.
Еңбекақы төлеудiң жай ... ... ... ... ... ... сағаттық (күндiк) тарифтiк стафкасының сағаттағы
(күндегi) пайдаланылған уақыт мөлшерiне көбейтiлуi арқылы есептелiнедi.
Мерзiмдiк – сыйлық ... ... ... ... ... үшiн ... ... тарифтiк ставкаға пайыз түрiнде
тағайындалады ... ... ... ... ... өнiм ... ... материалдардың, аспаптардың Ґнемдiлiгi болуы қажет.
Соңғы уақытта, нормаланған тапсырмасы бар мерзiмдiк еңбекақы төлеу
немесе кесiмдi мерзiмдiк ... ... кең ... ... ... бригадаға өнiм сапасының талаптарын сақтаумен қатар, белгiлi уақыт
кезiнде мерзiмдiк еңбекақысымен төленетiн ... ... ... ... мен ... тағайындалады (көрсетiледi). Мысалы, егер де
жұмысшы немесе бригада 7 сағат нормаланған тапсырмаға сәйкес ... ... 6 ... ... ... ... онда ақы оған 7 ... төленедi.
Нормаланған тапсырмасы бар мерзiмдiк еңбекақы төлеу өндiрiске қызмет
көрсетумен байланысты (әсiресе жабдықтарды реттеу және жөндеу ... ... ... ... ... ... ... бөлiнедi:
• тiкелей кесiмдi;
• кесiмдi – сыйлықаөы;
• үдемелi кесiмдi;
• жанама кесiмдi;
• аккордтық.
Тiкелей кесiмдi жүйе кезiнде еңбекке ақы өндiрiлген өнiмнiң ... ... ... ... ... ... үшiн ... жеке
кесiмдi бағаламаны, уақыттың нормасында орындалатын жұмыстың разрядына
байланысты бекiтiлген ... ... ... өнiм ... ... ... ... тарифтiк стафканы өндiрiм мөлшерiне бөлу ... ... ... ... ... есептелiнген кезеңiнде
өндiрiлген өнiмнiң мөлшерiн кесiмдi бағаламаға ... ... ... ... ... жүйесi кезiнде жұмысшыға тiкелей кесiмдi
бағалама бойынша табыстан тыс, жұмыстың ... ала ... ... және ... ... ... және асыра орындағаны үшiн
сыйлықтар ... ... ... ... ... ... немесе әрбiр нақты
қызметкерге жеке қолдануға ... ... ... ... ... кең таралған. Бұл еңбекақы төлеудiң нышанының маңызы мынада, яғни
келiсiм ... бiр жақ ... ... бiр ... ... ... ал екiншi жақ қызметкерлерi ... ... ... ... ... ... ... және қызмет көрсететiн
өндiрiстердi (көлiк құралдарының жүргiзушiлерi, реттеушiлерi, жөндеушiлерi
және т.б.) жұмыс ... ... ... ... ... негiзгi қызмет көрсетушi, жұмысшы – iстеушiлер қызметiнiң
нәтижесiне тiкелей тәуелдi.
Аккордық ... жүйе ... ... ... төлейтiн ақыларды
қамтиды. Жұмыстың жеке элементтерiне арналған ... мен ... ... ... ... ... ... төлеудiң осы жүйесi ең
алдымен жұмысшылардың аз санымен және ... ... ... ... ... ... жасайды. Еңбекақының нысандарын 1.3. –
кестесiнен көруге болады.
1.3. - ... ... ... ... ... ... ... ... жәй ... ... жұмыс iстеген уақыты үшiн жұмысшыларға |
| ... ... ... төленетiн еңбекақы |
|2. мерзiмдi-сыйлықты |ИТЖ-ға айлықтан басқа, ал ... ... |
| ... ... ... ... ... еЎбекајы |
|1 ... ... өнiм ... бiрдей бағамен төленедi |
|2. кесiмдi-сыйлыјты |Сапа, ... үшiн және ... ... |
| ... үшiн қосылатын сыйақы |
|3.кесiмдi-прогрессивтi ... ... ... ... ... ... |
| |үшiн ақы ... өсiм бағамен төленедi. |
|4. ұжымдық-кесiмдi ... ... ... жасауда |
| ... ... ... әрбiр бөлiмше, |
| |желi ... ... ... ұжым ... |
| |өнiм ... ... ... ... ... жүйе |Бұл жүйе ... ақы төлеу жұмысшылардың бiр |
|ең-бекақысы ... ... ... ... ... |
| ... ... агрегат, жұмыс көлемiне |
| ... ... ... – техникалық прогресс және мұнымен байланысты өндiрiстi
автоматтандыру кесiмдi еңбекақының мерзiмдiк ... ... ... ... ... мүмкiншiлiк туғызады. Мұндай еңбекақы ... ... ... кәсiпорын қызметiнiң нәтижелiлiгiн
төмендетпейтiн барлық мүмкiншiлiк ... ... ... ... ... ... ... мерзiмдiк нышаны кезiндегi еңбектi
нормалаудың жоғарғы деңгейiн қолдайтын және сақтайтын шаралар жатады.
Еңбекақы төлеудiң ... ... ... және кесiмдi еңбекақы
төлеудiң негiзiгi артықшылықтарын қамтиды және ... ... ... және к„әiпорын қызметiнiң нәтижесiмен икемдi байланысын
қамтамасыз етедi. ... ... ... ... тарифсiз жүйе жатады.
Еңбекақы төлеудiң тарифсiз жүйесiнде қызметкерлердiң табыстары ұжым
жұмысының соңғы нәтижелерiне ... ... ... жүйе ... барлық ұжымның тапқан табысындағы өзiнiң үлесiн көрсетедi. Мұндай
жүйеде тарифтiк ставка немесе тұрақты жалақы ... ол ... ... ... еңбекке қатысу деңгейiн, жұмысшыға белгiленген
тұрақты коэффициент арқылы ... ... ... ... ... ... ... және мүддесi кезiндегi қызметкердiң еңбек
нәтижесiн бағалауға мұмкiншiлiк бар ... ... ... төлеудiң тарифсiз жүйесiн қолданушы ... ... жиi ... ... сұрақтар пайда болады (мысалы, тоқтап
қалу ... ... ... ... ... ... және
т.б.). Осыған қарай еңбекақы төлеудiң тарифтiк және ... ... ... ... жүйелер қолданылады.
Жалақы – атаулы және нақты жалақы болып бөлiнедi.
Атаулы табыс жалақы – бұл ... ... ... iстеген
еңбегi үшiн есептелген және берiлген жалақысы.
Нақты жалақы – бұл тауарлар мен ... ... ие ... ... ... ... ... жалақы – бұл атаулы табыс жалақының ... ... ... ... және қосымша түрлерге бөлiнедi.
Негiзгi еңбекақыға мынадай төлемдер жатады:
• мерзiмдiк, үдемелi және ... ... ... ... ... сапасы және мөлшерi үшiн, пайдаланылған уақыт үшiн төлемдер;
... ... ... ... ... ... яғни
мерзiмнен тыс жұмыстар үшiн, түнгi уақыттарға, мереке күндерде және т.б.
күндерде жұмыс жасағаны үшiн төленетiн төлемдер;
... ... ... ... үшiн ... ... сыйлықақылы үстемелер және т.б.
Қосымша еңбекақыЈғ ұжымдық келiсiм – ... және еңек ... ... ... жасалмаған уақыттар үшiн төлемдер жатады:
• демалыс уақыттарына ақы ... ... және ... ... ... уақыттары үшiн ақы төлеу;
• кiшкентай балалары бар аналарға жұмыстағы үзiлiстерi үшiн ақы төлеу;
• жасөспiрiмдерге белгiленген жеңiлдiк сағаттарға ақы ... ... ... индексациялау негiзiнде оларды әлеуметтiк
қорғау қажеттiлiгi туады. «Тұрғындардың ақшалай табысын тұтыну тауарына
және қызмет ... ... ... ... ... ... Заңына сәйкес 1991 жылы 1-шi шiлдеден бастап, Қазақстан
территориясында әрбiр тоқсан ... ... ... ... тиiс.
II БӨЛIМ. ЕҢБЕК ПЕН ЕҢБЕКАҚЫНЫ ЕСЕПТЕУДI ҰЙЫМДАСТЫРУ
1. «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ-да еңбек және еңбекақы ... ... ... ... ... ... пен еңбекақыны есептеуде
«Мұнайгазқұрылыс» ашық акционерлiк қоғамын мысалға аламыз.
Бұл кәсiпорын 1964 ... 14 ... ... ... ... негiзiнде құрылып, жұмыс жасады.
Кейiн Қазақстан өз ... ... соң ... ... Министрлер Кабинетiнiң 30.12.91 ... №817 ... ... газ құрылысы концернi» қаулысы бойынша Қазақстанның
мұнай газ секторының ... ... ... ... ... ... болып құрылды. 1993 жылдың 23
маусымында №839 қаулысы бойынша ... ... ... Холдингтiк Компания болып қайта құрылды. Ал
1996 жылдың 31 ... ... ... Республикасының Мемлекеттiк
мүлiк комитетiнiң №175 қаулысы бойынша «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ ... ашық ... ...... ... ... ол Маңғыстау облысы ... ... ... ... мұнай өндiретiн өндiрiс орталығының бiрiнде ... ... ... ... ... кешенiн
орындайтын ұйым болып табылады. өзiнiң құрылуынан берi ... ... ... Тасболат, оңт. Жетiбай, Қияқты ... ... газ және су, кен ... ... ... ... Қаламқас, Жетiбай, Өзен, Таушықта 4 мұнай бұрғылау станциясын
және Өзен, Сай-өтесте 2 газкомпрессор станциясын, сонымен ... 6 ... iске ... ... ... ... және ... жолын, газ құбырларын, мұнай құбырларын iске ... ... шөл ... ... ... ... ... Соңғы кезде
«Мұнайгазқұрылыс» ААҚ Маңғыстау және Атырау облыстарындағы мұнай сақтау
парктерiн өзгертуде және ... ... ... ... жүзеге
асыруда. Сонымен қатар, Доңға, Солт. Бузашы мекендерiнде жаңа кен ... ... ... 1997 -1998 ... диаметрi 350 мм ұзындығы 16 км
болатын «Каспий теңiзi Қайдақ шығанағы арқылы ... ... ... өту» ... ... құрылысын жүргiзген. Осының нәтижесiнде
Бузашы елдi ... ауыз ... ... ... ... ... жүк тасымалдайды, құрылыс
материалдарын жеткiзедi, өндiрiстiк ... ... ... ... негiзi тапсырыс берушiлерi болып – Маңғыстау
облысының ... ... ... ... ... АЅҚ
«Қаражанбасмұнай» АҚ, «КазТрансОйл» НКТН, «Тексако Норд Бузачи, ... ... ЛТД» т.б. ... ... сапа ... Тұрақты даму, жағымды iскерлiк пiкiрге ие болу, ... ... ... және оның ... ... ... ... дәрежеде қанағаттандыру «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ-ы
басшылығы қызмет сапасын арттыру саясатын ... ... ... штатта 698 адам еңбек етедi. Оның
iшiнде 632 адам жұмысшы, яғни көлiк жүргiзушiлерi мен ... адам ... ... ... ... яғни ... ... персоналдар.
Еңбекақы – бұл еңбек өлшемi мен тұтыну өлшемiне бақылау жасауды жүзеге
асыруға ... ... ... ... ... ... ... қарамастан әрбiр қызметкердiң кiрiсi субъект жұмысының
түпкiлiктi нәтижелерiн ескергенде, оның жеке ... ... ... ... Еңбекақы тұтынушы кiрiсiнiң үлкен бөлiгiн құрайды,
сондықтан да сұраныстың мөлшерiне, тауардың ... және ... ... әсер ... ... ... есебi №7 «Тауар-материалдық
құндылықтар есебi» ... есеп ... ... ... ... өзiнiң жұмысшыларының есебiн жүргiзу ... ... ... ... ... ... жасақтаудың тәртiбi
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... Жұмыс уақытын
пайдаланудың есебi жұмыстан ауытқулардың яғни жұмысқа келмеу, кеш қалу және
т.б. ... ... ... жүргiзiледi. Өндiрiстiк персоналдардық
өндiру есебiн жүргiзу ... ... яғни ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Еңбекақыны есептеу
еңбек келiсiм-шартында бекiтiлген штаттық кестеге сәйкес штаттық ... ... ... және ... ... мен кәсiби бiлiктiлiгiне
сәйкес оклад бойынша мерзiмдi жүйеге сай жүзеге асырылады. Қоғамның штаттық
кестесi Қоғам ... ... ... сыйлықты еңбекақыны есептеу пайыздық қатынаспен, ал бiржолғы
сыйақылар жеке түрде жүргiзiледi. Түнгi уақытта жасалған жұмысқа төленетiн
еңбекақы сағаттық ... ... бiр ... ... ... Ал,
мереке мен демалыс күндерiне еңбекақы сағаттық ставканың екi еселенген
мөлшерiнде, тұрып ... ... ... ставканың 2/3 мөлшерiнде
төленедi.
Персоналдардық еңбекақы шығындарының ... ... ... ... ... пен еңбекақыны есептеудiң бастапқы құжаттары
бухгалтерияның есеп ... ... ... жұмысшылармен еңбекақы жөнiнде есеп айырысу есебiнiң негiзгi
мiндеттерi:
• еңбектiң саны мен сапасынаң шығарылым ... ... ... мен ... қорының пайдаланылуына бақылау жасау;
• субъектiнiң әрбiр қызметкерiне ... дер ... және ... ... ... дер ... және жүрыс ұстап қалу;
• белгiленген мерзiмдерде қызметкерлермен е¡бекақы бойынша есеп айырысуды
жүргiзу;
• есептелген жалақыны өнiмнiң, ... ... ... құнына дер
кезiнде және дұрыс енгiзу;
... ... ... ... ... ... ... пен
жалақы туралы деректердi алу;
• еңбек пен жалақы бойынша статистикалық есептеменi ... ... ... мен ... жұмысқа кеткен еңбек пен оған төленетiн
еңбекақы мөлшерiн дұрыс анықтау;
• еңбек өнiмдiлiгiнiң өсiмiн бақылау;
• жұмсалған еңбектiң саны мен сапасын бақылау;
• жұмысшылар мен ... ... ... үшiн ... қорынан,
қоғамдық тұтыну қорынан және тағы басқа қорлардан ... ... ... және ... мен ... дұрыс есеп айырысу;
• өндiрiске жедел басшылық жасау үшiн ... ... ... ... және ... жайлы статистикалық және бухгалтерлiк қорытынды
есептi беру.
Сонымен қатар ... ... пен ... ... ... одан әрi
жетiлдiру үшiн мынадай жағдайлар қажет:
• еңбектiң ... мен ... ... ... ... ... ... түрлерiн кеңiнен қолдану;
• еңбек пен өндiрiстi басқарудағы ғылыми ... ... ... ... ... ... төлеудiң сыйлық беру жүйесiмен басқа да түрлерiн жұмыстағы
жетiстiктермен тығыз байланыстыра отырып ... ... ... пен ... ... осы ... ... сай есептеу мен
ұйымдастыру техникаларын қолдану, алғашқы есеп жүйесiн жетiлдiру ... ... ... ... ... ... бiрi болып
табылады, сондықтан да еңбек пен еңбекақы ... ... ... ... артуына, өнiмнiң өзiндiк құнының төмендеуiне ... өмiр ... ... ... ... ... ... және жұмыс уақытын пайдалану есебi
Еңбек жайлы есеп беруде көп ... ... ... ... ... мен ... негiзгi қызмет атқаратындар
және негiзгi емес қызмет атқаратындар деп екi топқа ... ... ... ... ... мынадай екi топқа бөлiнедi:
• өнеркәсiптiң өнеркәсiптiк жұмысшылары мен қызметкерлерi;
• өнеркәсiптiк шаруашылық субъектiсiнiң балансындағы өндiрiске жатпайтын
ұйымдардың ... ... ... ... кәсiпорындар мен ұйымдардың, яғни
шаруашылық субъектiсiнiң жұмысшылары мен ... ... ... ... ... ... берген кезде қызметкерлер тобы басшылар, мамандар және тағы
басқа да ... ... ... ... ... ... меңгерушi және тағы
басқалар жатады.
Мамандар қатарына инженерлер, техникалық қызметтегi адамдар және тағы
басқалары ... да ... ... ... дайындайтын, есеп пен
бақылау жұмысын жүргiзетiн, шаруашылық қызметтерiн атқаратын ... ... ... және тағы ... жатады.
Бухгалтерлiк есепте жұмысшы қызметкерлердiң саны мен ... ... ... есепке алуға тура келедi. Шаруашылық субъектiсiндегi қызмет
атқаратын адамдардың жалпы саны олардың «тiзiмдегi ... - деп ... мен ... ... саны – ... ... яғни шаруашылық субъектiге қызметке жаңа адамды алуға немесе
кейбiр қызметкерлердi жұмыстан босатуға байланысты ... ... ... ... мен ... ... мен жұмыс уақыты
есебiнен тұрады.
Кәсiпорын шаруашылық қызметiн жасаудың процесiнде қызметкерлердi
жұмысқа қабылдап және ... ... ... яғни ... ... ... ... барысында әртүрлi өзгерiстердiң туындауына әкеледi.
қызметкерлердi¡ құрамдық өзгерiсiнiң есебiн кадрлар бөлiмi ... ... ... және оның ... ... қызметкерлердiң
санын және оның өзгеру себептерiн, жынысын, жас ... ... ... ... мамандықтарын, бiлiктiлiгiн, жұмыс стажын,
бiлiмiн және баска белгiлерiн есепке алады.
Жұмысшылар мен қызметкерлердiң ... ...... ... ... яғни шаруашылық субъектiсiнiң кадрлар бөлiмiнде
жүргiзiледi. ... ... ... ... есеп ... ... алу ... бұйрық үлгiлi түрi Т-1;
• басқа жұмысқа ауысу жайлы ... ... түрi ... ... ... ... ... (өкiм) үлгiлi түрi Т-6;
• жұмыстан шығарылу жайлы ... ... түрi ... рет ... орналасқан жұмысшылар мен қызметкерлерге
шаруашылық субъектiсiнiң мамандар бөлiмi еңбек кiтапшасын толтырады.
Жұмыс берушi ... ... ... ... ... тiкелей
жеке еңбек келiсiм-шартгарын жасайды.
Жеке еңбек ... - ... ... мен ... ... ... келiсiм, онда жұмыс орны, келiсiм шарттың мерзiмi, еңбек
тәртiбiнiң жағдайы, демалысы, ... ... ... бас¼ада
м„селелерi туралы с´ра¼тар ¼арастырылады.
…детге, еЎбек ајысыны¡ де¡гейiн ж´мыс берушi белгiлейдi ж„не ол ... ... ... ... келiсiм-шарты бойынша тараптарды¡ жауапкершiлiгi, мiндетi,
құкықтары белгiленедi. Жеке еңбек келiсiм-шартында ... ... ... ... жұмыс берушiнiн каржылық мүмкiндiгi, ... ... ... ... мен ... ... Дегенмен де, келiсiм-
шартқа "Қазақстан Республикасының еңбек туралы" заңының 7-шi, 8-шi және ... ... ... тиiс. Кез келген 16 жаска толған азамат, осындай жеке
еңбек шартын жасауға құқылы, ал егерде ата-анасы рұқсат берсе, онда ол ... және өте ... 14 ... еңбек етуi мүмкiн.
Жеке еңбек келiсiм-шартында мыналар қарастырылады:
• белгiсiз мерзiмге;
• белгiлi мерзiмге;
... бiр ... ... ... ... еңбеккерлер жоқ болған жағдайда оның жұмысын уақытша атқаруга.
Заңда келiсiм-шарттың ең жоғарғы және төменгi ... ... Егер де жеке ... ... ... ... онда ... мерзiмге кабылданган болып саналады. Жеке еңбек келiсiм-шарты екi
данада жазбаша түрде жасалады және оған екi ... қол ... Оның ... ... ... ... ... Еңбеккер ез кызметiне келiсiм-
шартга көрсетiлген күннен бастап кiрiседi, онда оны¡ нақгы жұмысқа ... ... ... ... ... үшiн жұмыс берушi жұмысшыдан еңбек
кiтапшасын, жеке ... жеке ... ... ... ... ... туралы құжатын талап етуге құқылы. Жеке ... ... қол ... соң, жұмыс берушi бұйрық шығаруы тиiс.
Жұмысқа жаңадан қабылданғандарды "Жұмысқа қабылдау туралы ... ... ... ... ... ... қабылдауға жауапты
адам бұрыштама қойған бұйрықтың жобасы қажеттi ... ... ... және ... жағдайларымен таныстыру үшiн құрылымдық
бөлiмшелерге жiберетiн рұқсат қағаз болып ... ... ... оны ... ... ... туралы тұжырым жасайды; бұйрық
жобасының сыртқы ... ... ... жұмысқа қабылданғаны
көрсетiледi. Осында сынақ мерзiмiнiң ұзақтығы да көрсетiледi. ... ... ... ... ... ... ... қауiпсiздiк, ерттiң алдын алу шараларының минимумы бойынша
нұсқаулар берiлгендiгi ... ... және ... да ... үлгiнің сырт
жағына соғылады немесе жазылады. Жұмысқа алу туралы бұйрықтың жобасында
кәсiпкердiң ... ... ... ... бос ... қызмет орны және штат
кестесi бойынша белгiленген айлық ақысы көрсетiледi. Кәсiпорын басшысы қол
қойған бұйрық ... ... одан ... ... Кадрлар бөлiмi
жұмысқа кабылдау туралы бұйрықтың ... жеке ... ... ... туралы еңбек кiтапшасына белгi соғады, ал бухгалтерия
дербес шот ... ... ... ... құжат жасайды.
Барлық категориядағы жұмысшыларға, оның iшiнде жоғары және арнаулы
орта бiлiмi бар ... және ... ... бiлiм
беретiн мектептердi т.б. бiтiрген жас жұмысшыларға да "Жеке ... ... ... бiр ... ... ... және жұмыстан
босатылуы туралы бұйрықтың негiзiнде еңбек кiтапшасына енгiзiлетiн ... ... сол ... иесiне таныстырып, карточканың тиiстi
жерлерiне қол қойғызып отыруға мiндеттi.
Еңбек кiтапшасы не жұмыс ... не ... ... ... ... ... және ... кестелерiне сәйкес
қызметкерлерге берiлетiн жыл сайынғы және басқа түрлердегi демалыстарды
құжаттау үшiн ... беру ... ... ... Екi дана етiп
толтырылады, бiрi кадрлар ... ... ... ... Оған ... ... ... мен кәсiпорын басшысы қол
қояды. Демалыс беру ... ... ... кадрлар бөлiмi
қызметкерлердiң жеке карточкасына ... ... ал ... ... тиесiлi еңбекақысын есептейдi.
Жеке еңбек келiсiм-шартынан ... ... ... ... ... (мердiгерлiктi, тапсырысты және қызмет
керсетудi және т.б.) ... ... Олар жеке бiр ... ... үшiн жасалады. Азаматтық-құқықтық қатынаста қызметкер белгiлi бiр
тапсырманы ... ... сол ... iшкi ... тәртiбiне бағынбайды.
Сонымен қоса, жұмыс берушiмен еңбеккерлердiн, арасындағы қатынастар
ұжымдық ... ... ... ... ... әзiрлеу,
жасау және орындау 04.07.92 ж. № 1514-ХII шыққан Қазақстан Республикасы
«ұжымдық келiсiм-шарт туралы» заңымен аныкталады. Бұл ... ... ... ... ... заңмен белгiленген ең ... ... ... одан жоғары деңгейде тiркелуi мүмкiн. ... ... ... ... ... ... ... атап
айтқанда, өндiрiс тапсырмаларын, еңбекақы төлеу жағдайын, ұй-тұрмыстық және
т.б. Оларды¡ қатарына:
• тегiн арнайы киiмдер алатын жұмыстар мен мамандыкгардың ... ... үшiн ... жеңiлдiк пен өтем ақы құқығын беретiн жұмыстар
мен мамандықтарды¡ тiзiмi;
• жұмыс ... ... ... ... ... цехтар,
учаскелердің тiзiмi.
қызметкердi бiр ... ... ... ... ... туралы бұйрығы» жазылады. Оны кадрлар бөлiмiнiңи қызметкерi бiр
дана етiп толтырады. Бұйрықка бұрынғы және жаңа ... ... ... қол
қояды. Басқа жұмысқа ауыстыру туралы бұйрықтың ... ... ... карточкаға, еңбек кiтапшасына және басқа құжаттарга белгiлерiн соғады.
Үлгiнiң ... ... ... ... ... орны ... ... тапсырылмаған мүлiктiк-материалдық және басқадай
бағалы заттар туралы белгiлер қойылады.
Жұмысшыларды жұмыстан шығарғанда «Еңбек ... ... ... қолданылады. Оны кадрлар бөлiмiнiң қызметкерi барлық жұмысшыларға
екi дана етiп толтырады. Бiрi кадрлар ... ... ал ... берiледi. Оған құрылымдық бөлiмшенiң бастығы немесе кәсiпорын
басшысы қол қояды. Бұйрыктың негiзiнде ... ... есеп ... ... өз ... ... жұмысшы үлгiнiң
бет жағына арыз жазады. ... ... ... уақытының белгiленген кестесiн сақгап жүруiн бақылау,
жұмыс iстелген уақыт туралы деректер алу, еңбек ақысы бойынша есеп айырысу,
сондай-ақ ... ... ... есеп беру үшiн ... уақыты есебiнiң
табелiнде» жұмыс iстеп жүргендердің барлық категорияларының жұмыс уақытын
пайдалану есебi ... ... ... бар адам бiр дана ... олар тиiсiнше құжатталған соң бухгалтерияға берiледi. Жұмысқа
келмеу себептерi туралы немесе ... ... ... ... ... артық жұмыс iстегенi туралы және басқа қалыпты жұмыс жағдайынан
ауытқушылықтар жөнiнде дұрыс толтырылған кұжаттар негiзiнде ғана ... ... ... уақытын пайдалану есебi табельдерде жұмысшылардың,
жұмысқа ... ... ... ... ... ... тiркеу әдiсiмен жүзеге асырылады.
Жұмыс уақыты есебiнiң табельдерi деректердi автоматты ... ... ... Iшiнара реквизиттермен толтырылған ... ... ... ... көмегiмен жасалуы мүмкiн.
Мұндай реквизиттерге жататындар: кәсiпорынның құрылымдық бөлiмшелерi, цех,
қызметкердiң тегi, аты, әкесiнiң аты, ... ... ... және ... ... ... деректердi өндеудiң кабылданған технологаясына
сәйкес өзгередi. Бiрақ мұндай ... ... ... пайдалану есебi көрiнiс
табатындай етiп жүргiзiлуi керек.
Жұмыс iстелiнген уақыт көрсеткiшi, жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... өндiрiлген
өнiмнiң өнiмдiлiгiн есептеуге және жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
iстегенi жайлы статистикалық көреткiштердi алуға, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылар мен
қызметкерлердi¡ жұмысқа келуi, ... ... ... ... ... және ... ... жұмысшылар мен қызметкерлердi¡ категорияларына
сай табельде алфавит бойынша реттiк нөмiр санына қарай ... ... ... iстеген уақыты бойынша жұмысшылар мен қызметкерлердiң
еңбекақысын есептеуге арналған, ... ... ... ... ... түрi №12 табель – еңбекақы жайлы есептiк мәлiметтер ... ... ... түрi №13 ... – тек қана ... ... ... есептеп
санауға арналған.
Үлгiлi түрi №14 табель – ... ... ... ... жұмыс iстеген уақытын есептеуге арналған.
Табель күн ... ... күнi ... ... ... 2 әдiстiң
берiлуiмен жабылады:
• мұндай кезде ... ... ... – 8 ... 12 минут қойылады. Жұмысқа
келмеу әрiптермен немесе сандармен қойылады;
• бағандарға тек жұмысқа ... ... ... Ал ... ... күндер
ұяшықтары бос қалады.
Табельдi дұрыс толтыру үшiн жұмыс уақыты үш топқа бөлiнедi:
• жұмыспен өтелген уақыт ... күнi ... ... ... ... ... ... мейрам және демалыс күндерiндегi жұмыстар);
• жұмыспен өтелмеген, бiрақ төленген уақыт (ауырған күндер, демалыс,
жасөспiрiмдердiң ... ... ... тамақтандыруға арналған
үзiлiс);
• жұмыспен өтелмеген, төленбеген уақыт (бос ... ... ... ... ... кешiгу, жұмыстан ерте кетiп қалу).
Жұмыстың уақытылы басталуына және аяқталуына, жұмыс күнi iшiнде жұмыс
уақытының пайдаланылуына бақылау жасауды ... ... ... ... қолдану арқылы жүзеге асырады:
• карточкалық, бақылау сағаттарының көмегiмен;
• жетондық, табельдiк жетондар мен маркiлердi пайдалану арқылы;
• өткiзу, мұндай ... ... ... ... беру ... күнiнiң басында
және аяғында жүргiзiледi;
• рапорттық-ведомостiк, бөлiмше бастығының рапорттары мен ... ... ... ... ... ... табельдер кәсiпорын, ұйым, мекеме яғни шаруашылық субъектiсiнiң әр
құрылымының өкiлдерi бойынша жұмысшылар мен қызметкерлердiң ... ... ... ... байланысты белгiленген ... қою ... ... ... мен қызметкерлердi¡ уақытша
жұмысқа жарамай қалғаны туралы құжаттары осы табельге қосымша ... - ... ... ... iс-сапарында болуы, жұмысқа
себепсiз кешiгуi және тағы басқа жағдайлар табельде тиiстi белгiленген
әрiптiк ... ... ... ... ... үшiн – ... ... жұмысшы қызметкерлер үшiн – д
• жұмыстан себепсiз кешiккен жұмысшылар үшiн – с
Табельде жұмысшылар мен қызметкерлердiң тек қана ... ... ... ... күнiн белгiлеп қана қоймай, оларды¡ ... ... тыс ... ... уақытын, жұмыс iстеудiң белгiленген уақытын
және тағы басқа себептердi есептеу үшiн ... ... ... ... ... қасына белгiленген жұмыс уақытынан ауытқулар
жазылады. Жұмыс iстелiнуге тиiстi уақытынан ауытқыған уақыты ... ... ... ... жазылуы керек. Мысалы: жұмысшылар мен
қызметкерлердiң мерзiмнен тыс жұмыс iстегенiне ай бойына немесе басқа ... ... ... ведомость толтырылады. Шаруашылық
субъектiсiндегi тоқтап қалған жұмысқа ... ... ... ... ... ... қағаздың негiзiнде есептелiнедi. Табельдегi толтыруға
негiз болатын жоғарыда айтылған құжаттар табельдер мен бiрге бухгалтерияға
тапсырылуы тиiс. ... мен ... ... ... алғашқы құжаттар
еңбекақы есептеуге және жұмысшы – қызметкерлердiң ... ... ... үшiн пайдаланылады. Сонымен қатар цехтар мен бөлiмшелер бойынша
жинақталған деректер жұмыс уақытының ... ... ... жұмыс
iстелiнген уақыты жайлы ... есеп ... ... ... ... ... ... жұмыс уақытыны¡ пайдалану
нәтижесiн анықтау үшiн де қажет болып табылады.
3. «Мұнайгазқұрылыс» ААҚ-да өнiм ... мен ... ... өндiру немесе жұмыс жасаудың есебi ең ... ... ... өндiрiп шығарған өнiмнiң саны мен ... ... ... ... үшiн және ... мен қызметкерлердiң жекелiк
және топтық еңбек өнiмдiлiгiне бақылау ... үшiн ... Өнiм ... ... тек қана кесiмдi еңбекақы алатын жұмысшылар ... ғана ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлерге де сандық және ... ... ... ... жекеленген сыйақы төленедi. Жекеленген
жұмысшылар мен қызметкерлер ... ... ... өнiм ... ... ... ... үшiн сыйақы алады.
Өнiм өндiру есебi әрбiр шаруашылық субъектiсiнде ... ... ... және ... ... төленетiн
еңбекақы түрiне байланысты. ... ... ... ... және жұмыстың орындалуы жайлы алғашқы құжаттарда мынадай
ақпараттар болуы ... ... ... ... оның ... яғни күнi, айы, жылы өндiрiлген өнiмнiң саны мен ... ... мен ... шығаруға кеткен уақыт, орындаушы жұмысшылар мен
қызметкерлердiң табельдiк ... ... ... ... цех бөлiмшесiнiң
шифрлары және оларға есептелген еңбекақы түрi.
Бұлар бойынша одан кейiнгi уақыттарда жұмысшы – ... ... және ... шығарылатын өнiмдер мен iстелген жұмыстағы
есептелiнген төлем сомаларының мөлшерi ... ... ... ... ... ... жұмысқа
күнделiктi наряд жазу жұмысшы – қызметкерлерге еңбекақы ... ... ... Оның ... ... ... ... еңбекақы
мөлшерiн цехтардағы, бөлiмшелердегi өндiрiлген өнiмнiң, орындалған
жұмыстардың көлемi мен сай ... ... ... мүмкiндiк
бермейдi. Сондықтан да өнiм өндiру есебiнiң жаңа прогрессивтi ... ... ... ... ... Iс жүзiнде жекеленген жұмыс
нарядының орнына айлық немесе екi апталық жинақтаушы ... ... ... ... ... болады. Шаруашылық субъектiлерiнде өнiм
өндiру жайлы мәлiметтер мен ақпарттар тек қана ... ... ... ... сонымен қатар өндiрiлген өнiмнiң жылжуын яғни олардың қозғалысын
бiр операциядан келесi операцияға ... ... және олар ... ... санын азайту мақсатында маршруттық ... ... ... ... өнiм ... ... бұл түрi
сериялы өндiрiстi машина жасау зауыттарының цехтар мен бөлiмшелерде кеңiнен
қолданылады. Бұл маршруттық ... ... ... дайындалатын детальдар мен бөлшектердiң барлық технологиялық
процестерден өтiп қоймаға тапсырылғанға дейiнгi қозғалысы жазылып ... ... ... ... ... ... шығарылған өнiмнiң сапасы мен санын тексеру мақсатымен қатар
болған ақауларды ... ... және ... қатар бұл туралы мәлiметтердi
өнiм өндiру жайлы құжаттарға жазып отырады. ... ... ... ... ... ... ... бөлек маршруттық карта
жазылады. Бұл шаруашылық картада өндiрiстiң осы топтағы өндiрген өнiмнiң
саны көрсетiлiп ... ... ... Ал ... бақылаушысы
картаға топты яғни өнiмдердi тексеру барысында ... ақау ... бар ... ... және оны ... ... жұмысшының
табелiнiң номерiн көрсетiп қол қояды.
Жұмысшылар мен қызметкерлерге жоғарыда айтылғандай еңбекақыны есептеу
және төлеу үшiн шаруашылық субъектiсiнде ... ... мен ... өнiм ... ... ... қажет етедi.
Көпшiлiк өндiрiс ... ... ... ... мен ... ... ... өндiрiлiп шығарылатын
өнiмнiң, iстелiнген жұмыстың ең соңғы нәтижесi (опеарциясы) бойынша есептеу
кеңiнен қолданылады. Өнiм өндiру есебiнiң бұл түрi ... ... ... ... ... үшiн, сондай – ақ өндiрiлген ... ... ... көлемiне қосымша ақпараттар жазуға жол ... ... ... iстелiнген жұмыс уақытына қарай, яғни
мерзiмдi еңбекақы төлеу жұмысшы – ... ... ... белгiленген
уақыт iшiнде еңбек өнiмдiлiгiн арттыруға айтарлықтай ынталандырмайды,
сондықтан да ... ... ... яғни шаруашылық субъектiсi
еңбекақыны мөлшерлеп белгiленген тапсырманың ... ... ... ... ... Бұл ... мен ... мерзiмдi еңбекақы
төлеу жағдайында да өнiм өндiруге мөлшерленген тапсырманың орындалуын қажет
етедi. Сонымен қатар тапсырманы уақтылы орындағаны және ... ... үшiн ... – қызметкерлерге сыйлықтар мен сыйақылар, ... ... ... ... ... көп ... өндiрiс
орындарында өнiм өндiру есебiнiң инвентарлық ... ... Бұл ... ... яғни ... ... (аяғында) өндiрiлген өнiмнiң саны
мен көлемiн анықтау үшiн әр операция бойынша өңделмей ... ... ... ... ... ... жұмыс iстейтiн
әрбiр жұмысшының өндiрiп шығарған өнiмнiң саны мен көлемiн анықтау ... ... ... үшiн ... ... мен ... ... қосып,
осы қосындыдан сменаны тапсырған уақыт барысында өңделiнбей қалған бұйымдар
мен детальдарды¡ санын азайту керек. Осының негiзiнде өндiрiлiп ... саны ... ... ... ... ... кейбiр кездерде әр түрлi себептермен ... ... ... ... дер кезiнде болмауына байланысты
жұмысты орындауға, өнiмдi өндiрiп шығаруға ... ... ... ... ... қасиеттермен талаптарға сай ... ... ... тура ... Кейбiр жағдайларда ондай материалдық
құндылықтарды пайдалану алдын ала өңдеудi қажет етедi. Сондықтан өндiрiске
басқа ... мен ... ... ... ... ... ... септiгiн тигiзедi. Бұған белгiленген мөлшерге қосымша
уақыт ... ... ... да ол үшiн ... қызметкерлерге қосымша
еңбекақы төленедi. Шаруашылық ... ... ... ... ... еңбекақыға мастер, прораб немесе бригадир, яғни
субъектiдегi наряд толтырушы адам қосымша ... ... ... ... Бұл ... ... ... есептеу үшiн толтырылатын нарядтар
мен алғашқы құжаттардың номерi жазылады. Егер әдетте техникалық процестiң
ауытқуы қосымша ... ... ... ... онда ... жұмыстарға ерекше
белгiсi бар (қиғаш сызық түскен) нарядтар толтырылады. ... ... ... тыс өңдеу операциясына төленуге тиiстi еңбекақымен
қатар, қосымша төлем төлеудi¡ себептерi де көрсетiледi.
Жұмысшылар мен ... ... ... мен ... толтырылған алғашқы құжаттар мен жұмыс уақытының ... ... ... есептеу және оны төлеу үшiн субъектiнiң цехынан,
бөлiмшелерiнен, бригадаларының субъектiнiң ... ... ... ... ... ... есептеу үшiн толтырылатын бұл алғашқы
құжаттар мен ... ... ... лауазымды тұлғалардың
қолдарының қойылуы ... ... ... бұл құжаттағы еңбек
бағасының дұрыс қойылуы олардың жұмысшы – ... ... ... ... ... ... сәйкес келуi және шифрларының дұрыс
қойылуы тексерiледi. ... ... ... бұл ... бойынша
шаруашылық субъектiсiнiң жұмысшылары мен қызметкерлерiне еңбекақы сомалары
есептелiнедi.
Өндiрiс пен ... ... ... басқа да салаларында
еңбекақы есептеудiң және оны төлеудiң екi түрi қолданылады. Iс ... ... ... екi ... ... ...... (өнiм
санына карай ақы төлеу) және мерзiмдi (iстеген күнiне карай төлеу).
Мерзiмдi еңбек ақысы деп, ... ... ... үшiн ... ақының
(айлығының) мөлшерi немесе тарифтiк мөлшерлемесi бойынша еңбеккерлерге
есептелетiн жалакының ... ... ... ... акының нысаны жай-
мерзi¡дiлiк және сыйақылы-мерзiмдiлiк болып бөлiнедi.
Жай мерзiмдiлiк жүйесiнiң кезiнде өзiне берiлген (иеленген) ... ... ... ... ... ... еңбеккерлерге еңбек ақы
есептейдi. Ендi осы жүйеге сандық және сапалық көрсеткiштерi үшiн қосымша
еңбек ақы ... ... ... табылады.
Тариф мөлшерлемесiн және бюджет сферасындағы еңбеккерлердiң қызмет
иесiнiң (лауазымды адамның) айлығын белгiлеген кезде еңбекақының ең төменгi
деңгейiн және ... ... ... ... ... ... ... ақыны 21 разрядыны¡ негiзiнде құрылады және әрбiр разряд үшiн езiндiк
тариф коэффициентi белгiленедi.
Жұмыс ... ... ... сегiзiншi разрядка дейiн
жiктеледi, ал қызметкерлердiкi екiншiден жиырма бiрiншiге ... ... ... ... ... ... ... (БТМА) және мамандырылған анықтама (МА) бойынша ... ... ... және әртүрлi машыктық мамандандырылған
топтарындағы кызмет иесiнiң (лауазымды адамның) айлығын жұмыс ... ... ... ... ... бекiткен разрядтың мөлшерлемесiне
сүйене отырып ... ... ... ... тарифтiк-
мамандандырылған коэффициенттер бойынша анықтайды.
Тарифтiк — мамандандырылған анықтама ... ... және ... әртүрлi өндiрiс пен жұмыс түрi бойынша разряд
беруге пайдаланылады.
Ал мамандандырылған аныктама қызметкерлердiң жұмысының күрделiлiгiн,
мамандығының ... ... ... ... етедi. Бұл
анықтамалар бiрыңғай және салалық болып келедi. ... ... ... ... үшiн ... ... ... және белгiленуi
мүмкiн.
Ал меншiк нысанына тәуелдi кәсiпорындар еңбек ақы ... ... ... негiзiнде дербес түрде шеше алады. Ал тарифтiк-
мамандандырылған анықтаманы қажет болған кезде ғана пайдаланады.
Кесiмдi еңбек акы ... ... ... ... ... ... өнiмнiң немесе орындалған жұмыстың әрбiр бiрлiгiне есептейдi
(дана, ткм, килограмм т.б.). Кесiмдi еңбек акы нысаны ... ... ... бөлiнедi:
• Тiкелей кесiмдi еңбек ақы жүйесi әрбiр өнiм бiрлiгi бойынша бағасын ... ... ... ... ... марапаттау төлемiн карастырады, белгiленген
көрсеткiштi орындаған кезде ғана пайдаланылады;
Кесiмдi-прогрессивтi еңбек ақы ... ... ... бұл ... ... ... артық өндiргенi үшiн көтермелеу ретiнде
пайдаланылады. Норма ... ... өнiм үшiн ... ... кесiмдi бағалар бойынша есептейдi, ал нормадан асыра дайындалған
өнiм үшiн үдемелi (прогрессивтi) бағалар бойынша есептейдi.
Жанама ... ... ақы ... ... ... және ... да
жұмысшылардың еңбек төлемi қызмет керсететiн учаскесiнiң, цехтық негiзгi
жұмысшылардың төлем-ақысына шақкандағы процентiмен анықталады.
Еңбек ақы ... ... ... Бұл ... ... ... нормаланған тапсырманың немесе жұмыс келемiнiң (уақытының, өндiрiм
нормаларының) орындалуы және алдын ала ... ... ... ... ... ... бағасы (расценкасы) ... ... бұл ... ... ... ... ... бөлек ұжымдары үшiн еңбек өнiмдiлiгiн ... ... ... мерзiмдерiн кысқартуда, олардың материалдық ынталылығын
күшейтуге ықпал ету үшiн пайдаланады. Еңбек төлемiнiң ... ... ... ... ... нормалары, өнiмдер) мен бағалар
негiзiнде белгiлейдi, ал олар болмаған жағдайда - онда ол осы ... үшiн ... ... нормативтiк тапсырмалар мен баға ... ... ... ... бұл жүйесi бойынша аккордтық
тапсырманы мерзiмiнен бұрын орындағаны үшiн сыйақы беру ... ... ... кешендi түрде ... ... ... ... ... ... төлемiнде нақты
сараланудың кемуi кесiмдi жүйенi¡, қолданыс ... ... ал ... ... ... мерзiмдiлiк-ұжымдылық және мерзiмдiлiк-
сыйақылық жүйелерiне ... ... ... ... ... пайдаланған кездегi мысалыға
еңбекақыны есептеудiң жолдарын қарастырып көрсетейiк.
1. Мерзiмдi еңбек ақы ... ... ... ашық ... 698 адам нақты штатта жұмыс iстейдi, оның 632-i жұмысшылар, ... 26-i ... ... ал 2-i ... ... ... ... айлықпен жұмыс iстеген, өйткенi оларды¡
атқаратын мiндеттемесi мен кәсiби ... ... ... ... келген:
632 жұмысшы, оның iшiнде:
10 адам (жұмысшы) 1-шi ... адам ... 2-шi ... адам ... 4-шi ... адам ... 5-шi ... адам ... 6-шi ... ... оның ... адам (жетекшi персонал) 8-шi ... адам ... ... 9-шi ... адам ... 11-шi ... адам (жетекшi персонал) 13-шi ... адам ... ... 14-шi ... адам ... ... 15-шi ... адам ... 18-шi ... жалакысын есептеу үшiн әртүрлi разрядтар бойынша мына формуланы
пайдаланады:
Ұйым-Ў бiрiншi тарифтiк коэф-ттiң
Айлық ... = ... ... + ... ... ... ... мөлшерлемесiн ´жымдық келiсiм-шартта 15000 теңге
мөлшерiнде бекiткен. Кәсiпорынның жұмыс ... ... ... бес ... күнi етiп ... ... айда 21 күн ... күнi болған).
Ағымдағы айдағы жұмысшылардың еңбекақысын есептеп көрейiк:
1-шi разрядтағы жұмысшылардың еңбекақысы = 15000 х 1,0 х 10 = 150000 ... ... ... ... = 15000 х 1,07 х 4 = 64200 тенге;
4-шi разрядгағы жұмысшылар еңбекақысы = 15000 х 1,24 х 67 = ... ... ... еңбекақысы = 15000 х 1,33 х 219 = 4369050теңге;
6-шы ... ... = 15000 х 1,43 х 332 = ... разрядтағы жұмысшылар еңбекақысы = 15000 х 1,66 х 15 = ... ... ... ... = 15000 х 1,78 х 7 = ... ... жұмысшылар еңбекақысы = 15000 х 2,05 х 20 = 615000теңге;
13-шi разрядтағы жұмысшылар еңбекақысы = 15000 х 2,37 х 8 = ... ... ... ... = 15000 х 2,55 х 10 = ... ... ... ... = 15000 х 2,74 х 5 = ... ... ... еңбекақысы = 15000 х 3,41 х 1 = 51150теңге.
Мерзiмдi енбек ақы ... ... ... мен ... еңбекақының жиыны 15049800 теңге құрайды.
Ынталандыру сипаттағы төлемдер. ... ... және ... сапасын арттыру мақсатында еңбеккерлердiң ... ... үшiн ... пен ... жүйесiн енгiзу керек, ал ол жыл соңының
нәтижесi бойынша және басқа да көрсеткiштер бойынша берiлуi ... ... ... ... үшiн ... ... дем ... оның одан әрi есу карқынын ынталандыру болып табылады. Сыйлық,
негiзiнен ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерi ушiн сыйлық беру мынадай
көрсеткiштерi (ережелерi) бойынша жүзеге асырылады: ... ... ... ... және ... ... нәтижелерiнiң жақсаруына
байланысты болады. Сыйлықтардың мөлшерлерi iстеген жұмыстарының маңыздылығы
мен күрделiгiне ... ... ... мен ... бойынша сараланып
белгiленедi. Бригада ұжымдары бүкiл бригада ұжымының жұмыс нәтижелерi үшiн
төленетiн ... ... ... ... ... ... жалпы
нәтижелерiне қосқан нақты үлесiн, еңбек тәртiбi мен iшкi тәртiп ережелерiн
сакталуын ескере отырып, сыйлыктардын, мөлшерiн ... ... ... айлык, жұмыс нәтижелерi бойынша берiледi.
Басшы қызметкерлерге, мамандарға және қызметкерлерге сыйлық, беру.
Бұл ... ... ... ... қызметiнiң негiзгi
нәтижелерi үшiн берiледi. Кәсiпорын қызметкерлерiне: басшы кызметкерлерге
бүтiндей ... ... ... нәтижелерi үшiн; басқару аппараты
қызметкерлерiне ... ... ... ... ... ... ... көрсеткiштерiн ескере отырып,
бүтiндей алғанда ... ... ... үшiн; ... ... осы ... ... нәтижелерi үшiн
сыйлық берiледi.
Сыйлықтарды жазу үшiн басқару аппаратының басшы ... және ... ... ... сондай-ак, жедел есеп
пен лабораториялық бақылау деректерi; өндiрiстiк бөлiнiстер, цехтар мен
учаскелер қызметiнiң ... ... ... жедел есептiң
және лабораториялық бақылаудың деректерi негiз болып табылады. Сонымен
қатар, олардың ... ... да ... ... өзгерген кезiнде жасалатын қосымша төлемдер. Бiрнеше
қызметтi қатарынан атқарған ... ... ... аясы ... ... ... келмегендердiң (қатысушылардың) мiндетiн атқарған
кезде қосымша төлем ... Егер олар бiр ... ... ... ... және уақытша жұмысқа келмегендер қызметтен босамаған болса,
еңбеккерлердi негiзгi мiндетiнен босатпай, ... ... ... ... ... ... берушiмен жұмысты атқаратын еңбеккерлердiң
келiсiм бойынша анықталады (негiзгi айлығының бiр айдағы айлығынан ... ... Егер де ... жұмысқа келмегендердiң мiндетiн
атқарса, онда олардың айлықтарының айырмасы алынады (бiрақ бұл кезде оған
қосылған қосымша төлемдер мен ... ... ... және айлығындағы
айырмаға ынталандыру төлемi жасалмайды. Егер ол ... ... ... ол ... ... ... ... саналмайды.
Мысалы 5-шi разрядтағы слесарь өзiнiң ... ... ... жұмысын да атқарған. Сондықтан оған тарифтiк мөлшерлеменiң 45
пайыздай деңгейiнде қосымша төлем қарастырылған.
Слесарь ағымдағы айда 168 ... ... 132 ... ... ... ... разрядтағы тариф мөлшерлемесi 15000 теңге деңгейiнде белгiленген.
Сонымен, слесардың ағымдағы ... ... ... х 1,33 = 19950 ... - ... ... ... : 168 х 132 = 15675 теңге - накты жұмыс ... ... ... + 15 675 х 45% = 22 729 теңге - нақты жалақысы, уақытша ... ... ... үшiн ... төлемдi қоса есептегенде.
Тунгi уақыттагы жұмыс үшiн еңбек ақы. Түнгi уакыт кешкi 22 сағаттан
бастап, таңғы 6-ға дейiн ... ... ... 50%-тейi түнгi алмасуға
(сменаға) келсе, онда ол түнгi уақытта жұмыс iстеген болып саналады. ... ... ... ... деңгейiнде қосымша еңбек ақы
төлемi жасалады.
Нормадан артык, жумыс iстегенi ушiн ... ақы. ... ... ... үшiн ... ... ... деңгейiнде қосымша төлем
жасалады. Кез келген жұмыс берушi ... 40 ... ... уақыты етiп
белгiлейдi. Ал жеке және ұжымды келiсiм-шартта бұл одан да ... ... ... Егер де ... бiр аптаның алты күнiн 7 сағаттан
жұмыс iстейтiн күнi етiп бекiтсе, онда оның ... ... ...... тен, ... ал егер де күндiгi 6 сғ£аттан есептелiнсе, онда ол 36
сағатқа тең ... ал егер де ... 5 ... тең ... онда ол 30
сағатты ... Ендi осы ... ... ... ... ... артык, iстегенi болып саналады.
Демалыс және ... ... ... iстегенi ушiн жасалатын
төлемi. Егер қызметкер өзiне белгiленген демалыс күнiнде жұмыска тартылса,
онда оған екi апта ... ... бiр ... күнi ... тиiс. Егер
кәсiпорын әкiмшiлiгiнiң оған қосымша демалыс беруге мүмкiндiгi болмаса,
ерекшелiк ... ... бұл күн үшiн екi есе ... ... және ... ақы алатын қызметкерлерге тарифтiк төлем
мөлшерлеменiң (айлық ... екi есе ... ... ақы ... ... ... ... үшiн жұмысшыларға екi еселенген
кесiмдi бағалар бойынша; еңбектерi сағаттық не күздiк ... ... ... ... не ... ... мөлшерiнiң екi еселенген
шамасына;айлық акы алатын кузметкерлерге мерекелiк күнi, жұмыс ... ... ... ... не ... ... мөлшерiнiң екi еселенген
шамасында еңбек акы төленедi.
Тоқгаусыз жұмыс iстейтiн ´ұйымдарда ... ... ... ... ... ... ... ынталандыру кезiнде
демалыс пен мереке күндерiндегi жұмыс уақыты айлық ... ... ... мерзiмдiк еңбек ақы бойынша жұмыс iстейтiн 9-шы және ... ... 21 ... күндiзгi 2 дейiн 8 мамырда жұмыс ... ал 9 ... ... сағат 9-дан кешкi 8-ге дейiн жұмыс iстеген.
Кәсiпорын аптасына 5 күндi ... күнi етiп ... және 1-шi ... ... деңгейiнде мөлшерлемесiн бекiткен. Кәсiпорынның ұжымдық келiсiм-
шартында, түнгi уақыттық тарифтiк мелшерлемесiн, нормадан артык орындаған
әрбiр сағат үшiн ... ... ... ... ал ... пен
мереке күндерi үшiн сағаттык, тарифтiк мөлшерлемесiнiң екi ... ... ... ... үшiн сағаттық
тарифтiк мөлшерлемесi - 15000 х 1,78 : 168 = 159 ... ... үшiн ... ... - 15000 х 2,05 : 168 = 183 ... ... ... ... үшiн (8 ... жұмыс iстеген уақытыны¡
50% түнгi уақытқа келетiндiктен) еңбеккерлерге келесi мөлшерде еңбек ақы
есептелiнген:
9-шы ... ... үшiн - ... ... разрядтағы еңбеккерлерi үшiн - 1830 теңге( 183x2x5).
Мереке күндерi үшiн:
9-шы разрядгағы еңбеккерлерi ... ... ... ... ... үшiн - 159 х 2 х 8 = 1544 теңге;
нормадан артык iстеген күндерi үшiн - 159 х 2 х 8 = 1544 ... ... ... ... ... жұмыс iстегенi үшiн - 183х2х8=2928теңге;
нормадан артық жұмыс iстегенi үшiн - 183 х 2 х 2 = 732 теңге.
Айрықша ... ... ... ақы. Жеке және ... ауа райы ауыр ... жағдаймен, кара жұмыспен,
қауiптi және денсаулығына зиян келтiретiн жұмыспен, ... ... ... жергiлiктi жерде қосымша еңбек ақы белгiлеуi ... ... ... және ... зиян ... ... жұмыс орнын
аттаестациялаудың көмегiмен жене еңбек ... ... ... катысуымен аныкталады. Ал интенсивтiк еңбек акы ... ... ... ... ... ... орын ... тоқтатуларды төлеу жеке және ұжымдық
келiсiм-шарттарда анықталады. Егер де ... ... ... онда сол ... ... тура келедi. Сондай-ақ жұмыс берушi
төлемдердiң басқа да түрлерiн жасауға құқысы бар. ... ... сүт, ... ... витамин препараттарын беру, денсаулығы төмендеуiне
байланысты орташа жалақысын сақтау, арнайы киiмдер беру тағы баскаларын.
Бұл ... ... ... дакын өнiмнiң өзiндiк құнына қосылады.
Сонымен қоса, жұмыс берушiлер жеке не ... ... әдiс ... да ... ақы ... карастырады. Олар мерзiмдi де,
кесiмдi де болуы ... ... ... ... ала ... ... ... Вахталық әдiсте еңбек ақы төлеудi¡ негiзiне - бiр күндiк
мөлшерлемесi алынады және сол ... ... ... ... ... сағаттық тарифтiк мөлшерлеме пайдаланылады. Егер де еңбеккер жұмыс
орнына өз күшiмен барса, онда оған жұмыс берушi ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу есебi 681
«қызметкерлермен еңбек ақысы бойынша есеп айырысу» шотында ... ... ... ... ... 681 шоты ... де, мына ... «Аяқталмаған құрылыс» күрделi құрылыспен шұғылданатын және
сонда жұмыс iстейтiн қызметкерлердiң еңбек төлемiнiң сомаларына;
811-шоты «Тауарларды ... ... сату ... өнiм ... ... мен қызмет көрсетулердi жүзеге асырумен
шұғылданатын қызметкерлерге есептелген еңбек төлемiнiң сомаларына;
821-шоты ... және ... ... ... ... ... ... кызметкерлерiне есептелгенен еңбек ... ... ... ... ... ... өндiрiстегi
жұмысшыларға есептелген еңбек төлемiнiң сомаларына;
922-шоты «Қызметкерлердiң еңбек ... ... ... есептелген еңбек төлемiнiң сомаларына;
932-шоты «қызметкерлердiң еңбек ақысы» цехтағы (жалпы өндiрiстегi)
қызметкерлерге есептелген ... ... ... есеп ... ... ... есеп ... үшiн 682 «Басшылықтағы тұлғалардың қарызы» шоты
арналған, онда мынадай тұлғалармен есептеседi ... ... ... бакылау кеңесiнiң (советiнiң) мүшесi және ревизиондық комиссияның
мүшесi және т.б.). Басшылықтағы адамдарға есептелген еңбек ... ... ... де, 682-шоты кредиттеледi, ал оны төлеген
кезде 682 шоты дебеттелiп, 451 шоты кредиттеледi.
Кәсiпорынның қызметкелерiне ... ... ... тарату. 681-
шотының кредитiнен, баска шоттардың дебетiне (902,922,126,821 ... ... есеп ... ... сәйкес баптарына
жазылуы керек, яғни талдамалық есеп ... ... Бұл ... ... ... деп ... әзiрлiк кестесiн пайдаланады, Оған
жазбаларды бастапқы құжаттардан түсiредi.
Жалақыны тарату 681 (682) ... ... мына ... ... ... ... жалақы «Материалдар» шотына,
«Болашақ кезеңнiң шығыстарына» жатқызылуы мүмкiк, яғни ... ... де, 681 шоты ... ... ... бойынша есеп айырысу есебi 685
«Еңбеккелерге демалыс бойынша қарыздарын есептеу» ... ... ... құру оларды өндiрiс шығындарына жатқызудың бiрқалыптылығын және
дұрыстығын қамтамасыз етудiң жолы ... ... ... алудың пайызы
демалыс төлемдерiнiң орташа ұзақтылы,ына байланысты болып келедi.
Жылдық түгендеу ... ... ... ... резервтiң
дұрыс жасалып, пайдаланылуын тексеру қажет.
Жылдық түгендеу кезiнде демалысқа төленетiн резервтердiң пайдаланылуын
және оның ... ... ... ... Түгендеу барысында ескерiлген
кезектi және ... ... үшiн ... ... ... ... деген резерв қалдығы пайдаланылмаған демалыс күндерiнiң
саны-күндiк сомасынан және әлеуметтiк, зейнеткерлiк қорға мiндеттi түрде
бөлiнетiн ... ... ... резерв сомасы осы белгiленген
төлемнiң мөлшерiне сай анықталуы тиiс.
Нақты ... ... есеп ... ... ... ... түгендеу арқылы расталған сомадан асып кеткен жағдайда өндiрiс
шығындарының шоттары бойынша қысқарту жазбалары жазылады, ал ... ... ... шығындарына есептелетiн қосымша қаражат қосу жөнiнде
толықтыру жазбалары жасалады.
Көп жылғы сiңiрген еңбегi үшiн және бiр ... ... ... ... ... ... ... арналған резервтердiң қалдықтары
жұмысшылардың демалыстарының алдағы уақыттағы ... ... ... ... Көп ... сiңiрген еңбегi үшiн жыл сайын
берiлетiн сыйақылар есептi жыл өткеннен ... ... онда бұл ... ... ... ... ... есептi жылдан кейiнгi келесi жылдың
1 қаңтарындағы жағдай бойынша жасалған баланста болмауы да мүмкiн.
Жұмысқа ... ... ... ... жәрдемақылардың және
әлеуметтiк сақтандыру қаражаты есебiнен берiлетiн басқа да ... 653 ... ... және ... ... ... айырысу» шоттың дебетi және 681 «Қызметкерлермен еңбек бойынша есеп
айырысу», 682 «Басшылардың еңбек ақысы» шоттарының ... ... ... ... ... табыс салығына 681 және 682 ... 639 ... ... да есеп ... шоты ... ... ... ұсталымдар мен шегерiмдер 681-шi және 682-шi
шоттардың дебетi ... ... ... және мына шоттардың кредитiне
жазылады:
333 «Жұмыскерлер мен басқа да ... ... ...... ... ... ұсталынған сомалар; жетiспеушiлiктер; ысыраптар
мен ұрлық-қулықтар; несиеге алынған ... т.б. ... ... ... және ... ай үшiн түпкiлiктi есеп
айырысу ретiнде төленген еңбек ... ... 451 және 441 ... 681 және 682 шоттарының дебетiне көшiрiледi.
Өткен ай үшiн түпкiлiктi есеп айырысу ретiндегi және ... ай ... ... ... ... ... ... тiзiмдемелер бойынша төлейдi, ол
тiзiмдемеде төленуге тиiстi сома, берiлуге тиiстi мерзiмi көрсетiледi. Оған
басшы мен бас бухгалтер ... ... деп оның ... қол ... Бекiтiлгеннен кейiн тiзiмдеме төлем жасау үшiн кассаға берiледi.
Үш күндiк мерзiмде берiлмеген еңбекақы депоненттеледi.
Берiлмеген еңбекақы сомаларын ... ... ... да, оны ... ... ... ... қолдарында есеп айырысу кiтапшасы болу ... ... ... iстеп жүрген адам туралы мәлiметтерден басқа, ай сайын
есептелген еңбек ақысының төлемдерi, ұсталымдары, ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерiне
қайтару уақыты кәсiподақ ұйымының келiсiмi бойынша шарттары бейнеленедi.
Есеп компьютерленген жағдайда, есеп айырысу кiтапшаларының ... ... ... ... есеп ... ... тiзiмдемелерiнiң
жазылған көшiрмелерiн салып қояды, яғни ол аталған жұмыстарды жүргiзудiң
жолдарын ... ... күшi бар ... сәйкес еңбек төлемiн ұжымдық шартпен
бекiтiлген мерзiмдерде, айына екi рет бередi. Онда айдың ... ... ... ... ... аванстық және аванссыз тәртiптер белгiленуi
мүмкiн. Есеп айырысудың аванстық тәртiбiнде жұмысшылар мен ... ... ... түпкiлiктi есеп айырысу кезiнде, ... ... ... ... ... ... мөлшерiн ұжымдық шарт жасасқан
кезде әкiмшiлiк пен ... ... ... ... ... ... ... есебiнiң табелiнен алынған нақты жұмыс iстеген уақыты үшiн
тарифтiк төлем мөлшерi бойынша қойылған ... ... кем ... тиiс.
Есеп айырысудың аванссыз түрiнде жоспарлы аванстың ... ... ... үшiн ... ... өнiм ... ... нақты iстелiнген жұмыс
уақыты бойынша еңбек төлемi ... ... ... ... жұмысы аздау, ... ... жиi ... ... ... төлемi бойынша есеп айырысу үшiн және жұмыс iстеп
жүрген адамның өткен кезеңдердегi еңбекақысы туралы ... алу ... ... ... ... шот» немесе «Бет есеп» толтырады.
Дербес шот немесе бет ... ... ... ... ... ... ... мен орындалға жұмыстардың және төлемнiң әр ... ... ... негiзiнде қалыптасады.
Персоналдармен еңбекақысының төлемi бойынша есеп айырысу жөнiндегi
деректердiң жиынтығы. әрбiр кәсiпорында ай сайын ... есеп ... ... тiзiмдемелерi (цехтар, бөлiмдер және кәсiпорынның ... ... ... ... жинақтап түйiстiру керек. Бұл үшiн
«Қызметкерлермен персоналдармен еңбекақысының төлемi бойынша есеп ... ... ... деп аталатын әзiрлiк кестесiн пайдаланады.
Онда қызметкерлермен есеп айырысу бойынша ай бойындағы қалдықтары;
есептелген, берiлген, қайта ... ... ... және ... ... айдың аяғындағы берешегi қалдықтары ... ... 682 ... ... бас ... ... ... алу;
мемлекеттiк, әлеуметтiк және сақтандыру, қамсыздандырудың ... ... ... ... ... еңбек төлемiне алынатын
ұсталымдар бойынша қорытынды деректердi алу; депоненттелген еңбекақыны дер
кезiнде, әрi толық бақылау; төлем ... ... жеке ... ... есеп берудi жасау; мемлекеттiк, әлеуметтiк сақтандыру органдарына
және зейнетақы қорына тоқсан сайын берiлiп отыратын әлеуметтiк ... ... ... ... ... есеп беру; әлеуметтiк салығы
бойынша декларациясын алу үшiн жинақ есебi пайдаланады.
2.4. «Мұнайгазјқұрылыс» ААҚ-ында еңбек ... мен ... ... талдау
Кәсiпорынның еңбек ресурстары мен қамтамасыз етiлуi мен жұмыс ... ... ... ... ... ... мен құрал-
жабдықтарды пайдалану деңгейi, сондай-ақ жұмыс жасау ... оның ... ... ... мен ... ... көрсеткiштер тiкелей байланысты
болады.
Талдаудың негiзгi мiндеттерi:
• сандық және сапалық параметрлерi бойынша ... және ... ... ... қамтамасыз етiлуiн зерттеу;
• кәсiпорындағы персоналдарды пайдаланудың экстенсивтiлiгiн, ... ... ... ... ... ... және ... пайдалану резервтерiн
көрсету.
Мәлiмет көздерi болып еңбек жоспары, «Еңбек ... есеп ... ... кадр ... мен мен ... ... мәлiметтерi
табылады.
Кәсiпорынның еңбек ресурстарымен қамтамасыз етiлуi категориялары мен
кәсiби бiлiктерi бойынша ... ... ... ... көрсеткiштермен
салыстыру арқылы анықталады. Кәсiпорынның кадрлармен қамтамасыз ... ... ... ... бар ... ... көңiл бөлiнедi.
«Мұнайгазқұрылыс» ААҚ мысалындағы кәсiпорынның еңбек ресурстарымен
қамтамасыз етiлуiне талдау жасауда ... ... ... ... 2.1. – ... көруге болады.
«Мұнайгазқұрылыс» ААҚ -ның еңбек ресурстарымен
қамтамасыз етiлуi
2.1. – кесте
|Жұмысшылар категориясы ... ... |
| | ... % |
| | | |
| ... |најты | ... ... ... саны |632 |632 |100 ... ... ... | | | ... ... |552 |558 |101 ... ... |80 |74 |93 ... ... |42 |42 |100 ... ... |22 |22 |100 ... қатар, кәсiби бiлiктiлiк деңгейi бойынша ... ... ... ... 2.2. – ... көруге болады.
Бiлiктiлiк деңгейi бойынша жұмысшалар құрамы
2.2. – кесте
|Жұмысшылар разряды|Тарифтiк ... ... адам |
| ... | |
| | ... жыл ... жыл |
|1 |1,0 |10 |8 |
|2 |1,07 |4 |3 |
|4 |1,15 |67 |70 |
|5 |1,24 |219 |216 |
|6 |1,33 |332 |335 |
|8 |1,54 |15 |14 |
|9 |1,66 |7 |8 ... |2,05 |20 |22 ... |2,20 |8 |5 ... |2,37 |10 |13 ... |2,55 |5 |5 ... |3,43 |1 |1 ... ... ... ... пен ... ... ... жұмсышылардың кәсiби бiлiктiлiк деңгейi ағымдағы жылы көтерiлген.
Жұмысшылардағы кәсiби бiлiктiлiк деңгейi көбiнесе, олардың жасына,
жұмыс стажына, бiлiм ... ... ... Сондықтан талдау
процесiнде осы ... ... ... ... ... ... өзгерiсi олардың қозғалысының нәтижесiнде
жүзеге асырылады, сондықтан талдау кезiнде олардың жұмыстан ... ... ... ... ... ауыстырылуына елеулi көңiл бөлiнедi.
Жұмысшылар қозғалысының мәлiметтерi
2.3. –кесте
|Көрсеткiштер ... жыл ... жыл ... ... ... саны |635 |698 ... қабылдандар саны |13 |62 ... ... саны |12 |7 ... ... | | ... еркiмен |10 |1 ... ... ... |2 |6 ... ... ... саны |636 |691 ... ... саны |620 |650 ... алу айналымының коэф-i |0,02 |0,09 ... ... ... коэф-i |0,01 |0,01 ... ... ... ... (өз ... кадрларды
қысқарту, еңбек тәртiбiн бұзу) жан-жақты зерттеу қажет.
Кәсiпорынның еңбек ресурстарымен қамтамасыз етiлуiндегi шиеленiсудi
кәсiпорынның өз қолындағы барлық жұмыс ... ... ... ... өнiмдiлiгiн арттыруды, ... ... ... мен ... ... жаңа ... ... мен өндiрiстi ұйымдастыруды және технологияны жетiлдiрудi пайдалану
арқылы төмендетуге болады. Талдау процесiнде шаралар ... ... ... еңбек ресурстарына деген қажеттiлiгiн азайту
резервiн ашып ... ... ... ... қызметiнiң аясын кеңейтетiн болса, онда өзiнiң
өндiрiстiк қуаттылығын арттырып, жаңа жұмыс орнын ашады, яғни жұмысшылардың
категориялары мен ... ... ... ... ... туғызады.
Қосыша жұмыс орындарын ашу арқылы жасалатын жұмыс көлемiн арттырудың
резервi олардың ... ... ... бiр ... ... жылдық
жасаған жұмысының нақты мөлшерiне көбейту жолымен анықталады.
Жұмыс уақытын ... кез ... ... ... үшiн ... уақыт
шығынын қолайлы пайдалануға, еңбек нормаларының деңгейiн тағайындауға және
үнемдi пайдалануға мүмкiндiк бередi.
Жұмыс уақыты деп адамның ... ... ... ... үшiн ... еңбек процестерiне қатысу ұзақтығын айтады.
Жұмыс уақыты жұмыстың орындалу ұзақтығымен, ... ... ... айы, ... ... де, ... ... реттеледi.
Жұмыс уақытының анықтамасы Қазақстан Республикасындағы «Еңбек туралы»
Заңында берiлген ұғымды негiзге алсақ: «жұмыс уақыты – ... ... ... мен жеке ... ... талаптарына сәйкес еңбек
мiндеттерiн орындайтын уақыт», - делiнген. Осы ... ... ... уақытының
қалыпты ұзајқтығы аптасына 40 сағаттан аспауы қажет. ... шарт ... ... ... тек жеке ... ... ... бойынша азырақ көзделуi мүмкiн.
Қызметкерлердiң кейбiр ... ... үшiн ... ... ... 14 жастан 16 жасқа дейiнгi жастар үшiн – 24 ... ... ... 18 ... ... – аптасына 36 сағаттан аспауы тиiс. Ауыр ... ... ... жұмыстарда аптасына 36 сағаттық ... ... ... ... екi демалыс күнi бар бес күндiк және бiр демалыс
күнi бар алты күндiк жұмыс ... ... Алты ... ... ... ... жұмыстың ұзақтығы апталық норма 40 сағат болғанда 7
сағаттан аспауға, апталық норма 36 сағат ... - ... және ... 24 ... ... – 4 ... аспауы тиiс. Түнгi уақыттағы жұмыстар
22 сағаттан бастап таңғы сағат 6-ға дейiн болады. Өндiрiстегi қолданылатын
уақыт жиынтығы ... ... ... қорын құрайды. Оның ... ... тiзiм ... ... ... санына көбейту арқылы
анықтайды. Сонымен қатар, келу уақыты қоры және пайдалы уақыт қоры болады.
Келу уақыты қорына ... ... ... iшкi күнi бойы ... қалған уақыт
және келмей қалған уақыттары қосылады. Пайдалы уақыт қорына ... ... ... iшкi ... ... ... ... және уақыт ысырабы
кiредi. Содан соң ... ... ... деңгейi мен уақыт кезеңiнiң
бекiтiлген ұзақтығы анықталады. Уақыт кезеңiн қолдану деңгейi барлық ... ... ... ... орта тiзiм ... бөлу арқылы
есептейдi. Уақыт кезеңiнiң бекiтiлген ұзақтығы жұмыс уақытының ең ... ... ... ... санына бөлу арқылы есептейдi. Жұмыс
күнiнiң ... ... ... ... ... ... анықталады. Толық уақытта
есептеу үшiн барлық ... ... ... ... ... ... Толық уақыт – бiр адам күнiне неше сағат жұмыс ... ... ... ... ... ... ... маңызы
зор. Еңбектi мөлшерлеу жұмыс уақтының шығынын бiр ауысымның iшiнде қолайлы,
пайдалы қолданылуын және уақыттың ... ... ... ... мүмкiндiк бередi.
Кәсiпорындағы жұмыс уақытын талдаудағы жұмыс уақытының балансын 2.4.
–кестесiнен көруге болады.
Жұмыс ... ... ...... |Бiр ... |өзгерiс |
| ... ... |Бiр ... ... |
| | | | ... |
|Күнтiзбелiк уақыт қоры |365 |365 |- |- ... ... | | |- |- ... және ... күнi |101 |101 | | ... ... ... қоры|264 |264 |- |- ... ... ... |39 |49 |+10 |1640 ... ... | | | | ... ... демалысы |21 |24 |+3 |+492 ... ... ... |1 |2 |+1 |+164 ... және ... |3 |2 |-1 |-164 ... демалыс | | | | ... және ... |5 |8 |+3 |-492 ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... ... |9 |11,8 |+2,8 |+459 ... шықпау | | | | ... ... |- |4 |+4 |+656 ... да шықпау |- |1,2 |+1,2 |+197 ... ... ... қоры, |225 |215 |-10 |-1640 ... | | | | ... ... ... |8 |8 |- |- ... ... тұрып қалу |20 |80 |+60 |+9840 ... ... ... қоры |1755 |1612,5 |-142,5 |-23370 ... көрiп отырғанымыздай, жұмыс уақытының жоғалтылуы жоспарда
көрсетiлмеген әртүрлi объективтi және ... ... ... рұқсатымен берiлген қосымша ... ... ... ... байланысты олардың ауырып қалуы, өндiрiстiк
құрал-жабдықтардың бұзылуынан туындайтын тұрып қалулар және т.б. ... ... ... ... ... ... ... * 7,8 + 9840 = 20330 сағат ... ... ... және ... тапсырманы орындауға байланысты келмеу,
өндiрiстiк құрал-жабдықтардың әсерiнен туындайтын тұрып ... ... және т.б. ... ... болған.
Еңбек ресурстарын пайдалану мен еңбек өнiмдiлiгiн артуын ... ... ... ... ... Еңбек өнiмдiлiгiнiң артуы
еңбекақының да деңгейiн көтеруге мүмкiндiк бередi. Ал, еңбекақы деңгейiнiң
өсуi өз ... ... ... және ... әсер ... еңбекақыны төлеуге жұмсалатын шығындарды талдаудың маңызы
зор. Талдау процесiнде ... ... ... жұйелi түрде бақылау
жүргiзу және еңбек өнiмдiлiгiнiң артуының негiзiнде еңбекақы қорын үнемде
мүмкiндiктерiн көрсету ... ... ... ... ... бұрын еңбекақы қорының нақты
мөлшерiн жоспарлы ... ... ... және ... ... ... ... кәсiпорындағы еңбекақыны төлеуге жұмсалынған нақты
ақша құралдарымен базалық көрсеткiштердегi ақша ... ... ... ауытқу кәсiпорындағы өндiрiлген өнiм көлемiне негiзделiп
есептелiнген еңбекақы қорындағы ақша сомасы мен ... ... ... ... ... ... қорының салыстырмалы ауытқуында
өнiм өндiру көлемiне пропорционалды түрде өзгеретiн ... ... ... ғана ... ... ... ... еңбекақы кесiмдi
бағалау бойынша, ... мен ... ... ... ... ... және ... демалыстарының төлемдерi өзгермелi
еңбекақы үлесiне сәйкес төленедi.
Еңбекақының тұрақты бөлiгi өндiрiс көлемiнiң өзгерiсiне ... ... ... ... ... ... еңбекақысы, оклад
бойынша қызметкерлердiң жалақысы, ... ... ... түрлерi,
құрылыс бригадаларындағы, коммуналды-тұрғын үй шаруашылығындағы, әлеуметтiк
салаларда қызмет ететiн жұмысшыларың еңбекақысы).
Еңбекақы қорының өзгермелi бөлiгi өнiм ... ... ... ... сыйымдылығының үлесiне және еңбекақының орташа сағаттық
деңгейiне байланысты болады.
Еңбекақының өзгермелi бөлiгi жұмысшылардың санына, бiр жыл ... ... ... жұмыс жасалынған күндер санына, ... ... ... және ... ... ... ... байланысты
болады. Жұмысшының орташа еңбекақысы жөнiндегi мәлiметтердi және олардың
өзгерiсiн талдауда олардың ... аса мән ... ... ... категориялары мен кәсiби бiлiктерiне қарай
еңбекақы ... ... ... ... қажет. Ол үшiн әрбiр жұмысшының
жасаған жұмыс күнiн, жұмыс күнiнiң орташа ұзақтығы мен ... ... ... ... ... ... күндiк еңбекақы жұмыс күнiнiң
орташа ұзақтығы мен орташа ... ... ... тең болады.
Кәсiпорындағы жұмысшылардың категориялары бойынша орташа ... ... әсер ... ... ... абсолюттiк айырма
арқылы жүргiзуге болады.
Талдау процесiнде сонымен қатар, еңбекақы мен ... ... өсу ... сәйкестiгiн қалыптастыру қажет. Ұлғаймалы ұдайы
өндiрiсте жоғарғы пайда алу мен рентабельдiлiк ... жету үшiн ... өсу ... ... ... қарқынынан артуы қажет.
Еңбекақыны төлеуге жұмсалатын ақша құралдарын пайдаланудың тиiмдiлiгiн
бағалау үшiн өнiм ... ... ... ... мен ... ... ... қолдану қажет.
«Мұнайгазқұрылыс» ААҚ-да еңбек пен еңбекақының есебiн ұйымдастыруда
еңбекақы жөнiндегi жинақты зерттеу қажет.
Еңбекақы ... ... ... ... ... БӨЛIМ. «МҰНАЙГАЗҚҰРЫЛЫС» ААҚ-ДА ЕҢБЕКАҚЫ АУДИТIН ҰЙЫМДАСТЫРУ
3.1. Еңбекақыға аудиторлық тексерiстi ұйымдастырудың тәртiбi
Аудит бухгалтерлiк есеп берудi, ... есеп ... ... мен ... да ... ... тәуелсiз тексерудi
жүзеге асыратын аудиторлардың кәсiпкерлiк қызметiн бiлдiредi. Аудиторлық
тексерудi жүзеге асырудың негiзгi ... ... ... ... ... нормалардың жиынтығы, яғни ... ... ... адалдығы және объективтiлiгi, жауапкершiлiгi табылады.
Аудиторлық тексерудiң негiзгi мақсаты болып заңнамалармен, аудиторлық
қызметтi нормативтiк реттеудiң жүйесiмен, аудитор мен ... ... ... ... ... ... және ... жиынтығы табылады. Сондай-ақ, аудиттiң мақсаттары ... ... ... ... ... есеп ... дұрыстығын
тексеру, қаржы-шаруашылық қызметiне ... ... ... ... ... ... бухгалтерлiк есеп, салық
салу, шаруашылық құқық мәселелерi жөнiнен кеңес беру және ... ... ... ... ... есеп айырысу
аудитiнiң мақсаты – еңбек туралы заңнаманың сақталуын, еңбекақы мен одан
ұсталынатын ... ... ... ... ... есеп ... барлық түрлерi есебiнiң құжаттық дұрыс
жасајқалуы мен көрсетiлуiн тексеру.
Персоналдармен есеп айырысуды аудиторлық ... iрi және ... үшiн ... ... жоғары болып табылады. Кәсiпорынның өз
жұмысшыларымен есеп ... ... да ... ... ... ... атап айтсақ iс-сапарға және ... ... ақша ... ... есеп ... да жатады.
Персоналдармен есеп айырысуды аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... және төленетiн
төлемдердiң және олардың есепте дұрыс көрсетiлуiнiң ... ... ... ... ... және жеке тұлғалардың
есебiне төленетiн ... ... ... заңдылығын
және толықтығын бекiту;
• персоналдармен есеп ... ... ... ... ... және синтетикалық есептiң өзара қарым-
қатынасын тексеру;
... есеп ... ... ... ... әкiмшiлiк шараларды бағалау;
• бюджеттен тыс қорлармен, әлеуметтiк ... мен ... есеп ... ... орындалуын тексеру;
• еңбекақы бойынша есеп айырысумен байланысты салық заңнамаларының
орындалуын тексеру.
Еңбекақы ... ... мен ... персоналдарымен есеп
айырысуды тексеру барысында аудит объектiсi пайда болады. ... ... ... объектiсi болып еңбекақыны төлеуге кететiн
шығындар табылады.
Персоналдармен есеп айырысуды тексеру үшiн қажеттi ... ... ... ... ... бұйрықтар, келiсiм-шарттар, азаматтық-
құқықтық сипаттағы келiсiмдер, жеке сақтандыру келiсiмдерi, Бас кiтап, ... және ... есеп ... ... ... ... олардың
нормативтiк құжаттар талабына сай дұрыс ... ... ... сай ... аса мән берiледi.
Персоналдармен есеп айырысуды аудиторлық тексеру бағдарламасы
3.1. - кесте
|№ |Тексеру процесi ... ... |
|1 |2 |3 |
| ... есеп ... |
|1 ... негiз бойынша |Төлем-есеп айырысу ведомосi, |
| ... ... ... ... ... ... есебi-нiң |
| |есептеу және төлеу дұрыстығын |табелi, штаттық кесте |
| ... | |
| | | |
|2 ... ... |Төлем-есеп айырысу ведомосi, |
| ... ... ... |журнал-ордер, материалдық көмекке |
| |бағалау ... ... |
|3 ... есеп айырысу есебiн|Ведомостiлер, журнал-ордер, Бас |
| ... ... ... ... |
| ... Бас ... шоттармен | |
| ... | |
|4 ... ... ... ... |
| ... ... есебi шоттарының | |
| ... | |
| ... ... | |
|1 |2 |3 |
| ... ... ... есеп айырысу |
|5 ... ... ... есеп ... Бас ... |
| ... ... ... | |
| ... ... және Бас | |
| ... шоттарымен салыстыру | |
|6 ... ... ... ... ... ... |
| |шығындарының негiздiлiгiн, ... есеп ... ... ... |
| |пайдаланылмаған ақша сомасын | |
| ... және ... ... | |
| ... | |
|7 ... салу ... үшiн есеп ... аванстық есеп |
| |берушi тұлғаларға берiлген |берулер |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
|8 ... ... тұлғалармен есеп |Ведомостiлер, журнал-ордер-лер, |
| ... ... ... ... |
| ... | |
| ... тексеру | |
| ... да ... ... персоналдармен есеп айырысулар |
|9 ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ведомостiлерi, бұй-рықтар |
| |жасақтал-уын тексеру | |
|1 |2 |3 ... ... ... ... ... төлем-есеп |
| |салық салудың ... ... ... ... |
| ... | ... |Басқа операциялар бойын-ша есеп|Журнал-ордерлер, Бас кiтап |
| ... ... ... | |
| ... ... және Бас | |
| ... шоттарымен салыстыру | ... ... ... ... ... журнал-ордер-лер, |
| |шоттар ... ... |
| ... тексеру | ... ... ... ... ... тарифтiк ставканы
қолданудың негiздiлiгiне, келiсiмнiң шарттарын сақтауға мән берiледi, ал
кесiмдi ... ... ... және ... ... ... мен бағаны қолдануға тексеру жасалады.
Бастапқы құжаттарды аудиторлық тексеруде ... ... ... жасалынған жұмыстардың есебiне жауапты тұлғалардың қолдарының
болуына, құжаттық түзетулердiң ... ... ... ... ... еңбекақысының аудитiн ұйымдастыру
Тексеру еңбек келiсiм-шартына қатысты нормативтiк-құқықтық ... ... ... мен ... есебiн нақты ұйымдастыруды, жеке
тұлғалармен есеп айырысуда бухгалтерлiк есептi ... ... ... қоры бойынша бюджетке төленетiн салықтар мен басқа да төлемдердiң
уақытылы, әрi ... ... ... ... сипатқа ие болады.
Мәлiметтер көздерi болып кәсiпорындағы жұмысшыларды жұмысқа алу,
шығару және аудару бойынша құжаттар, ... ... ... ... есеп ... тiркеу құжаттары табылады.
Кәсiпорында жұмысшылар құрамын есепке алуда ... ... ... ... ... ... туралы №Т-1
нысанындағы бұйрықпен ресiмдейдi; ... ... ... ... №Т-5
нысанындағы бұйрық қызметкердi бiр бөлiмшеден басқа бөлiмшеге, ... ... ... ... ... ... ... негiзiнде
жеке карточкада және еңбек кiтапшасына белгiлер ... ... ... №Т-6 ... ... жыл ... және өзге ... ... Оның ... жеке ... ... ... ол
бухгалтерия демалыс кезеңiне ақы төлеудi жүргiзедi.
Еңбек шартын тоқтату туралы №Т-8 нысанындағы бұйрық ... ... ... ... және ... кiтапшасына жазулар жазуға, жеке
карточкасын жабуға және түпкiлiктi есеп айрысуға негiздеме болады.
Жұмыс уақытын ... және ... ... ... ... ... ... мынадай құжаттар қолданылады: жұмыс уақытын
пайдалануды есепке алуға және есептiк деректердi өңдеудiң механикалық ... ... ... шығаруға арналған №Т-12 нысаны; еңбекақыны
есептеусiз жұмыс уақытын пайдалану есептерiн есепке алуға ... ... ... ... ... ... ... ставкасы бар жұмысшылардың
жұмыс уақытын есепке алуға арналған №Т-14 нысаны.
Сонымен бiргеөнiм ... мен ... ... ... мынадай
бастапқы құжаттар қолданылады: нарядтар, рапорттар, маршруттық ... ... да ... «қызметкерлермен еңбек ақысы бойынша есеп айырысу» шоты бойынша
аналитикалық және ... ... өнiм ... мен ... ... ... құжаттар, уақытша еңбекке жарамсыздық парағы, еңбек
демалысы бойынша есеп ... және т.б. осы ... ... құжаттар бақылау процесiнде қолданылатын ақпараттар көздерi
болып ... ... ... ... ... ... қажеттi:
1. Жеке iс қағазын таңдап, онда жұмысқа алу ... ... ... ... ... ... ... болуын тексеру;
• Еңбекақы өсiмiн қадағалау, оның акционерлiк қоғам Басқармасының
хаттамасымен, ... ... ... ... Еңбекақыны есептеу мен ұстап қалуда бухгалтерлер жұмысшылардың жеке iс
қағазындағы мәлiметтердi пайдалануын қарау;
2. бухгалтерлiк ... пен бас ... ... 661 шоты ... есеп көрсеткiштерiнiң сәйкестiгiн бекiту;
3. бастапқы құжаттардың дұрыстығын, ... ... ... ... тұлғалардың қолдарының болуын және барлық реквизиттерiнiң
толық, әрi дұрыс толтырылуын, ... ... ... ... ... ... бойынша ведомостiден жазулар көшiрмелерiн таңдау:
• есептелген және ұсталынған еңбекақыны құжаттық бекiту;
• барлық есептелген, шегерiлген және таза төлемдердi қайта есептеу;
5. ... ... ... ... мен ... ... қорына салымдардың
дұрыс аударылуын тексеру;
6. Еңбекақының уақытылы төленуiн және кезеңдiлiгiн тексеру;
7. Еңбекақы ведомостiсiндегi жазулардың дұрыстығын тексеру;
8. Еңбекақыдан төмендегiдей ұсталымдарды ... ... ... ... ... ұсталынған, салықтар бойынша
бюджетпен есеп айырысу бойынша аналитикалық ... ... жеке ... ... салықтар бойынша заңнаманың ... ... ... ... ... ұсталымдарды зерттеу;
• бюджетке төленетiн салықтық аударымдардың уақытылы төленуiн тексеру.
Тексеру жұмысын жүргiзу үшiн бас кiтап пен ... ... ... ... ... ... қарау қажет.
Бастапқы құжаттардың iшiнде мынадай құжаттар таңдалып алынады:
• есептiк ... ... ... ... пен ... жұмыстарды
есепке алу бетшесi және жұмыс уақытын есепке алу табелi);
• демалысқа шығудағы және жұмыстан шыққан кездегi ... ... ... ААҚ-да еңбекақы есебi жөнiндегi мәлiметтердi топтау
және талдау жұмыстары электронды ... ... ... ... Сондықтан есеп айырысу жөнiнде төмендегiдей құжаттар
қолданылады:
... ... ... алу ... есеп айырысу-төлем ведомосi;
• аванс төлеудегi ведомосi;
• еңбекақы төлем ведомосi;
• әрбiр жұмысшыға есеп ... ... ... ... аудитордың негiзгi мақсаты болып қате
жiбермеуге мүмкiндiк беретiн ... ең ... ... ... ... ... ... бақылау жүйесiнiң ... ... ... шаруашылық қызметiн тиiмдi орындау және тәртiпке
келтiрудi ... ... ... ... саясатының
талаптарын орындауды тексеру және ... ... ... ... толық, әрi нақты болуын тексеру.
Iшкi бақылау жүйесiнiң тиiмдiлiгiн анықтауда мынадай факторлар есепке
алынуы тиiс:
... ... ... ... ... және олардың мiндеттерiне қарай жауапкершiлiктерiнiң болуы;
• еңбекақы ... ... ... олардың арасындағы реттелген қарым-
қатынастың болуы;
• техникалық бақылау құралдарының болуы;бақылау технологиясының болуы;
• бақыланатын параметрлер.
Еңбекақы ... ... ... үшiн ... мен ... ... ... iшкi бақылау тестiлерi
3.2.-кесте
|ј/с |Мазмұны ... |
| ... | |
|1 ... ... ... да еңбекақыларын |Жоқ |
| ... ала ма? | |
|2 ... ... мен ... ... ... бас|Жоқ |
| |есепшi тексередi ме? | |
|3 ... ... ... ... ... еңбекақыны |Иә |
| ... оның ... ... есепшi ауыстыра ма? | |
|4 ... ... ... ... ... ... |Жоқ |
| ... ... ма? | |
|5 ... ... ... асыратын қызметкердiң |Жоқ |
| ... ... ... ба? | |
|6 ... ... шығарылған жұмысшылардың тiзiмi |Иә |
| ... ма? | |
|7 ... ... жеке iс ... ... |Жоқ |
| ... төлеудiң ведомосi салыстырыла ма? | |
|8 ... ... ... ... еңбекақы |Жоқ |
| ... ... ма? | |
|9 ... ... есептеу мен ұстау жинағындағы |Иә |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ма ? | |
| ... | ... ... ... ... ... алынған жұмысшылар тiзiмiн |Иә |
| ... бере ме? | ... ... айырысу-төлем ведомосi нөмiрленедi ме? |Иә ... ... ... ... ... бұйрығымен |Иә |
| ... ма? | ... ... ... ... ... өкiмдер |Иә |
| ... ма? | ... ... жасақтайтын тұлға қолын қояды ма? |Иә ... ... ... ... iшкi бақылаушылар |Жоқ |
| ... ме? | ... ... ... ... ... көлемi уақыт|Жоқ |
| ... мен ... ... ... ... | |
| |ма? | ... ... мен ... ... бойынша нұсқаулар |Жоқ |
| ... ба? | ... ... есептелiнген т†лемдер „леуметтiк сајтандыру, |Иә |
| ... ... ... тыс ... аударымдар | |
| ... ... ... ... ма? | ... |ЖинајталЈан еЎбекајыныЎ айлыј, тојсандыј ж„не жылдыј |Иә |
| ... ... ... ... ме? | ... ... ... арқылы бақылаудың ең басым жақтарын
ашуға болады:
• еңбекақы есебi кадрлар есебi және жұмыс уақыты есебi болып ... ме? ... ... ... ... ... ... бiр тұлғалар қол қояды ма? (иә)
• еңбекақы жөнiндегi жұмысшылардың ... ... бiр ... және ... байланысты шешiмдер қабылданады ма? (иә)
• қайтадан жұмысқа алынған және ... ... ... кадр ... ... ... тапсырады ма? (иә)
• еңбекақы мөлшерлемесi басқарушы персонал бұйрығымен бекiтiледi ме? (иә)
• еңбекақы бойынша есеп ... ... ... асыруға ешқандай қатысы жоқ
тұлға тексередi ме? (жоқ)
... ... ... Бас ... ... ... ма? ... еңбекақы шығындары өнiмнiң, жұмыс пен ... ... ... ма? ... ... аяғындағы барлық есептелiнген еңбекақы мен ұсталымдарды iшкi
аудитор тексередi ме? ... ... ... ме? (иә), төленедi ме? (иә) және есепте ай ... ме? ... ... ... есеп ... ... ... ААҚ-дағы жұмысшылармен және ... ... есеп ... тексеру жүргiзiлген кезде 681 ... ... есеп ... бас ... пен бухгалтерлiк
баланстағы жазуларға сәйкес келуiн салыстыру ... Ол үшiн ... ... 681 шоты ... ... пен Бас ... және ... жазулар салыстырылады.
681 шоты бойынша баланстағы қалдық – бұл кредиттiк қалдық, яғни
еңбекақы ... ... мен ... ... ... ал ... ... – жұмысшылармен еңбекақы бойынша есеп айырысуды
дұрыс ұйымдастырмауды көрсететiн, еңбекақы бойынша ... ... ... берешегi.
Бақылау нәтижесiнде еңбекақы сомасы Бас кiтаптағы мәлiметтермен сәйкес
келедi.
Төлем-есеп айырысу ведомосiнде бағандар бойынша ... ... ... ... ... ... мен жеке ... және банк несиесi бойынша процент сомасы дұрыс есептелiнген, олардың
сомалары әрбiр жұмысшының есеп айырысу бетшесiндегi мәлiметтермен ... ... ... ... ... ... ... анықталынған). Аванс
төлем ведомостiсi аудиторлық тексеруге жатпайды, яғни бұл ... ... ... ... ... ... есептелiнген еңбекақы жөнiндегi
мәлiметтер еңбекақы төлеу ведомостiсiндегi және әрбiр жұмысшының жеке ... ... ... ... ... ... ... алу жөнiнде барлық адамдардың қолдары бар және олар
әртүрлi.
Еңбекақының уақытылы және жүйелi ... ... ... ... ... уақытында төленедi. Жекелеген iс ... ... алу ... және ... ... көрсетiлген,
еңбекақы мөлшерiнiң өсуi кәсiпорын басшысының бұйрығымен жасақталған, есеп
айырысу есепшiсi осы мәлiметтерге сүйене отырып ... ... мен ... ... ... қалуды ұйымдастырады.
Кәсiпорында бюджетпен есеп айырысу дұрыс жүргiзiлген, уақытылы
төленбеген ... үшiн ... анық ... есеп ... шектi бекiтiлген еңбек демалыстары бойынша
резервтер құрылуы қажет. Бiрақ кәсiпорында осы еңбек демалыстары бойынша
резервтiң ... бұл ... ... ... ақша ... ... уақытын есептеу табелiн тексеру аудиторлық бақылаудың маңызды
бiр сатысы болып табылады.
Нарықтық қатынаста шаруашылықтың еңбекақысын есептеуiн ... ... ... ... ерекше орын берiлген. Екi
жақты жасалған шарттың ... ... ... ... қызметтiң
нәтижесi аудит жүргiзген шарушашылықты ғана емес, сонымен қатар мемлекеттiк
органдар мен ... ... ... ... белгiлi. Яғни,
Кәсiпорынның еңбекақы есептеуде орын алған ... мен ... ... және ... ... ... рөлi зор. Қорыта
айтқанда, қаралған мәселелердiң табу кәсiпорынның еңбек пен ... мен ... ... ... ... ... бередi.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазiргi уақытта, Қазақстанда ... ... ... ... ең қысқа күнелту деңгейiн қамтамасыз етумен ... ... ... деңгейiнен шектеулердi жүйелi түрде алып тастаумен
байланысты.
Еңбек қатынастарын реттеудiң нормасы болып ... ... ... ...... ... ... жұмыс берушiлер мен
кәсiподақтардың арасындағы, жұмысшылар мен ... ... ... бойынша келiсiм – шарттың қағидасы табылуы керек.
2004 жылдан бастап экономиканың барлық салаларына еңбекшiлер ... ... ... ... асыратын бiрыңғай тарифтiк тор
енгiзiлдi, ол еңбекақы ... ... ... ... ... ... оның ... бөлiгi болып, халық шаруашылығының саласындағы
әрбiр жұмысшыға кепiлденген минималдық еңбекақы ... ... ... ... ... ... өлшемiнде
еңбекақы мөлшерiн айқындауға мүмкiндiк бередi.
Тарифтiк тор кез ... ... ... еңбегiнiң бiлiктiлiгi мен
бiлiксiздiгiнiң ... ... ... ... Тор ... ... ... және оған сай келетiн коэффициенттер болуы керек. ... ... ... ... разрядтағы жұмысшылардан басталып
басшылардан ... ... ... тарифтiк
коэффициенттерiнiң мәтiнi көрсетiледi.
Бiрыңғай тарифтiк торда 21 тарифтiк разряд бар. 21 тарифтiк разряд
халық ... ... ... ... қызметкерлерге таратылады.
«Мұнайгазқұрылыс» ААҚ-да жұмысшыларға төленетiн ... ... ... ... нысанда төленедi. Тґрақты даму, жағымды iскерлiк пiкiрге
ие болу, көрсетiлген қызметтiң жоғары сапасы және оның ... ... ... ... ... қанағаттандыру
«Мұнайгазқұрылыс» ААҚ-ы ... ... ... ... саясатын
қарастырады.
Аталған кәсiпорындарда барлығы штатта 698 адам еңбек етедi.
Кәсiпорынның еңбек ресурстарымен ... ... ... өз ... ... ... ... толық пайдалану, жұмысшылардың
еңбек өнiмдiлiгiн арттыруды, өндiрiстiк ... ... мен ... ... жаңа ... ... мен ... ұйымдастыруды және технологияны жетiлдiрудi пайдалану
арқылы төмендетуге болады. Талдау процесiнде ... ... ... ... еңбек ресурстарына деген қажеттiлiгiн ... ашып ... ... процесiнде еңбекақы мен еңбек өнiмдiлiгiнiң орташа ... ... ... ... ... өндiрiсте жоғарғы пайда
алу мен рентабельдiлiк деңгейiне жетуде еңбек өнiмдiлiгiнiң өсу қарқыны
еңбекақы өсiмiнiң ... ... ... ... ... ... шығындарын оптималдау үшiн өнiм
өндiру көлемiн, ... ... мен ... ... ... көрсеткiштер
талдауға алынды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI
1. Қазақстан Республикасының Ата Заңы, 30 тамыз 1995 жыл. – Алматы: ... ... ... ... ... ... ... 10 желтоқсан 1999жыл. –
Астана, №494-1 КРЗ
3. Мамыров Н.К. Проблемы ... ... и ... в ... ... 1998
4. Управление персоналом организации. Под ред. А.Я. Кибанова.- М.: 1997
5. Тимошенко Л.С. Трудовые отношения в Казахстане. – ... ... ... В.В. ... ... и ... – М.: ... Ковалева О.В., Константинов Ю.П. Аудит. – М.: 2000
-----------------------
Жұмысшылардың орташа саны
Жұмысшылардың орташа жылдық еңбекақысы
Бiр жыл iшiндегi бiр жұмысшыға шаққандағы жұмыс жасалынған ... ... ... ... ... ... күнiнiң орташа ұзақтығы
Бiр жұмысшының орташа сағаттық еңбекақысы
Еңбекақы қоры

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорында еңбекақы жүйесі35 бет
Нарықтағы еңбекақы30 бет
Халықтың өмір сүру деңгейін көтерудің әлеуметтік-экономикалық аспектілері27 бет
“Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” кәсіпорнының нарықтық қатынастағы шаруашылық-қаржылық жағдайын талдау85 бет
Нарықтық экономика жағдайында қызметкерлердің еңбек нәтижелілігін бағалаудың теориялық негіздері29 бет
"Алматылифт" ЖШС- нің шаруашылық – өндірістік қызметіне баға беру8 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет
KEGO ААҚ персоналының еңбекақысын ұйымдастыру37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь